Adhyaya 33

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे युगप्रजालक्षणमृषिप्रवरवर्णनं च नाम द्वात्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ऋषिकाणां सुताश्चापि विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः / ब्राह्यणानां प्रवक्तारो नामतश्च निबोधत

So heißt es im Śrī Brahmāṇḍa-Mahāpurāṇa, im von Vāyu vorgetragenen ersten Teil, im zweiten Anuṣaṅgapāda: das zweiunddreißigste Kapitel «Merkmale der Yugas und der Geschöpfe sowie die Beschreibung der Pravara der ṛṣi». Sūta sprach: Auch die Söhne der ṛṣi sind als ‘ṛṣiputraka’ zu erkennen; vernehmt die Verkünder unter den Brāhmaṇa dem Namen nach.

Verse 2

सप्रधानाः प्रवक्ष्यन्ते समासाच्च श्रुतर्षयः / बह्वृचो भार्गवः पैलः सांकृत्यो जाजलिस्तथा

Nun werden in Kürze die wichtigsten śruti-kundigen ṛṣi genannt: Bahvṛca, Bhārgava, Paila, Sāṃkṛtya und Jājali.

Verse 3

संध्यास्तिर्माठरश्चैव याज्ञवल्क्यः पराशरः / उपमन्युरिन्द्रप्रमतिर्माडूकिः शाकलिश्च सः

Ferner: Sandhyāsti, Māṭhara, Yājñavalkya, Parāśara, Upamanyu, Indrapramati, Māḍūki und Śākali.

Verse 4

बाष्कलिः शोकपाणिश्च नैलः पैलो ऽलकस्तथा / पन्नगाः पक्षगन्ताश्च षडशीतिः श्रुतर्षयः

Bāṣkali, Śokapāṇi, Naila, Paila und Alaka; ebenso Pannaga und Pakṣaganta—zusammen sind dies sechsundachtzig Śruti-Ṛṣis.

Verse 5

एते द्विजातयो मुख्या बह्वृचानां श्रुतर्षयः / वैशंपायनलौहित्यौ कण्ठकालावशावधः

Dies sind die führenden Dvijas, die Śruti-Ṛṣis der Bahvṛca-Überlieferung: Vaiśaṃpāyana, Lauhitya, Kaṇṭha, Kāla und Avaśāvadha.

Verse 6

श्यामापतिः पलाडुश्च आलंबिः कमलापतिः / तेषां शिष्याः प्रशिष्याश्च षडशीति श्रुतर्षयः

Śyāmāpati, Palāḍu, Ālaṃbi und Kamalāpati; ihre Schüler und Schülerschüler ergeben zusammen sechsundachtzig Śruti-Ṛṣis.

Verse 7

एते द्विजर्षयः प्रोक्ताश्चरकाध्वर्यवो द्विजाः / चैमिनिः सभरद्वाजः काव्यः पौष्यञ्जिरेव च

Diese Dvija-Ṛṣis werden als Carakādhvaryus bezeichnet: Caimini, Sabharadvāja, Kāvya und auch Pauṣyañji.

Verse 8

हिरण्यनाभः कौशिल्यो लौगाक्षिः कुसुमिस्तथा / लङ्गली शालिहोत्रश्च शक्तिराजश्च भार्गवः

Hiraṇyanābha, Kauśilya, Laugākṣi und Kusumi; ebenso Laṅgalī, Śālihotra und Śaktirāja aus der Bhārgava-Linie.

Verse 9

सामगानामथाचार्य ऐलो राजा पुरूरवाः / षट्चत्वारिंशदन्ये वै तेषां शिष्याः श्रुतर्षयः

Der Lehrer der Sāma-Gesänge war König Purūrava aus der Aila-Linie; und es gab weitere sechsundvierzig Schüler, Rishis, kundig in der Śruti.

Verse 10

कौशीतिः कङ्कमुद्गश्च कुण्डकः सपराशरः / लोभालोभश्च धर्मात्मा तथा ब्रह्म बलश्च सः

Auch Kauśīti, Kaṅkamudga, Kuṇḍaka samt Parāśara, der dharmische Lobhālōbha, ebenso Brahma und Bala waren darunter.

Verse 11

क्रन्थलो ऽथो मदगलो मार्कण्डेयो ऽथ धर्मवित् / इत्येते नवतिर्ज्ञेया होत्रवद्ब्रह्मचारिणः

Kranthala, Madagala, Mārkaṇḍeya und Dharmavit — so soll man wissen, dass es neunzig waren, Brahmacārins gleich den Hotṛ-Priestern.

