Adhyaya 160: The Prescribed Emergence and Procedure of the Mathurā Circumambulation (Parikramā)

Verse 1

अथ मथुरापरिक्रमप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अष्टम्यां मथुरां प्राप्य कार्त्तिकस्यासिते नरः ॥ स्नात्वा विश्रान्तितीर्थे तु पितृदेवार्चने रतः।

এতিয়া মথুৰা-পৰিক্ৰমাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ (বিৱৰণ) আৰম্ভ হৈছে। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: কাৰ্ত্তিক মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ অষ্টমী তিথিত মথুৰালৈ গৈ, মানুহে বিশ্ৰান্তি তীৰ্থত স্নান কৰি পিতৃ আৰু দেৱতাৰ অৰ্চনা-পূজাত নিবিষ্ট হ’ব।

Verse 2

विश्रान्तिदर्शनं कृत्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ प्रदक्षिणायाः सम्यग्वै फलमाप्नोति मानवः।

বিশ্ৰান্তিৰ দৰ্শন কৰি, আৰু দীৰ্ঘ-বিষ্ণু তথা কেশৱৰ আৰাধনা কৰি, মানুহে নিশ্চয় পৰিক্ৰমাৰ যথোচিত ফল লাভ কৰে।

Verse 3

उपवासरतः सम्यगल्पमेध्याशनोऽथवा ॥ दन्तकाष्ठं च सायाह्ने कृत्वा शुद्ध्यर्थमात्मनः।

উপবাসত যথাযথ ৰত থাকক; নতুবা অল্প আৰু শুদ্ধ আহাৰ গ্ৰহণ কৰক। সন্ধ্যাবেলাত আত্মশুদ্ধিৰ বাবে দন্তকাষ্ঠ (দাতন)ৰ বিধি পালন কৰক।

Verse 4

ब्रह्मचर्येण तां रात्रिं कृत्वा सङ्कल्प्य मानसे ॥ धौतवस्त्रेण सुस्नातो मौनव्रतपरायणः।

ব্ৰহ্মচৰ্য্যৰে সেই ৰাতি অতিবাহিত কৰি, মনত সংকল্প স্থিৰ কৰক। ধোৱা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি ভালদৰে স্নান কৰি, মৌনব্ৰতত একাগ্ৰ হওক।

Verse 5

तिलाक्षतकुशान् गृह्य पितृदेवार्थमुद्यतः ॥ दीपहस्तो वनं गत्वा श्रान्तो विश्रान्तिजागरे।

তিল, অক্ষত (চাউলৰ দানা) আৰু কুশা ঘাঁহ লৈ, পিতৃ আৰু দেৱতাৰ অৰ্থে কৰ্ম কৰিবলৈ উদ্যত হওক। দীপ হাতত ধৰি বন/উপবনলৈ গৈ, ক্লান্ত হৈ ‘বিশ্ৰান্তি-জাগৰ’ত অৱস্থান কৰক।

Verse 6

यथानुक्रमणं तैश्च ध्रुवाद्यैऋषिभिः कृतम् ॥ एवं परम्परायातं क्रमणीयं नरोत्तमैः।

ধ্ৰুৱ আদি ঋষিসকলে যিদৰে অনুক্ৰম অনুসাৰে পালন কৰিছিল, তেনেদৰে পৰম্পৰাৰে আগবঢ়ি অহা এই ক্ৰম নৰোত্তমসকলে অৱশ্য পালন কৰিব লাগে।

Verse 7

प्रदक्षिणा वर्त्तमाना भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ सर्वान्कामानवाप्नोति हयमेधफलं लभेत्।

ভক্তি আৰু শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰদক্ষিণা কৰি থাকিলে, মানুহে সকলো কামনা লাভ কৰে আৰু অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফলৰ সমতুল্য পুণ্যফল পায়।

Verse 8

एवं जागरणं कृत्वा नवम्यां नियतः शुचिः ॥ ब्राह्मे मुहूर्ते संप्राप्ते ततो यात्रामुपक्रमेत् ॥

এইদৰে নবমীত জাগৰণ কৰি, নিয়মিত আৰু শুচি হৈ, যেতিয়া ব্ৰাহ্ম-মুহূৰ্ত উপস্থিত হয়, তেতিয়া তীৰ্থ-যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিব লাগে।

Verse 9

तथा प्रारभयेद्यात्रां यावन्नोदयते रविः ॥ प्रातः स्नानं तथा कुर्यात्तीर्थे दक्षिणकोटिके ॥

তদ্ৰূপে, সূৰ্য উদয় নোহোৱালৈকে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি আগবাঢ়িব লাগে; আৰু পুৱাতে দক্ষিণকোটী নামৰ তীৰ্থত স্নান কৰিব লাগে।

Verse 10

विज्ञाप्य सिद्धिकर्तारं यात्रासिद्धिप्रदायकम् ॥ यस्य संस्मरणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः ॥

যাত্ৰাৰ সিদ্ধি দান কৰা, সিদ্ধি কৰ্ত্তা প্ৰভুক বিনীতভাৱে নিবেদন কৰি—যাঁৰ কেৱল স্মৰণতেই সকলো উপদ্ৰৱ নাশ হয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 11

