Adhyaya 32

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततस्तेषु प्रयातेषु देवदेवेष्वसौ मुनिः । शतवर्षाणि तत्रस्थस्तपसे प्रस्थितो द्विजः

ঈশ্বৰে ক’লে: যেতিয়া সেই দেৱদেৱতাসকল গুচি গ’ল, তেতিয়া সেই মুনিয়ে তাতেই থাকি, সেই দ্বিজে তপস্যাত প্ৰবৃত্ত হৈ শতবছৰ ধৰি তপ কৰিলে।

Verse 2

आश्रमादुत्तरात्तस्माद्दिव्यां दिशमथो त्तराम् । सुभद्रापि महाभागा तस्य या परिचारिका

আশ্ৰমৰ উত্তৰ ফালৰ পৰা তেওঁ দিৱ্য উত্তৰ দিশালৈ আগবাঢ়িল; তেওঁৰ পৰিচাৰিকা মহাভাগা শুভদ্ৰাও লগতে গ’ল।

Verse 3

अस्त्रादानेऽसमर्था सा ऋषिं प्रोवाच भामिनी । नाहं नेतुं समर्थास्मि शस्त्राण्यालभ्य पाणिना

অস্ত্ৰ দান কৰিবলৈ অক্ষম সেই ভামিনী ঋষিক ক’লে— “মই হাতে তুলি ল’লেও এই শস্ত্ৰসমূহ বহন কৰিবলৈ সক্ষম নহওঁ।”

Verse 4

जलेन सह तद्वीर्यं पीतवान्स ऋषिस्ततः । आत्मसंस्थानि सर्वाणि दिव्यान्यस्त्राण्यसौ मुनिः । कारयित्वोत्तरामाशां जगाम तपसां निधिः

তেতিয়া ঋষিয়ে জলেৰে সৈতে সেই বীৰ্য পান কৰিলে। তপস্যাৰ নিধি সেই মুনিয়ে সকলো দিৱ্য অস্ত্ৰ নিজৰ ভিতৰত স্থাপন কৰাই, তাৰ পাছত উত্তৰ দিশালৈ গমন কৰিলে।

Verse 5

गंगाधरं शुक्लतनुं सर्प्पैराकीर्णविग्रहम् । शिववत्सुखदं पुंसामपश्यत्स हिमाचलम्

তেওঁ হিমাচলক দেখিলে—গঙ্গাধৰ, শ্বেত দেহধাৰী, সৰ্পেৰে অলংকৃত দেহবিশিষ্ট—শিৱৰ দৰে মানুহক সুখ দানকাৰী।

Verse 6

तथाश्रमं ददर्शोच्चैरश्वत्थैः परिपालितम् । चंद्रभागोपकंठस्थं समित्पुष्पकुशान्वितम्

তাৰ পাছত তেওঁ উচ্চ অশ্বত্থ গছৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আশ্ৰম দেখিলে, চন্দ্ৰভাগাৰ তীৰত অৱস্থিত, সমিধ, পুষ্প আৰু কুশাৰে সজ্জিত।

Verse 7

स तस्मिन्मुनिशादूलो ह्यवसन्मुनिभिः सह । सुभद्रया च संयुक्तश्चंद्रश्चंद्रिकया यथा

সেই মুনিশাৰ্দূল তাত অন্য মুনিসকলৰ সৈতে বাস কৰিলে; সুবদ্ৰাৰ সৈতে তেনেকৈ যুক্ত আছিল যেন চন্দ্ৰ চন্দ্ৰিকাৰ সৈতে যুক্ত।

Verse 8

एकदा वसतस्तस्य सुभद्रा परिचारिका । स्नानार्थं यातुमारब्धा चतुर्थेऽह्नि रजस्वला

এবাৰ, তেওঁ তাত বাস কৰি থাকোঁতে, পৰিচাৰিকা সুবদ্ৰা—ঋতুস্ৰাৱৰ চতুৰ্থ দিনত—স্নান কৰিবলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 9

व्रजन्त्या च तया दृष्टं कौपीनाच्छादनं पुनः । परि त्यक्तं विदित्वैवं दैवयोगाद्गृहाण सा

যাওঁতে তাই পুনৰ এটা কৌপীন-আচ্ছাদন দেখিলে। ই পৰিত্যক্ত বুলি বুজি, দেৱ-যোগত তাই তাক উঠাই ল’লে।

Verse 10

परिधाय पुनः सा तु कौपीनं रेतसायुतम् । एकांते स्नातुमारब्धा जलाभ्याशे यथासुखम्

তাই পুনৰ সেই কৌপীন পিন্ধিলে—যদিও সি ৰেতসত দাগ লাগিছিল। তাৰ পাছত তাই একান্তে পানীৰ ওচৰত যথাসুখে স্নান কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 11

ततो देवी यथाकाममकस्माद्वीक्षते हि सा । स्वोदरस्थं समुत्पन्नं गर्भं गुरुभरालसा

তাৰ পাছত সেই দেৱী যথাকাম আচম্বিতে চালে; নিজৰ উদৰত উদ্ভৱ হোৱা গৰ্ভ দেখিলে, তাৰ গুৰুভাৰত ক্লান্ত-শিথিল হৈ পৰিল।

Verse 12

शोचयित्वात्मनात्मानमगर्भाहमिहागता । तत्केन मन्दभागिन्या ममैवं दूषणं कृतम्

নিজৰ অন্তৰত শোক কৰি তাই ক’লে— “মই ইয়ালৈ গৰ্ভৱতী নহৈ আহিছিলোঁ। হায়, মন্দভাগিনী মই, মোৰ ওপৰত এই কলংক কোনে আনিলে?”

Verse 13

लज्जाभिभूता सा तत्र प्रविश्याश्वत्थवाटिकाम् । तत्र तं सुषुवे गर्भमविज्ञाय कुतो ह्ययम्

লজ্জাত অভিভূত হৈ তাই তাত অশ্বত্থ-বাটিকালৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। সেই ঠাইতেই তাই গৰ্ভস্থ সন্তান জন্ম দিলে, একেবাৰে নাজানি— “ই ক’ৰ পৰা আহিল?”

Verse 14

पुनरेव हि सा स्नात्वा अविज्ञायात्मदुष्कृतम् । शापं दातुं समारब्धा गर्भकर्त्तरि दुःसहम्

পুনৰায় স্নান কৰি, নিজৰ দোষ-কৰ্ম নাজানি, গৰ্ভ ঘটোৱা জনৰ ওপৰত অসহ্য ভয়ংকৰ শাপ দিবলৈ তাই উদ্যত হ’ল।

Verse 15

ज्ञानाद्वा यदि वाज्ञानाद्येनेयं दूषणा कृता । सोऽद्यैव पंचतां यातु यद्यहं स्यां पतिव्रता

জ্ঞানত বা অজ্ঞানত যিয়ে এই দোষণা ঘটালে— যদি মই সত্যই পতিব্ৰতা হওঁ, তেন্তে সি আজি এই দিনেই মৃত্যুলৈ গমন কৰক।

Verse 16

यद्यहं मनसा वापि कामये नापरं पतिम् । एतेन सत्यवाक्येन यातु जारः स्वयं क्षयम्

যদি মনতেও মই মোৰ স্বামীৰ বাহিৰে আন কোনো পতিক কামনা নকৰোঁ— এই সত্যবচনেৰে জাৰজন তৎক্ষণাৎ নিজৰ বিনাশলৈ যাওক।

Verse 17

एवं शप्त्वा तु तं देवी ह्यज्ञात्वा गर्भकारिणम् । पुनर्यातुं समारब्धा तद्दधीचिनिकेतनम्

এইদৰে তেওঁক শাপ দি, গৰ্ভকাৰী কোন সেয়া নজনাকৈয়ে, দেৱীয়ে পুনৰ দধীচি মুনিৰ নিকেতনলৈ উভতি যাবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 18

तत्र चार्कप्रतीकाशं गर्भमुत्सृज्य सा तदा । प्राप्ता तपोवनं रम्यं यत्रासौ मुनिपुंगवः

তাতেই সূৰ্যপ্ৰতিম দীপ্তিমান গৰ্ভ ত্যাগ কৰি, সেয়ে তেতিয়া সেই মনোৰম তপোবনলৈ গৈ পালে, য’ত সেই মুনিপুঙ্গৱ বাস কৰিছিল।

Verse 19

अत्रांतरे सर्वदेवा लोकपाला महाबलाः । अस्त्राणां कारणार्थाय मुनेराश्रममागताः

ইতিমধ্যে সকলো দেৱতা আৰু মহাবলী লোকপালসকল, দিৱ্য অস্ত্ৰ লাভৰ কাৰণ আৰু উপায় বিচাৰি মুনিৰ আশ্ৰমলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 20

