Prakarana 30
त्याग-धर्म की देहरी: राज-सुख और गृह-आसक्ति के बीच ‘राम-रजाइ’ (दैवी आज्ञा) को सर्वोच्च मानकर मन का राज्य ईश्वर को अर्पित करना। यह सोपान साधक को ‘स्व’ के अधिकार-बोध से निकालकर ‘सेवक-भाव’ और लोकहित-धर्म में प्रतिष्ठित करता है—जहाँ विरह (वियोग) ही वैराग्य का ईंधन बनता है।
Die Rasa-Anordnung des Ayodhyā-Kāṇḍa ist die Verbindung von Karuṇā und Śānta – Karuṇā, weil die ganze Gesellschaft durch Rāma-Viraha „von Kummer erschüttert“ wird; Śānta, weil derselbe Viraha Viveka und Vairāgya gebiert. In diesem Abschnitt ist der Rasa-Wandel äußerst fein: Rāmas und Bharats gegenseitige Liebe, Guru-Verehrung, Janakas Lage im Dharma-Konflikt, das eigennützige Bemühen der Götter und schließlich Bharats „sevaka-dharma“ – durch all dies wird „Dharma“ nicht als bloße Regel, sondern als am „Rām-rukh“ (Gottes Wille) ausgerichtete, volkswohlstiftende Entscheidungskraft gegründet. Tulasī lässt hier Rājadharma, Gurudharma und Dāsya-bhakti um dieselbe Achse kreisen: Ohne Liebe zu Rāmas Füßen verbrennen Yoga/Jñāna/Karma allesamt „jarī jāū“. Auf dieser Stufe lernt der Sādhaka: Der Weg zur Befreiung ist kein privates Recht, sondern die demütige Annahme der Anordnung des Herrn – dies ist die zentrale Spiritualität des Bharat-Charakters.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 290.1-4
राम भरत गुन गनत सप्रीती।निसि दंपतिहि पलक सम बीती।।
राज समाज प्रात जुग जागे।न्हाइ न्हाइ सुर पूजन लागे।।
गे नहाइ गुर पहीं रघुराई।बंदि चरन बोले रुख पाई।।
नाथ भरतु पुरजन महतारी।सोक बिकल बनबास दुखारी।।
सहित समाज राउ मिथिलेसू।बहुत दिवस भए सहत कलेसू।।
उचित होइ सोइ कीजिअ नाथा।हित सबही कर रौरें हाथा।।
अस कहि अति सकुचे रघुराऊ।मुनि पुलके लखि सीलु सुभाऊ।।
तुम्ह बिनु राम सकल सुख साजा।नरक सरिस दुहु राज समाजा।।
rāma bharata guna ganata saprītī |nisi daṁpatihi palaka sama bītī ||
rāja samāja prāta juga jāge |nhāi nhāi sura pūjana lāge ||
ge nahāi gura pahīṁ raghurāī |baṁdi carana bole rukha pāī ||
nātha bharatu purajana mahatārī |soka bikala banabāsa dukhārī ||
sahita samāja rāu mithilesū |bahuta divasa bhae sahata kalesū ||
ucita hoi soi kījia nāthā |hita sabahī kara raureṁ hāthā ||
asa kahi ati sakuce raghurāū |muni pulake lakhi sīlu subhāū ||
tumha binu rāma sakala sukha sājā |naraka sarisa duhu rāja samājā ||
Rama und Sita, voller Liebe die Tugenden Bharatas erzählend, sahen die Nacht für sie vergehen wie ein Augenzwinkern. Bei Morgendämmerung erwachten beide königliche Versammlungen, und nach dem Baden begannen sie, die Götter anzubeten. Der Herr der Raghus badete, ging zu seinem Guru, verneigte sich vor seinen Füßen und, den rechten Augenblick findend, sprach er. "Herr, Bharata, die Stadtbewohner und die Mütter sind von Kummer aufgewühlt und von diesem Leben im Wald bedrängt. König Janaka von Mithila, zusammen mit seinem Gefolge, erträgt seit vielen Tagen Leid. Tu, Herr, was angemessen ist; das Wohl aller liegt in deinen Händen." Nachdem er dies gesagt hatte, wurde der Herr der Raghus zutiefst verlegen, und der Weise erzitterte vor Freude, als er seine Bescheidenheit und sein Wesen sah. "Ohne dich, Rama, sind alle Annehmlichkeiten und Vorkehrungen beider königlicher Versammlungen wie die Hölle."