यथा रामस्य यात्रायां सिद्धिस्ते सुप्रतिष्ठिता ॥ तथा परिभ्रमन्तेऽद्य भवान्सिद्धिप्रदो भव ॥

যেনেকৈ ৰামৰ যাত্ৰাত তোমাৰ সিদ্ধি সুদৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত আছিল, তেনেকৈ আজিও আমাৰ এই পৰিভ্ৰমণকাৰীসকলৰ বাবে তুমি সিদ্ধিদাতা হোৱা।

Verse 12

इति विज्ञाप्य विधिवद्धनूमन्तं गणेश्वरम् ॥ दीपपुष्पोपहारैस्तु पूजयित्वा विसर्ज्जयेत् ॥

এইদৰে বিধি অনুসাৰে গণেশ্বৰ হনুমানক নিবেদন কৰি, দীপ, ফুল আৰু উপহাৰেৰে পূজা কৰি, তাৰ পাছত বিধিপূৰ্বক বিসৰ্জন কৰিব লাগে।

Verse 13

तथैव पद्मनाभं तु दीर्घविष्णुं भयापहम् ॥ विज्ञाप्य सिद्धिकर्तारं देव्यश्च तदनन्तरम् ॥

তদ্ৰূপে পদ্মনাভ—দীৰ্ঘবিষ্ণু, ভয়-নাশক—সিদ্ধিদাতা প্ৰভুক নিবেদন কৰি, তাৰ পাছত দেৱীসকলকো প্ৰাৰ্থনা কৰিব।

Verse 14

दृष्ट्वा वसुमतीं देवीं तथैव ह्यपराजिताम् ॥ आयुधागारसंस्थां च नृणां सर्वभयापहाम् ॥

দেৱী বসুমতীক দৰ্শন কৰি, তদ্ৰূপে অপৰাজিতাকো—যি অস্ত্ৰাগাৰত অধিষ্ঠিতা আৰু মানুহৰ সকলো ভয় নাশ কৰে।

Verse 15

कंसवासनिकां तद्वदौग्रसेनां च चर्चिकाम् ॥ वधूटीं च तथा देवि दानवक्षयकारीणीम् ॥

তদ্ৰূপে কংসবাসনিকাক; আৰু ঔগ্ৰসেনা আৰু চৰ্চিকাক; আৰু হে দেৱি, বধূটীকো—যি দানৱৰ ক্ষয় সাধন কৰে—দৰ্শন কৰিব।

Verse 16

जयदां देवतानां च मातरो देवपूजिताः ॥ गृहदेव्यो वास्तुदेव्यो दृष्ट्वानुज्ञाप्य निर्गमेत् ॥

আৰু জয়দাক, আৰু দেৱতাসকলৰ মাতৃসকলক—যিসকল দেৱপূজিতা—দৰ্শন কৰিব; গৃহদেৱী আৰু বাস্তুদেৱীক দৰ্শন কৰি অনুমতি লৈ তাৰ পাছত প্ৰস্থান কৰিব।

Verse 17

मौनव्रतधरो गच्छेद्यावद्दक्षिणकोटिके ॥ प्राप्य स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य दृष्ट्वा देवं प्रणम्य च ॥

মৌনব্ৰত ধৰি দক্ষিণকোটিলৈকে যাব; তাত উপস্থিত হৈ স্নান কৰি, পিতৃসকলক তৰ্পণ দি তৃপ্ত কৰি, দেৱতাক দৰ্শন কৰি প্ৰণাম কৰিব।

Verse 18

नत्वा गच्छेदिक्षुवासां देवी कृष्णसुपूजिताम् ॥ बालक्रीडनरूपाणि कृतानि सह गोपकैः ॥ यानि तीर्थानि तान्येव स्थापितानि महर्षिभिः ॥

নমস্কাৰ কৰি ইক্ষুৱাসা দেৱীৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত, যাক কৃষ্ণে বিশেষভাৱে পূজিত কৰিছে। গোপ বালকসকলৰ সৈতে কৃষ্ণৰ বাল্য-লীলা ৰূপে যি ক্ৰীড়া সম্পন্ন হৈছিল, সেইসমূহৰ সৈতে সংশ্লিষ্ট তীৰ্থসমূহেই মহর্ষিসকলে স্থাপন কৰিছিল।

Verse 19

पुण्यस्थल महास्थल महापापविनाशनम् ॥ पञ्चस्थलानि तत्रैव सर्वपापहराणि च ॥

ই এক পুণ্যস্থান, মহাস্থান, আৰু মহাপাপ বিনাশক। তাতেই পাঁচটা পবিত্ৰ স্থান আছে, যিবোৰে সকলো পাপ হৰণ কৰে।

Verse 20

येषां तु दर्शनादेव ब्रह्मणा सह मोदते ॥ शिवं सिद्धमुखं दृष्ट्वा स्थलानां फलमाप्नुयात् ॥

ইয়াৰ কেৱল দৰ্শনতেই মানুহ ব্ৰহ্মাৰ সৈতে আনন্দিত হয়। ‘সিদ্ধমুখ’ নামে শিৱক দৰ্শন কৰি সেই স্থানসমূহৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 21

