Rig Veda 1.116.1 — Mandala 1, Sukta 116, Mantra 1

Sukta 1.116

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.116)

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.116.1)

Samhita Patha (Devanagari)

नासत्याभ्यां बर्हिरिव प्र वृञ्जे स्तोमाँ इयर्म्यभ्रियेव वातः । यावर्भगाय विमदाय जायां सेनाजुवा न्यूहतू रथेन ॥

Transliteration

nāsátyābhyāṃ barhír iva prá vṛñje stómāṃ iyarmy abhríyeva vā́taḥ | yā́v arbhágāya vimadā́ya jāyā́ṃ senājúvā nyūhatū́ ráthena ||

Translation

Für die Nāsatyas breite ich die Loblieder aus wie einen Opfer-Sitz; ich setze sie in Gang wie der Wind die Wolke treibt. Ihr zwei, die ihr auf dem von der Schar getriebenen Wagen die Braut zu Arbhaga und Vimadā brachtet—kommt; und bringt uns in gleicher schneller Hilfe die eheliche Vereinigung, das Einswerden der Seele mit ihrer Wonne.

Word by Word

• नासत्याभ्याम्: to/for the Nāsatyas (the Aśvins)
• नासत्याभ्याम्: सम्प्रदान (स्तुत्यर्थं/उद्देश्य-देवता) अथवा अधिकरण (यस्य प्रति स्तोमः)
• Type: Noun (proper dual) / Adjective used as noun
• Root: नासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ) + भ्याम्

• बर्हिः: the sacrificial grass (barhis)
• बर्हिः: कर्म (उपमान-रूपेण) / अधिकरण (यज्ञोपकरण-भावेन)
• Type: Noun
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र

• वृञ्जे: I arrange/spread
• वृञ्जे: कर्तृ (अहं)
• Type: Verb
• Root: √वृञ्ज् (वृञ्जति/वृञ्जते) ‘to arrange, spread, set in order’

• स्तोमान्: hymns, praises
• स्तोमान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्तोम (प्रातिपदिक)

• इयर्मि: I set in motion / I send forth
• इयर्मि: कर्तृ (अहं)
• Type: Verb
• Root: √ईर्/√इर् (ईरयति/ईरते) ‘to set in motion, raise, send forth’

• अभ्रिया: with/by a cloud (as with a cloud)
• अभ्रिया: करण (उपमान-करण)
• Type: Noun
• Root: अभ्रि (प्रातिपदिक) ‘cloud’

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• वातः: the wind
• वातः: कर्तृ (उपमान-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक) ‘wind’

• यौ: who (the two)
• यौ: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अर्वभागाय: to Arbhāga
• अर्वभागाय: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper)
• Root: अर्वभाग (प्रातिपदिक; पुरुष-नाम) + ए

• विमदाय: to Vimad(a)
• विमदाय: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper)
• Root: विमद (प्रातिपदिक; पुरुष-नाम) + ए

• जायाम्: a wife
• जायाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जाया (प्रातिपदिक)

• सेनाजुवा: (you two) impelling the host / swift with your troop
• सेनाजुवा: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: सेनाजुव (प्रातिपदिक; ‘army-driving/host-hastening’, epithet)

• न्यूहतू: you two brought/led (hither)
• न्यूहतू: कर्तृ (यौ)
• Type: Verb
• Root: √वह् ‘to carry, convey’ with preverb नि- (Vedic: ny-); form: नि + ऊह्/वह् → न्यूह्

• रथेन: with a chariot
• रथेन: करण
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)