Doha 290
प्रान प्रान के जीव के जिव सुख के सुख राम।तुम्ह तजि तात सोहात गृह जिन्हहि तिन्हहिं बिधि बाम।।290।।
prāna prāna ke jīva ke jiva sukha ke sukha rāma |tumha taji tāta sohāta gṛha jinhahi tinhahiṁ bidhi bāma ||290||
Rama, du bist das Leben des Lebens, die Seele der Seele, und die Freude aller Freude. Diejenigen, die dich verlassen und irgendwelche Freude im Heim finden, mein Sohn, haben das Schicksal gegen sich gewandt.
Chaupai 291.1-4
सो सुखु करमु धरमु जरि जाऊ।जहँ न राम पद पंकज भाऊ।।
जोगु कुजोगु ग्यानु अग्यानू।जहँ नहिं राम पेम परधानू।।
तुम्ह बिनु दुखी सुखी तुम्ह तेहीं।तुम्ह जानहु जिय जो जेहि केहीं।।
राउर आयसु सिर सबही कें।बिदित कृपालहि गति सब नीकें।।
आपु आश्रमहि धारिअ पाऊ।भयउ सनेह सिथिल मुनिराऊ।।
करि प्रनाम तब रामु सिधाए।रिषि धरि धीर जनक पहिं आए।।
राम बचन गुरु नृपहि सुनाए।सील सनेह सुभायँ सुहाए।।
महाराज अब कीजिअ सोई।सब कर धरम सहित हित होई।।
so sukhu karamu dharamu jari jāū |jahã na rāma pada paṁkaja bhāū ||
jogu kujogu gyānu agyānū |jahã nahiṁ rāma pema paradhānū ||
tumha binu dukhī sukhī tumha tehīṁ |tumha jānahu jiya jo jehi kehīṁ ||
rāura āyasu sira sabahī keṁ |bidita kṛpālahi gati saba nīkeṁ ||
āpu āśramahi dhāria pāū |bhayau saneha sithila munirāū ||
kari pranāma taba rāmu sidhāe |riṣi dhari dhīra janaka pahiṁ āe ||
rāma bacana guru nṛpahi sunāe |sīla saneha subhāyã suhāe ||
mahārāja aba kījia soī |saba kara dharama sahita hita hoī ||
Jenes Glück, jene Handlung und jene Pflicht mögen verbrennen, wo es keine Liebe zu den Lotusfüßen Ramas gibt. Jene Disziplin sei falsche Disziplin, und jenes Wissen sei Unwissenheit, wo die Liebe zu Rama nicht die höchste ist. Ohne dich sind sie unglücklich, und mit dir sind sie glücklich; du weißt, was im Herzen eines jeden ist. Dein Befehl wird von allen auf dem Haupt getragen, und deiner Güte ist der Lauf aller Dinge wohlbekannt. Wolle nun deine Schritte zur Einsiedelei lenken. Der König der Weisen war überwältigt und wurde schwach vor Liebe. Dann verneigte sich Rama und ging fort. Der Weise fasste sich ein Herz und kam zu Janaka. Der Guru wiederholte dem König die Worte Ramas, die durch seine natürliche Sanftheit und Zuneigung anmutig waren. "Großer König, tu nun das, was allen zum Wohle gereicht, zusammen mit der Einhaltung der Pflicht."
Doha 291
ग्यान निधान सुजान सुचि धरम धीर नरपाल।तुम्ह बिनु असमंजस समन को समरथ एहि काल।।291।।
gyāna-nidhāna sujāna suci dharama dhīra narapāla |tumha binu asamañjasa samana ko samaratha ehi kāla ||291||
O König – Schatz der Weisheit, besonnen, rein, standhaft im Dharma – ohne dich, wer vermag in dieser Stunde die Verwirrung des Reiches zu besänftigen?