हयमुक्तिं ततो गच्छेत्सिन्दूरं ससहायकम् ॥ श्रूयते चात्र ऋषिभिर्गाथा गीता पुरातनी ॥

তাৰ পাছত হযমুক্তিলৈ যোৱা উচিত, আৰু সহায়কৰ সৈতে সিন্দূৰলৈও। ইয়াত ঋষিসকলে গোৱা এক প্ৰাচীন, আদৰণীয় গাথা শুনা যায়।

Verse 22

अश्वारूढेन तेनैव यत्रेयं समनुष्ठिता ॥ अश्वो मुक्तिं गतस्तत्र सहायसहितः सुखम् ॥

সেই অশ্বাৰূঢ় ব্যক্তিৰ দ্বাৰাই—য’ত এই অনুষ্ঠান সম্পন্ন হৈছিল—তাত সেই অশ্বে সহায়কৰ সৈতে সুখে মুক্তি লাভ কৰিলে।

Verse 23

राजपुत्रः स्थितस्तत्र यानयात्रा न मुक्तिदा ॥ तस्माद्यानैश्च यात्रा तु न कर्त्तव्या फलेच्छया ॥

তাত তীৰ্থত এজন ৰাজপুত্ৰ অৱস্থিত আছিল; বাহনত কৰা যাত্ৰা মুক্তিদায়িনী নহয়। সেয়ে আধ্যাত্মিক ফলৰ লোভত বাহনযোগে যাত্ৰা কৰা উচিত নহয়।

Verse 24

तस्मिंस्तीर्थे तु तं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते ॥ कुण्डं शिवस्य विख्यातं तत्र स्नानफलं महत् ॥

সেই তীৰ্থত তাক দেখি আৰু (পবিত্ৰ বস্তু/ব্যক্তি) স্পৰ্শ কৰিলে মানুহ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। তাত শিৱৰ বিখ্যাত কুণ্ড আছে; তাত স্নানৰ ফল অতি মহান।

Verse 25

मल्लिकादर्शनं कृत्वा कृष्णस्य जयदं शुभम् ॥ ततः कदम्बखण्डस्य गमनात्सिद्धिमाप्नुयात् ॥

মল্লিকাৰ দৰ্শন কৰি—যি শুভ আৰু কৃষ্ণৰ জয়দায়িনী—তাৰ পাছত কদম্ব-খণ্ড (কদম্ববন)লৈ গ’লে সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 26

चर्चिका योगिनी तत्र योगिनीपरिवारिता ॥ कृष्णस्य रक्षणार्थं हि स्थिता सा दक्षिणां दिशम् ॥

তাত যোগিনী চৰ্চিকা আছে, যোগিনীৰ পৰিবাৰে ঘেৰাও কৰা। কৃষ্ণৰ ৰক্ষণাৰ্থে সেয়া দক্ষিণ দিশত স্থিত।

Verse 27

अस्पृश्या चास्पृशा चैव मातरौ लोकपूजितौ ॥ बालानां दर्शनं ताभ्यां महारक्षां करिष्यति ॥

অস্পৃশ্যা আৰু অস্পৃশা—লোকপূজিত দুগৰাকী মাতৃ—তেওঁলোকৰ দৰ্শনে শিশুসকলৰ মহাৰক্ষা হয়।

Verse 28

क्षेत्रपालं ततो गत्वा शिवं भूतेश्वरं हरम् ॥ मथुराक्रमणं तस्य जायते सफलं तथा

তাৰ পাছত ক্ষেত্ৰপাল—শিৱ, ভূতেশ্বৰ, হৰ—ৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁৰ দৰ্শন কৰিলে মথুৰালৈ গমনো তেনেদৰে সফল হয়।

Verse 29

कृष्णक्रीडासेतुबन्धं महापातकनाशनम् ॥ बालानां क्रीडनार्थं च कृत्वा देवो गदाधरः

কৃষ্ণৰ ক্ৰীড়াস্থলত ‘সেতুবন্ধ’—যি মহাপাপ নাশ কৰে বুলি কোৱা হয়—দেৱ গদাধৰে বালকসকলৰ খেলাৰ উদ্দেশ্যে নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 30

गोपकैः सहितस्तत्र क्षणमेकं दिनेदिने ॥ तत्रैव रमणार्थं हि नित्यकालं स गच्छति

তাত গোপ বালকসকলৰ সৈতে তেওঁ দিনেদিনে এক ক্ষণ মাত্ৰ থাকে; আনন্দৰ কাৰণে সি নিত্যকালেই তাত গৈ থাকে।

Verse 31

बलिह्रदं च तत्रैव जलक्रीडाकृतं शुभम् ॥ यस्य सन्दर्शनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

তাতেই বলিহ্ৰদ নামৰ এক শুভ সৰোবৰ আছে, যি জলক্ৰীড়াৰ বাবে নিৰ্মিত; তাৰ কেৱল দৰ্শনেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি দিয়ে।

Verse 32

ततः परं च कृष्णेन कुक्कुटैः क्रीडनं कृतम् ॥ यस्य दर्शनमात्रेण चण्डोऽपि गतिमाप्नुयात्

