Prakarana 31
यह सोपान ‘वैराग्य-जन्य धर्म-निष्ठा’ का द्वार है: राज्य, परिवार, लोकमर्यादा और निजी प्रेम—इन सबके बीच राम का त्याग ‘धर्म की सर्वोच्चता’ को साधक के अंतःकरण में प्रतिष्ठित करता है। अयोध्या-काण्ड में भक्ति भावुकता नहीं, ‘मर्यादा-आधारित समर्पण’ बनती है; यहाँ साधक सीखता है कि ईश्वर-प्रसाद (आज्ञा/अनुशासन) ही मुक्ति-पथ का वास्तविक आलंबन है।
In diesem gegliederten Abschnitt (Dohā 300–309) zeigt sich im Ayodhyā-Kāṇḍa innerhalb der Karuṇā das Aufgehen stiller Bhakti (Śānta-bhakti). Bharatas Vinaya, Schuldgefühl und die Sprache von Herr-Diener-Dharma läutern das Dāsya; Rāmas Antwort hingegen begründet Maryādā als Dharma-Prinzip durch Nīti, gesellschaftliche Schamgrenze (lok-lāj), Guru- und Ältestenordnung, Schutz der Untertanen und situationsgemäßen Dharma (avasar-dharma). Tulsī lässt rührende Karuṇā nicht bloß Weinen bleiben—er wandelt sie in vernunftgestützte Hingabe. Indem er durch Deva-Māyā Indras (Maghavā) listige Regung zeigt, lehrt er zudem: Hinter äußerer Wohlgesinnung kann eigennütziger Trug verborgen sein; daher steht wahre Bhakti, „svārath-chhal-phala chāri bihāī“, im Gehorsam gegenüber dem göttlichen Gebot fest. So führt das Ayodhyā-Kāṇḍa im Stufenweg den Übenden von der „Ethik des Verzichts“ zur „Reife der Bhakti“.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 300.1-4
सोक सनेहँ कि बाल सुभाएँ।आयउँ लाइ रजायसु बाएँ।।
तबहुँ कृपाल हेरि निज ओरा।सबहि भाँति भल मानेउ मोरा।।
देखेउँ पाय सुमंगल मूला।जानेउँ स्वामि सहज अनुकूला।।
बड़ें समाज बिलोकेउँ भागू।बड़ीं चूक साहिब अनुरागू।।
कृपा अनुग्रह अंगु अघाई।कीन्हि कृपानिधि सब अधिकाई।।
राखा मोर दुलार गोसाईं।अपनें सील सुभायँ भलाईं।।
नाथ निपट मैं कीन्हि ढिठाई।स्वामि समाज सकोच बिहाई।।
अबिनय बिनय जथारुचि बानी।छमिहि देउ अति आरति जानी।।
soka sanehã ki bāla subhāẽ |āyaũ lāi rajāyasu bāẽ ||
tabahũ kṛpāla heri nija orā |sabahi bhā̃ti bhala māneu morā ||
dekheũ pāya sumaṁgala mūlā |jāneũ svāmi sahaja anukūlā ||
baṛeṁ samāja bilokeũ bhāgū |baṛīṁ cūka sāhiba anurāgū ||
kṛpā anugraha aṁgu aghāī |kīnhi kṛpānidhi saba adhikāī ||
rākhā mora dulāra gosāīṁ |apaneṁ sīla subhāyã bhalāīṁ ||
nātha nipaṭa maiṁ kīnhi ḍhiṭhāī |svāmi samāja sakoca bihāī ||
abinaya binaya jathāruci bānī |chamihi deu ati ārati jānī ||
Ob aus Kummer und Zuneigung oder aus der Natur eines Kindes, ich kam hierher und ließ deinen Befehl beiseite und schob ihn zur Seite. Dennoch richtete der Barmherzige seinen Blick auf mich wie auf das Seine und hielt in jeder Weise das, was ich tat, für gut. Ich habe deine Füße gesehen, die Wurzel allen Glücks, und ich habe erkannt, dass mein Herr von Natur aus mir wohlgesonnen ist. In dieser großen Versammlung habe ich mein gutes Geschick geschaut: groß ist mein Fehler, doch größer ist die Liebe meines Herrn. Der Schatz der Barmherzigkeit hat durch seine Güte und Gunst jedes meiner Glieder bis zur Genüge erfüllt und alles im Überfluss getan. Mein Herr hat meine Zärtlichkeit bewahrt, aus der Güte seiner eigenen sanften Natur. O Herr, ich habe völlige Kühnheit gezeigt und alle Scheu vor meinem Herrn und dieser Versammlung beiseite geworfen. In meinen Worten, ob ungestüm oder demütig, habe ich nach meinem Belieben gesprochen; möge mein Herr mir vergeben, da er weiß, wie tief mein Kummer ist.
