Prakarana 28
राजधर्म से वनधर्म की ओर संक्रमण—यह सोपान ‘वैराग्य-प्रवेश’ का द्वार है। अयोध्या का लोक-शोक, मिथिला का शोक, और भरत की निर्मल निष्ठा मिलकर साधक को यह सिखाते हैं कि ईश्वर-इच्छा के सामने सांसारिक व्यवस्था (राज्य, कुल, प्रतिष्ठा) भी अस्थिर है। इस चरण में मुक्ति की सीढ़ी ‘त्याग’ नहीं, बल्कि ‘अनासक्ति सहित कर्तव्य’ है—राम की मौन-लीला, भरत की सत्य-भावना, और वसिष्ठ का धीरज-उपदेश मन को शरणागति की ओर चढ़ाते हैं।
Der Haupt-Rasa dieses Abschnitts ist Karuṇā, doch ist Karuṇā hier nicht bloß Trauer—sie wird zum Mittel der Reifung von Bhakti. Als Bharatas Worte erklingen, öffnen Freude der Götter und Blumenregen zugleich zwei Ebenen: im Volk Ungewissheit, in göttlicher Sicht die Aufrichtung des Dharma. Das Eintreffen von Janakas Boten verbindet Mithilā mit Ayodhyās Ozean der Trauer; so wird Karuṇā-Rasa „gemeinschaftlich“—zwei Gesellschaften, zwei Reiche, ein einziges Rāma-Viraha. Tulsīs Metapher von Meer/Boot/Fährmann (selbst das Boot von Jñāna und Vairāgya vermag den Strom der Liebe nicht zu überqueren) schärft das Mānas-Prinzip: bloßes Vernunftwissen genügt nicht; allein Rāma-Prema ist das jenseitige Ufer. Vasiṣṭhas Upadeśa wird mitten im Kummer zur Säule von Standhaftigkeit, und am Ende verwandelt die Ordnung von Frucht- und Wurzelkost den „Wald-Dharma“ in „Āśram-Dharma“. Dieser Abschnitt ist im Stufenweg ein mittleres Podest, das den Übenden von Karuṇā zur Śaraṇāgati führt.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 270.1-4
भरत बचन सुचि सुनि सुर हरषे।साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
असमंजस बस अवध नेवासी।प्रमुदित मन तापस बनबासी।।
चुपहिं रहे रघुनाथ सँकोची।प्रभु गति देखि सभा सब सोची।।
जनक दूत तेहि अवसर आए।मुनि बसिष्ठँ सुनि बेगि बोलाए।।
करि प्रनाम तिन्ह रामु निहारे।बेषु देखि भए निपट दुखारे।।
दूतन्ह मुनिबर बूझी बाता।कहहु बिदेह भूप कुसलाता।।
सुनि सकुचाइ नाइ महि माथा।बोले चर बर जोरें हाथा।।
बूझब राउर सादर साईं।कुसल हेतु सो भयउ गोसाईं।।
bharata bacana suci suni sura haraṣe |sādhu sarāhi sumana sura baraṣe ||
asamaṁjasa basa avadha nevāsī |pramudita mana tāpasa banabāsī ||
cupahiṁ rahe raghunātha sãkocī |prabhu gati dekhi sabhā saba socī ||
janaka dūta tehi avasara āe |muni basiṣṭhã suni begi bolāe ||
kari pranāma tinha rāmu nihāre |beṣu dekhi bhae nipaṭa dukhāre ||
dūtanha munibara būjhī bātā |kahahu bideha bhūpa kusalātā ||
suni sakucāi nāi mahi māthā |bole cara bara joreṁ hāthā ||
būjhaba rāura sādara sāīṁ |kusala hetu so bhayau gosāīṁ ||
Als sie Bharatas reine Worte hörten, freuten sich die Götter; ihn als Heiligen preisend, regneten sie Blumen herab. Die Bewohner von Ayodhya gerieten in Verwirrung, während die Asketen und die Waldbewohner von Herzen erfreut waren. Der Herr der Raghus schwieg, voller Zurückhaltung; als die Versammlung den Zustand des Herrn sah, wurde sie ganz besorgt. In diesem Moment trafen die Boten Janakas ein; der Weise Vasishtha, als er davon hörte, ließ sie schnell rufen. Sie verneigten sich und blickten auf Rama, und als sie seine Kleidung sahen, waren sie zutiefst betrübt. Der beste der Weisen befragte die Boten: "Sagt mir, geht es dem König von Videha gut?" Als sie dies hörten, zogen sich die vortrefflichen Boten in Verlegenheit zurück, neigten ihre Köpfe zur Erde und sprachen mit gefalteten Händen. "Eure gütige Nachfrage, verehrter Meister, ist selbst zur Ursache seines Wohlergehens geworden, o Herr."