Chaupai 292.1-4
सुनि मुनि बचन जनक अनुरागे।लखि गति ग्यानु बिरागु बिरागे।।
सिथिल सनेहँ गुनत मन माहीं।आए इहाँ कीन्ह भल नाही।।
रामहि रायँ कहेउ बन जाना।कीन्ह आपु प्रिय प्रेम प्रवाना।।
हम अब बन तें बनहि पठाई।प्रमुदित फिरब बिबेक बड़ाई।।
तापस मुनि महिसुर सुनि देखी।भए प्रेम बस बिकल बिसेषी।।
समउ समुझि धरि धीरजु राजा।चले भरत पहिं सहित समाजा।।
भरत आइ आगें भइ लीन्हे।अवसर सरिस सुआसन दीन्हे।।
तात भरत कह तेरहुति राऊ।तुम्हहि बिदित रघुबीर सुभाऊ।।
suni muni bacana janaka anurāge |lakhi gati gyānu birāgu birāge ||
sithila sanehaṁ gunata mana māhīṁ |āe ihā̃ kīnha bhala nāhī ||
rāmahi rāyã kaheu bana jānā |kīnha āpu priya prema pravānā ||
hama aba bana teṁ banahi paṭhāī |pramudita phiraba bibeka baṛāī ||
tāpasa muni mahisura suni dekhī |bhae prema basa bikala biseṣī ||
samau samujhi dhari dhīraju rājā |cale bharata paiṁ sahita samājā ||
bharata āi āgeṁ bhai līnhe |avasara sarisa su-āsana dīnhe ||
tāta bharata kaha terahuti rāū |tumhahi bidita raghubīra subhāū ||
Als er die Worte des Weisen hörte, wurde Janaka von Liebe erfüllt; und als er den Zustand der anderen sah, wurden sein Wissen und seine Entsagung selbst zur Entsagung bewegt. Schwach vor Zuneigung, dachte er in seinem Geist nach: "Es war nicht gut, dass ich hierher kam." "Der König Dasharatha befahl Rama, in den Wald zu gehen, aber er selbst gab den Beweis seiner Liebe, indem er für seinen lieben Sohn starb." "Nun haben wir ihn von einem Wald in einen anderen geschickt, und wir werden froh zurückkehren und uns unserer Weisheit rühmen." Als die Asketen, Weisen und Brahmanen dies hörten und sahen, wurden auch sie von Liebe überwältigt und waren besonders betrübt. Die Gelegenheit verstehend, fasste der König Mut und machte sich mit seinem Gefolge auf den Weg zu Bharata. Bharata kam ihm entgegen und bot ihm einen Sitz dar, so fein wie die Gelegenheit es erlaubte. Der König von Tirhut sprach: "Lieber Bharata, die Natur Ramas, des Helden der Raghus, ist dir wohl bekannt."
Doha 292
राम सत्यब्रत धरम रत सब कर सीलु सनेहु।संकट सहत सकोच बस कहिअ जो आयसु देहु।।292।।
rāma satya-brata dharama-rata saba kara sīlu sanehu |saṅkaṭa sahata sakoca basa kahi-a jo āyasu dehu ||292||
Rama ist der Wahrheit gelobt, dem Dharma ergeben, sanft und voll Liebe zu allen. Doch, durch Scham gebunden und diese Not tragend, sprich – welchen Befehl du auch geben würdest.
Chaupai 293.1-4
सुनि तन पुलकि नयन भरि बारी।बोले भरतु धीर धरि भारी।।
प्रभु प्रिय पूज्य पिता सम आपू।कुलगुरु सम हित माय न बापू।।
कौसिकादि मुनि सचिव समाजू।ग्यान अंबुनिधि आपुनु आजू।।
सिसु सेवक आयसु अनुगामी।जानि मोहि सिख देइअ स्वामी।।
एहिं समाज थल बूझब राउर।मौन मलिन मैं बोलब बाउर।।
छोटे बदन कहउँ बड़ि बाता।छमब तात लखि बाम बिधाता।।
आगम निगम प्रसिद्ध पुराना।सेवाधरमु कठिन जगु जाना।।
स्वामि धरम स्वारथहि बिरोधू।बैरु अंध प्रेमहि न प्रबोधू।।
suni tana pulaki nayana bhari bārī |bole bharatu dhīra dhari bhārī ||
prabhu priya pūjya pitā sama āpū |kula-guru sama hita māya na bāpū ||
kausika-ādi muni saciva samājū |gyāna ambu-nidhi āpuna ājū ||
sisu sevaka āyasu anugāmī |jāni mohi sikha dei-a svāmī ||
ehiṁ samāja thala būjhaba rāura |mauna malina maiṁ bolaba bāura ||
choṭe badana kahauṁ baṛi bātā |chamaba tāta lakhi bāma bidhātā ||
āgama nigama prasiddha purānā |sevā-dharamu kaṭhina jagu jānā ||
svāmi dharama svārathahi birodhū |bairu aṁdha premahi na prabodhū ||
Als er dies hörte, durchzuckte Bharatas Körper ein Schauer und seine Augen füllten sich mit Tränen; er fasste großen Mut und sprach. «Mein Herr, du bist mir lieb und ehrwürdig wie ein Vater. Als Wohltäter bist du wie der Familien-Guru; weder Mutter noch Vater ist ein solcher Freund.» «Hier sind Vishvamitra und die anderen Weisen, die Minister und die ganze Versammlung, und du selbst bist heute ein Ozean der Weisheit.» «Da du mich als ein Kind kennst, als einen Diener, als einen, der deinem Befehl folgt, unterweise mich, mein Herr.» «In einer solchen Versammlung und an einem solchen Ort fragst du mich; ich bin befleckt und sollte schweigen, und wenn ich spreche, spreche ich wie ein Wahnsinniger.» «Ich spreche eine große Sache aus einem kleinen Mund. Vergib mir, Vater, da du siehst, dass das Schicksal mir feind ist.» «Die Tantras, die Veden und die Puranas verkünden es, und die Welt weiß es, dass die Pflicht des Dienstes schwer ist.» «Die Pflicht des Dieners gegenüber seinem Herrn steht im Widerstreit mit dem Eigeninteresse. Feindschaft ist blind, und Liebe kann nicht zur Einsicht gebracht werden.»