Verse 12

चरकाध्वर्यवश्चापि ह्यनुमंन्त्रं तु ब्राह्मणम् / चलूभिः सुमतिश्चैव तथा देववरश्च यः

Auch Carakādhvaryava und der Brahmane Anumantra; ferner Calūbhi, Sumati und Devavara — auch diese wurden genannt.

Verse 13

अनुकृष्णस्तथायुश्च अनुभूमिस्तथैव च / तथाप्रीतः कृशाश्वश्व सुमूलिर्बाष्कलिस्तथा

Anukṛṣṇa und Āyu, ebenso Anubhūmi; ferner Prīta, Kṛśāśva, Sumūli und Bāṣkali — auch diese wurden genannt.

Verse 14

चरकाध्वर्यकाध्वर्युनमस्युर्ब्रह्मचारिणः / वैयासकिः शुको विद्वांल्लौकिर्भूरिश्रवास्तथा

Caraka und die Adhvaryu, ebenso weitere Adhvaryu—jene Brahmacārins erwiesen ihre Verehrung; auch Śuka, der weise Sohn Vyāsas, Lauki und Bhūriśrava waren zugegen.

Verse 15

सोमाविरतुनान्तक्यस्तथा धौम्यश्च काश्यपः / आरण्या इलकश्चैव उपमन्युर्विदस्तथा

Somāviratunāntakya, ebenso Dhaumya und Kāśyapa; Āraṇya, Ilaka, Upamanyu und Vida waren dort ebenfalls anwesend.

Verse 16

भार्गवो मधुकः पिङ्गः श्वेत केतुस्तथैव च / प्रजादर्पः कहोडश्च याज्ञवल्क्यो ऽथ शौनकः

Bhārgava, Madhuka, Piṅga und ebenso Śvetaketu; Prajādarpa, Kahoḍa, Yājñavalkya und schließlich Śaunaka (waren dort).

Verse 17

अनङ्गो निरतालश्च मध्यमाध्वर्यवस्तुते / अदितिर्देवमाता च जलापा चैव मानवी

Anaṅga und Niratāla, ebenso Madhyamādhvaryavastute; Aditi, die Mutter der Devas, und Jalāpā, die Manavī, waren ebenfalls (zugegen).

Verse 18

उर्वशी विश्वयोषा च ह्यप्सरःप्रवरे शुभे / मुद्गला चातुजीवैव तारा चैव यशस्विनी

Urvāśī und Viśvayoṣā—glückverheißende, erhabene Apsaras; ebenso Mudgalā, Cātujīvā und die ruhmreiche Tārā (waren zugegen).

Verse 19

प्रातिमेधी च मार्गा च सुजाता च महातपा / लोपामुद्रा च धर्मज्ञा या च कोशीतिका स्मृता

Prātimedhī, Mārgā, Sujātā und Mahātapā; ebenso Lopāmudrā, kundig im Dharma, und jene, die als Kośītikā in Erinnerung steht.

Verse 20

एताश्च ब्रह्मवादिन्य अप्सरो रूपंसमताः / इत्येता मुख्यशः प्रोक्ता मया च ऋषिपुत्रकाः

All diese sind apsaras, die vom Brahman künden, an Schönheit einander gleich; so, ihr Söhne der Rishis, habe ich sie vornehmlich als die wichtigsten genannt.

Verse 21

वैदशाखाप्रणयनास्ततस्ते ऋषयः स्मृताः / ईश्वरा मन्त्रवक्तार ऋषयो ह्यृषिकास्तथा

Weil sie die Zweige des Veda verfasst haben, gelten sie als Rishis; sie sind wie Īśvara, Verkünder der Mantras — Rishis und auch Rishikās.

Verse 22

ऋषिपुत्राः प्रवक्तरः कल्पानां ब्राह्मणस्य तु / ईश्वराणामृषीणां च ऋषिकाणां सहात्मजैः

Die Söhne der Rishis sind die Verkünder der Kalpas und des Brāhmaṇa-Teils; ebenso der rishis und rishikās, die Īśvara gleichen, samt ihren Nachkommen.

Verse 23

तथा वाक्यानि जनीष्व यथैषां मन्त्रदृष्टयः / तत्राज्ञायुक्तमद्वैतं दीप्तं गंभीरशब्दवत्

Bringe Worte hervor gemäß ihrer Mantra-Schau; dort erstrahlt das Advaita, mit Gebot verbunden, wie ein tiefgründiger, gewichtiger Klang.

Verse 24

अत्यन्तमपरोक्षं च लिङ्गं नाम तथैव च / सर्वभूतान्यभूतं च परिदानं च यद्भवेत्

Der höchst unmittelbar offenbarte Liṅga, und ebenso sein Name; der in allen Wesen gegenwärtig ist und doch „abhūta“ (ungeboren) bleibt und „paridāna“ (Darbringung und Gabe) ist — das ist gemeint.