Doha 300
सुहृद सुजान सुसाहिबहि बहुत कहब बड़ि खोरि।आयसु देइअ देव अब सबइ सुधारी मोरि।।300।।
suhṛda sujāna susāhibahi bahuta kahaba baṛi khori |āyasu deia deva aba sabai sudhārī mori ||300||
Gegen einen wahren Freund, so weise und so guten Herrn, zu viel zu sagen ist ein großer Fehler. Nun, mein Herr, gib mir deinen Befehl; du hast alles in mir in Ordnung gebracht.
Chaupai 301.1-4
प्रभु पद पदुम पराग दोहाई।सत्य सुकृत सुख सीवँ सुहाई।।
सो करि कहउँ हिए अपने की।रुचि जागत सोवत सपने की।।
सहज सनेहँ स्वामि सेवकाई।स्वारथ छल फल चारि बिहाई।।
अग्या सम न सुसाहिब सेवा।सो प्रसादु जन पावै देवा।।
अस कहि प्रेम बिबस भए भारी।पुलक सरीर बिलोचन बारी।।
प्रभु पद कमल गहे अकुलाई।समउ सनेहु न सो कहि जाई।।
कृपासिंधु सनमानि सुबानी।बैठाए समीप गहि पानी।।
भरत बिनय सुनि देखि सुभाऊ।सिथिल सनेहँ सभा रघुराऊ।।
prabhu pada paduma parāga dohāī |satya sukṛta sukha sīvã suhāī ||
so kari kahaũ hie apane kī |ruci jāgata sovata sapane kī ||
sahaja sanehã svāmi sevakāī |svāratha chala phala cāri bihāī ||
agyā sama na susāhiba sevā |so prasādu jana pāvai devā ||
asa kahi prema bibasa bhae bhārī |pulaka sarīra bilocana bārī ||
prabhu pada kamala gahe akulāī |samau sanehu na so kahi jāī ||
kṛpāsiṁdhu sanamāni subānī |baiṭhāe samīpa gahi pānī ||
bharata binaya suni dekhi subhāū |sithila sanehã sabhā raghurāū ||
Ich schwöre bei dem Staub der Lotusfüße meines Herrn, jener schönen Grenze von Wahrheit, Tugend und Glück. Diesen Schwur leistend, sage ich euch, was in meinem eigenen Herzen ist: die Sehnsucht, die mir gehört, wachend, schlafend und selbst im Traum. Es ist, meinem Herrn aus natürlicher Liebe zu dienen, Eigeninteresse, Täuschung und die vier Früchte des Lebens beiseite lassend. Es gibt keinen Dienst an einem guten Herrn, der dem Gehorsam gegenüber seinem Befehl gleichkäme. O Herr, lass deinen Diener diese Gnade empfangen. Nachdem er dies gesagt hatte, war er von Liebe überwältigt; sein Körper erzitterte und seine Augen füllten sich mit Tränen. In seiner Aufregung umfasste er die Lotusfüße des Herrn. Dieser Moment und seine Liebe lassen sich nicht beschreiben. Der Ozean des Erbarmens ehrte ihn mit freundlichen Worten, nahm ihn bei der Hand und setzte ihn nahe bei sich. Als sie Bharatas Bitte hörten und seine Natur sahen, wurden der Herr der Raghus und die ganze Versammlung ohnmächtig vor Liebe.
Chhand 301
रघुराउ सिथिल सनेहँ साधु समाज मुनि मिथिला धनी।मन महुँ सराहत भरत भायप भगति की महिमा घनी।।
भरतहि प्रसंसत बिबुध बरषत सुमन मानस मलिन से।तुलसी बिकल सब लोग सुनि सकुचे निसागम नलिन से।।
raghurāu sithila sanehã sādhu-samāja muni mithilā-dhanī |mana mahũ sarāhata bharata bhāyapa bhagati kī mahimā ghanī ||
bharatahi prasaṃsata bibudha baraṣata sumana mānasa malina se |tulasī bikala saba loga suni sakuce nisā-gama nalina se ||
Der Herr der Raghus war entkräftet vor Liebe, ebenso die Versammlung der Heiligen, die Weisen und der König von Mithila; in ihren Herzen priesen sie die Größe von Bharatas brüderlicher Zuneigung und Hingabe. Die Götter priesen Bharata und ließen Blumen regnen, obwohl ihre Sinne umwölkt und verwirrt waren. Tulsidas sagt, dass alle Menschen betrübt waren über das, was sie hörten, und sich zurückzogen wie Lotusblüten beim Kommen der Nacht.