Doha 293
राखि राम रुख धरमु ब्रतु पराधीन मोहि जानि।सब कें संमत सर्ब हित करिअ पेमु पहिचानि।।293।।
rākhi rāma rukha dharamu bratu parādhīna mohi jāni |saba keṁ sammata sarba hita kari-a pemu pahicāni ||293||
Halte Ramas Absicht, Dharma und Gelübde vor Augen – und wisse mich der Autorität unterstellt –; tu, was alle billigen, was allen nützt, und erkenne, worin wahre Liebe besteht.
Chaupai 294.1-4
भरत बचन सुनि देखि सुभाऊ।सहित समाज सराहत राऊ।।
सुगम अगम मृदु मंजु कठोरे।अरथु अमित अति आखर थोरे।।
ज्यौ मुख मुकुर मुकुरु निज पानी।गहि न जाइ अस अदभुत बानी।।
भूप भरत मुनि सहित समाजू।गे जहँ बिबुध कुमुद द्विजराजू।।
सुनि सुधि सोच बिकल सब लोगा।मनहुँ मीनगन नव जल जोगा।।
देवँ प्रथम कुलगुर गति देखी।निरखि बिदेह सनेह बिसेषी।।
राम भगतिमय भरतु निहारे।सुर स्वारथी हहरि हियँ हारे।।
सब कोउ राम पेममय पेखा।भउ अलेख सोच बस लेखा।।
bharata bacana suni dekhi subhāū |sahita samāja sarāhata rāū ||
sugama agama mṛdu mañju kaṭhore |arathu amita ati ākhara thore ||
jyau mukha mukura mukuru nija pānī |gahi na jāi asa adabhuta bānī ||
bhūpa bharata muni sahita samājū |ge jahã bibudha kumuda dvija-rājū ||
suni sudhi soca bikala saba logā |manahũ mīna-gana nava jala jogā ||
devã prathama kula-guru gati dekhī |nirakhi videha saneha biseṣī ||
rāma bhakti-maya bharatu nihāre |sura svārathī hahari hiyã hāre ||
saba kou rāma pema-maya pekhā |bhau alekha soca basa lekhā ||
Als sie Bharatas Worte hörten und seine Wesensart sahen, pries ihn König Janaka mit seinem ganzen Hof. Seine Rede war leicht zugänglich doch unergründlich, sanft und lieblich doch fest, von grenzenloser Bedeutung in sehr wenigen Worten. Wie ein Gesicht, das in einem Spiegel reflektiert ist und von der Hand nicht ergriffen werden kann; so war seine wunderbare Rede, nicht zu fassen. Der König, Bharata und der Weise, zusammen mit der ganzen Versammlung, gingen dorthin, wo Rama war, der wie der Mond für die Lilien war, die die Götter waren. Als sie die Nachricht hörten, waren alle Menschen von Sorge bestürzt, wie ein Fischschwarm, wenn frisches Wasser über sie kommt. Die Götter sahen zuerst den Zustand des Familienlehrers und dann Janakas besondere Zuneigung. Sie schauten auf Bharata, ganz aus Hingabe zu Rama bestehend, und die selbstsüchtigen Götter verloren den Mut, zitternd in ihren Herzen. Sie sahen alle erfüllt von Liebe zu Rama, und ihre Angst wuchs über alles Maß, und sie blieben hilflos in ihrer Sorge.
Doha 294
रामु सनेह सकोच बस कह ससोच सुरराज।रचहु प्रपंचहि पंच मिलि नाहिं त भयउ अकाजु।।294।।
rāmu saneha sakoca basa kaha sasoca surarāja |racahu prapañcahi pañca mili nāhi ta bhayau akāju ||294||
Rama ist im Griff der Liebe und der Scham, sagte Indra, der König der Götter, in Sorge. Schließt euch alle zusammen und ersinnt eine List; sonst ist unsere Sache verloren.
Chaupai 295.1-4
सुरन्ह सुमिरि सारदा सराही।देबि देव सरनागत पाही।।
फेरि भरत मति करि निज माया।पालु बिबुध कुल करि छल छाया।।
बिबुध बिनय सुनि देबि सयानी।बोली सुर स्वारथ जड़ जानी।।
मो सन कहहु भरत मति फेरू।लोचन सहस न सूझ सुमेरू।।
बिधि हरि हर माया बड़ि भारी।सोउ न भरत मति सकइ निहारी।।
सो मति मोहि कहत करु भोरी।चंदिनि कर कि चंडकर चोरी।।
भरत हृदयँ सिय राम निवासू।तहँ कि तिमिर जहँ तरनि प्रकासू।।
अस कहि सारद गइ बिधि लोका।बिबुध बिकल निसि मानहुँ कोका।।
suranha sumiri sāradā sarāhī |debi deva saranāgata pāhī ||
pheri bharata mati kari nija māyā |pālu bibudha kula kari chala chāyā ||
bibudha binaya suni debi sayānī |bolī sura svāratha jaṛa jānī ||
mo sana kahahu bharata mati pherū |locana sahasa na sūjha sumerū ||
bidhi hari hara māyā baṛi bhārī |sou na bharata mati sakai nihārī ||
so mati mohi kahata karu bhorī |caṁdinī kara ki caṇḍakara corī ||
bharata hṛdayã siya rāma nivāsū |tahã ki timira jahã tarani prakāsū ||
asa kahi sāradā gai bidhi lokā |bibudha bikala nisi mānahũ kokā ||
Die Götter dachten an Sarada und priesen sie: «O Göttin, beschütze die Götter, die zu dir Zuflucht gesucht haben.» «Gebrauche deine eigene Macht der Täuschung, um Bharatas Geist abzuwenden, und unter dem Schleier der List beschütze das Geschlecht der Götter.» Die Bitte der Götter vernehmend, antwortete die weise Göttin, da sie wusste, dass die Götter töricht und auf ihren eigenen Vorteil bedacht waren: «Ihr bittet mich, Bharatas Geist abzuwenden? Selbst mit tausend Augen kann man den Berg Sumeru nicht erblicken.» «Die Täuschung von Brahma, Vishnu und Shiva ist gewaltig und mächtig, doch selbst sie vermag Bharatas Geist nicht zu durchschauen.» «Ihr heißt mich, einen solchen Geist irrezuführen! Kann das Mondlicht der brennenden Sonne etwas rauben?» «Sita und Rama wohnen in Bharatas Herzen. Kann dort Finsternis sein, wo die Sonne leuchtet?» So sprechend, ging Sarada in die Welt Brahmas, und die Götter blieben betrübt zurück, wie die Chakravaka-Vögel in der Nacht.
Doha 295
सुर स्वारथी मलीन मन कीन्ह कुमंत्र कुठाटु।रचि प्रपंच माया प्रबल भय भ्रम अरति उचाटु।।295।।
sura svārathī malīna mana kīnha kumantra kuṭhāṭu |raci prapañca māyā prabala bhaya bhrama arati ucāṭu ||295||
Die eigennützigen Götter, deren Geist unrein geworden war, ersannen krummen und bösen Rat. Sie webten ein Machwerk—Māyā, mächtig erstarkt—das Furcht, Verwirrung, Bedrängnis und ruheloses Unbehagen gebar.
