Prakarana 23
त्याग-धर्म की सीढ़ी: राजसुख के शिखर से उतरकर ‘मर्यादा’ में स्थित होना। इस सोपान में भक्ति का परिपाक ‘विरह’ और ‘सेवा’ के मार्ग से होता है—भरत का चरित्र दिखाता है कि अधिकार (राज) नहीं, अधिकारिता (अधिकार-त्याग) मोक्ष-मार्ग का द्वार है।
Der Haupt‑rasa des Ayodhyā‑Kāṇḍa ist karuṇ‑vipralambha, doch sein innerer Grundton ist śānta‑bhakti. Der Konflikt von rāja‑dharma, kula‑dharma und ātma‑dharma verwandelt sich hier in „maryādā“: Rāmas Gang in den Wald wird, obwohl äußeres Ereignis, zur sādhana des Herzens. In diesem Abschnitt ist Bharatas Charakter der moralische Gipfel der Bhakti—nicht „svārtha‑bibas“ (vom Eigennutz getrieben), sondern „satya‑saṅdh“, ein Folgender von Rāmas ājñā; darum steht er jenseits von Volks‑Tadel und Volks‑Lob und ist im seva‑dharma gegründet. Im vorliegenden Auszug (um doha 220–229) wird die Reise‑Komposition (Yamunā‑Ufer, ghāṭ, Begegnung mit den Niṣāda, der āśrama‑Bereich) zu einer Pilger‑Landkarte: Jede Station wäscht die Zerstreuung des Geistes ab und schärft die Sehnsucht nach Rāma‑darśan. Tulasī baut hier eine Brücke zwischen nirguṇa und saguṇa: Rāma ist als „maryādā‑puruṣottam“ und doch im Herzen des Bhakta die unzugängliche Gestalt von brahmānanda.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 220.1-4
सत्यसंध प्रभु सुर हितकारी।भरत राम आयस अनुसारी।।
स्वारथ बिबस बिकल तुम्ह होहू।भरत दोसु नहिं राउर मोहू।।
सुनि सुरबर सुरगुर बर बानी।भा प्रमोदु मन मिटी गलानी।।
बरषि प्रसून हरषि सुरराऊ।लगे सराहन भरत सुभाऊ।।
एहि बिधि भरत चले मग जाहीं।दसा देखि मुनि सिद्ध सिहाहीं।।
जबहिं रामु कहि लेहिं उसासा।उमगत पेमु मनहँ चहु पासा।।
द्रवहिं बचन सुनि कुलिस पषाना।पुरजन पेमु न जाइ बखाना।।
बीच बास करि जमुनहिं आए।निरखि नीरु लोचन जल छाए।।
satyasaṁdha prabhu sura hitakārī |bharata rāma āyasa anusārī ||
svāratha bibasa bikala tumha hohū |bharata dosu nahiṁ rāura mohū ||
suni surabara suragura bara bānī |bhā pramodu mana miṭī galānī ||
baraṣi prasūna haraṣi surarāū |lage sarāhana bharata subhāū ||
ehi bidhi bharata cale maga jāhīṁ |dasā dekhi muni siddha sihāhīṁ ||
jabahiṁ rāmu kahi lehiṁ usāsā |umagata pemu manahã cahu pāsā ||
dravahiṁ bacana suni kulisa paṣānā |purajana pemu na jāi bakhānā ||
bīca bāsa kari jamunahiṁ āe |nirakhi nīru locana jala chāe ||
Der Herr ist treu zu seinem Wort und ein Wohltäter der Götter, und Bharata folgt Ramas Befehl. Ihr seid bestürzt, weil ihr vom Eigeninteresse überwältigt seid. Der Fehler liegt nicht bei Bharata; es ist nur eure eigene Täuschung. Als Indra, der Beste der Götter, die vortrefflichen Worte des Präzeptors der Götter hörte, stieg Freude in seinem Geist auf, und seine Betrübnis verschwand. Der König der Götter, sich freuend, ließ Blumen regnen und begann, Bharatas Wesen zu preisen. So zog Bharata die Straße entlang, und die Weisen und die Vollkommenen, seinen Zustand sehend, sehnten sich danach, ihn zu teilen. Sooft er den Namen Ramas aussprach und einen Seufzer zog, schien die Liebe von allen Seiten hervorzubrechen. Beim Hören seiner Worte schmolzen sogar Blitze und Steine; die Liebe der Stadtbewohner lässt sich nicht beschreiben. Auf halbem Weg Halt machend, kam er zur Yamuna, und beim Betrachten ihres Wassers füllten sich seine Augen mit Tränen.