Soratha 301
देखि दुखारी दीन दुहु समाज नर नारि सब।मघवा महा मलीन मुए मारि मंगल चहत।।301।।
dekhi dukhārī dīna duhu samāja nara nāri saba |maghavā mahā malīna mue māri maṅgala cahata ||301||
Als er alle Männer und Frauen beider Versammlungen bedrängt und niedergeschlagen sah, suchte Indra, der völlig befleckt war, als würde er bereits Tote schlagen, sein eigenes Heil.
Chaupai 302.1-4
कपट कुचालि सीवँ सुरराजू।पर अकाज प्रिय आपन काजू।।
काक समान पाकरिपु रीती।छली मलीन कतहुँ न प्रतीती।।
प्रथम कुमत करि कपटु सँकेला।सो उचाटु सब कें सिर मेला।।
सुरमायाँ सब लोग बिमोहे।राम प्रेम अतिसय न बिछोहे।।
भय उचाट बस मन थिर नाहीं।छन बन रुचि छन सदन सोहाहीं।।
दुबिध मनोगति प्रजा दुखारी।सरित सिंधु संगम जनु बारी।।
दुचित कतहुँ परितोषु न लहहीं।एक एक सन मरमु न कहहीं।।
लखि हियँ हँसि कह कृपानिधानू।सरिस स्वान मघवान जुबानू।।
kapaṭa kucāli sīvã surarājū |para akāja priya āpana kājū ||
kāka samāna pākari-pu rītī |chalī malīna katahũ na pratītī ||
prathama kumata kari kapaṭu sãkelā |so ucāṭu saba kẽ sira melā ||
sura-māyā̃ saba loga bimohe |rāma prema atisaya na bichohe ||
bhaya ucāṭa basa mana thira nāhī̃ |chana bana ruci chana sadana sohāhī̃ ||
dubidha manogati prajā dukhārī |sarita siṃdhu saṅgama janu bārī ||
ducita katahũ paritoṣu na lahahī̃ |eka eka sana maramu na kahahī̃ ||
lakhi hiyã hãsi kaha kṛpānidhānū |sarisa svāna maghavāna jubānū ||
Der König der Götter ist die Grenze des Betrugs und der bösen Taktik; er liebt den Schaden anderer und seinen eigenen Vorteil. Der Feind von Paka hat Wege wie die einer Krähe: listig, unreinen Herzens und nirgends vertrauenswürdig. Zuerst ersann er einen bösen Plan und sammelte all seinen Betrug, und dann schleuderte er jene Unruhe auf aller Häupter. Alle Menschen wurden durch die Illusion der Götter verwirrt; doch wegen ihrer übermäßigen Liebe zu Rama wurden sie nicht von ihm getrennt. Von Furcht und Unruhe ergriffen, war ihr Geist nirgends beständig: einen Augenblick gefiel ihnen der Wald, und den nächsten Augenblick erfreute sie das Heim. Das Volk, durch die Bewegung seiner Gedanken in zwei gespalten, war elend wie das Wasser, wo der Fluss auf das Meer trifft. Zwiespältigen Geistes fanden sie nirgends Genüge, und keiner sagte dem anderen das Geheimnis seines Herzens. Als er dies sah, lächelte der Herr, der Schatz der Barmherzigkeit, in seinem Herzen und sprach: Indra, der junge Herr, ist wie ein Hund.
Doha 302
भरतु जनकु मुनिजन सचिव साधु सचेत बिहाइ।लागि देवमाया सबहि जथाजोगु जनु पाइ।।302।।
bharatu janaku munijana saciva sādhu saceta bihāi |lāgi deva-māyā sabahi jathājogu janu pāi ||302||
Abgesehen von Bharata, Janaka, der Gemeinschaft der Weisen, den Ministern und den Klugen und Wachsamkeit Übenden ergriff die von den Göttern gesandte Täuschung alle anderen, jeden nach seinem Maß, als fände sie jeden dafür geeignet.