Chaupai 296.1-4
करि कुचालि सोचत सुरराजू।भरत हाथ सबु काजु अकाजू।।
गए जनकु रघुनाथ समीपा।सनमाने सब रबिकुल दीपा।।
समय समाज धरम अबिरोधा।बोले तब रघुबंस पुरोधा।।
जनक भरत संबादु सुनाई।भरत कहाउति कही सुहाई।।
तात राम जस आयसु देहू।सो सबु करै मोर मत एहू।।
सुनि रघुनाथ जोरि जुग पानी।बोले सत्य सरल मृदु बानी।।
बिद्यमान आपुनि मिथिलेसू।मोर कहब सब भाँति भदेसू।।
राउर राय रजायसु होई।राउरि सपथ सही सिर सोई।।
kari kucāli socata surarājū |bharata hātha sabu kāju akāju ||
gae janaku raghunātha samīpā |sanamāne saba rabikula dīpā ||
samaya samāja dharama abirodhā |bole taba raghubaṁsa purodhā ||
janaka bharata saṁbādu sunāī |bharata kahāuti kahī suhāī ||
tāta rāma jasa āyasu dehū |so sabu karai mora mata ehū ||
suni raghunātha jori juga pānī |bole satya sarala mṛdu bānī ||
bidyamāna āpuni mithilesū |mora kahaba saba bhā̃ti bhadesū ||
rāura rāya rajāyasu hoī |rāuri sapatha sahī sira soī ||
Nachdem er seinen bösen Plan ersonnen hatte, wartete Indra, der König der Götter, in Sorge, denn Erfolg oder Misserfolg der ganzen Unternehmung lag in Bharatas Händen. Janaka trat an Ramas Seite, und Rama, die Leuchte des Sonnengeschlechts, empfing sie alle mit Ehre. Zur rechten Zeit, vor der Versammlung und im Einklang mit dem Dharma ohne Widerspruch, sprach da Vasishtha, der Hauspriester der Raghus. Er berichtete von dem Gespräch zwischen Janaka und Bharata und wiederholte Bharatas anmutige Worte. «Lieber Rama, welchen Befehl du auch gibst, alle sollen ihn befolgen; dies ist mein Rat.» Als Rama dies hörte, faltete er beide Hände und sprach mit wahrer, einfacher und sanfter Stimme. «Da du selbst und der Herr von Mithila anwesend seid, würde es mir ganz und gar nicht ziemen zu sprechen.» Welchen Befehl du und der König auch immer gebt, ich schwöre bei dir, ich werde ihn auf meinem Haupt tragen.
Doha 296
राम सपथ सुनि मुनि जनकु सकुचे सभा समेत।सकल बिलोकत भरत मुखु बनइ न उतरु देत।।296।।
rāma sapatha suni muni janaku sakuce sabhā sameta |sakala bilokata bharata mukhu banai na utaru deta ||296||
Als sie Ramas Schwur hörten, schämten sich der Weise und Janaka, samt der ganzen Versammlung. Alle blickten auf Bharatas Gesicht, denn niemand konnte eine Antwort geben.
Chaupai 297.1-4
सभा सकुच बस भरत निहारी।रामबंधु धरि धीरजु भारी।।
कुसमउ देखि सनेहु सँभारा।बढ़त बिंधि जिमि घटज निवारा।।
सोक कनकलोचन मति छोनी।हरी बिमल गुन गन जगजोनी।।
भरत बिबेक बराहँ बिसाला।अनायास उधरी तेहि काला।।
करि प्रनामु सब कहँ कर जोरे।रामु राउ गुर साधु निहोरे।।
छमब आजु अति अनुचित मोरा।कहउँ बदन मृदु बचन कठोरा।।
हियँ सुमिरी सारदा सुहाई।मानस तें मुख पंकज आई।।
बिमल बिबेक धरम नय साली।भरत भारती मंजु मराली।।
sabhā sakuca basa bharata nihārī |rāmabaṁdhu dhari dhīraju bhārī ||
kusamau dekhi sanehu sãbhārā |baṛhata biṁdhi jimi ghaṭaja nivārā ||
soka kanakalocana mati chonī |harī bimala guna gana jagajonī ||
bharata bibeka barāhã bisālā |anāyāsa udharī tehi kālā ||
kari pranāmu saba kahã kara jore |rāmu rāu gura sādhu nihore ||
chamaba āju ati anucita morā |kahaũ badana mṛdu bacana kaṭhorā ||
hiyã sumirī sāradā suhāī |mānasa teṁ mukha paṁkaja āī ||
bimala bibeka dharama naya sālī |bharata bhāratī maṁju marālī ||
Bharata, der Bruder Ramas, sah die Versammlung in Verlegenheit versunken, und er fasste eine große Standhaftigkeit des Herzens. Da er sah, dass es ein ungelegener Zeitpunkt war, hielt er seine Liebe im Zaum, wie der weise Agastya, der aus einem Gefäß geboren war, das Vindhya-Gebirge bändigte, als es immer höher wuchs. Der Kummer war wie der Dämon Hiranyaksha, und Bharatas Verstand wie die Erde, die er davontrug. Aber seine Schar makelloser Tugenden war wie der Schoß der Welt, aus dem der Retter hervorging. Bharatas Unterscheidungskraft war der mächtige Eber, der in jenem Augenblick die Erde wieder ohne Mühe emporhob. Mit gefalteten Händen verneigte er sich vor allen und richtete seine Bitte an Rama, an den König, an den Guru und an die heiligen Männer. "Vergib mir heute für meine große Unangemessenheit, denn ich spreche harte Worte mit einem sanften Mund." In seinem Herzen dachte er an die gnädige Sarada, und sie kam vom Manasa-See seines Geistes zu seinem Lotusmund. Bharatas Rede war ein schöner Schwan, reich an makelloser Unterscheidungskraft, Rechtschaffenheit und weisem Verhalten.