তাৰ পাছত তাত কৃষ্ণই কুক্কুটসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিলে; সেই স্থানৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে চণ্ডালেও উচ্চ গতি লাভ কৰে।

Verse 33

स्तम्भोच्चयं सुशिखरं सौरभैः सुसुगन्धिभिः ॥ भूषितं पूजितं तत्र कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

তাত সু-শিখৰযুক্ত উচ্চ স্তম্ভটো সুগন্ধি আৰু মধুৰ সুবাসেৰে অলংকৃত আছিল; অক্লিষ্ট কৰ্মধাৰী কৃষ্ণে তাত সন্মানেৰে তাক পূজা আৰু আৰাধনা কৰিলে।

Verse 34

तस्य प्रदक्षिणं कृत्वा परिपूज्य प्रयत्नतः ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं व्रजेत् तु सः

তাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি আৰু যত্নসহকাৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে, মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; সি নিশ্চয়েই বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 35

वसुदेवेन देवक्या गर्भस्य रक्षणाय च ॥ कृतमेकान्तशयनं महापातकनाशनम्

আৰু গৰ্ভৰ ৰক্ষণাৰ্থে বসুদেৱ আৰু দেবকীয়ে ‘একান্তশয়ন’ নামৰ এক নিভৃত বিশ্ৰামস্থান স্থাপন কৰিলে, যাক মহাপাতক নাশক বুলি কোৱা হয়।

Verse 36

ततो नारायणस्थानं प्रविशेन्मुक्तिहेतवे ॥ परिक्रम्य ततो देवान्नारायणपुरोगमान्

তাৰ পাছত মুক্তিৰ হেতু নাৰায়ণৰ ধামত প্ৰৱেশ কৰা উচিত; আৰু তাৰ পাছত নাৰায়ণক অগ্ৰগামী কৰি থকা দেৱতাসকলৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিব।

Verse 37

अनुज्ञाय ततः स्थानं द्रष्टुं गर्त्तेश्वरं शिवम् ॥ दृष्टमात्रेण तत्रैव यात्राफलमवाप्यते

তাৰ পাছত অনুমতি লাভ কৰি সেই স্থান দৰ্শন কৰিবলৈ—গৰ্ত্তেশ্বৰ শিৱক—যাব; তাত কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 38

महाविद्येश्वरी देवी आरक्षं पापकं हरेत् ॥ क्षेत्रस्य रक्षणार्थं हि यात्रायाः सिद्धिदां नृणाम् ॥

মহাবিদ্যেশ্বৰী দেৱী পাপজনিত অনিষ্ট দূৰ কৰি ৰক্ষা প্ৰদান কৰে; ক্ষেত্ৰৰ সংৰক্ষণৰ নিমিত্তে তেওঁ মানুহক তীৰ্থযাত্ৰাত সিদ্ধি আৰু সফলতা দান কৰে।

Verse 39

प्रभा मल्ली च तत्रैव दृष्ट्वा कामानवाप्नुयात् ॥ महाविद्येश्वरी देवी कृष्णरक्षार्थमुद्यता ॥

সেই ঠাইতে প্ৰভা আৰু মল্লী দৰ্শন কৰিলে মানুহে ইচ্ছিত ফল লাভ কৰিব পাৰে। মহাবিদ্যেশ্বৰী দেৱী কৃষ্ণৰ ৰক্ষাৰ উদ্দেশ্যে সদা উদ্যমী।

Verse 40

नित्यं सन्निहिता तत्र सिद्धिदा पापनाशिनी ॥ कृष्णेन बलभद्रेण गोपैः कंसं जिघांसुभिः ॥

তেওঁ তাত নিত্য সন্নিহিতা—সিদ্ধি দানকাৰিণী আৰু পাপনাশিনী—যেন সেই সময়ত কৃষ্ণ, বলভদ্ৰ আৰু গোপসকলে কংসক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ (তাত) উপস্থিত আছিল।

Verse 41

सङ्केतकं कृतं तत्र मन्त्रनिश्चयकारकम् ॥ तदा सङ्केतकैः सा च सिद्धा देवी प्रतिष्ठिता ॥

তাত এটা ‘সংকেতক’ (চিহ্ন/সম্মত নিৰ্দেশ) স্থাপন কৰা হৈছিল, যিয়ে মন্ত্রৰ নিৰ্ণয় স্থিৰ কৰে। তাৰপিছত সেই সংকেতকসমূহৰ দ্বাৰাই সিদ্ধা দেৱী প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 42

सिद्धिप्रदा भोगदा च तेन सिद्धेश्वरी स्मृता ॥ सङ्केतकेश्वरीं चैव दृष्ट्वा सिद्धिमवाप्नुयात् ॥

সিদ্ধি আৰু ভোগ দান কৰে বুলিয়েই তেওঁ ‘সিদ্ধেশ্বৰী’ নামে স্মৰণীয়া। আৰু ‘সংকেতকেশ্বৰী’কো দৰ্শন কৰিলে মানুহে সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 43