Doha 270
नाहि त कोसल नाथ कें साथ कुसल गइ नाथ।मिथिला अवध बिसेष तें जगु सब भयउ अनाथ।।270।।
nāhi ta kosala nātha keṁ sātha kusala gai nātha |mithilā avadha biseṣa teṁ jagu saba bhayau anātha ||270||
Andernfalls, mein Herr, ist alles Wohlergehen mit dem Herrn von Kosala dahingeschieden; die ganze Welt ist ohne Beschützer geblieben, Mithila und Ayodhya ganz besonders.
Chaupai 271.1-4
कोसलपति गति सुनि जनकौरा।भे सब लोक सोक बस बौरा।।
जेहिं देखे तेहि समय बिदेहू।नामु सत्य अस लाग न केहू।।
रानि कुचालि सुनत नरपालहि।सूझ न कछु जस मनि बिनु ब्यालहि।।
भरत राज रघुबर बनबासू।भा मिथिलेसहि हृदयँ हराँसू।।
नृप बूझे बुध सचिव समाजू।कहहु बिचारि उचित का आजू।।
समुझि अवध असमंजस दोऊ।चलिअ कि रहिअ न कह कछु कोऊ।।
नृपहि धीर धरि हृदयँ बिचारी।पठए अवध चतुर चर चारी।।
बूझि भरत सति भाउ कुभाऊ।आएहु बेगि न होइ लखाऊ।।
kosalapati gati suni janakaurā |bhe saba loka soka basa baurā ||
jehiṁ dekhe tehi samaya bidehū |nāmu satya asa lāga na kehū ||
rāni kucāli sunata narapālahi |sūjha na kachu jasa mani binu byālahi ||
bharata rāja raghubara banabāsū |bhā mithilesahi hṛdayã harā̃sū ||
nṛpa būjhe budha saciva samājū |kahahu bicāri ucita kā ājū ||
samujhi avadha asamaṁjasa doū |calia ki rahia na kaha kachu koū ||
nṛpahi dhīra dhari hṛdayã bicārī |paṭhae avadha catura cara cārī ||
būjhi bharata sati bhāu kubhāū |āehu begi na hoi lakhāū ||
Als das Volk der Stadt Janakas vom Schicksal des Herrn von Kosala hörte, gerieten alle Menschen in tiefen Schmerz und verloren den Verstand. Wer auch immer Videha zu jener Zeit sah, empfand, dass sein Name, der Körperlose, wahr sei; niemand dachte anders. Als der König von der bösen List der Königin hörte, konnte er nichts erkennen, wie eine Schlange ohne ihr Juwel. Bharata als König und Rama im Waldexil: tiefe Bestürzung ergriff das Herz des Herrn von Mithila. Der König befragte die Weisen und die Versammlung der Minister: «Bedenket und sagt mir, was heute das Angemessene ist.» Bei der Erwägung der zweifachen Verwirrung von Ayodhya, ob zu gehen oder zu bleiben, sagte niemand etwas. Der König fasste Mut, dachte in seinem Herzen nach und entsandte vier kluge Spione nach Ayodhya. «Ergründet Bharatas wahre Gesinnung, ob gut oder schlecht, und kehrt schnell zurück, ohne bemerkt zu werden.»
Doha 271
गए अवध चर भरत गति बूझि देखि करतूति।चले चित्रकूटहि भरतु चार चले तेरहूति।।271।।
gae avadha cara bharata gati būjhi dekhi karatūti |cale citrakūṭahi bharatu cāra cale terahūti ||271||
Die Boten gingen nach Ayodhya, erfuhren von Bharatas Verhalten und kehrten zurück, nachdem sie seine Taten gesehen hatten. Bharata brach nach Chitrakoot auf, und die Boten kehrten nach Mithila zurück.
Chaupai 272.1-4
दूतन्ह आइ भरत कइ करनी।जनक समाज जथामति बरनी।।
सुनि गुर परिजन सचिव महीपति।भे सब सोच सनेहँ बिकल अति।।
धरि धीरजु करि भरत बड़ाई।लिए सुभट साहनी बोलाई।।
घर पुर देस राखि रखवारे।हय गय रथ बहु जान सँवारे।।
दुघरी साधि चले ततकाला।किए बिश्रामु न मग महीपाला।।
भोरहिं आजु नहाइ प्रयागा।चले जमुन उतरन सबु लागा।।
खबरि लेन हम पठए नाथा।तिन्ह कहि अस महि नायउ माथा।।
साथ किरात छ सातक दीन्हे।मुनिबर तुरत बिदा चर कीन्हे।।
dūtanha āi bharata kai karanī |janaka samāja jathāmati baranī ||
suni gura parijana saciva mahīpati |bhe saba soca sanehã bikala ati ||
dhari dhīraju kari bharata baṛāī |lie subhaṭa sāhanī bolāī ||
ghara pura desa rākhi rakhavāre |haya gaya ratha bahu jāna sãvāre ||
dugharī sādhi cale tatakālā |kie biśrāmu na maga mahīpālā ||
bhorahiṁ āju nahāi prayāgā |cale jamuna utarana sabu lāgā ||
khabari lena hama paṭhae nāthā |tinha kahi asa mahi nāyau māthā ||
sātha kirāta cha sātaka dīnhe |munibara turata bidā cara kīnhe ||
Die Boten kamen und berichteten der Versammlung Janakas, so gut sie es verstanden hatten, alles, was Bharata getan hatte. Als sie es hörten, waren der Guru, die Verwandten, die Minister und der König alle tief bekümmert und von Liebe überwältigt. Mit neuem Mut und Bharata preisend, rief Janaka seine tapferen Krieger und Beamten zusammen. Er ließ Wachen zurück, um Haus, Stadt und Land zu bewachen, und rüstete Pferde, Elefanten, Wagen und viele Arten von Fahrzeugen. Nachdem alles in zwei Ghati vorbereitet war, brachen sie sogleich auf, und der König ruhte nirgends auf dem Weg. Heute Morgen badete er in Prayaga, und das ganze Heer hat begonnen, die Yamuna zu überqueren. «Wir wurden vorausgeschickt, Herr, um Nachricht zu bringen.» So sprechend, verneigten die Boten ihre Köpfe bis zur Erde. Der beste der Weisen gab ihnen sechs oder sieben Kiratas als Geleit und entließ die Boten sogleich.
Doha 272
सुनत जनक आगवनु सबु हरषेउ अवध समाजु।रघुनंदनहि सकोचु बड़ सोच बिबस सुरराजु।।272।।
sunata janaka āgavanu sabu haraṣeu avadha samāju |raghunaṁdanahi sakocu baṛa soca bibasa surarāju ||272||
Als sie von Janakas Ankunft hörten, freute sich die ganze Versammlung von Ayodhya; aber Rama, die Freude der Raghus, empfand große Verlegenheit, und Indra, der König der Götter, war von sorgenvollen Gedanken überwältigt.
Chaupai 273.1-4
गरइ गलानि कुटिल कैकेई।काहि कहै केहि दूषनु देई।।
अस मन आनि मुदित नर नारी।भयउ बहोरि रहब दिन चारी।।
एहि प्रकार गत बासर सोऊ।प्रात नहान लाग सबु कोऊ।।
करि मज्जनु पूजहिं नर नारी।गनप गौरि तिपुरारि तमारी।।
रमा रमन पद बंदि बहोरी।बिनवहिं अंजुलि अंचल जोरी।।
राजा रामु जानकी रानी।आनँद अवधि अवध रजधानी।।
सुबस बसउ फिरि सहित समाजा।भरतहि रामु करहुँ जुबराजा।।
एहि सुख सुधाँ सींची सब काहू।देव देहु जग जीवन लाहू।।
garai galāni kuṭila kaikeī |kāhi kahai kehi dūṣanu deī ||
asa mana āni mudita nara nārī |bhayau bahori rahaba dina cārī ||
ehi prakāra gata bāsara soū |prāta nahāna lāga sabu koū ||
kari majjanu pūjahiṁ nara nārī |ganapa gauri tipurāri tamārī ||
ramā ramana pada baṁdi bahorī |binavahiṁ aṁjuli aṁcala jorī ||
rājā rāmu jānakī rānī |ānãda avadhi avadha rajadhānī ||
subasa basau phiri sahita samājā |bharatahi rāmu karahũ jubarājā ||
ehi sukha sudhā̃ sīṁcī saba kāhū |deva dehu jaga jīvana lāhū ||
Die boshafte Kaikeyi wurde von Reue verzehrt; wem konnte sie sprechen, und wen konnte sie beschuldigen? In ihren Herzen dachten sie, dass sie nun vier Tage länger bleiben würden, und die Männer und Frauen waren froh. So verging auch dieser Tag, und am Morgen machte sich jeder an das Bad. Nach dem Bad verehrten die Männer und Frauen Ganesha, Gauri, Shiva den Zerstörer von Tripura, und die Sonne, die Zerstörerin der Finsternis. Dann verneigten sie sich zu Füßen des Gemahls von Lakshmi und sprachen ihr Gebet mit gefalteten Händen, die Säume ihrer Gewänder haltend. Möge Rama König sein und Janaki Königin, und Ayodhya die Hauptstadt, die äußerste Grenze der Freude. Möge sie wieder wohl bevölkert sein mit ihrem ganzen Hofstaat, und möge Rama Bharata zum Kronprinzen machen. O Herr, besprenge alle mit diesem Nektar der Freude, und gewähre der Welt den Gewinn ihres Lebenswunsches.