Doha 297
निरखि बिबेक बिलोचनन्हि सिथिल सनेहँ समाजु।करि प्रनामु बोले भरतु सुमिरि सीय रघुराजु।।297।।
nirakhi bibeka bilocananhi sithila sanehã samāju |kari pranāmu bole bharatu sumiri sīya raghurāju ||297||
Mit den Augen der Weisheit blickte er auf die Versammlung, deren Liebe schwach geworden war, und nachdem er sich verneigt hatte, sprach Bharata, während er Sita und den Herrn der Raghus in Erinnerung rief.
Chaupai 298.1-4
प्रभु पितु मातु सुहृद गुर स्वामी।पूज्य परम हित अतंरजामी।।
सरल सुसाहिबु सील निधानू।प्रनतपाल सर्बग्य सुजानू।।
समरथ सरनागत हितकारी।गुनगाहकु अवगुन अघ हारी।।
स्वामि गोसाँइहि सरिस गोसाई।मोहि समान मैं साइँ दोहाई।।
प्रभु पितु बचन मोह बस पेली।आयउँ इहाँ समाजु सकेली।।
जग भल पोच ऊँच अरु नीचू।अमिअ अमरपद माहुरु मीचू।।
राम रजाइ मेट मन माहीं।देखा सुना कतहुँ कोउ नाहीं।।
सो मैं सब बिधि कीन्हि ढिठाई।प्रभु मानी सनेह सेवकाई।।
prabhu pitu mātu suhṛda gura svāmī |pūjya parama hita ataṁrajāmī ||
sarala susāhibu sīla nidhānū |pranatapāla sarbagya sujānū ||
samaratha saranāgata hitakārī |gunagāhaku avaguna agha hārī ||
svāmi gosā̃ihi sarisa gosāī |mohi samāna maiṁ sāĩ dohāī ||
prabhu pitu bacana moha basa pelī |āyaũ ihā̃ samāju sakelī ||
jaga bhala poca ū̃ca aru nīcū |amia amarapada māhuru mīcū ||
rāma rajāi meṭa mana māhīṁ |dekhā sunā katahũ kou nāhīṁ ||
so maiṁ saba bidhi kīnhi ḍhiṭhāī |prabhu mānī saneha sevakāī ||
Mein Herr ist Vater, Mutter, Freund, Lehrer und Meister, anbetungswürdig, mein höchster Wohltäter und der Kenner jedes Herzens. Er ist aufrichtig, ein wahrer und guter Meister, ein Schatz sanfter Tugend, der Beschützer derer, die sich vor ihm verneigen, allwissend und weise. Er ist allmächtig, der Wohltäter derer, die bei ihm Zuflucht suchen, ein Liebhaber des Verdienstes und der, der Fehler und Sünden tilgt. Unter den Meistern ist mein Herr seines eigenen Meisters ebenbürtig; unter den Dienern bin ich mir selbst ebenbürtig. Ich rufe meinen Meister als Zeugen an. Das Wort meines Herrn und meines Vaters beiseitegelegt, bin ich in meiner Verblendung hierhergekommen und habe die ganze Gefolgschaft zusammengebracht. In dieser Welt gibt es Gute und Schlechte, Hohe und Niedere: Nektar und den Zustand der Unsterblichen auf der einen Seite, Gift und Tod auf der anderen. Doch niemals habe ich irgendwo gesehen oder gehört, dass jemand, auch nur in seinem Sinn, den Befehl Ramas beiseitegelegt hätte. Dennoch habe ich auf jede Weise Kühnheit gezeigt, und mein Herr hat sie als liebevollen Dienst angenommen.
