Atharva Veda 4.38.1: Kanda 4, Anuvaka 4, Sukta 38, Mantra 1

Sukta 38

Sanskrit (Devanagari)

वाजिनीवान् ऋषभः। उ॒द्भि॒न्द॒तीं सं॒जय॑न्तीमप्स॒रां सा॑धुदे॒विनी॑म्। ग्लहे॑ कृ॒तानि॑ कृण्वा॒नाम॑प्स॒रां तामि॒ह हु॑वे

IAST Transliteration

vājinī́vān ṛṣabháḥ | udbhindatī́ṃ saṃjáyantīm apsaráṃ sā́dhudevínīm | gláhe kṛtā́ni kṛṇvāná̄m apsaráṃ tā́m ihá huvḗ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The Bull, victorious in onset: the Apsaras, the kindly goddess, who bursteth through and maketh men to conquer—her, who in the wager fashioneth the ‘made’ successes, her do I invoke hither.

Translation

Der Stier, siegreich im Ansturm: die Apsaras, die gütige Göttin, die durchbricht und Menschen siegen lässt—sie, die im Wettspiel die „gemachten“ Erfolge gestaltet, sie rufe ich hierher.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वाजिनीवान्: possessing speed/steeds; swift
• वाजिनीवान्: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: वाजिनीवत् (प्रातिपदिक; वाजिन् ‘वेगवान्/अश्व’ + -वत्)

• ऋषभः: the bull (chief/strong one)
• ऋषभः: कर्तृ (उक्त/निहितः)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)

• उद्भिन्दतीम्: bursting forth; breaking open
• उद्भिन्दतीम्: कर्म (अप्सरसम् विशेषयति)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: उद्-√भिद् (भिदिर् छेदने) → भिन्दत् (वर्तमान कृदन्त)

• संजयन्तीम्: conquering; winning
• संजयन्तीम्: कर्म (अप्सरसम् विशेषयति)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: सम्-√जि (जि जय॑े) → जयन्ती (वर्तमान कृदन्त)

• अप्सराम्: the Apsaras (nymph)
• अप्सराम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)

• साधुदेविनीम्: the good/divine one
• साधुदेविनीम्: कर्म (अप्सरसम् विशेषयति)
• Type: Adjective (compound)
• Root: साधु-देविनी (प्रातिपदिक; साधु ‘good/true’ + देविनी ‘divine lady’)

• ग्लहे: in gambling; at the dice-game
• ग्लहे: अधिकरण (यत्र)
• Type: Noun
• Root: ग्लह (प्रातिपदिक; ‘dice-play, gambling’)

• कृतानि: things done; deeds
• कृतानि: कर्म (कृण्वानाम् इत्यस्य)
• Type: Participle used as Noun
• Root: √कृ (कृञ् करणे) → कृत (भूतकृदन्त)

• कृण्वानाम्: of (those) doing/making
• कृण्वानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी; ‘of those doing’)
• Type: Participle
• Root: √कृ (कृञ् करणे) → कृण्वान (वर्तमान कृदन्त; आत्मनेपदी)

• अप्सराम्: the Apsaras
• अप्सराम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)

• ताम्: her; that (one)
• ताम्: कर्म (अप्सरसम् पुनर्निर्दिशति)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इह: here
• इह: अधिकरण (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• हुवे: I invoke; I call
• हुवे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (ह्वेञ् आह्वाने)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anonymous/collective in many AV charms; transmitted under Atharvan/Āṅgirasa authority)

Devata: Apsaras (auspicious, ‘sādhudevinī’), with an associated ‘ṛṣabha’ (bull/consort-force)

Chandas: Mixed; predominantly Anuṣṭubh-like cadence with Atharvanic prose-verse flexibility

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: adbhuta