Doha 273
गुर समाज भाइन्ह सहित राम राजु पुर होउ।अछत राम राजा अवध मरिअ माग सबु कोउ।।273।।
gura samāja bhāinha sahita rāma rāju pura hou |achata rāma rājā avadha maria māga sabu kou ||273||
Möge Rama die Stadt regieren zusammen mit seinem Guru, der Versammlung und seinen Brüdern; und mögen wir sterben, während Rama noch König von Ayodhya ist. Dies war es, worum alle baten.
Chaupai 274.1-4
सुनि सनेहमय पुरजन बानी।निंदहिं जोग बिरति मुनि ग्यानी।।
एहि बिधि नित्यकरम करि पुरजन।रामहि करहिं प्रनाम पुलकि तन।।
ऊँच नीच मध्यम नर नारी।लहहिं दरसु निज निज अनुहारी।।
सावधान सबही सनमानहिं।सकल सराहत कृपानिधानहिं।।
लरिकाइहि ते रघुबर बानी।पालत नीति प्रीति पहिचानी।।
सील सकोच सिंधु रघुराऊ।सुमुख सुलोचन सरल सुभाऊ।।
कहत राम गुन गन अनुरागे।सब निज भाग सराहन लागे।।
हम सम पुन्य पुंज जग थोरे।जिन्हहि रामु जानत करि मोरे।।
suni sanehamaya purajana bānī |niṁdahiṁ joga birati muni gyānī ||
ehi bidhi nityakarama kari purajana |rāmahi karahiṁ pranāma pulaki tana ||
ū̃ca nīca madhyama nara nārī |lahahiṁ darasu nija nija anuhārī ||
sāvadhāna sabahī sanamānahiṁ |sakala sarāhata kṛpānidhānahiṁ ||
larikāihi te raghubara bānī |pālata nīti prīti pahicānī ||
sīla sakoca siṁdhu raghurāū |sumukha sulocana sarala subhāū ||
kahata rāma guna gana anurāge |saba nija bhāga sarāhana lāge ||
hama sama punya puṁja jaga thore |jinhahi rāmu jānata kari more ||
Als sie die liebevollen Worte der Stadtbewohner hörten, empfanden die Weisen, die Übenden des Yoga und der Entsagung und die Wissenden Verachtung für ihre eigenen Disziplinen. So verrichteten die Stadtbewohner ihre täglichen Riten und verneigten sich dann vor Rama, ihre Körper vor Freude erzitternd. Hohe, niedrige und mittlere, Männer und Frauen gleichermaßen, jeder erhielt seine Audienz gemäß seinem eigenen Stand. Aufmerksam ehrte er sie alle, und alle priesen den Herrn, den Schatz des Erbarmens. Seit seiner frühen Kindheit hat der Beste der Raghus den Weg des rechten Verhaltens eingehalten und die wahre Liebe erkannt und anerkannt. Der König der Raghus ist ein Ozean der Sanftmut und der Bescheidenheit, mit schönem Gesicht, schönen Augen und arglosem Wesen. Indem sie von der Vielzahl der Tugenden Ramas erzählten, erfüllte sie die Liebe, und alle begannen, ihr eigenes gutes Geschick zu preisen. Wenige gibt es in der Welt, die so große Speicher von Verdienst sind wie wir, die Rama kennt und als die seinen betrachtet.
Doha 274
प्रेम मगन तेहि समय सब सुनि आवत मिथिलेसु।सहित सभा संभ्रम उठेउ रबिकुल कमल दिनेसु।।274।।
prema magana tehi samaya saba suni āvata mithilesu |sahita sabhā saṁbhrama uṭheu rabikula kamala dinesu ||274||
In jenem Moment waren alle in Liebe versunken, als sie hörten, dass der Herr von Mithila kam. Rama, die Sonne der Lotusblüte des Surya-Geschlechts, erhob sich eilig zusammen mit der Versammlung.