Doha 220
रघुबर बरन बिलोकि बर बारि समेत समाज।होत मगन बारिधि बिरह चढ़े बिबेक जहाज।।220।।
raghubara barana biloki bara bāri sameta samāja |hota magana bāridhi biraha caṛhe bibeka jahāja ||220||
Als sie das schöne Wasser in der Farbe von Ramas Körper sahen, wurden Bharata und seine ganze Gefolgschaft in einen Ozean der Trennung versenkt, bis sie das Schiff der Unterscheidungskraft bestiegen.
Chaupai 221.1-4
जमुन तीर तेहि दिन करि बासू।भयउ समय सम सबहि सुपासू।।
रातहिं घाट घाट की तरनी।आईं अगनित जाहिं न बरनी।।
प्रात पार भए एकहि खेंवाँ।तोषे रामसखा की सेवाँ।।
चले नहाइ नदिहि सिर नाई।साथ निषादनाथ दोउ भाई।।
आगें मुनिबर बाहन आछें।राजसमाज जाइ सबु पाछें।।
तेहिं पाछें दोउ बंधु पयादें।भूषन बसन बेष सुठि सादें।।
सेवक सुहृद सचिवसुत साथा।सुमिरत लखनु सीय रघुनाथा।।
जहँ जहँ राम बास बिश्रामा।तहँ तहँ करहिं सप्रेम प्रनामा।।
jamuna tīra tehi dina kari bāsū |bhayau samaya sama sabahi supāsū ||
rātahiṁ ghāṭa ghāṭa kī taranī |āīṁ aganita jāhiṁ na baranī ||
prāta pāra bhae ekahi kheṁvā̃ |toṣe rāmasakhā kī sevā̃ ||
cale nahāi nadihi sira nāī |sātha niṣādanātha dou bhāī ||
āgeṁ munibara bāhana ācheṁ |rājasamāja jāi sabu pācheṁ ||
tehiṁ pācheṁ dou baṁdhu payādeṁ |bhūṣana basana beṣa suṭhi sādeṁ ||
sevaka suhṛda sacivasuta sāthā |sumirata lakhanu sīya raghunāthā ||
jahã jahã rāma bāsa biśrāmā |tahã tahã karahiṁ saprema pranāmā ||
Bharata machte an jenem Tag an der Yamuna Halt, und die Zeit brachte allen Wohl und Annehmlichkeit. In der Nacht kamen Boote von jedem Ghat, so viele, dass sie weder gezählt noch beschrieben werden konnten. Am Morgen überquerten alle in einer einzigen Fahrt, und Bharata war zufrieden mit dem Dienst des Freundes von Rama, des Herrn der Nishadas. Nachdem sie gebadet und ihre Häupter vor dem Fluss geneigt hatten, machten sich die beiden Brüder auf den Weg, und mit ihnen ging der Herr der Nishadas. Vorne fuhr der beste der Weisen in seinem Fahrzeug, und die ganze königliche Gesellschaft folgte hinterher. Hinter ihnen kamen die beiden Brüder zu Fuß, ihr Schmuck, ihre Gewänder und ihr Äußeres sehr schlicht. Diener, Freunde und der Sohn des Ministers begleiteten sie, alle Lakshmana, Sita und den Herrn der Raghus erinnernd. Wo immer Rama Halt gemacht oder geruht hatte, an jedem dieser Orte verneigten sie sich in liebevoller Ehrerbietung.
Doha 221
मगबासी नर नारि सुनि धाम काम तजि धाइ।देखि सरूप सनेह सब मुदित जनम फलु पाइ।।221।।
magabāsī nara nāri suni dhāma kāma taji dhāi |dekhi sarūpa saneha saba mudita janama phalu pāi ||221||
Als sie von seinem Aufenthalt dort hörten, verließen Männer und Frauen ihre Häuser und eilten zu ihm, indem sie alle anderen Sorgen aufgaben. Beim Anblick seiner Gestalt wurden sie von Liebe und Freude erfüllt, da sie die Frucht ihrer Geburt erlangt hatten.
Chaupai 222.1-4
कहहिं सपेम एक एक पाहीं।रामु लखनु सखि होहिं कि नाहीं।।
बय बपु बरन रूप सोइ आली।सीलु सनेहु सरिस सम चाली।।
बेषु न सो सखि सीय न संगा।आगें अनी चली चतुरंगा।।
नहिं प्रसन्न मुख मानस खेदा।सखि संदेहु होइ एहिं भेदा।।
तासु तरक तियगन मन मानी।कहहिं सकल तेहि सम न सयानी।।
तेहि सराहि बानी फुरि पूजी।बोली मधुर बचन तिय दूजी।।
कहि सपेम सब कथाप्रसंगू।जेहि बिधि राम राज रस भंगू।।
भरतहि बहुरि सराहन लागी।सील सनेह सुभाय सुभागी।।
kahahiṁ sapema eka eka pāhīṁ |rāmu lakhanu sakhi hohiṁ ki nāhīṁ ||
baya bapu barana rūpa soi ālī |sīlu sanehu sarisa sama cālī ||
beṣu na so sakhi sīya na saṁgā |āgeṁ anī calī caturaṁgā ||
nahiṁ prasanna mukha mānasa khedā |sakhi saṁdehu hoi ehiṁ bhedā ||
tāsu taraka tiyagana mana mānī |kahahiṁ sakala tehi sama na sayānī ||
tehi sarāhi bānī phuri pūjī |bolī madhura bacana tiya dūjī ||
kahi sapema saba kathāprasaṁgū |jehi bidhi rāma rāja rasa bhaṁgū ||
bharatahi bahuri sarāhana lāgī |sīla saneha subhāya subhāgī ||
Sie sagten einander liebevoll: "Freundin, sind dies Rama und Lakshmana, oder nicht?" "Ihr Alter, ihre Gestalt, ihre Farbe und ihr Aussehen sind gleich, Freundin, und ihre sanfte Natur, ihre Zuneigung und ihr Gang sind einander gleich." "Aber ihre Kleidung ist nicht dieselbe, Freundin, und Sita ist nicht bei ihnen; und vor ihnen marschiert ein Heer von vier Abteilungen." "Ihre Gesichter sind nicht heiter, und es ist Kummer in ihren Herzen. Freundin, aus diesem Unterschied entsteht Zweifel." Die Frauen nahmen ihre Überlegung in ihren Herzen an, und alle sagten: "Niemand ist so klug wie sie." Eine andere Frau lobte ihre Worte und ehrte sie, und sprach in süßen Tönen. Liebevoll erzählte sie den ganzen Verlauf der Geschichte, wie die Freude von Ramas Königtum zerbrochen war. Dann begann sie, Bharata zu preisen, so gesegnet in seiner Güte, seiner Zuneigung und seiner Natur.
Doha 222
चलत पयादें खात फल पिता दीन्ह तजि राजु।जात मनावन रघुबरहि भरत सरिस को आजु।।222।।
calata payādeṁ khāta phala pitā dīnha taji rāju |jāta manāvana raghubarahi bharata sarisa ko āju ||222||
Zu Fuß gehend, Früchte essend, das vom Vater gegebene Königreich aufgegeben habend, geht er, um den Herrn der Raghus zurückzubringen; wer ist heute Bharata gleich?
Chaupai 223.1-4
भायप भगति भरत आचरनू।कहत सुनत दुख दूषन हरनू।।
जो कछु कहब थोर सखि सोई।राम बंधु अस काहे न होई।।
हम सब सानुज भरतहि देखें।भइन्ह धन्य जुबती जन लेखें।।
सुनि गुन देखि दसा पछिताहीं।कैकइ जननि जोगु सुतु नाहीं।।
कोउ कह दूषनु रानिहि नाहिन।बिधि सबु कीन्ह हमहि जो दाहिन।।
कहँ हम लोक बेद बिधि हीनी।लघु तिय कुल करतूति मलीनी।।
बसहिं कुदेस कुगाँव कुबामा।कहँ यह दरसु पुन्य परिनामा।।
अस अनंदु अचिरिजु प्रति ग्रामा।जनु मरुभूमि कलपतरु जामा।।
bhāyapa bhagati bharata ācaranū |kahata sunata dukha dūṣana haranū ||
jo kachu kahaba thora sakhi soī |rāma baṁdhu asa kāhe na hoī ||
hama saba sānuja bharatahi dekheṁ |bhainha dhanya jubatī jana lekheṁ ||
suni guna dekhi dasā pachitāhīṁ |kaikai janani jogu sutu nāhīṁ ||
kou kaha dūṣanu rānihi nāhina |bidhi sabu kīnha hamahi jo dāhina ||
kahã hama loka beda bidhi hīnī |laghu tiya kula karatūti malīnī ||
basahiṁ kudesa kugā̃va kubāmā |kahã yaha darasu punya parināmā ||
asa anaṁdu aciriju prati grāmā |janu marubhūmi kalapataru jāmā ||
Bharatas brüderliche Liebe, seine Hingabe und sein Verhalten, davon zu erzählen oder es zu hören, nimmt Kummer und Sünde hinweg. Was man auch sagen mag, Freundin, ist zu wenig. Er ist der Bruder Ramas; wie könnte er anders sein? Indem wir Bharata zusammen mit seinem jüngeren Bruder sehen, sind wir alle gesegnet worden unter den Frauen. Als sie seine Tugenden hörten und seinen Zustand sahen, klagten sie: «Kaikeyi ist keine Mutter, die eines solchen Sohnes würdig ist.» Jemand sagte: «Kein Fehler liegt bei der Königin; die Vorsehung hat all dies getan, denn sie war uns gnädig.» «Wo stehen wir, beraubt der Regeln der Welt, der Veden und der Ordnung Brahmas, niedrige Frauen von schändlicher Familie und schändlichem Verhalten? Wir leben in einem elenden Land, in elenden Dörfern, als elende Frauen. Wo stehen wir, und woher kommt dieser Anblick, die Frucht des Verdienstes?» Solche Freude und solches Staunen erfüllte jedes Dorf, als sei ein wunscherfüllender Baum in einer Wüste emporgesprosst.
Doha 223
भरत दरसु देखत खुलेउ मग लोगन्ह कर भागु।जनु सिंघलबासिन्ह भयउ बिधि बस सुलभ प्रयागु।।223।।
bharata darasu dekhata khuleu maga loganha kara bhāgu |janu siṁghalabāsinha bhayau bidhi basa sulabha prayāgu ||223||
Beim Anblick Bharatas offenbarte sich das Glück in den Händen der Menschen; es war, als ob durch den Willen der Vorsehung Prayaga für die Bewohner von Simhala leicht zugänglich wurde.
Chaupai 224.1-4
निज गुन सहित राम गुन गाथा।सुनत जाहिं सुमिरत रघुनाथा।।
तीरथ मुनि आश्रम सुरधामा।निरखि निमज्जहिं करहिं प्रनामा।।
मनहीं मन मागहिं बरु एहू।सीय राम पद पदुम सनेहू।।
मिलहिं किरात कोल बनबासी।बैखानस बटु जती उदासी।।
करि प्रनामु पूँछहिं जेहिं तेही।केहि बन लखनु रामु बैदेही।।
ते प्रभु समाचार सब कहहीं।भरतहि देखि जनम फलु लहहीं।।
जे जन कहहिं कुसल हम देखे।ते प्रिय राम लखन सम लेखे।।
एहि बिधि बूझत सबहि सुबानी।सुनत राम बनबास कहानी।।
nija guna sahita rāma guna gāthā |sunata jāhiṁ sumirata raghunāthā ||
tīratha muni āśrama suradhāmā |nirakhi nimajjahiṁ karahiṁ pranāmā ||
manahīṁ mana māgahiṁ baru ehū |sīya rāma pada paduma sanehū ||
milahiṁ kirāta kola banabāsī |baikhānasa baṭu jatī udāsī ||
kari pranāmu pū̃chahiṁ jehiṁ tehī |kehi bana lakhanu rāmu baidehī ||
te prabhu samācāra saba kahahīṁ |bharatahi dekhi janama phalu lahahīṁ ||
je jana kahahiṁ kusala hama dekhe |te priya rāma lakhana sama lekhe ||
ehi bidhi būjhata sabahi subānī |sunata rāma banabāsa kahānī ||
Die Erzählung von Ramas Tugenden zusammen mit seinen eigenen hörend, zog er weiter, des Herrn der Raghus eingedenkend. Wo immer er eine heilige Stätte, eine Einsiedelei der Weisen oder einen Tempel der Götter sah, badete er dort und erwies seine Ehrerbietung. In seinem Herzen erbat er nur diese Gnade: Liebe zu den Lotusfüßen Sitas und Ramas. Er begegnete Kiratas, Kols und anderen Waldbewohnern, Waldasketen, Schülern, Asketen und Einsiedlern. Jeden, den er traf, begrüßte er und fragte: in welchem Teil des Waldes befinden sich Lakshmana, Rama und Sita? Sie erzählten ihm alle Nachrichten vom Herrn, und beim Anblick Bharatas ernteten sie die Frucht ihres Lebens. Diejenigen, die sagten: "Wir haben sie bei guter Gesundheit gesehen", hielt er so lieb wie Rama und Lakshmana selbst. So fragte er alle mit sanften Worten und hörte die Geschichte von Ramas Leben im Wald.
Doha 224
तेहि बासर बसि प्रातहीं चले सुमिरि रघुनाथ।राम दरस की लालसा भरत सरिस सब साथ।।224।।
tehi bāsara basi prātahīṁ cale sumiri raghunātha |rāma darasa kī lālasā bharata sarisa saba sātha ||224||
Nachdem sie jene Nacht dort verbracht hatten, brachen sie bei Morgengrauen auf, des Herrn der Raghus gedenkend; die ganze Gefolgschaft, Bharata gleich in ihrer Sehnsucht nach dem Anblick Ramas.