तत्र कुण्डं स्वच्छजलम् महापातकनाशनम् ॥ ततो दृष्ट्वा महादेवं गोकरणेश्वरनामतः ॥

তাত স্বচ্ছ জলৰ এটা কুণ্ড আছে, যি মহাপাতক নাশ কৰে। তাৰ পাছত গোকৰ্ণেশ্বৰ নামে পৰিচিত মহাদেৱক দৰ্শন কৰি আগবাঢ়ে।

Verse 44

यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा ततो भद्राणि पश्यति ॥

যাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়। সৰস্বতী নদীক দৰ্শন কৰি তাৰ পাছত মঙ্গলজনক ফল দেখা পায়।

Verse 45

विघ्नराजं ततो गच्छेद्गणेशं विघ्ननायकम् ॥ सर्वसिद्धिप्रदं रम्यं दर्शनाच्च फलं लभेत् ॥

তাৰ পাছত বিঘ্নৰাজ—বিঘ্ননায়ক গণেশ—ৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত। সৰ্বসিদ্ধি প্ৰদানকাৰী আৰু মনোৰম; তেওঁৰ দৰ্শনে যাত্ৰাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 46

महादेवमुखाकारं नाम्ना रुद्रमहालयम् ॥ क्षेत्रपं तं परं दृष्ट्वा क्षेत्रवासफलं लभेत् ॥

মহাদেৱৰ মুখসদৃশ আকাৰযুক্ত, ৰুদ্ৰমহালয় নামে পৰিচিত সেই পৰম ক্ষেত্ৰপালকক দৰ্শন কৰিলে ক্ষেত্ৰত বাস কৰাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 47

तस्मादुत्तरकोटिं च दृष्ट्वा देवं गणेश्वरम् ॥ द्यूतक्रिडा भगवता कृता गोपजनैः सह ॥

তাৰ পৰা উত্তৰকোটিত গণেশ্বৰ দেৱক দৰ্শন কৰি (কথিত আছে যে) ভগৱানে গোপজনৰ সৈতে পাশা-খেলা খেলিছিল।

Verse 48

नानापहासरूपेण जिताः गोप्यो धनानि च ॥ गोपैरानीय ताश्चैव कृष्णाय च निवेदिताः

বিভিন্ন হাস্য-পরিহাসৰ ৰূপে গোপীসকল আৰু ধন-সম্পদ জয় কৰা হ’ল; গোপসকলে সেই সকলো আনি কৃষ্ণক নিবেদন কৰিলে।

Verse 49

गोपालकृष्णगमनं महापातकनाशनम् ॥ समस्तं बालचरितं भ्रमणं च यथासुखम्

গোপাল-কৃষ্ণৰ ওচৰলৈ গমন মহাপাপ নাশ কৰে বুলি কোৱা হয়; তদুপৰি বাল্যলীলা আৰু ইচ্ছামতে ভ্ৰমণৰ সমগ্ৰ কাহিনী স্মৰণ/পাঠ কৰাও পুণ্যদায়ক।

Verse 50

कृतं तत्र यथारूपं यद्रूपं च यथा तथा ॥ ऋषिभिः सेवितं ध्यातं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

তাত যি ৰূপে কৰা হ’ল—যি ৰূপ যেনেই হওক, তেনেকৈয়ে; ঋষিসকলে সেৱা কৰা আৰু ধ্যান কৰা বিষ্ণুৰ উত্তম মাহাত্ম্য বুজি/স্মৰণ কৰিব লাগে।

Verse 51

ततो गच्छेन्महातीर्थं विमलं यमुनाम्भसि ॥ स्नात्वा पीत्वा पितॄंस्तर्प्य नाम्ना रुद्रमहालयम्

তাৰ পিছত যমুনাৰ জলে ‘বিমল’ নামৰ মহাতীৰ্থলৈ যাব লাগে; স্নান কৰি, জল পান কৰি, আৰু তৰ্পণে পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰি, ‘ৰুদ্ৰ-মহালয়’ নামৰ স্থান পোৱা যায়।

Verse 52

गार्ग्यतीर्थे महापुण्ये नरस्तत्र तथा क्रमेत् ॥ भद्रेश्वरे महातीर्थे सोमतीर्थे तथैव च

মহাপুণ্য গাৰ্গ্য-তীৰ্থত মানুহে তাত ক্ৰম অনুসাৰে আগবাঢ়িব লাগে; তেনেদৰে ভদ্ৰেশ্বৰ মহাতীৰ্থ আৰু সোম-তীৰ্থলৈও যাব লাগে।

Verse 53

स्नात्वा सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा यात्राफलं लभेत् ॥ सरस्वत्याः सङ्गमे च देवर्षिपितृमानवान्

স্নান কৰি আৰু সোমেশ্বৰ দেৱৰ দৰ্শন কৰি যাত্ৰাৰ ফল লাভ হয়; আৰু সৰস্বতীৰ সঙ্গমত দেৱ, দেৱঋষি, পিতৃ আৰু মানৱৰ প্ৰতি সন্মান-অৰ্চনা কৰিব লাগে।

Verse 54

सन्तर्प्य विधिवद्दत्त्वा विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥ घण्टाभरणके तद्वत्तथा गरुडकेशवे