Chaupai 275.1-4
भाइ सचिव गुर पुरजन साथा।आगें गवनु कीन्ह रघुनाथा।।
गिरिबरु दीख जनकपति जबहीं।करि प्रनाम रथ त्यागेउ तबहीं।।
राम दरस लालसा उछाहू।पथ श्रम लेसु कलेसु न काहू।।
मन तहँ जहँ रघुबर बैदेही।बिनु मन तन दुख सुख सुधि केही।।
आवत जनकु चले एहि भाँती।सहित समाज प्रेम मति माती।।
आए निकट देखि अनुरागे।सादर मिलन परसपर लागे।।
लगे जनक मुनिजन पद बंदन।रिषिन्ह प्रनामु कीन्ह रघुनंदन।।
भाइन्ह सहित रामु मिलि राजहि।चले लवाइ समेत समाजहि।।
bhāi saciva gura purajana sāthā |āgeṁ gavanu kīnha raghunāthā ||
giribaru dīkha janakapati jabahīṁ |kari pranāma ratha tyāgeu tabahīṁ ||
rāma darasa lālasā uchāhū |patha śrama lesu kalesu na kāhū ||
mana tahã jahã raghubara baidehī |binu mana tana dukha sukha sudhi kehī ||
āvata janaku cale ehi bhā̃tī |sahita samāja prema mati mātī ||
āe nikaṭa dekhi anurāge |sādara milana parasapara lāge ||
lage janaka munijana pada baṁdana |riṣinha pranāmu kīnha raghunaṁdana ||
bhāinha sahita rāmu mili rājahi |cale lavāi sameta samājahi ||
Mit seinen Brüdern, Ministern, dem Guru und den Bürgern als Gefährten machte sich der Herr der Raghus auf die Reise. Als der Berg von dem Herrn von Janaka erblickt wurde, bot er seine Ehrerbietung dar und verließ sogleich seinen Wagen. Erfüllt von sehnsüchtigem Verlangen nach dem Anblick Ramas, empfand er keine Erschöpfung oder Qual von der Reise. Sein Geist war dort, wo Rama und die Tochter von Videha waren; ohne seinen Geist kannte sein Körper weder Schmerz noch Freude. So kam Janaka heran, schreitend mit seiner ganzen Gefolgschaft, sein Herz überwältigt von Liebe. Als sie sich näherten und gegenseitige Zuneigung sahen, begegneten sie einander mit Ehrfurcht. Janaka begann, sich zu den Füßen der Weisen niederzuwerfen, und die Freude der Raghus erwies den Rishis seine Ehrerbietung. Rama traf zusammen mit seinen Brüdern den König, und sie machten sich auf den Weg und nahmen die ganze Versammlung mit.
Doha 275
आश्रम सागर सांत रस पूरन पावन पाथु।सेन मनहुँ करुना सरित लिएँ जाहिं रघुनाथु।।275।।
āśrama sāgara sāṁta rasa pūrana pāvana pāthu |sena manahũ karunā sarita liẽ jāhiṁ raghunāthu ||275||
Die Einsiedelei war ein Ozean, erfüllt vom reinen Wasser des Gefühls der Stille. Das Gefolge war wie ein Fluss des Mitgefühls, und Rama, der Herr der Raghus, schien es zu führen, um diesem Ozean zu begegnen.
Chaupai 276.1-4
बोरति ग्यान बिराग करारे।बचन ससोक मिलत नद नारे।।
सोच उसास समीर तंरगा।धीरज तट तरुबर कर भंगा।।
बिषम बिषाद तोरावति धारा।भय भ्रम भवँर अबर्त अपारा।।
केवट बुध बिद्या बड़ि नावा।सकहिं न खेइ ऐक नहिं आवा।।
बनचर कोल किरात बिचारे।थके बिलोकि पथिक हियँ हारे।।
आश्रम उदधि मिली जब जाई।मनहुँ उठेउ अंबुधि अकुलाई।।
सोक बिकल दोउ राज समाजा।रहा न ग्यानु न धीरजु लाजा।।
भूप रूप गुन सील सराही।रोवहिं सोक सिंधु अवगाही।।
borati gyāna birāga karāre |bacana sasoka milata nada nāre ||
soca usāsa samīra taṁragā |dhīraja taṭa tarubara kara bhaṁgā ||
biṣama biṣāda torāvati dhārā |bhaya bhrama bhavãra abarta apārā ||
kevaṭa budha bidyā baṛi nāvā |sakahiṁ na khei aika nahiṁ āvā ||
banacara kola kirāta bicāre |thake biloki pathika hiyã hāre ||
āśrama udadhi milī jaba jāī |manahũ uṭheu aṁbudhi akulāī ||
soka bikala dou rāja samājā |rahā na gyānu na dhīraju lājā ||
bhūpa rūpa guna sīla sarāhī |rovahiṁ soka siṁdhu avagāhī ||
Es überflutet die hohen Ufer von Wissen und Leidenschaftslosigkeit, und die sorgenvollen Worte, die die Menschen sprechen, sind die Bäche und Flüsse, die in es einmünden. Ängstliche Gedanken und Seufzer sind Wind und Wellen, welche die großen Bäume der Standhaftigkeit an seinen Ufern brechen. Furchtbare Verzweiflung ist sein reißender Strom, und Furcht und Verwirrung sind seine unzähligen Strudel und Wirbel. Die Weisen sind seine Fährleute und das Wissen ist das große Boot, aber sie können es nicht hinüberrudern, und kein Mittel zur Überquerung bietet sich dar. Die armen waldlebenden Kols und Kirats sind die Reisenden, die beim Anblick des Flusses ermatten und den Mut verlieren. Als dieser Fluss sich mit dem Ozean der Einsiedelei vereinigte, war es, als sei das Meer in Unruhe emporgestiegen. Beide königlichen Versammlungen waren vom Schmerz überwältigt, und weder Weisheit noch Standhaftigkeit noch Scham blieben. Des Königs Schönheit, Tugenden und sanften Charakter lobend, weinten sie, versenkt im Meer des Leids.
Chhand 276
अवगाहि सोक समुद्र सोचहिं नारि नर ब्याकुल महा।दै दोष सकल सरोष बोलहिं बाम बिधि कीन्हो कहा।।
सुर सिद्ध तापस जोगिजन मुनि देखि दसा बिदेह की।तुलसी न समरथु कोउ जो तरि सकै सरित सनेह की।।
avagāhi soka samudra socahiṁ nāri nara byākula mahā |dai doṣa sakala saroṣa bolahiṁ bāma bidhi kīnho kahā ||
sura siddha tāpasa jogijana muni dekhi dasā bideha kī |tulasī na samarathu kou jo tari sakai sarita saneha kī ||
Versenkt im Ozean des Leids, klagten Männer und Frauen, zutiefst bestürzt. Alle beschuldigend, sprachen sie voll Zorn: «Was hat der verkehrte Schöpfer getan?» Die Götter, die Siddhas, die Asketen, die Yogis und die Weisen sahen den Zustand des Königs, der seines leiblichen Bewusstseins beraubt war. Tulsidas sagt: niemand vermochte jenen Fluss seiner Liebe zu überqueren.
Soratha 276
किए अमित उपदेस जहँ तहँ लोगन्ह मुनिबरन्ह।धीरजु धरिअ नरेस कहेउ बसिष्ठ बिदेह सन।।276।।
kie amita upadesa jahã tahã loganha munibaranha |dhīraju dharia naresa kaheu basiṣṭha bideha sana ||276||
Der beste der Weisen gab den Leuten hier und da unzählige Ratschläge. Vasishtha sprach zu Videha: "O König, fasse Mut."