Chaupai 225.1-4
मंगल सगुन होहिं सब काहू।फरकहिं सुखद बिलोचन बाहू।।
भरतहि सहित समाज उछाहू।मिलिहहिं रामु मिटहि दुख दाहू।।
करत मनोरथ जस जियँ जाके।जाहिं सनेह सुराँ सब छाके।।
सिथिल अंग पग मग डगि डोलहिं।बिहबल बचन पेम बस बोलहिं।।
रामसखाँ तेहि समय देखावा।सैल सिरोमनि सहज सुहावा।।
जासु समीप सरित पय तीरा।सीय समेत बसहिं दोउ बीरा।।
देखि करहिं सब दंड प्रनामा।कहि जय जानकि जीवन रामा।।
प्रेम मगन अस राज समाजू।जनु फिरि अवध चले रघुराजू।।
maṁgala saguna hohiṁ saba kāhū |pharakahiṁ sukhada bilocana bāhū ||
bharatahi sahita samāja uchāhū |milihahiṁ rāmu miṭahi dukha dāhū ||
karata manoratha jasa jiyã jāke |jāhiṁ saneha surā̃ saba chāke ||
sithila aṁga paga maga ḍagi ḍolahiṁ |bihabala bacana pema basa bolahiṁ ||
rāmasakhā̃ tehi samaya dekhāvā |saila siromani sahaja suhāvā ||
jāsu samīpa sarita paya tīrā |sīya sameta basahiṁ dou bīrā ||
dekhi karahiṁ saba daṁḍa pranāmā |kahi jaya jānaki jīvana rāmā ||
prema magana asa rāja samājū |janu phiri avadha cale raghurājū ||
Glückverheißende Vorzeichen erschienen allen, und ihre Augen und Arme zuckten, Freude verheißend. Bharata und die ganze Gefolgschaft waren erfüllt von Verlangen: "Wir werden Rama begegnen, und das Brennen unseres Leids wird gelöscht sein." Jeder hegte in seinem Herzen die Hoffnungen, die er hatte, und alle schritten dahin wie berauscht vom Wein der Liebe. Ihre Glieder waren schlaff, und ihre Füße stolperten und schwankten auf dem Weg; von Liebe überwältigt, sprachen sie mit zögernden Worten. Zu jener Zeit wies Ramas Freund, Guha, auf das Kleinod der Berge hin, von natürlicher Schönheit. In seiner Nähe, am Ufer des Flusses Payasvini, weilten die beiden Helden zusammen mit Sita. Als sie es sahen, warfen sich alle ehrfürchtig nieder und riefen: "Heil Rama, dem Leben von Janaki!" Die Gefolgschaft des Königs war so in Liebe versunken, als wäre der König der Raghus umgekehrt und kehrte nach Ayodhya zurück.
Doha 225
भरत प्रेमु तेहि समय जस तस कहि सकइ न सेषु।कबिहिं अगम जिमि ब्रह्मसुखु अह मम मलिन जनेषु।।225।।
bharata premu tehi samaya jasa tasa kahi sakai na seṣu |kabihiṁ agama jimi brahmasukhu aha mama malina janeṣu ||225||
Die Liebe, die Bharata in jenem Moment empfand, könnte selbst Shesha nicht beschreiben. Sie entzieht sich einem Dichter so sehr wie die Seligkeit Brahman sich Menschen wie mir entzieht, die vom Sinn von 'ich' und 'mein' befleckt sind.
Chaupai 226.1-4
सकल सनेह सिथिल रघुबर कें।गए कोस दुइ दिनकर ढरकें।।
जलु थलु देखि बसे निसि बीतें।कीन्ह गवन रघुनाथ पिरीतें।।
उहाँ रामु रजनी अवसेषा।जागे सीयँ सपन अस देखा।।
सहित समाज भरत जनु आए।नाथ बियोग ताप तन ताए।।
सकल मलिन मन दीन दुखारी।देखीं सासु आन अनुहारी।।
सुनि सिय सपन भरे जल लोचन।भए सोचबस सोच बिमोचन।।
लखन सपन यह नीक न होई।कठिन कुचाह सुनाइहि कोई।।
अस कहि बंधु समेत नहाने।पूजि पुरारि साधु सनमाने।।
sakala saneha sithila raghubara keṁ |gae kosa dui dinakara ḍharakeṁ ||
jalu thalu dekhi base nisi bīteṁ |kīnha gavana raghunātha pirīteṁ ||
uhā̃ rāmu rajanī avaseṣā |jāge sīyã sapana asa dekhā ||
sahita samāja bharata janu āe |nātha biyoga tāpa tana tāe ||
sakala malina mana dīna dukhārī |dekhīṁ sāsu āna anuhārī ||
suni siya sapana bhare jala locana |bhae socabasa soca bimocana ||
lakhana sapana yaha nīka na hoī |kaṭhina kucāha sunāihi koī ||
asa kahi baṁdhu sameta nahāne |pūji purāri sādhu sanamāne ||
Alle, geschwächt durch die Liebe zu Raghubar, waren erst zwei Kos gegangen, als die Sonne zu sinken begann. Als sie einen Ort mit Wasser und Land sahen, hielten sie dort für die Nacht, und als die Nacht vergangen war, machte sich Bharata wieder auf den Weg, bewegt von der Liebe zu Raghunath. Dort, während noch ein wenig von der Nacht verblieb, erwachte Rama; und Sita hatte einen Traum wie diesen gesehen. Es schien, als sei Bharata mit seinem Gefolge gekommen, sein Leib vom Fieber der Trennung von seinem Herrn verbrannt. Alle waren von düsterem Herzen, elend und leidend; und sie sah ihre Schwiegermütter mit veränderten Gesichtern. Als er Sitas Traum hörte, füllten sich seine Augen mit Tränen, und er, der andere von Sorge befreit, wurde selbst von Sorge ergriffen. «Lakshmana, dieser Traum ist kein guter; jemand wird uns harte und böse Nachrichten bringen.» So sprechend, badete er zusammen mit seinem Bruder, verehrte Shiva, den Feind von Tripura, und ehrte die heiligen Männer.
Chhand 226
सनमानि सुर मुनि बंदि बैठे उत्तर दिसि देखत भए।नभ धूरि खग मृग भूरि भागे बिकल प्रभु आश्रम गए।।
तुलसी उठे अवलोकि कारनु काह चित सचकित रहे।सब समाचार किरात कोलन्हि आइ तेहि अवसर कहे।।
sanamāni sura muni baṁdi baiṭhe uttara disi dekhata bhae |nabha dhūri khaga mṛga bhūri bhāge bikala prabhu āśrama gae ||
tulasī uṭhe avaloki kāranu kāha cita sacakita rahe |saba samācāra kirāta kolanhi āi tehi avasara kahe ||
Nachdem er die Götter und die Weisen geehrt und sich vor ihnen verneigt hatte, setzte sich der Herr nieder und blickte nach Norden. Er sah den Himmel voller Staub und viele Vögel und Hirsche, die in Alarm flohen; beunruhigt, ging der Herr zur Einsiedelei. Tulsidas sagt: er erhob sich und schaute sich um, und sein Geist blieb erschrocken, da er sich fragte, was die Ursache sein könnte. In genau jenem Augenblick kamen die Kiratas und die Kols und erzählten ihm alle Neuigkeiten.
Soratha 226
सुनत सुमंगल बैन मन प्रमोद तन पुलक भर।सरद सरोरुह नैन तुलसी भरे सनेह जल।।226।।
sunata sumaṁgala baina mana pramoda tana pulaka bhara |sarada saroruha naina tulasī bhare saneha jala ||226||
Als er jene höchst segensreichen Worte hörte, füllte sich sein Herz mit Freude und sein ganzer Körper durchzuckte. Tulsidas sagt, dass seine Augen, wie Herbstlotusse, sich mit dem Wasser der Liebe füllten.
Chaupai 227.1-4
बहुरि सोचबस भे सियरवनू।कारन कवन भरत आगवनू।।
एक आइ अस कहा बहोरी।सेन संग चतुरंग न थोरी।।
सो सुनि रामहि भा अति सोचू।इत पितु बच इत बंधु सकोचू।।
भरत सुभाउ समुझि मन माहीं।प्रभु चित हित थिति पावत नाही।।
समाधान तब भा यह जाने।भरतु कहे महुँ साधु सयाने।।
लखन लखेउ प्रभु हृदयँ खभारू।कहत समय सम नीति बिचारू।।
बिनु पूँछ कछु कहउँ गोसाईं।सेवकु समयँ न ढीठ ढिठाई।।
तुम्ह सर्बग्य सिरोमनि स्वामी।आपनि समुझि कहउँ अनुगामी।।
bahuri socabasa bhe siyaravanū |kārana kavana bharata āgavanū ||
eka āi asa kahā bahorī |sena saṁga caturaṁga na thorī ||
so suni rāmahi bhā ati socū |ita pitu baca ita baṁdhu sakocū ||
bharata subhāu samujhi mana māhīṁ |prabhu cita hita thiti pāvata nāhī ||
samādhāna taba bhā yaha jāne |bharatu kahe mahũ sādhu sayāne ||
lakhana lakheu prabhu hṛdayã khabhārū |kahata samaya sama nīti bicārū ||
binu pū̃cha kachu kahaũ gosāīṁ |sevaku samayã na ḍhīṭha ḍhiṭhāī ||
tumha sarbagya siromani svāmī |āpani samujhi kahaũ anugāmī ||
Da wurde Rama, der Herr von Sita, von sorgenvollem Gedanken erfüllt: was könnte der Grund für Bharatas Kommen sein? Dann kam jemand und sagte, dass Bharata bei sich ein Heer von vier Divisionen habe, und kein kleines. Als er dies hörte, wurde Rama tief beunruhigt: auf der einen Seite stand der Befehl seines Vaters, auf der anderen seine Rücksicht auf seinen Bruder. Als er in seinem Sinn über Bharatas Wesen nachdachte, fand das Herz des Herrn keinen festen Halt darüber, was für Bharata gut war. Sein Zweifel wurde erst behoben, als er dies verstand: Bharata gilt als ein guter und weiser Mann. Lakshmana erkannte die Schwere im Herzen des Herrn und sprach seine Gedanken, wie es dem Augenblick und der klugen Politik entsprach. Herr, ich sage etwas, ohne gefragt worden zu sein; doch die Kühnheit eines Dieners zur rechten Zeit ist keine Unverschämtheit. Du, mein Herr, bist das Kleinod der Allwissenden; ich bin nur dein Gefolgsmann und spreche nach meinem eigenen Verständnis.