তেওঁলোকক তৃপ্ত কৰি আৰু বিধি অনুসাৰে দান দি বিষ্ণুসায়ুজ্য (বিষ্ণুৰ সৈতে একাত্মতা) লাভ হয়; তদ্ৰূপে ঘণ্টাভৰণক তীৰ্থত, আৰু তেনেদৰে গৰুড়-কেশৱতও।

Verse 55

गोपानां तीर्थके चैव तथा वै मुक्तिकेश्वरे ॥ वैलक्षगरुडे चैव महापातकनाशने

তদ্ৰূপে গোপসকলৰ তীৰ্থত, আৰু মুক্তিকেশ্বৰতো; আৰু তদ্ৰূপে বৈলক্ষ-গৰুড়তো, যি মহাপাতক নাশ কৰে।

Verse 56

तीर्थान्येतानि पुण्यानि यथा विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥ एषु तीर्थेषु क्रमितो भक्तिमांश्च जितेन्द्रियः

এই তীৰ্থসমূহ পুণ্যময়, ‘বিশ্ৰান্তি’ নামে পৰিক্ৰমাৰূপে পৰিচিত; ভক্তিমান আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমী যিজনে, তেওঁ এই তীৰ্থসমূহত ক্ৰমে ক্ৰমে গমন কৰে।

Verse 57

देवान्पितॄन् समभ्यर्च्य ततो देवं प्रसादयेत् ॥ अविमुक्तेश देवेश सप्तर्षिभिरभिष्टुत

দেৱ আৰু পিতৃসকলক বিধিমতে অৰ্চনা কৰি, তাৰ পাছত দেৱক প্ৰসন্ন কৰিব লাগে। হে অৱিমুক্তেশ, দেৱেশ, সপ্তঋষিয়ে যাক স্তৱ কৰে!

Verse 58

मथुराक्रमणीयं मे सफलं स्यात्तवाज्ञया ॥ इत्येवं देवदेवेशं विज्ञाप्य क्षेत्रपं शिवम् ॥

“আপোনাৰ আজ্ঞাৰে মোৰ মথুৰা-পরিক্ৰমা/তীৰ্থযাত্ৰা সফল হওক।” এইদৰে দেৱদেৱেশ, পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ পালনকৰ্তা শিৱক নিবেদন কৰি (যাত্ৰী আগবাঢ়ে)।

Verse 59

विश्रान्तिसंज्ञके स्नानं कृत्वा च पितृतर्पणम् ॥ गतश्रमं परिक्रम्य स्तुत्वा दृष्ट्वा प्रणम्य च ॥

‘বিশ্ৰান্তি’ নামৰ স্থানত স্নান কৰি আৰু পিতৃসকললৈ তৰ্পণ কৰি, ক্লান্তি দূৰ কৰি, পৰিক্ৰমা কৰিব—স্তৱ কৰি, দৰ্শন কৰি, আৰু প্ৰণাম কৰি।

Verse 60

सुमङ्गलां ततो गच्छेद्यात्रासिद्धिं प्रसादयेत् ॥ सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ॥

তাৰ পাছত ‘সুমঙ্গলা়’লৈ যাব আৰু যাত্ৰাসিদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ প্ৰাৰ্থনা কৰিব: “হে শিৱ, সকলো মঙ্গলৰ মাজত পৰম মঙ্গল, সকলো অৰ্থ সিদ্ধকাৰী!”

Verse 61

यात्रेयं त्वत्प्रसादेन सफला मे भवत्विति ॥ पिप्पलादेश्वरं देवं पिप्पलादेन पूजितम् ॥

“আপোনাৰ প্ৰসাদে এই যাত্ৰা মোৰ বাবে সফল হওক।” এইদৰে (যাত্ৰী) পিপ্পলাদেশ্বৰ দেৱৰ ওচৰলৈ যায়, যাক পিপ্পলাদে পূজা কৰিছিল।

Verse 62

विश्रान्तस्तु परिक्रम्य त्रातस्तत्र महातपाः ॥ उपलिप्य ततस्तस्य शीर्षोपरि महच्छिवम् ॥

বিশ্ৰাম কৰি আৰু পৰিক্ৰমা কৰি, সেই মহাতপস্বী তাত ৰক্ষিত হ’ল। তাৰ পাছত সেই স্থান লেপি/শুদ্ধ কৰি, তাৰ শীৰ্ষত মহাশিৱ-চিহ্ন স্থাপন কৰে।

Verse 63

स्वनाम्ना चिह्नितं स्थाप्य तदा यात्राफलं लभेत् ॥ कर्कोटकं तथा नागं महादुष्टनिवारणम् ॥

নিজ নামৰে চিহ্নিত কৰি তাক স্থাপন কৰিলে তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফল লাভ হয়। তাত নাগ কৰ্কোটকো আছে, যি মহাদুষ্টতা আৰু বৃহৎ অমঙ্গল নিবারণ কৰে।

Verse 64

सुखवासं च वरदं कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ सुखासीनं च तत्रैव स्थापितं शकुनाय वै ॥

আৰু তাত ‘সুখবাস’ আছে—অক্লিষ্ট কৰ্মৰ কৃষ্ণৰ বাবে বৰদান দাতা। আৰু তাতেই ‘সুখাসীন’ো নিশ্চয় শকুনাৰ্থে স্থাপন কৰা হৈছিল।