Verse 25

क्वचिन्निरुक्तप्रोक्तार्थं वाक्यं स्वायंभुवं विदुः / यत्किञ्चिन्मन्त्रसंयुक्तं तत्र नामविभक्तिभिः

Mancherorts gilt ein Satz, dessen Sinn durch das Nirukta erläutert ist, als „svāyaṃbhuva“; und was immer mit einem Mantra verbunden ist, wird dort durch Namen und Vibhaktis (Kasusformen) verstanden.

Verse 26

प्रत्यक्षाभिहितं चैवमृषीणां वचनं मतम् / नैगमैर्विविधैः शब्दैर्निपातैर्बहुलं च यत्

So gilt das Wort der ṛṣis als unmittelbar und offen ausgesprochen; und es ist reich an vielfältigen naigama (vedischen) Ausdrücken und zahlreichen nipātas (Partikeln).

Verse 27

यच्चाप्यस्ति महद्वाक्यमृषीकाणां वचः स्मृतम् / अविस्पष्टपदं यच्च यच्च स्याद्बहुसंशयम्

Und es gibt auch das als mahāvākya überlieferte große Wort der ṛṣis; das mit unklaren Wendungen und voller vieler Zweifel ist.

Verse 28

ऋषिपुत्रवचस्तद्वै सर्वाश्च परिदेवताः / हेतुदृष्टान्त बहुलं चित्रशब्दमपार्थकम्

Das ist die Rede der Söhne der ṛṣis und auch über alle „paridevatā“ (Neben- und Begleitgottheiten): reich an Gründen und Beispielen, voller bunter Worte, doch ohne eigentlichen Sinn.

Verse 29

सर्वास्तु तमशक्तं च वाक्यमेतत्तु मानुषम् / मिश्रा इति समाख्याताः प्रभावादृषितां गाताः

Dieses Wort ist menschlich, und doch ist es mit der Kraft des Tamas durchwoben. Durch seine Wirkung erlangten sie den Rang von Rishis und hießen ‘Miśra’.

Verse 30

समुत्कर्षाय कर्षाभ्यां जातिव्यत्याससंभवाः / भूतभव्यभवज्ज्ञान जन्मदुःखचिकित्सनम्

Durch Aufstieg und Niedergang entsteht der Wechsel der Abstammungen. Erkenntnis von Vergangenheit, Zukunft und Gegenwart ist Heilmittel gegen das Leid der Geburt.

Verse 31

मिश्राणां तद्भवेद्वाक्यं गुरोर्बलप्रवर्त्तनम् / धर्मशास्त्रप्रणेतारो महिम्ना सर्वगाश्च वै

Das Wort der Miśra setzt die Kraft des Lehrers in Gang. Sie sind Verfasser der Dharmaśāstras und gehen kraft ihrer Erhabenheit überallhin.

Verse 32

तपःप्रकर्षः सुमहान्येषां ते ऋषयः स्मृताः / बृहस्पतिश्च शुक्रश्च व्यासः सारस्वतस्तथा

Ihre Vollkommenheit in der Askese ist überaus groß; daher gelten sie als Rishis: Bṛhaspati, Śukra, Vyāsa und Sārasvata.

Verse 33

व्यासाः शास्त्रप्रणयना वेदव्यास इति स्मृताः / यस्मादवारजाः संतः पूर्वेभ्यो मेधयाधिकाः

Die Vyāsas, die die Śāstras verfassten, werden als ‘Veda-Vyāsa’ erinnert; denn obwohl später geboren, übertrafen sie die Früheren an Geistesschärfe.

Verse 34

ऐश्वर्येण च संपन्नास्ततस्ते ऋषयः स्मृताः / यस्मिन्कालो न चं वयः प्रमाणमृषिभावने

Weil sie mit heiliger Macht erfüllt waren, gelten sie als Rishis; im Rishi-Sein sind weder Zeit noch Alter ein Maßstab.

Verse 35

दृश्यते हि पुमान्कश्चित्कश्चिज्ज्येष्ठतमो धिया / यस्माद्बुद्ध्या च वर्षीयान्बलो ऽपि श्रुतवानृषिः

Man sieht, dass mancher durch Geist der Älteste ist; denn durch Buddhi kann selbst ein Knabe ein in der Śruti kundiger Rishi sein.

