Rig Veda 1.36.14: Mandala 1, Sukta 36, Mantra 14

Sukta 1.36

Rishi: Medhyātithi Kaṇva

Devata: Agni

Chandas: Jagatī (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

ऊर्ध्वो नः पाह्यंहसो नि केतुना विश्वं समत्रिणं दह । कृधी न ऊर्ध्वाञ्चरथाय जीवसे विदा देवेषु नो दुवः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.36.14

Transliteration

ūrdhvó naḥ pā́hy áṃhaso ní ketúnā víśvaṃ sám atríṇaṃ daha | kṛdhí na ūrdhvā́ñ caráthāya jīváse vidā́ devéṣu no dúvaḥ ||

Translation

Aufwärts steigend, schütze uns vor aṃhas, dem einengenden Unheil; mit deinem Lichtzeichen (ketu) verbrenne alles Feindliche und Verschlingende. Bereite uns ein aufsteigendes Gehen des Weges zum Leben und erringe uns unter den Göttern die Opferkraft (duvas).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऊर्ध्वः: upright, aloft
• ऊर्ध्वः: Kartā (आग्नेयः/अग्निः—‘ऊर्ध्वः’ इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक) < PIE *h₃erdʰ- ‘ऊपर’

• नः: of us, our
• नः: Sampradāna/सम्बन्ध (अस्माकम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पाहि: protect
• पाहि: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु) ‘रक्षणे’

• अंहसः: from distress/sin
• अंहसः: Apādāna (यस्मात् रक्षणम्)
• Type: Noun
• Root: अंहस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘पाप/अघ/संकट’

• नि: down, away; completely
• नि: — (क्रियाविशेषक)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/निपात)

• केतुना: with (your) light/banner
• केतुना: Karaṇa (करणम्)
• Type: Noun
• Root: केतु (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘ध्वज/प्रकाश/चिह्न’

• विश्वम्: all, the whole
• विश्वम्: Karma (दह इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/समस्त) (प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely
• सम्: — (क्रियाविशेषक)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• अत्रिणम्: the hostile/evil (Atri-less) one; the devourer/foe
• अत्रिणम्: Karma (दह इत्यस्य; ‘विश्वम् … अत्रिणम्’ = ‘समस्तं अत्रिणं’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक) → अत्रिन् (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-आधारित विशेषण) ‘अत्रि-सम्बद्ध/अत्रि-जन; अथवा ‘अन्नहीन/भक्षक’ (वेदिक)’, यहाँ दुष्ट/राक्षसादि-समूहार्थे

• दह: burn
• दह: Kriyā
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु) ‘दाहे’

• कृधी: make, fashion
• कृधी: Kriyā
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) ‘करणे’

• नः: for us
• नः: Sampradāna (यस्यार्थे)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• ऊर्ध्वाञ्चरथाय: for the upward-going chariot
• ऊर्ध्वाञ्चरथाय: Sampradāna/उद्देश्य (जीवसे इत्यस्य; ‘जीवसे’ हेतु)
• Type: Noun (compound)
• Root: ऊर्ध्वाञ्चरथ (प्रातिपदिक; ऊर्ध्वाञ्च् ‘ऊर्ध्वं गच्छन्’ + रथ) ‘ऊर्ध्वगामी रथ’

• जीवसे: to live
• जीवसे: Prayojana (उद्देश्य)
• Type: Verb (infinitival)
• Root: जीव् (धातु) ‘जीवने’ → जीवसे (तुमुन्/इन्फिनिटिव्-प्रकारः; वेदिक दातिव्-इन्फिनिटिव्)

• विदा: by knowledge; knowingly
• विदा: Karaṇa/रीति
• Type: Indeclinable/Instrumental-form
• Root: विद् (धातु) ‘ज्ञान/लाभ’ → ‘विदा’ (वेदिक: तृतीया/करणवाचक ‘विद्’ से; अथवा अव्यय ‘विदा’ = ‘विदित्वा/ज्ञानेन’)

• देवेषु: among the gods
• देवेषु: Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: देव (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक)

• नः: our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• दुवः: worship, service, homage
• दुवः: Karma (कृधी इत्यस्य—‘पूजां/सेवां कुरु’)
• Type: Noun
• Root: दुवस् (नपुंसकलिङ्ग/पुं? वेदिक प्रातिपदिक) ‘पूजा/सेवा/नमस्’