Chaupai 303.1-4
कृपासिंधु लखि लोग दुखारे।निज सनेहँ सुरपति छल भारे।।
सभा राउ गुर महिसुर मंत्री।भरत भगति सब कै मति जंत्री।।
रामहि चितवत चित्र लिखे से।सकुचत बोलत बचन सिखे से।।
भरत प्रीति नति बिनय बड़ाई।सुनत सुखद बरनत कठिनाई।।
जासु बिलोकि भगति लवलेसू।प्रेम मगन मुनिगन मिथिलेसू।।
महिमा तासु कहै किमि तुलसी।भगति सुभायँ सुमति हियँ हुलसी।।
आपु छोटि महिमा बड़ि जानी।कबिकुल कानि मानि सकुचानी।।
कहि न सकति गुन रुचि अधिकाई।मति गति बाल बचन की नाई।।
kṛpāsiṃdhu lakhi loga dukhāre |nija sanehã surapati chala bhāre ||
sabhā rāu guru mahisura maṃtrī |bharata bhagati saba kai mati jaṃtrī ||
rāmahi citavata citra likhe se |sakucata bolata bacana sikhe se ||
bharata prīti nati binaya baṛāī |sunata sukhada baranata kaṭhināī ||
jāsu biloki bhagati lava-lesū |prema magana muni-gana mithileśū ||
mahimā tāsu kahai kimi tulasī |bhagati subhāyã sumati hiyã hulāsī ||
āpu choṭi mahimā baṛi jānī |kabikula kāni māni sakucānī ||
kahi na sakati guna ruci adhikāī |mati gati bāla bacana kī nāī ||
Der Ozean des Erbarmens sah das Volk in Not, belastet durch eigene Liebe und durch die Täuschungen Indras, des Herrn der Götter. Die Versammlung, der König, der Guru, die Brahmanen und die Minister: Bharatas Hingabe hatte den Geist eines jeden wie ein Instrument in seiner Hand gemacht. Sie blickten auf Rama wie gemalte Figuren auf einem Bild, und zögernd sprachen sie Worte wie auswendig gelernt. Bharatas Liebe, seine Demut, seine Bescheidenheit und seine Größe: sind eine Freude zu hören, aber schwer zu beschreiben. Beim Anblick auch nur eines winzigen Teils seiner Hingabe wurden die Scharen der Weisen und der König von Mithila in Liebe versenkt. Wie kann da Tulsidas seine Größe erzählen? Nur durch die natürliche Gabe der Hingabe ist das gute Verstehen in meinem Herzen mit Freude erfüllt worden. Sich selbst als klein und seine Größe als gewaltig erkennend, wurde es scheu und wich zurück in Ehrfurcht vor der ganzen Schar der Dichter. Es kann seine Tugenden nicht aussprechen noch die Fülle des eigenen Verlangens; die Bewegung meines Geistes ist wie die Rede eines Kindes.
Doha 303
भरत बिमल जसु बिमल बिधु सुमति चकोरकुमारि।उदित बिमल जन हृदय नभ एकटक रही निहारि।।303।।
bharata bimala jasū bimala bidhū sumati cakorakumāri |udita bimala jana hṛdaya nabha ekaṭaka rahī nihāri ||303||
Bharatas makelloser Ruhm ist wie der fleckenlose Mond; und Rechte Erkenntnis, wie ein junges Cakor-Mädchen, heftet den Blick unblinzelnd darauf, wie er am klaren Himmel der Herzen der Bhaktas emporsteigt.
Chaupai 304.1-4
भरत सुभाउ न सुगम निगमहूँ।लघु मति चापलता कबि छमहूँ।।
कहत सुनत सति भाउ भरत को।सीय राम पद होइ न रत को।।
सुमिरत भरतहि प्रेमु राम को।जेहि न सुलभ तेहि सरिस बाम को।।
देखि दयाल दसा सबही की।राम सुजान जानि जन जी की।।
धरम धुरीन धीर नय नागर।सत्य सनेह सील सुख सागर।।
देसु काल लखि समउ समाजू।नीति प्रीति पालक रघुराजू।।
बोले बचन बानि सरबसु से।हित परिनाम सुनत ससि रसु से।।
तात भरत तुम्ह धरम धुरीना।लोक बेद बिद प्रेम प्रबीना।।
bharata subhāu na sugama nigama-hū̃ |laghu mati cāpalatā kabi chamahū̃ ||
kahata sunata sati bhāu bharata ko |sīya rāma pada hoi na rata ko ||
sumirata bharatahi premu rāma ko |jehi na sulabha tehi sarisa bāma ko ||
dekhi dayāla dasā sabahī kī |rāma sujāna jāni jana jī kī ||
dharama dhurīna dhīra naya nāgara |satya saneha sīla sukha sāgara ||
desu kāla lakhi samau samājū |nīti prīti pālaka raghurājū ||
bole bacana bāni sarabasu se |hita parināma sunata sasi rasu se ||
tāta bharata tumha dharama dhurīnā |loka beda bida prema prabīnā ||
Bharatas Wesen ist nicht leicht zu durchschauen, selbst für die Veden; Dichter, verzeiht die Kühnheit meines kleinen Verstandes. Wer würde, beim Erzählen oder Hören von Bharatas wahrer Hingabe, nicht den Füßen Sitas und Ramas ergeben sein? Wer ist so verkehrt wie derjenige, für den die Liebe zu Rama nicht leicht fällt, selbst beim Gedenken an Bharata? Als er die Lage aller dort Anwesenden sah, der mitfühlende und weise Rama, der die Herzen seiner Verehrer kennt, der Träger der Last der Rechtschaffenheit, beständig, geschickt in der Staatsklugheit, ein Ozean von Wahrheit, Zuneigung, gutem Charakter und Glück, der König der Raghus, Beschützer von Gerechtigkeit und Liebe, nahm Ort, Zeit, Anlass und Versammlung wahr, und sprach Worte, die wie das Wesen aller Dinge waren, wohltätig in ihrem Ergebnis und süß zu hören wie der Nektar des Mondes. „Lieber Bharata, du bist ein Träger der Last der Rechtschaffenheit, bewandert in den Wegen der Welt und der Veden und geschickt in der Liebe.