Verse 36

यः कश्चित्पादवान्मध्ये प्रयुक्तो ऽक्षर संपदा / विनियुक्तावसानां तु तामृचं परिचक्षते

Ein Mantra, das Pādas besitzt, in der Mitte mit Silbenfülle richtig gesetzt ist und ein festgelegtes Ende hat, nennt man ‘Ṛk’.

Verse 37

यः कश्चित्करणैर्मन्त्रो न च पादक्षरैर्मितः / अतियुक्तावसानं च तद्यजुर्वै प्रचक्षते

Ein Mantra, das aus Karaṇas (Ritualhandlungen) besteht, nicht durch Pāda und Silben bemessen ist und ein übermäßig verlängertes Ende hat, nennt man ‘Yajus’.

Verse 38

ह्रीङ्कारः प्रणवो गीतः प्रस्तावश्च चतुर्थकम् / पञ्चमः प्रतिहोत्रश्च षष्ठमाहुरुपद्रवम्

Hrīṅkāra, Praṇava, Gīta und Prastāva—das ist das Vierte; das Fünfte ist Pratihotra, und das Sechste nennt man Upadrava.

Verse 39

निधनं सप्तमं साम्नः सप्तविन्ध्य मिदं स्मृतम् / पञ्चविन्ध्य इति प्रोक्तं ह्रीङ्कारः प्रणवादृते

Das siebte Nidhana des Sāman gilt als ‘Saptavindhya’. Und ‘Pañcavindhya’ ist der Hrīṅkāra, gesprochen ohne den Praṇava (Om).

Verse 40

ब्रह्मणे धर्ममत्युक्तौ यत्तदा ज्ञाप्यतेर्ऽथतः / आशास्तिस्तु प्रसंख्याता विलापः परिदेवना

In einer dharmagemäßen Rede gilt das, was damals Brahmā dem Sinn nach kundgetan wird, als ‘Āśāsti’; und ‘Vilāpa’ ist ‘Paridevanā’, das Klagen.

Verse 41

क्रोधाद्वा द्वेषणाच्चैव प्रश्राख्यानं तथैव च / एतत्तु सर्वविद्यानां विहितं मन्त्रलक्षणम्

Ob aus Zorn oder aus Abneigung, ebenso in Form von Frage und Erzählung—dies alles ist das festgelegte Kennzeichen des Mantras in allen Vidyā.

Verse 42

मन्त्रा नवविधाः प्रोक्ता ऋग्यजुः सामलक्षणाः / मूर्तिर्निन्दा प्रशंसा चाक्रोशस्तोषस्तथैव च

Mantras mit den Merkmalen von Ṛg, Yajus und Sāman werden als neun Arten gelehrt: mūrti (Gestalt), Tadel, Lob, Schelte und Zufriedenheit und dergleichen.

Verse 43

प्रश्रानुज्ञास्तथाख्यानमाशास्मतिविधयो मताः / मन्त्रभेदांश्च वक्ष्यामि चतुर्विशतिलक्षणान्

Frage, Erlaubnis, Erzählung, Hoffnung und Erinnerung—diese gelten als Vorgehensweisen. Nun werde ich die Unterschiede der Mantras mit ihren vierundzwanzig Merkmalen darlegen.

Verse 44

प्रशंसा स्तुतिराक्रोशो निन्दा च परिदेवना / अभिशापो विशापश्च प्रश्नः प्रतिवचस्तथा

Lobpreis, Hymnus, Aufschrei, Tadel und Klage; ebenso Fluch, Gegenfluch, Frage und Erwiderung.

Verse 45

आशीर्यज्ञस्तथाक्षेप अर्थाख्यानं च संकथा / वियोगा ह्यभियोगाश्च कथा संस्था वरश्च वै

Segens-Yajña, Vorwurf, Sinn-Erklärung und Gespräch; Trennung und Anklage; Erzählung, Stiftung und gewährter Segen.

Verse 46

प्रतिषेधोप देशौ च नमस्कारः स्पृहा तथा / विलापश्चेति मन्त्राणां चतुर्विंशतिरुद्धृताः

Verbot und Unterweisung, ehrerbietiger Gruß, Sehnsucht und Klage — so sind vierundzwanzig Arten von Mantras angeführt.

Verse 47

ऋषिभिर्यज्ञतत्त्वज्ञैर्विहितं ब्रह्मणं पुरा / हेतु र्निर्वचनं निन्दा प्रशस्तिः संशयो निधिः

Die rishis, die das Wesen des Yajña kennen, setzten einst den Brāhmaṇa-Teil fest; darin sind Grund, Erklärung, Tadel, Lob, Zweifel und «Nidhi» (Schatz).

