Rig Veda 1.164.10: Mandala 1, Sukta 164, Mantra 10

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Riddle-hymn; Vāc (Word) and the One (tad ekam-like unitary principle) implicitly

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति । मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.164.10

Transliteration

tisró mātṝ́s trī́n pitṝ́n bíbhrad éka ūrdhvás tasthau ném ava glāpayanti | mantráyante divó amúṣya pṛṣṭhé viśvavídam vā́cam áviśvaminvām ||

Translation

Die drei Mütter und die drei Väter tragend, steht der Eine aufrecht; sie ermüden ihn nicht und drücken ihn nicht nieder. Auf dem Rücken jenes Himmels beraten sie, schmiedend das allwissende Wort, das die Welten nicht mindert.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तिस्रः: three (f.)
• तिस्रः: कर्म (बिभ्रत् इत्यस्य)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• मातॄः: mothers
• मातॄः: कर्म
• Type: Noun
• Root: मातृ

• त्रीन्: three (m.)
• त्रीन्: कर्म (पितॄन् इत्यस्य)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• पितॄन्: fathers
• पितॄन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पितृ

• बिभ्रत्: bearing, carrying
• बिभ्रत्: कर्तृ (एकः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Verb (participle)
• Root: भृ (धारणे)

• एकः: one (single one)
• एकः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (numeral)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्वः: upright, aloft
• ऊर्ध्वः: कर्तृ (एकः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व

• तस्थौ: stood
• तस्थौ: (अकर्मक) कर्तृ
• Type: Verb
• Root: स्था (तिष्ठति)

• नेमवः: the fellies/rims (of wheels); ‘némāḥ’
• नेमवः: कर्तृ (ग्लापयन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नेम (प्रातिपदिक; ‘नेम’/‘नेमि’ सम्बन्धी, RV-विशेष)

• ग्लापयन्ति: they weary, they cause to droop
• ग्लापयन्ति: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: ग्लै/ग्ला (क्षये/क्लेशे) → caus. ग्लापयति

• मन्त्रयन्ते: they take counsel, they confer
• मन्त्रयन्ते: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: मन्त्रय् (मन्त्रणे/परामर्शे)

• दिवः: of heaven/sky
• दिवः: सम्बन्ध (पृष्ठे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (दिव्) → ‘दिव्’ (sky) प्रातिपदिक

• अमुष्य: of that (yonder)
• अमुष्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अमु (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पृष्ठे: on the back/surface
• पृष्ठे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ

• विश्वविदम्: all-knowing
• विश्वविदम्: कर्म (वाचम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व-विद् (समास; विद् ‘जानने’)

• वाचम्: speech, utterance
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच्

• अविश्वमिन्वाम्: not driving all (i.e., not impelling everyone); ‘universal-not-urging’ (epithet of speech)
• अविश्वमिन्वाम्: कर्म
• Type: Adjective (epithet)
• Root: अ-विश्व-मिन्-व (समास; √इव्/इन्व् ‘प्रेरणे/गमने’ → इन्वन्/इन्वाम्; RV-विशेष रूप)