Doha 304
करम बचन मानस बिमल तुम्ह समान तुम्ह तात।गुर समाज लघु बंधु गुन कुसमयँ किमि कहि जात।।304।।
karama bacana mānasa bimala tumha samāna tumha tāta |gura samāja laghu bandhu guna kusamayã kimi kahi jāta ||304||
In Tat, Wort und Sinn bist du rein, und niemand ist dir gleich, lieber Bruder, außer dir selbst. Vor den Ältesten und der Versammlung, und zu einer so ungelegenen Stunde, wie kann man die Tugenden eines jüngeren Bruders aussprechen?
Chaupai 305.1-4
जानहु तात तरनि कुल रीती।सत्यसंध पितु कीरति प्रीती।।
समउ समाजु लाज गुरुजन की।उदासीन हित अनहित मन की।।
तुम्हहि बिदित सबही कर करमू।आपन मोर परम हित धरमू।।
मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा।तदपि कहउँ अवसर अनुसारा।।
तात तात बिनु बात हमारी।केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी।।
नतरु प्रजा परिजन परिवारू।हमहि सहित सबु होत खुआरू।।
जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू।जग केहि कहहु न होइ कलेसू।।
तस उतपातु तात बिधि कीन्हा।मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा।।
jānahu tāta tarani kula rītī |satya-sandha pitu kīrati prītī ||
samau samāju lāja gurujana kī |udāsīna hita anhita mana kī ||
tumhahi bidita sabahī kara karamū |āpana mora parama hita dharamū ||
mohi saba bhाँti bharosa tumhārā |tadapi kahaũ avasara anusārā ||
tāta tāta binu bāta hamārī |kevala gurukula kṛpā̃ sãbhārī ||
nataru prajā parijana parivārū |hamahi sahita sabu hota khuārū ||
jaũ binu avasara athavā̃ dinesū |jaga kehi kahahu na hoi kalesū ||
tasa utapātu tāta bidhi kīnhā |muni mithilesa rākhi sabu līnhā ||
Bruder, du kennst die Sitte des Sonnengeschlechts, und die Wahrheitstreue unseres Vaters zu seinem Wort, seinen Ruf und seine Liebe. Du kennst die Zeit und die Versammlung, die gebotene Achtung vor den Älteren, und die Herzen aller, ob gleichgültig, freundlich oder feindlich. Das Verhalten aller ist dir bekannt, ebenso dein eigenes höchstes Gut und meines, und die Erfordernisse der Pflicht. Ich habe volles Vertrauen zu dir in jeder Weise; doch spreche ich, wie es der Anlass erfordert. Bruder, ohne unseren Vater wurden unsere Angelegenheiten nur durch die Gnade der Familie des Guru in Ordnung gehalten. Andernfalls wären die Untertanen, der Haushalt und die Familie, zusammen mit uns selbst, alle zugrunde gerichtet worden. Wenn die Sonne außerhalb der Zeit unterginge, sage mir, wem in der Welt würde das nicht Leid bringen? Bruder, das Schicksal hat ein solches Unheil heraufbeschworen, aber der Weise Vashishtha und der König von Mithila haben es abgewendet und alles gerettet.
Doha 305
राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम।गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम।।305।।
rāja kāja saba lāja pati dharama dharani dhana dhāma |gura prabhāu pālihi sabahi bhala hoi hi parināma ||305||
Die Angelegenheiten des Reiches, alle Ehre, die königliche Stütze des Dharma, die Festigkeit der Erde, Reichtum und Heim – durch die tragende Kraft des Guru wird alles bewahrt, und der Ausgang wird gut sein.
