Rig Veda 1.33.15: Mandala 1, Sukta 33, Mantra 15

Sukta 1.33

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

आवः शमं वृषभं तुग्र्यासु क्षेत्रजेषे मघवञ्छ्वित्र्यं गाम् । ज्योक्चिदत्र तस्थिवांसो अक्रञ्छत्रूयतामधरा वेदनाकः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.33.15

Transliteration

ā́vaḥ śámaṃ vṛṣabháṃ tugryā́su kṣetrajéṣe maghavan śvitryáṃ gā́m | jyók cid átra tasthivā́ṃso akrañ chatrūyatā́m ádharā védanākaḥ ||

Translation

Du halfst Śama, dem Stier unter den Tugryas, o Freigebiger, zum Gewinn des Feldes; und du halfst der hellen Kuh der Śvitryā. Noch lange danach ließen die, die dort standen, die Feindseligen das Niedrigere erkennen — so begründet deine Hilfe dauernde Herrschaft auf dem umkämpften Feld des Lebens.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आवः: you helped / you protected
• आवः: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (अवति) / अव (उपसर्ग-प्रयोगः ‘आ-’)

• शमम्: peace, welfare
• शमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शम् (प्रातिपदिकम्: शम-)

• वृषभम्: the bull (strong one)
• वृषभम्: कर्म (शमम् इति सह समन्वयः)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिकम्)

• तुग्र्यासु: among the Tugryās (Tugra’s people)
• तुग्र्यासु: अधिकरण
• Type: Noun (proper/tribal name) / Adjective
• Root: तुग्र्या (प्रातिपदिकम्; स्त्री.)

• क्षेत्रजेषे: in/for the ‘field-conqueror’ (epithet)
• क्षेत्रजेषे: अधिकरण (तुग्र्यासु इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धः)
• Type: Noun (epithet/title)
• Root: क्षेत्र-जेṣ (प्रातिपदिकम्: क्षेत्रजेष-)

• मघवन्: O bountiful one (Indra)
• मघवन्: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative epithet)
• Root: मघवन् (प्रातिपदिकम्; इन्द्रस्य विशेषणम्)

• श्वित्र्यम्: white, bright
• श्वित्र्यम्: कर्म (गाम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: श्वित्र्य (प्रातिपदिकम्)

• गाम्: cow
• गाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिकम्)

• ज्योक्: for a long time, continually
• ज्योक्: अधिकरण (कालवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्योक् (अव्ययम्)

• चित्: even
• चित्: निपात (बलवर्धकः)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्ययम्)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण (देशवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्ययम्)

• तस्थिवांसः: standing, having stood
• तस्थिवांसः: कर्तृ (अक्रन् इत्यस्य)
• Type: Participle
• Root: स्था (धातुः) → तस्थिवस् (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)

• अक्रन्: they made / they did
• अक्रन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातुः)

• शत्रूयताम्: of the hostile ones / of those acting as enemies
• शत्रूयताम्: सम्बन्ध (वेदनाकः इत्यस्य)
• Type: Participle
• Root: शत्रूय (धातुः/नामधातुः ‘शत्रु-’ से) → शत्रूयत् (वर्तमान-कृदन्त)

• अधरा: lower, inferior
• अधरा: कर्म (वेदनाकः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अधरा (प्रातिपदिकम्; ‘अधः’ से)

• वेदनाकः: a bringer of distress / one who causes pain
• वेदनाकः: कर्तृ/विधेय (अक्रन् इत्यस्य फल/विधेयभावः)
• Type: Noun
• Root: वेदनाक (प्रातिपदिकम्; ‘वेदना’/‘विद्’ से व्युत्पत्तिः)