Doha 298
कृपाँ भलाई आपनी नाथ कीन्ह भल मोर।दूषन भे भूषन सरिस सुजसु चारु चहु ओर।।298।।
kṛpā̃ bhalāī āpanī nātha kīnha bhala mora |dūṣana bhe bhūṣana sarisa sujasu cāru cahu ora ||298||
Deine Gnade und Güte, o Herr, haben mir Gutes getan. Meine Fehler sind zu Schmuck geworden; mein guter Ruf ist lieblich auf allen Seiten.
Chaupai 299.1-4
राउरि रीति सुबानि बड़ाई।जगत बिदित निगमागम गाई।।
कूर कुटिल खल कुमति कलंकी।नीच निसील निरीस निसंकी।।
तेउ सुनि सरन सामुहें आए।सकृत प्रनामु किहें अपनाए।।
देखि दोष कबहुँ न उर आने।सुनि गुन साधु समाज बखाने।।
को साहिब सेवकहि नेवाजी।आपु समाज साज सब साजी।।
निज करतूति न समुझिअ सपनें।सेवक सकुच सोचु उर अपनें।।
सो गोसाइँ नहि दूसर कोपी।भुजा उठाइ कहउँ पन रोपी।।
पसु नाचत सुक पाठ प्रबीना।गुन गति नट पाठक आधीना।।
rāuri rīti subāni baṛāī |jagata bidita nigamāgama gāī ||
kūra kuṭila khala kumati kalaṁkī |nīca nisīla nirīsa nisaṁkī ||
teu suni sarana sāmuheṁ āe |sakṛta pranāmu kiheṁ apanāe ||
dekhi doṣa kabahũ na ura āne |suni guna sādhu samāja bakhāne ||
ko sāhiba sevakahi nevājī |āpu samāja sāja saba sājī ||
nija karatūti na samujhia sapaneṁ |sevaka sakuca socu ura apaneṁ ||
so gosāĩ nahi dūsara kopī |bhujā uṭhāi kahaũ pana ropī ||
pasu nācata suka pāṭha prabīnā |guna gati naṭa pāṭhaka ādhīnā ||
Eure Wege, Eure gnädige Rede und Eure Größe sind in der ganzen Welt bekannt, und die Veden und die Shastras singen von ihnen. Die Grausamen, die Verkehrten, die Bösen, die Verstandesverwirrten und mit Sünde Befleckten, die Niedrigen, die Tugendlosen, die Herrenlosen und die Schamlosen: selbst sie, als sie von Euch hörten und vor Euch um Zuflucht kamen, habt Ihr mit einer einzigen Verbeugung als die Euren angenommen. Ihre Fehler habt Ihr niemals zu Herzen genommen; von einer Tugend gehört, habt Ihr sie in der Versammlung der Heiligen verkündet. Welcher andere Herr erweist seinem Diener solche Gunst und sorgt selbst für alle Mittel und Vorkehrungen für ihn? Er denkt niemals, selbst im Traum, an das, was er selbst getan hat; doch in seinem eigenen Herzen fühlt er die Verlegenheit des Dieners und ist davon bedrückt. So ist mein Herr; es gibt keinen anderen wie ihn irgendwo. Mit erhobenem Arm erkläre ich es und mache dies zu meinem Gelübde. Ein Tier tanzt und ein Papagei wird im Rezitieren geschickt; aber ihr Verdienst und ihre Geschicklichkeit hängen ganz vom Tanzmeister und dem Lehrer ab.
Doha 299
यों सुधारि सनमानि जन किए साधु सिरमोर।को कृपाल बिनु पालिहै बिरिदावलि बरजोर।।299।।
yoṁ sudhāri sanamāni jana kie sādhu siramora |ko kṛpāla binu pālihai biridāvali barajora ||299||
So reformiert er seine Diener und ehrt sie, indem er sie als die Krone des Hauptes der Gerechten setzt. Wer außer dem Barmherzigen würde den Ruhm seines eigenen Ansehens so fest aufrechterhalten?
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में भरत-चरित्र का पाठ ‘सेवक-भाव’, ‘विवेक’ और ‘राम-आज्ञा-निष्ठा’ को दृढ़ करता है; गृह-कलह/अधिकार-विवाद शांत होकर ‘लोकहित-धर्म’ की बुद्धि जागती है, तथा राम-वियोगजन्य करुण रस मन को शान्त-वैैराग्य की ओर मोड़ता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में दास्य-स्थापन हेतु ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘सीयावर रामचंद्र की जय’ का जप-सम्पुट जोड़ा जाता है; विशेषतः ‘राम-रजाइ’ विषयक पंक्तियों के बाद ‘राम’ नाम-स्मरण का सम्पुट प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 30 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
