Atharva Veda 5.12.9: Kanda 5, Anuvaka 2, Sukta 12, Mantra 9

Sukta 12

Sanskrit (Devanagari)

य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी जनि॑त्री रू॒पैरपिं॑श॒द् भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । तम॒द्य हो॑तरिषि॒तो यजी॑यान् दे॒वं त्वष्टा॑रमि॒हय॑क्षि वि॒द्वान्

Recitation with translationAtharva Veda 5.12.9

IAST Transliteration

yá imé dyā́vā-pṛthivī́ jánitrī rūpáir ápīṃśad bhúvanāni víśvā | tám adyá hotar iṣitó yájīyān deváṃ tváṣṭāram ihá yákṣi vidvā́n ||

English Translation (Griffith/Whitney)

He who with forms hath fashioned these two Begetters, Heaven and Earth, and wrought all worlds—him, today, O Hotṛ, impelled (to thy task), the more adorable God, Tvaṣṭṛ, here worship thou, as one that knoweth.

Translation

Der, der mit Gestalten diese beiden Erzeugerinnen, Himmel und Erde, geformt und alle Welten gewirkt hat—ihn, heute, o Hotṛ, zum Dienst angetrieben, den höchst verehrungswürdigen Gott Tvaṣṭṛ, verehre hier, du Wissender.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ (सम्बन्ध-निर्देशकः) / विशेष्य-सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमे: these (two)
• इमे: कर्म (अपिंशत् इत्यस्य) / विशेष्य-सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्म (अपिंशत् इत्यस्य) / विशेष्य-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: द्यौ- + पृथिवी (समाहार/द्वन्द्व-प्रातिपदिक)

• जनित्री: (the) begetting mothers / progenitresses
• जनित्री: कर्म (विशेषणत्वेन) / विशेष्य-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: जनितृ (प्रातिपदिक; √जन् ‘to beget’ से)

• रूपैः: with forms
• रूपैः: करण
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• अपिंशत्: fashioned / formed
• अपिंशत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पिश् (पिंशति) ‘to adorn, fashion, form’

• भुवनानि: worlds / beings
• भुवनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: कर्म (यक्षि इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अद्य: today
• अद्य: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)

• होतॄन्: Hotṛ-priests
• होतॄन्: कर्म (इषितः इत्यस्य; ‘होतॄन् इषितः’ = having urged the Hotṛ-priests)
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• इषितः: impelled / having urged
• इषितः: कर्तृ (विशेषणत्वेन)
• Type: Participle
• Root: √इष् ‘to impel, set in motion’ (कृदन्त: क्त)

• यजीयान्: more worthy of worship
• यजीयान्: कर्तृ (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: यजीयस् (तुलनात्मक-प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship’ से)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म (यक्षि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• त्वष्टारम्: Tvaṣṭar
• त्वष्टारम्: कर्म (यक्षि इत्यस्य)
• Type: Noun (Proper/Deity)
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• इह: here
• इह: अधिकरण (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• यक्षि: worship / sacrifice to
• यक्षि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यज् ‘to worship, sacrifice’

• विद्वान्: knowing / wise
• विद्वान्: कर्तृ (विशेषणत्वेन)
• Type: Participle
• Root: √विद् ‘to know’ (कृदन्त: क्वसु/वत्-प्रत्यय ‘विद्वस्’)

Attribution

Rishi: RV-parallel suggests a Hotṛ-line seer; AV anukramaṇī attributions may differ by tradition.

Devata: Tvaṣṭṛ

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta