Atharva Veda 6.44.2: Kanda 6, Anuvaka 5, Sukta 44, Mantra 2

Sukta 44

Sanskrit (Devanagari)

श॒तं या भे॑ष॒जानि॑ ते स॒हस्रं॒ संग॑तानि च । श्रेष्ठ॑मास्रावभेष॒जं वसि॑ष्ठं रोग॒नाश॑नम्

IAST Transliteration

śatáṃ yā́ bheṣajāńi te sahásraṃ sáṃgatāni ca | śréṣṭham āsrāvá-bheṣajáṃ vásiṣṭhaṃ roga-nā́śanam ||

English Translation (Griffith/Whitney)

A hundred are the medicaments that are thine, and a thousand also, gathered into one. The best—medicine for the flux—most excellent, a destroyer of disease.

Translation

Hundert sind deine Heilmittel, und tausend dazu, zu einem Ganzen zusammengetragen. Das beste — ein Mittel gegen den Fluss — das vortrefflichste, ein Vernichter der Krankheit.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (गणनाविशेषणरूपेण ‘भेषजानि’ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)

• या: which (those)
• या: Kartā (सापेक्ष-सम्बन्धः; ‘भेषजानि’ इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भेषजानि: remedies, medicines
• भेषजानि: Kartā (अस्ति/सन्ति इति लुप्तक्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: भेषज (प्रातिपदिक)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध (अधिकार/स्वामित्वम्)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karma (गणनाविशेषणरूपेण ‘(भेषजानि)’ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)

• संगतानि: assembled, gathered together
• संगतानि: Kartā-विशेषणम् (भेषजानि इत्यस्य)
• Type: Adjective (Past participle)
• Root: सम् + गम् (धातु) → संगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)

• च: and
• च: समुच्चय (conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• श्रेष्ठम्: best, most excellent
• श्रेष्ठम्: Karma/विशेष्य-विशेषणभावः (भेषजम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)

• आस्रावभेषजम्: the remedy for ‘āsrāva’ (discharge/flux)
• आस्रावभेषजम्: Karma (स्तुत्य/उपादेय-वस्तु)
• Type: Noun (compound)
• Root: आस्राव (प्रातिपदिक) + भेषज (प्रातिपदिक) (समासः: षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः)

• वसिष्ठम्: most excellent, pre-eminent
• वसिष्ठम्: Karma/विशेषणम् (भेषजम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)

• रोगनाशनम्: disease-destroying (remedy)
• रोगनाशनम्: Karma/विशेषणम् (भेषजम् इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective (compound)
• Root: रोग (प्रातिपदिक) + नाशन (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नश्/नाश् + ल्युट् ‘नाशन’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (hymn-seer not specified in the provided excerpt)

Devata: Bheṣaja (healing power/medicament personified)

Chandas: Anuṣṭubh (probable; common in AV 6th kāṇḍa healing verses)

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: adbhuta