Verse 48

पुराकृतिपुराकल्पौ व्यवधारणकल्पना / उपमा च दशैते वै विधयो ब्राह्मणस्य तु

Purākṛti, purākalpa, Abgrenzung, gedankliche Gestaltung und Gleichnis — diese zehn sind wahrlich die Methoden des Brāhmaṇa-Teils.

Verse 49

लक्षणं ब्राह्मणस्यैनद्विहितं सर्वशाखिनाम / हेतुर्हन्तेः स्मृतो धातोर्यन्निहन्त्युदितं परैः

Dies ist das Kennzeichen des Brahmanen, in allen Zweigen der Überlieferung festgelegt. Vom Dhātu ‘han’ her wird das Wort ‘hetu’ erinnert; andere deuten es als ‘nihanti’, „das, was vernichtet“.

Verse 50

अथवार्थे परिप्राप्ते हिनो तेर्गतिकर्मणा / तथा निर्वचनं ब्रूयाद्वाक्यार्थस्यावधारणम्

Oder wenn der Sinn klar erreicht ist, fasse man die Wurzel ‘hin’ im Sinne einer Bewegungs-Handlung auf. Ebenso soll man durch etymologische Erklärung den Satzsinn festlegen.

Verse 51

निन्दां तामाहुरायार्या यद्दोषे निन्दनं वचः / प्रपूर्वाच्छंसतेर्धातोः प्रशंसागुणवत्तया

Die Arya nennen ‘nindā’ das Wort, das einen Fehler tadelt. Und aus der Wurzel ‘śaṃs’ mit dem Präfix ‘pra’ entsteht ‘praśaṃsā’: Lobpreis, reich an Tugend.

Verse 52

इदं त्विदमिदं नैदमित्यनिश्चित्य संशयम् / इदमेवं विधातव्यमित्ययं विधिरुच्यते

Wenn man nicht entscheiden kann: „dies ist dies“ oder „dies ist es nicht“, entsteht Zweifel. Und die Vorschrift: „dies ist so zu tun“, heißt ‘vidhi’, die Regel.

Verse 53

अन्यस्यान्यस्य चौक्तिर्या बुधैः सोक्ता पुराकृतिः / यो ह्यत्यन्तपरोक्षार्थः स पुराकल्प उच्यते

Eine Redeweise, in der man von einem spricht und dabei ein anderes sagt, nennen die Weisen ‘purākṛti’. Und was einen äußerst indirekten Sinn hat, heißt ‘purākalpa’.

Verse 54

पुरातिक्रान्तवाचित्वात्पुराकल्पस्य कल्प नाम् / मन्त्रब्राह्मणकल्पैश्च निगमैः शुद्धविस्तरैः

Weil das alte Wort die Zeiten überschritten hat, erhielt jener Purākalpa den Namen „Kalpa“; und in den reinen, weit entfalteten Nigamas wird er durch Mantras, Brāhmaṇas und Kalpas dargelegt.

Verse 55

अनिश्चित्य कृतामाहुर्व्यवधारणकल्पनाम् / यथा हीदं तथा तद्वै इदं चैव तथैव तत्

Was ohne sichere Festlegung gebildet wird, nennt man „Vorstellung der Bestimmung“ (vyavadhāraṇa-kalpanā); wie dies ist, so ist auch jenes—dies ebenso, jenes ebenso.

Verse 56

इत्येवमेषा ह्युपमा दशमो ब्राह्मणस्य तु / इत्येतद्ब्रह्मणस्यादौ विहितं रक्षणं बुधैः

So gilt dieses Gleichnis als das zehnte im Brāhmaṇa-Teil; und am Anfang der Brahman-Erkenntnis haben die Weisen diese Vorschrift des Schutzes festgesetzt.

Verse 57

तस्य तद्विद्भिरुद्दिष्टा व्याख्याम्यनुपदं द्विजैः / मन्त्राणां कल्पना चैव विधिदृष्टिषु कर्मसु

Die Auslegung, die von den Kundigen dazu angegeben wurde, o Dvijas, werde ich Schritt für Schritt darlegen; ebenso die Anordnung der Mantras in den rituellen Handlungen gemäß dem Vidhi.

Verse 58

मन्त्रो मन्त्रयतेर्द्धातोर्ब्राह्मणो ब्राह्मणेन तु / अल्पाक्षरमसंदिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् / अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः

Das Wort „Mantra“ stammt von der Wurzel mantrayate, und „Brāhmaṇa“ ist, was von den Brāhmaṇas verkündet wird. Was wenige Silben hat, eindeutig ist, voller Wesenskern, nach allen Seiten hin gültig, ohne überflüssige Zusätze und ohne Makel—das erkennen die Kenner der Sūtras als „Sūtra“.