Chaupai 277.1-4
जासु ग्यानु रबि भव निसि नासा।बचन किरन मुनि कमल बिकासा।।
तेहि कि मोह ममता निअराई।यह सिय राम सनेह बड़ाई।।
बिषई साधक सिद्ध सयाने।त्रिबिध जीव जग बेद बखाने।।
राम सनेह सरस मन जासू।साधु सभाँ बड़ आदर तासू।।
सोह न राम पेम बिनु ग्यानू।करनधार बिनु जिमि जलजानू।।
मुनि बहुबिधि बिदेहु समुझाए।रामघाट सब लोग नहाए।।
सकल सोक संकुल नर नारी।सो बासरु बीतेउ बिनु बारी।।
पसु खग मृगन्ह न कीन्ह अहारू।प्रिय परिजन कर कौन बिचारू।।
jāsu gyānu rabi bhava nisi nāsā |bacana kirana muni kamala bikāsā ||
tehi ki moha mamatā niarāī |yaha siya rāma saneha baṛāī ||
biṣaī sādhaka siddha sayāne |tribidha jīva jaga beda bakhāne ||
rāma saneha sarasa mana jāsū |sādhu sabhā̃ baṛa ādara tāsū ||
soha na rāma pema binu gyānū |karanadhāra binu jimi jalajānū ||
muni bahubidhi bidehu samujhāe |rāmaghāṭa saba loga nahāe ||
sakala soka saṁkula nara nārī |so bāsaru bīteu binu bārī ||
pasu khaga mṛganha na kīnha ahārū |priya parijana kara kauna bicārū ||
Sein Wissen ist eine Sonne, die die Nacht des weltlichen Daseins zerstört, und seine Worte sind Strahlen, die den Lotus der Weisen erblühen lassen. Wie könnten Verblendung und Anhaftung einem solchen nahekommen? Dies ist nur die Größe seiner Liebe zu Sita und Rama. Die Veden erklären, dass die Weisen in dieser Welt von drei Arten sind: der Weltliche, der Strebende und der Vollendete. Wessen Geist feucht ist von Liebe zu Rama, der wird in großer Ehre gehalten in der Versammlung der Heiligen. Wissen ohne Liebe zu Rama erstrahlt nicht, wie ein Schiff ohne Steuermann. Der Weise unterwies Videha auf vielerlei Weise, und dann badeten alle Menschen am Rama-Ghat. Alle Männer und Frauen waren von Kummer überwältigt, und jener Tag verging ohne einen Tropfen Wasser. Die Tiere, Vögel und Hirsche nahmen keine Nahrung zu sich; was ist dann von ihren lieben Verwandten zu sagen?
Doha 277
दोउ समाज निमिराजु रघुराजु नहाने प्रात।बैठे सब बट बिटप तर मन मलीन कृस गात।।277।।
dou samāja nimirāju raghurāju nahāne prāta |baiṭhe saba baṭa biṭapa tara mana malīna kṛsa gāta ||277||
Beide Scharen, König Nimi und der Herr der Raghus, badeten am Morgen. Alle saßen unter Banyan- und anderen Bäumen, ihre Herzen niedergeschlagen und ihre Körper abgemagert.
Chaupai 278.1-4
जे महिसुर दसरथ पुर बासी।जे मिथिलापति नगर निवासी।।
हंस बंस गुर जनक पुरोधा।जिन्ह जग मगु परमारथु सोधा।।
लगे कहन उपदेस अनेका।सहित धरम नय बिरति बिबेका।।
कौसिक कहि कहि कथा पुरानीं।समुझाई सब सभा सुबानीं।।
तब रघुनाथ कोसिकहि कहेऊ।नाथ कालि जल बिनु सबु रहेऊ।।
मुनि कह उचित कहत रघुराई।गयउ बीति दिन पहर अढ़ाई।।
रिषि रुख लखि कह तेरहुतिराजू।इहाँ उचित नहिं असन अनाजू।।
कहा भूप भल सबहि सोहाना।पाइ रजायसु चले नहाना।।
je mahisura dasaratha pura bāsī |je mithilāpati nagara nivāsī ||
haṁsa baṁsa gura janaka purodhā |jinha jaga magu paramārathu sodhā ||
lage kahana upadesa anekā |sahita dharama naya birati bibekā ||
kausika kahi kahi kathā purānīṁ |samujhāī saba sabhā subānīṁ ||
taba raghunātha kosikahi kaheū |nātha kāli jala binu sabu raheū ||
muni kaha ucita kahata raghurāī |gayau bīti dina pahara aṛhāī ||
riṣi rukha lakhi kaha terahutirājū |ihā̃ ucita nahiṁ asana anājū ||
kahā bhūpa bhala sabahi sohānā |pāi rajāyasu cale nahānā ||
Die Brahmanen, die in der Stadt Dasharathas wohnten, und jene, die in der Stadt des Herrn von Mithila lebten, zusammen mit Vasishtha, dem Lehrer des Sonnengeschlechts, und dem Hauspriester Janakas, die den Weg der Welt und den Weg des höchsten Gutes erforscht hatten, begannen viele Ratschläge zu geben, voll von Rechtschaffenheit, Staatskunst, Entsagung und Unterscheidungskraft. Kaushika erzählte ebenfalls eine alte Geschichte nach der anderen und ließ durch seine süße Rede die ganze Versammlung verstehen. Da sagte der Herr der Raghus zu Kaushika: «Meister, seit gestern sind alle ohne Wasser geblieben.» Der Weise sagte: «Was Rama sagt, ist recht. Der Tag ist bereits zwei und eine halbe Wache vergangen.» Die Neigung des Weisen sehend, sagte der König von Tirhut: «Es ist nicht angemessen, hier Speise und Korn einzunehmen.» Was der König sagte, war gut und gefiel allen. Nachdem sie seine Erlaubnis erhalten hatten, gingen sie baden.