Chaupai 306.1-4
सहित समाज तुम्हार हमारा।घर बन गुर प्रसाद रखवारा।।
मातु पिता गुर स्वामि निदेसू।सकल धरम धरनीधर सेसू।।
सो तुम्ह करहु करावहु मोहू।तात तरनिकुल पालक होहू।।
साधक एक सकल सिधि देनी।कीरति सुगति भूतिमय बेनी।।
सो बिचारि सहि संकटु भारी।करहु प्रजा परिवारु सुखारी।।
बाँटी बिपति सबहिं मोहि भाई।तुम्हहि अवधि भरि बड़ि कठिनाई।।
जानि तुम्हहि मृदु कहउँ कठोरा।कुसमयँ तात न अनुचित मोरा।।
होहिं कुठायँ सुबंधु सुहाए।ओड़िअहिं हाथ असनिहु के घाए।।
sahita samāja tumhāra hamārā |ghara bana gura prasāda rakhavārā ||
mātu pitā gura svāmi nidesū |sakala dharama dharanīdhara sesū ||
so tumha karahu karāvahu mohū |tāta taranikula pālaka hohū ||
sādhaka eka sakala sidhi denī |kīrati sugati bhūtimaya benī ||
so bicāri sahi saṁkaṭu bhārī |karahu prajā parivāru sukhārī ||
bā̃ṭī bipati sabahiṁ mohi bhāī |tumhahi avadhi bhari baṛi kaṭhināī ||
jāni tumhahi mṛdu kahaũ kaṭhorā |kusamayã tāta na anucita morā ||
hohiṁ kuṭhāyã subaṁdhu suhāe |oṛiahiṁ hātha asanihu ke ghāe ||
Das Deine und das Meine, zusammen mit all unserer Gefolgschaft, zu Hause und im Wald, haben die Gnade des Guru als ihren Beschützer. Der Befehl der Mutter, des Vaters, des Guru und des Herrn ist wie Shesha, der die Erde trägt, denn er stützt alle Pflicht. Befolge diesen Befehl selbst, und lass mich ihn auch befolgen. Lieber Bruder, werde der Beschützer der Linie der Sonne. Es ist das eine Mittel, das jeden Erfolg gewährt, ein dreifacher Strom von Ruhm, gutem Schicksal und Wohlstand. Bedenke dies, ertrage die schwere Prüfung, und mache das Volk und deine Familie glücklich. Bruder, ich habe das Unglück unter allen verteilt, aber auf dich fällt die größte Härte für die ganze Dauer. Da ich weiß, dass du sanft bist, spreche ich dennoch hart. Lieber Bruder, die Zeiten sind schlecht, und was ich sage, ist nicht unangemessen. In Zeiten der Not dienen gute Brüder als Schutzschilde, so wie die Hände erhoben werden, um selbst die Schläge eines Blitzes abzuwehren.
Doha 306
सेवक कर पद नयन से मुख सो साहिबु होइ।तुलसी प्रीति कि रीति सुनि सुकबि सराहहिं सोइ।।306।।
sevaka kara pada nayana se mukha so sāhibu hoi |tulasī prīti ki rīti suni sukabi sarāhahiṁ soi ||306||
Der Diener ist wie die Hände, die Füße und die Augen, und der Herr ist wie der Mund. Tulsidas sagt: diese Weise der Liebe hörend, preisen die guten Dichter sie wahrlich.
Chaupai 307.1-4
सभा सकल सुनि रघुबर बानी।प्रेम पयोधि अमिअ जनु सानी।।
सिथिल समाज सनेह समाधी।देखि दसा चुप सारद साधी।।
भरतहि भयउ परम संतोषू।सनमुख स्वामि बिमुख दुख दोषू।।
मुख प्रसन्न मन मिटा बिषादू।भा जनु गूँगेहि गिरा प्रसादू।।
कीन्ह सप्रेम प्रनामु बहोरी।बोले पानि पंकरुह जोरी।।
नाथ भयउ सुखु साथ गए को।लहेउँ लाहु जग जनमु भए को।।
अब कृपाल जस आयसु होई।करौं सीस धरि सादर सोई।।
सो अवलंब देव मोहि देई।अवधि पारु पावौं जेहि सेई।।
sabhā sakala suni raghubara bānī |prema payodhi amia janu sānī ||
sithila samāja saneha samādhī |dekhi dasā cupa sārada sādhī ||
bharatahi bhayau parama saṁtoṣū |sanamukha svāmi bimukha dukha doṣū ||
mukha prasanna mana miṭā biṣādū |bhā janu gū̃gehi girā prasādū ||
kīnha saprema pranāmu bahorī |bole pāni paṁkaruha jorī ||
nātha bhayau sukhu sātha gae ko |laheũ lāhu jaga janamu bhae ko ||
aba kṛpāla jasa āyasu hoī |karauṁ sīsa dhari sādara soī ||
so avalaṁba deva mohi deī |avadhi pāru pāvauṁ jehi seī ||
Die ganze Versammlung, die die Worte Ramas, des besten der Raghus, hörte, die wie ein Ozean der Liebe, getränkt mit Nektar, waren, war ergriffen. Die Versammlung erschlaffte, versunken in einen Trance der Zuneigung; als sie ihren Zustand sah, hielt Sarada, die Göttin der Rede, sich still. Bharata empfand höchste Zufriedenheit: mit seinem Herrn ihm zugewandt, wohlgesinnt, waren seine Leiden und Fehler gewichen. Sein Gesicht wurde heiter und die Niedergeschlagenheit seines Gemüts verschwand, als ob ein Stummer die Gabe der Sprache erhalten hätte. Dann verneigte er sich vor ihm mit Liebe und sprach, seine Lotus-Hände faltend. «Herr, ich bin so glücklich, als wäre ich mit dir gegangen; ich habe den Lohn dafür gewonnen, in die Welt geboren zu sein.» «Nun, barmherziger Herr, welchen Befehl du auch gibst, ich werde ihn auf mein Haupt nehmen und ihn mit Ehrfurcht ausführen.» «Herr, gib mir eine Stütze, durch deren Dienst ich das jenseitige Ufer der festgesetzten Frist des Exils erreichen möge.»
Doha 307
देव देव अभिषेक हित गुर अनुसासनु पाइ।आनेउँ सब तीरथ सलिलु तेहि कहँ काह रजाइ।।307।।
deva deva abhiṣeka hita gura anusāsanu pāi |āneũ saba tīratha salilu tehi kahã kāha rajāi ||307||
O Gott der Götter, um eure Salbung zu vollziehen, habe ich den Befehl des Guru erhalten. Ich habe Wasser von allen heiligen Stätten gebracht; was ist euer Wunsch bezüglich dessen?
Chaupai 308.1-4
एकु मनोरथु बड़ मन माहीं।सभयँ सकोच जात कहि नाहीं।।
कहहु तात प्रभु आयसु पाई।बोले बानि सनेह सुहाई।।
चित्रकूट सुचि थल तीरथ बन।खग मृग सर सरि निर्झर गिरिगन।।
प्रभु पद अंकित अवनि बिसेषी।आयसु होइ त आवौं देखी।।
अवसि अत्रि आयसु सिर धरहू।तात बिगतभय कानन चरहू।।
मुनि प्रसाद बनु मंगल दाता।पावन परम सुहावन भ्राता।।
रिषिनायकु जहँ आयसु देहीं।राखेहु तीरथ जलु थल तेहीं।।
सुनि प्रभु बचन भरत सुख पावा।मुनि पद कमल मुदित सिरु नावा।।
eku manorathu baṛa mana māhīṁ |sabhayã sakoca jāta kahi nāhīṁ ||
kahahu tāta prabhu āyasu pāī |bole bāni saneha suhāī ||
citrakūṭa suci thala tīratha bana |khaga mṛga sara sari nirjhara girigana ||
prabhu pada aṁkita avani biseṣī |āyasu hoi ta āvauṁ dekhī ||
avasi atri āyasu sira dharahū |tāta bigatabhaya kānana carahū ||
muni prasāda banu maṁgala dātā |pāvana parama suhāvana bhrātā ||
riṣināyaku jahã āyasu dehīṁ |rākhehu tīratha jalu thala tehīṁ ||
suni prabhu bacana bharata sukha pāvā |muni pada kamala mudita siru nāvā ||
Bharata sprach: «Es ist ein großer Wunsch in meinem Herzen, doch aus Furcht und Scham kann ich ihn nicht aussprechen.» Rama sprach: «Sage ihn, Bruder.» Nachdem er den Befehl des Herrn empfangen hatte, sprach Bharata in Worten, die durch Zuneigung verschönt waren. «Die heiligen Stätten von Chitrakuta, seine Heiligtümer und Wälder, seine Vögel und Tiere, seine Seen, Flüsse und Wasserfälle und seine Schar von Hügeln, und die Erde besonders, gezeichnet mit den Fußspuren des Herrn: wenn du befiehlst, werde ich hingehen und sie sehen.» Rama sprach: «Nimm gewiss den Befehl Atris auf dein Haupt, und dann, Bruder, durchwandle den Wald ohne Furcht. Durch die Gnade des Weisen verleiht der Wald Segen, Bruder, und ist höchst heilig und schön. An welchem Ort der Fürst der Weisen es gebietet, dort lege das Wasser der heiligen Stätten nieder.» Als er die Worte des Herrn hörte, war Bharata erfreut, und er verneigte freudig sein Haupt zu den Lotusfüßen des Weisen.
Doha 308
भरत राम संबादु सुनि सकल सुमंगल मूल।सुर स्वारथी सराहि कुल बरषत सुरतरु फूल।।308।।
bharata rāma saṁbādu suni sakala sumaṁgala mūla |sura svārathī sarāhi kula baraṣata surataru phūla ||308||
Als die Götter das Gespräch zwischen Bharata und Rama hörten, das die Wurzel alles Segens ist, priesen sie beide; und von den himmlischen Bäumen regneten Blumen herab.
Chaupai 309.1-4
धन्य भरत जय राम गोसाईं।कहत देव हरषत बरिआई।।
मुनि मिथिलेस सभाँ सब काहू।भरत बचन सुनि भयउ उछाहू।।
भरत राम गुन ग्राम सनेहू।पुलकि प्रसंसत राउ बिदेहू।।
सेवक स्वामि सुभाउ सुहावन।नेमु पेमु अति पावन पावन।।
मति अनुसार सराहन लागे।सचिव सभासद सब अनुरागे।।
सुनि सुनि राम भरत संबादू।दुहु समाज हियँ हरषु बिषादू।।
राम मातु दुखु सुखु सम जानी।कहि गुन राम प्रबोधीं रानी।।
एक कहहिं रघुबीर बड़ाई।एक सराहत भरत भलाई।।
dhanya bharata jaya rāma gosāīṁ |kahata deva haraṣata bariāī ||
muni mithilesa sabhā̃ saba kāhū |bharata bacana suni bhayau uchāhū ||
bharata rāma guna grāma sanehū |pulaki prasaṁsata rāu bidehū ||
sevaka svāmi subhāu suhāvana |nemu pemu ati pāvana pāvana ||
mati anusāra sarāhana lāge |saciva sabhāsada saba anurāge ||
suni suni rāma bharata saṁbādū |duhu samāja hiyã haraṣu biṣādū ||
rāma mātu dukhu sukhu sama jānī |kahi guna rāma prabodhīṁ rānī ||
eka kahahiṁ raghubīra baṛāī |eka sarāhata bharata bhalāī ||
„Gesegnet Bharata! Ruhm Rama, unserem Herrn!“ So riefen die Götter, und ihre Freude brach unaufhaltsam hervor. Der Weise, der König von Mithila und alle in der Versammlung wurden von Jubel erfüllt, als sie Bharatas Worte hörten. König Videha, vor Freude erbebend, pries die Fülle der Tugenden und die Liebe von Bharata und Rama. Die liebliche Natur von Diener und Herr, und ihr Gelübde und ihre Liebe, waren reiner als das Reinste. Die Minister und alle Mitglieder der Versammlung, voller Hingabe, begannen, sie nach ihrem Verständnis zu preisen. Als sie immer wieder das Gespräch von Rama und Bharata hörten, war in den Herzen beider Versammlungen Freude, mit Kummer gemischt. Ramas Mutter, die ihren Schmerz und ihr Glück als gleich ansah, erzählte die Tugenden Ramas und tröstete die Königinnen. Die einen sprachen von der Größe des Helden der Raghus; die anderen priesen die Güte Bharatas.
Doha 309
अत्रि कहेउ तब भरत सन सैल समीप सुकूप।राखिअ तीरथ तोय तहँ पावन अमिअ अनूप।।309।।
atri kaheu taba bharata sana saila samīpa sukūpa |rākhia tīratha toya tahã pāvana amia anūpa ||309||
Da sagte Atri zu Bharata: «Nahe dem Hügel befindet sich ein guter Brunnen. Lagere dort das Wasser aller heiligen Stätten, rein, nektargleich und unvergleichlich.»
Inside Prakarana 31
The dialogue
- Listenerमानस-श्रोता/सत्संग-समाज (आंतरिक रूप से ‘मन’)
Frequently Asked Questions
परंपरानुसार इस प्रसंग का पाठ ‘सेवक-धर्म’ (आज्ञापालन), ‘प्रजा/परिवार में शान्ति’ और ‘मन के उचाट-द्विविधा’ के शमन का फल देता है; विशेषतः भरत-विनय का श्रवण/कीर्तन दास्य-भक्ति को निर्मल कर ‘अहं-त्याग’ की सिद्धि में सहायक माना जाता है।
सामान्य वैष्णव-परंपरा में दास्य-विनय प्रसंगों पर ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘राम रामेति रामेति’ (नाम-स्मरण) जोड़ा जाता है; कुछ रामानंदी पाठ-परंपराओं में ‘सीता-राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 31 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