Verse 65

स्वानुकूलः स्वरो यत्र प्रवेशे दक्षिणः स्वनः ॥ ध्याता स्वभावे कृष्णेन स्वसा सातिसुखप्रदा ॥

য’ত প্ৰৱেশত স্বৰ অনুকূল হয়—দক্ষিণ, শুভ ধ্বনি—তাত কৃষ্ণে নিজৰ স্বভাৱ অনুসাৰে নিজৰ ভগ্নীক ধ্যান কৰিলে, যি অতি সুখ প্ৰদান কৰে।

Verse 66

भयार्तेन च कृष्णेन ध्याता देवी च चण्डिका ॥ स्थापिताऽ सिद्धिदा तत्र नाम्ना चार्त्तिहरा ततः ॥

ভয়ত পীড়িত কৃষ্ণে দেবী চণ্ডিকাক ধ্যান কৰিলে। তাত তেওঁক সিদ্ধিদাত্রী ৰূপে স্থাপন কৰা হ’ল, আৰু তাৰ পাছত ‘আৰ্ত্তিহৰা’ নামে—দুঃখ-নাশিনী—খ্যাত হ’ল।

Verse 67

दृष्ट्वा सर्वार्त्तिहरणं यस्या देव्याः सुखी नरः ॥ अग्रॊत्तरं शुभवरं शकुनार्थं च याचतः ॥

যি দেৱীৰ দৰ্শনে সকলো আৰ্ত্তি হৰণ হয়, তেঁওক দেখি মানুহ সুখী হয়। তাৰ পাছত শুভ লাভৰ বাবে—শকুন অনুকূল হোৱাৰ হেতু—উত্তম আৰু মঙ্গলময় বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰে।

Verse 68

कृष्णस्य कंसघातार्थं संभूता सा तथोत्तरे ॥ तां दृष्ट्वा मनुजः कामान्सर्वानिष्टानवाप्नुयात् ॥

কৃষ্ণে কংস-বধৰ উদ্দেশ্যে তাই প্ৰকাশ পাইছিল; আৰু তাৰ পাছত তাইক দৰ্শন কৰিলে মানুহে সকলো ইচ্ছিত লক্ষ্য লাভ কৰে।

Verse 69

वज्राननं ततो ध्यात्वा कृष्णो मल्लजिघांसया ॥ निहत्य मल्लान्पश्चाद्धि वज्राननमकल्पयत् ॥

তাৰ পাছত কুস্তিগীৰসকলক বধ কৰাৰ অভিপ্ৰায়ে কৃষ্ণে বজ্ৰাননক ধ্যান কৰিলে; আৰু কুস্তিগীৰসকলক বধ কৰি, সঁচাকৈয়ে পাছত বজ্ৰাননক স্থাপন কৰিলে।

Verse 70

वाञ्छितार्थफलं चक्रे कृष्णेनास्य मनोरथान् ॥ यस्यै यस्यै देवतायै तस्यै तस्यै ददौ मखम् ॥

কৃষ্ণৰ দ্বাৰা তাৰ কামনা-বাসনাই ইচ্ছিত অৰ্থৰ ফল দান কৰিলে; আৰু যি যি দেবতাক তেওঁ বিচাৰিছিল, সেই সেই দেবতালৈ তেওঁ যজ্ঞ-কৰ্ম অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 71

उपयाचितं तु माङ्गल्यं सर्वपापहरं शुभम् ॥ कृष्णस्य बालचरितं महापातकनाशनम् ॥

কিন্তু প্ৰাৰ্থিত মঙ্গলময় আশীৰ্বাদ—যি শুভ আৰু সকলো পাপ হৰণকাৰী—সেয়া হৈছে কৃষ্ণৰ বাল্যচৰিত, যাক মহাপাতক নাশক বুলি কোৱা হয়।

Verse 72

सूर्यं तं वरदं देवं माठुराणां कुलेश्वरम् ॥ दृष्ट्वा तत्रैव दानं च दत्त्वा यात्रां समापयेत् ॥

বৰদানদাতা সেই সূৰ্যদেৱক—যি মাঠুৰাসকলৰ কুলেশ্বৰ—তাতেই দৰ্শন কৰি আৰু তাতেই দান দি, যাত্ৰা সমাপ্ত কৰিব লাগে।

Verse 73

क्रमतः पदविन्यासाद्यावन्तः सर्वतो दिशः ॥ तावन्तः कुलसम्भूताः सूर्ये तिष्ठन्ति शाश्वते ॥

পদক্ষেপৰ ক্ৰমাগত বিন্যাস অনুসৰি, চৌদিশে যিমান দিশা আছে, সিমানেই কুলজাত সদস্য শাশ্বত সূৰ্যত স্থিত থাকে।

Verse 74

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च चौराऽ भङ्गव्रताश्च ये ॥ अगम्यागमने शीलाः क्षेत्रदारापहारकाः ॥

ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, সুৰাপানকাৰী, চোৰ, ব্ৰতভংগকাৰী—অগম্য-গমনত আসক্ত, আৰু ক্ষেত্ৰ আৰু পত্নী অপহৰণকাৰীসকলেও—

