Rig Veda 1.71.6: Mandala 1, Sukta 71, Mantra 6

Sukta 1.71

Rishi: Parāśara Śāktya

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स्व आ यस्तुभ्यं दम आ विभाति नमो वा दाशादुशतो अनु द्यून् । वर्धो अग्ने वयो अस्य द्विबर्हा यासद्राया सरथं यं जुनासि ॥

Recitation with translationRig Veda 1.71.6

Transliteration

svá ā yás tubhyaṃ dáma ā vibhā́ti námo vā dāśā́d uśató ánu dyū́n | várdho agne váyo asya dvibárhā yā́sadrāyā sárathaṃ yáṃ junā́si ||

Translation

Wer in seinem eigenen Haus für dich aufleuchtet – mit Verneigung (namo) oder mit Gabe (dāśā) – geht Tag um Tag dem Feuer des Strebens nach. O Agni, mehre ihm die Fülle des Lebens (vayas) durch deine doppelte Stütze, damit er durch den Reichtum des Seins den Wagenweg erreiche, den du anschirrst und antreibst.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• स्वः: in heaven; in the celestial realm / auspiciously
• स्वः: Adhikaraṇa (स्थान/विषय-निर्देश) अथवा अव्यय-विशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: स्वर् (प्रातिपदिक) / स्वः (अव्यय) अथवा स्वस् (नपुं.)

• आ: towards; unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• यः: who
• यः: Kartā (सम्बन्ध-कर्तृ)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दमः: house; dwelling (ritual home)
• दमः: Kartā (वाक्ये ‘दमः … विभाति’ इति कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दम (प्रातिपदिक)

• आ: forth; towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• विभाति: shines forth; becomes radiant
• विभाति: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भा (भा दीप्तौ)

• नमः: reverence; homage
• नमः: Karma (दाशात्/दाशाद् इत्यस्य कर्म) अथवा भाववाचक-उपपद
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• वा: or; indeed
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)

• दाशात्: may (he) offer; may (he) give (as worship)
• दाशात्: Kriyā (अनु-उशतः कर्तृक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दाश् (दाश् दाने/पूजायाम्) अथवा √दश् (दश् दाने) वैदिक रूप

• उशतः: of the desiring one; of the worshipper who longs (for you)
• उशतः: Kartā-सम्बन्ध (कर्ता-विशेषण/सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: उशत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वश्/√उष् ‘इच्छायाम्/कामे’ वैदिक ‘उश्’)

• अनु: after; along; following
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• द्यून्: days
• द्यून्: Karma (अनु … द्यून् = ‘दिनान् अनु’ काल-व्याप्ति)
• Type: Noun
• Root: द्यु (प्रातिपदिक) / दिवस् (सम्बद्ध)

• वर्धः: increase; strengthening; growth
• वर्धः: Karma/Phala (अग्नेः सम्बन्धि फल/वस्तु)
• Type: Noun
• Root: वर्ध (प्रातिपदिक) / √वृध् (वृध् वर्धने) से व्युत्पन्न

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वयः: vital strength; vigor
• वयः: Kartā/भेदेन Karma (अस्य … द्विबर्हा इति विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/this (one)
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्विबर्हाः: twofold; doubly abundant
• द्विबर्हाः: Viśeṣaṇa (वयः/वर्धः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: द्वि- + बर्हिस्/बर्हन् (प्रातिपदिक) अथवा ‘बर्हा’ (विशेषण-प्रातिपदिक) वैदिक

• यासद्: may (it/he) go; may (it) come
• यासद्: Kriyā (आशीर्वचन/प्रार्थना)
• Type: Verb
• Root: √या (या प्रापणे/गत्यर्थे)

• रायाः: of wealth; of riches
• रायाः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक ‘राय’ = धनम्)

• सरथम्: with a chariot; chariot-borne
• सरथम्: Karma/Adverbial (यासद् इत्यस्य प्रकार)
• Type: Adjective
• Root: स- + रथ (प्रातिपदिक)

• यम्: whom; which
• यम्: Karma (जुनासि इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जुनासि: you impel; you yoke; you set in motion
• जुनासि: Kriyā (मुख्यक्रिया; कर्ता = त्वम् ‘अग्ने’)
• Type: Verb
• Root: √जु (जु प्रेरणे/सेवने) / √जुना (वैदिक ‘जुनासि’ = ‘प्रेरयसि/योजयसि’)