Doha 278
तेहि अवसर फल फूल दल मूल अनेक प्रकार।लइ आए बनचर बिपुल भरि भरि काँवरि भार।।278।।
tehi avasara phala phūla dala mūla aneka prakāra |lai āe banacara bipula bhari bhari kā̃vari bhāra ||278||
Zu jener Zeit brachten die Waldbewohner Früchte, Blüten, Blätter und Wurzeln vieler Art, wobei sie große Körbe mit reichlichen Lasten füllten.
Chaupai 279.1-4
कामद मे गिरि राम प्रसादा।अवलोकत अपहरत बिषादा।।
सर सरिता बन भूमि बिभागा।जनु उमगत आनँद अनुरागा।।
बेलि बिटप सब सफल सफूला।बोलत खग मृग अलि अनुकूला।।
तेहि अवसर बन अधिक उछाहू।त्रिबिध समीर सुखद सब काहू।।
जाइ न बरनि मनोहरताई।जनु महि करति जनक पहुनाई।।
तब सब लोग नहाइ नहाई।राम जनक मुनि आयसु पाई।।
देखि देखि तरुबर अनुरागे।जहँ तहँ पुरजन उतरन लागे।।
दल फल मूल कंद बिधि नाना।पावन सुंदर सुधा समाना।।
kāmada me giri rāma prasādā |avalokata apaharata biṣādā ||
sara saritā bana bhūmi bibhāgā |janu umagata ānãda anurāgā ||
beli biṭapa saba saphala saphūlā |bolata khaga mṛga ali anukūlā ||
tehi avasara bana adhika uchāhū |tribidha samīra sukhada saba kāhū ||
jāi na barani manoharatāī |janu mahi karati janaka pahunāī ||
taba saba loga nahāi nahāī |rāma janaka muni āyasu pāī ||
dekhi dekhi tarubara anurāge |jahã tahã purajana utarana lāge ||
dala phala mūla kaṁda bidhi nānā |pāvana suṁdara sudhā samānā ||
Durch Ramas Gnade wurde der Berg Chitrakuta zum Erfüller der Wünsche, der allen Kummer auf einen Blick vertrieb. Die Seen, Flüsse, Wälder und Regionen der Erde schienen überzufließen von Freude und Liebe. Die Schlingpflanzen und Bäume waren alle beladen mit Blüten und Früchten; die Vögel, Hirsche und Bienen sprachen in süßer Harmonie. Zu jener Zeit war der Wald erfüllt von gesteigerter Freude, und die Brise wehte sanft und brachte allen Wohlergehen. Seine Lieblichkeit kann nicht beschrieben werden; es war, als würde die Erde sich selbst zur Gastgeberin von Janaka machen. Dann badeten alle Menschen wieder und wieder; Rama, Janaka und die Weisen erhielten Erlaubnis. Mit Liebe die Bäume betrachtend, begannen die Bürger sich hier und dort niederzulassen. Es gab Früchte, Wurzeln und Knollen vieler Art, rein, schön und dem Nektar gleich.
Doha 279
सादर सब कहँ रामगुर पठए भरि भरि भार।पूजि पितर सुर अतिथि गुर लगे करन फरहार।।279।।
sādara saba kahã rāmagura paṭhae bhari bhari bhāra |pūji pitara sura atithi gura lage karana pharahāra ||279||
Ramas Guru sandte ehrerbietend Last um Last dieser Vorräte an alle. Nachdem sie die Ahnen, die Götter, die Gäste und den Guru verehrt hatten, begannen sie ihre Mahlzeit von Früchten und Wurzeln.
Frequently Asked Questions
परम्परा में यह अंश ‘भरत-चरित्र’ और ‘वसिष्ठ-धीरज’ के कारण शोक-निवारण, मन की स्थिरता, तथा परिवार/समाज में धर्म-बुद्धि जागरण का फलदायी माना जाता है—विशेषकर वियोग, संकट, और निर्णय-काल में पाठ से धैर्य व शरणागति बढ़ती है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘राम राम’ जप-संपुट; और भरत-प्रसंग में कई परम्पराएँ ‘भरत चरित्र बिनु बिनु’ नहीं, बल्कि ‘राम-नाम’ को ही सार्वभौम संपुट मानती हैं (स्थान-परम्परा अनुसार भेद)।
Ask anything about Prakarana 28 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