Verse 75

मथुराक्रमणं कृत्वा विपाप्मानो भवन्ति ते ॥ अन्यदेशागतो दूरात्परिभ्रमति यो नरः ॥

মথুৰাৰ পৰিক্ৰমা/যাত্ৰা সম্পন্ন কৰিলে তেওঁলোক পাপমুক্ত হয়। আৰু যি মানুহ দূৰ দেশৰ পৰা আহি পৰিভ্ৰমণ কৰে—

Verse 76

तस्य सन्दर्शनादन्ये पूताः स्युर्विगतामयाः ॥ श्रुतं यैश्च विदूरस्थैः कृतयात्रं नरं नरैः ॥

তাঁক কেৱল দৰ্শন কৰিলেই আনসকল পবিত্ৰ হৈ ৰোগমুক্ত হয়। আৰু যিসকল দূৰত থাকে, যিসকলে শুনে যে কোনো মানুহে তীৰ্থযাত্ৰা সম্পন্ন কৰিছে—

Verse 77

सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते यान्ति परमं पदम् ॥

সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ তেওঁলোকে পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 78

प्रक्षाल्य पादावाचम्य हनुमन्तं प्रसादयेत् ॥ सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं कुमारं ब्रह्मचारिणम्

পদযুগল প্ৰক্ষালন কৰি আৰু আচমন সম্পন্ন কৰি, হনুমানক প্ৰসন্ন কৰিব লাগে—সকলো মঙ্গলৰ মাজত পৰম মঙ্গল, সদা কুমাৰ আৰু ব্ৰহ্মচাৰী।

Verse 79

ख्यातिं गतानि सर्वाणि सर्वपापहराणि च ॥ वत्सपुत्रं ततो गच्छेत् सर्वपापहरं परम् ॥ अर्कस्थलं वीरस्थलं कुशस्थलमनन्तरम्

এই সকলো স্থান খ্যাতিলাভ কৰিছে আৰু সকলো পাপ হৰণ কৰে। তাৰ পাছত বৎসপুত্ৰলৈ যাব লাগে—পাপহৰণৰ পৰম স্থান; তাৰ পিছত অৰ্কস্থল, বীৰস্থল, আৰু অনন্তৰ কুশস্থল।

Verse 80

वर्षखातं ततो गत्वा कुण्डं पापहरं परम् ॥ गत्वा स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

তাৰ পাছত বৰ্ষখাতলৈ গৈ, পাপহৰণৰ পৰম কুণ্ডলৈ যায়। তাত গৈ স্নান কৰি পিতৃসকলক তৰ্পণ দিলে, সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 81

दृष्ट्वा ततः सुविज्ञाप्य गणं विधिविनायकम् ॥ कुब्जिकां वामनां चैव ब्राह्मण्यौ कृष्णपालिते

তাৰ পাছত সেই গণক দেখা কৰি আৰু যথাবিধি নিবেদন কৰি—বিধিবিনায়কক—কুব্জিকা আৰু বামনা নামৰ দুজনী ব্ৰাহ্মণীকো (দৰ্শন কৰিব), যিসকল কৃষ্ণৰ দ্বাৰা ৰক্ষিতা।

Verse 82

गङ्गा साध्वी च तत्रैव महापातकनाशिनी ॥ दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा तथा ध्यात्वा सर्वकामान्समश्नुते

তাতেই সৎচৰিত্ৰা গঙ্গা আছে, যি মহাপাতক নাশ কৰে। তাক দেখা, স্পৰ্শ কৰা আৰু ধ্যান কৰা দ্বাৰা মানুহে সকলো ইচ্ছিত কামনা লাভ কৰে।

Verse 83

धारालोपनके तद्वद्वैकुण्ठे खण्डवेलके ॥ मन्दाकिन्याः संयमने असिकुण्डे तथैव च

তদ্ৰূপে ধাৰালোপনকলৈ গমন কৰিব; তেনেদৰে বৈকুণ্ঠ আৰু খণ্ডৱেলকলৈ; মন্দাকিনীৰ সংযমনলৈ; আৰু তদ্বৎ অসিকুণ্ডলৈও।

Verse 84

दृष्ट्वा गच्छेत्ततो देवीं या कृष्णेन विनिर्मिता ॥ कंसभेदं प्रथमतः श्रुतं यत्र कुमन्त्रितम्

এই সকলো দেখি তাৰ পাছত সেই দেৱীৰ ওচৰলৈ যাব, যাক কৃষ্ণে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল—য’ত প্ৰথমে কংস-বধ/পৰাজয়ৰ পৰিকল্পনা মন্ত্ৰণা কৰি শুনা হৈছিল।

Verse 85

एवं प्रदक्षिणं कृत्वा नवम्यां शुक्लकौमुदे ॥ सर्वं कुलं समादाय विष्णुलोके महीयते

এইদৰে কৌমুদী ঋতু/মাসৰ শুক্ল পক্ষৰ নবমীত প্ৰদক্ষিণা কৰি, নিজৰ সমগ্ৰ কুলক একেলগে লৈ (তেওঁলোককো উপকৃত কৰি), বিষ্ণুলোকত সন্মানিত হয়।