Doha 227
नाथ सुहृद सुठि सरल चित सील सनेह निधान।सब पर प्रीति प्रतीति जियँ जानिअ आपु समान।।227।।
nātha suhṛda suṭhi sarala cita sīla saneha nidhāna |saba para prīti pratīti jiyã jānia āpu samāna ||227||
O Herr, du bist ein wahrer Freund, von ganz einfachem Herzen, ein Schatz an sanfter Tugend und Zuneigung. Du empfindest Liebe und Vertrauen gegenüber allen, und in deinem Herzen hältst du alle anderen dir gleich.
Chaupai 228.1-4
बिषई जीव पाइ प्रभुताई।मूढ़ मोह बस होहिं जनाई।।
भरतु नीति रत साधु सुजाना।प्रभु पद प्रेम सकल जगु जाना।।
तेऊ आजु राम पदु पाई।चले धरम मरजाद मेटाई।।
कुटिल कुबंध कुअवसरु ताकी।जानि राम बनवास एकाकी।।
करि कुमंत्रु मन साजि समाजू।आए करै अकंटक राजू।।
कोटि प्रकार कलपि कुटलाई।आए दल बटोरि दोउ भाई।।
जौं जियँ होति न कपट कुचाली।केहि सोहाति रथ बाजि गजाली।।
भरतहि दोसु देइ को जाएँ।जग बौराइ राज पदु पाएँ।।
biṣaī jīva pāi prabhutāī |mūṛha moha basa hohiṁ janāī ||
bharatu nīti rata sādhu sujānā |prabhu pada prema sakala jagu jānā ||
teū āju rāma padu pāī |cale dharama marajāda meṭāī ||
kuṭila kubaṁdha kuavasaru tākī |jāni rāma banavāsa ekākī ||
kari kumaṁtru mana sāji samājū |āe karai akaṁṭaka rājū ||
koṭi prakāra kalapi kuṭalāī |āe dala baṭori dou bhāī ||
jauṁ jiyã hoti na kapaṭa kucālī |kehi sohāti ratha bāji gajālī ||
bharatahi dosu dei ko jāẽ |jaga baurāi rāja padu pāẽ ||
Weltliche Seelen werden, wenn sie Macht erlangen, töricht und verblendet und stellen sich so zur Schau. Bharata war der rechten Führung ergeben, ein guter und weiser Mann, und die ganze Welt kannte seine Liebe zu den Füßen des Herrn. Doch selbst er, nachdem er heute den Thron Ramas erlangt hat, hat sich aufgemacht, die Grenzen der Rechtschaffenheit auszulöschen. Hinterhältig und ränkesinnend hat er einen bösen Moment abgewartet, wissend, dass Rama allein in seinem Waldexil ist. Nachdem er einen bösen Plan in seinem Sinn ersonnen und sein Heer versammelt hatte, ist er gekommen, um ohne Dorn in seiner Seite zu herrschen. Nachdem er auf millionenfache Weise Bosheit ersonnen hatte, sind die beiden Brüder gekommen und haben ihre Streitkräfte gesammelt. Wenn es keinen Betrug und kein schlechtes Verhalten in seinem Herzen gäbe, wem würden dann Wagen, Pferde und Reihen von Elefanten gefallen? Warum sollte jemand Bharata die Schuld geben? Die ganze Welt wird verrückt, wenn sie den Thron der Königsherrschaft erlangt.
Doha 228
ससि गुर तिय गामी नघुषु चढ़ेउ भूमिसुर जान।लोक बेद तें बिमुख भा अधम न बेन समान।।228।।
sasi gura tiya gāmī naghuṣu caṛheu bhūmisura jāna |loka beda teṁ bimukha bhā adhama na bena samāna ||228||
Der Mond beging Ehebruch mit der Frau seines Lehrers, und Nahusha fuhr in einer von Brahmanen getragenen Sänfte. Vena wandte sich sowohl von den Bräuchen der Welt als auch von den Veden ab, und niemand war so niederträchtig wie er.
Chaupai 229.1-4
सहसबाहु सुरनाथु त्रिसंकू।केहि न राजमद दीन्ह कलंकू।।
भरत कीन्ह यह उचित उपाऊ।रिपु रिन रंच न राखब काऊ।।
एक कीन्हि नहिं भरत भलाई।निदरे रामु जानि असहाई।।
समुझि परिहि सोउ आजु बिसेषी।समर सरोष राम मुखु पेखी।।
एतना कहत नीति रस भूला।रन रस बिटपु पुलक मिस फूला।।
प्रभु पद बंदि सीस रज राखी।बोले सत्य सहज बलु भाषी।।
अनुचित नाथ न मानब मोरा।भरत हमहि उपचार न थोरा।।
कहँ लगि सहिअ रहिअ मनु मारें।नाथ साथ धनु हाथ हमारें।।
sahasabāhu suranāthu trisaṁkū |kehi na rājamada dīnha kalaṁkū ||
bharata kīnha yaha ucita upāū |ripu rina raṁca na rākhaba kāū ||
eka kīnhi nahiṁ bharata bhalāī |nidare rāmu jāni asahāī ||
samujhi parihi sou āju biseṣī |samara saroṣa rāma mukhu pekhī ||
etanā kahata nīti rasa bhūlā |rana rasa biṭapu pulaka misa phūlā ||
prabhu pada baṁdi sīsa raja rākhī |bole satya sahaja balu bhāṣī ||
anucita nātha na mānaba morā |bharata hamahi upacāra na thorā ||
kahã lagi sahia rahia manu māreṁ |nātha sātha dhanu hātha hamāreṁ ||
Sahasrabahu, Indra der Herr der Götter, und Trisanku: wen hat der Stolz des Königtums nicht mit Schande gebrandmarkt? Bharata hat einen angemessenen Plan ersonnen: er wird nicht einmal eine Spur der Schuld des Feindes unbezahlt lassen. Aber in einer Sache hat Bharata nicht gut gehandelt: er hat Rama verachtet, ihn für hilflos haltend. Dies wird er heute besonders deutlich verstehen, wenn er Ramas Gesicht in der Schlacht sieht, brennend vor Zorn. Als er dies sagte, vergaß Lakshmana die Süße der Klugheit, und der Baum der Kampfesfreude erblühte in Gestalt der Sträubung seiner Haare. Er verneigte sich vor den Füßen des Herrn, legte den Staub von ihnen auf sein Haupt, und sprach die Wahrheit, seine natürliche Stärke erklärend. Mein Herr, halte es nicht für unangemessen von mir. Bharata hat uns nicht geringe Beleidigung zugefügt. Wie lange sollen wir es ertragen und unseren Geist niedergebeugt halten? Mein Herr, du bist mit uns und der Bogen in unseren Händen.
Doha 229
छत्रि जाति रघुकुल जनमु राम अनुग जगु जान।लातहुँ मारें चढ़ति सिर नीच को धूरि समान।।229।।
chatri jāti raghukula janamu rāma anuga jagu jāna |lātahũ māreṁ caṛhati sira nīca ko dhūri samāna ||229||
Ich gehöre der Kriegerkaste an, geboren in der Linie der Raghus, und die Welt kennt mich als Ramas Gefolgsmann. Wer ist so niedrig wie Staub? Doch wenn er getreten wird, steigt er auf den Kopf.
Frequently Asked Questions
परंपरानुसार भरत-चरित (दोहा 220–229 के आसपास) का पाठ ‘निष्काम सेवा’ और ‘भ्रातृ-प्रेम’ की सिद्धि देता है; मन का राज-मद/अहंकार गलता है और राम-दर्शन की लालसा (स्मरण-रुचि) प्रबल होती है—यही इसका मुख्य फल माना जाता है।
साधारणतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘श्रीरामचंद्र कृपालु भजु मन’ को समपुट/जप-रूप में जोड़ा जाता है; भरत-प्रसंग में कई परंपराएँ ‘राम पद प्रेम’ की वृद्धि हेतु ‘सीय राममय सब जग जानी’ भाव-स्मरण को भी समपुट-सदृश रखती हैं।
Ask anything about Prakarana 23 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