उवाच तं मुनिं शक्रो न्यासो यस्तव सुव्रत । दत्तोऽस्माभिस्तु शस्त्राणां तानि क्षिप्रं प्रयच्छ नः

শক্ৰই সেই মুনিক ক’লে—‘হে সুৱ্ৰত! আমাৰ দ্বাৰা তোমাৰ ওচৰত ন্যাস ৰূপে দিয়া শস্ত্ৰসমূহ শীঘ্ৰে আমাক প্ৰদান কৰা।’

Verse 21

ऋषिराह पुरा यत्र स्थापि तानि ममाश्रमे । तत्रैव तानि तिष्ठंति न चानीतानि वासव

ঋষিয়ে ক’লে—‘হে বাসৱ! মোৰ আশ্ৰমত য’ত আগতে সিহঁত স্থাপন কৰা হৈছিল, সিহঁত তাতেই আছে; ইয়ালৈ অনা হোৱা নাই।’

Verse 22

यत्तु तेषां बलं वीर्यं संग्रामे शत्रुसूदन । तन्मया पीतमखिलं सह तोयेन वासव

কিন্তু হে শত্রুনাশক বাসৱ! যুদ্ধত তেওঁলোকৰ যি বল আৰু বীৰ্য আছিল, সেয়া মই পানীৰ সৈতে সম্পূৰ্ণৰূপে পান কৰি ল’লোঁ।

Verse 23

एवं स्थिते मयाऽस्त्राणि यदि देयानि तेऽनघ । ततोस्थीनि प्रयच्छामि तदाकाराणि सुव्रत

এই অৱস্থাত, হে অনঘ! যদি মোৰ অস্ত্ৰ তোমাক দিয়া উচিত হয়, তেন্তে হে সুব্ৰত! সেই একে আকাৰতেই মই মোৰ অস্থিসমূহ অৰ্পণ কৰিম।

Verse 24

एवमुक्तः सहस्राक्षस्तमाह मुनिसत्तमम् । नान्येषु तद्बलं रौद्रं यत्तु तेषु व्यवस्थितम्

এইদৰে কোৱা হ’লে সহস্ৰাক্ষে সেই শ্ৰেষ্ঠ মুনিক ক’লে: “যি ৰৌদ্ৰ বল সিহঁতৰ (অস্ত্ৰসমূহৰ) ভিতৰত স্থিত, সেয়া আন ক’তো নাই।”

Verse 25

यस्मात्तेषु विनिक्षिप्य सहस्रांशं स्वतेजसाम् । अस्माकं दत्तवान्रुद्रो रक्षार्थं जगतां शिवः

কাৰণ ৰুদ্ৰ—শিৱ, জগতসমূহৰ মঙ্গলময় ৰক্ষক—নিজ তেজস্বী দীপ্তিৰ সহস্ৰাংশ সিহঁতৰ ভিতৰত স্থাপন কৰি, সৃষ্টিৰ ৰক্ষাৰ্থে আমাক দান কৰিছিল।

Verse 26

तद्वयं तानि सर्वाणि गृहीत्वा च व्यवस्थिताः । लोकस्य रक्षणार्थाय संज्ञेयं तेन लोकपाः

সেয়ে আমি সিহঁত সকলো অস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰি সজাগভাৱে স্থিত আছোঁ, লোকৰ ৰক্ষাৰ্থে নিয়োজিত; সেই কাৰণেই আমি ‘লোকপাল’—লোকধামৰ ৰক্ষক—বুলি পৰিচিত।

Verse 27

अमीषामपि शस्त्राणा मुत्तमं वज्रमिष्यते । तद्धारणाद्यतोऽस्माकं देवराजत्वमिष्यते

এই সকলো অস্ত্ৰৰ মাজত বজ্ৰকেই সৰ্বোত্তম বুলি গণ্য কৰা হয়। তাক ধাৰণ কৰাৰ ফলতেই আমাৰ দেৱৰাজত্ব, ইন্দ্ৰত্ব, দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ আৰু স্বীকৃত হয়।

Verse 28

वज्रादप्युत्तमं चक्रं यत्तद्विष्णुपरिग्रहे । दैत्यदानवसंघानां तदायत्तो जयोऽभवत्

কিন্তু বজ্ৰতকৈও উত্তম হৈছে সেই চক্ৰ, যি বিষ্ণুৰ কৰত স্থিত। দৈত্য-দানৱৰ দলসমূহৰ ওপৰত বিজয় সেইটোৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰ কৰিছিল।

Verse 29

तस्मात्तानि यथास्माभिः प्राप्यते मुनिसत्तम । तथा कुरुष्व संचिन्त्य कार्यं कार्यविदां वर

সেয়ে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, ভালদৰে চিন্তা কৰি তেনে ব্যৱস্থা কৰা, যাতে সেই (অস্ত্ৰসমূহ) আমি লাভ কৰিব পাৰোঁ—হে কৰণীয়-বোধৰ শ্ৰেষ্ঠজন।

Verse 30

एवमुक्ते मुनिः प्राह तं शक्रं पुरतः स्थितम् । तत्प्राप्त्यर्थमुपायं तु कथयामि तवापरम्

এই কথা কোৱা হ’লে, সন্মুখত থিয় হৈ থকা শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক মুনিয়ে ক’লে—“সেইবোৰ লাভ কৰাৰ বাবে তোমাক আন এটা উপায় ক’ম।”

Verse 31

यान्येतानि ममास्थीनि यूयं तैस्तानि सर्वशः । निर्मापयध्वं शस्त्राणि तदाकाराणि सर्वशः

“মোৰ এই অস্থিসমূহ লৈ, তোমালোকে সেই সকলো অস্ত্ৰ সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্মাণ কৰা—সেই একে আকাৰ-আকৃতিত সকলো দিশে গঢ়ি তোলা।”

Verse 32

एतानि तत्समुत्थानि तेषामप्यधिकं बलम् । साधयिष्यति भवतां संग्रामे यन्ममेहितम्

এই (অস্থি)ৰ পৰা উৎপন্ন অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰসমূহ তেওঁলোকৰ তুলনাতো অধিক বলবান হ’ব; যুদ্ধত সিহঁতে তোমালোকৰ বাবে মোৰ অভিপ্ৰেত কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব।

Verse 33

तमुवाच ततः शक्रो दधीचिं तपसोनिधिम् । प्राणहारं प्रकर्तुं ते नाहं शक्तो यमिच्छसि

তেতিয়া শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ে তপস্যাৰ নিধি দধীচি মুনিক ক’লে: “তুমি যিদৰে ইচ্ছা কৰিছা, তেনেদৰে তোমাৰ প্ৰাণ হৰণ কৰিবলৈ মই সক্ষম নহয়।”

Verse 34

न चामृतस्य तेऽस्थीनि ग्रहीतुं शक्तिरस्ति नः । तस्मात्सर्वं समालोच्य यत्कर्तव्यं तदुच्यताम्

আৰু তোমাৰ তপস্যাই অমৰতালাভ কৰা অস্থিসমূহ গ্ৰহণ কৰিবলৈও আমাৰ শক্তি নাই। সেয়ে সকলো বিবেচনা কৰি যি কৰ্তব্য, সেয়া কৃপা কৰি কোৱা।

Verse 35

एवमुक्तो मुनिः प्राह एतदेव कलेवरम् । त्यजामि स्वयमेवाहं देव कार्यार्थसिद्धये

এনেদৰে কোৱা হ’লে মুনিয়ে ক’লে: “দেৱকাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে মই নিজেই এই দেহ ত্যাগ কৰিম।”

Verse 36

अध्रुवं सर्वदुःखानामाश्रयं सुजुगुप्सितम् । यदा ह्येतत्तदा युक्तः परित्यागोऽस्य सांप्रतम्

এই দেহ অনিত্য, সকলো দুখৰ আশ্ৰয়, আৰু যথাৰ্থতে ঘৃণাযোগ্য। যেতিয়া ই এনেকুৱা, তেন্তে এতিয়াই ইয়াক ত্যাগ কৰাই উচিত।

Verse 37

अस्य त्यागेन मे दुःखं संसारोत्थं न जायते । यस्माज्जन्मांतरे जातो मृतोपि हि भवेत्पुनः

ইয়াক ত্যাগ কৰিলে মোৰ বাবে সংসাৰ-উৎপন্ন কোনো দুখ জন্ম নলয়। কিয়নো যি অন্য জন্মত জন্মে, সি মৰি গ’লেও নিশ্চয়েই পুনৰ জন্ম লাভ কৰে।

Verse 38

भार्या भगिनी दुहिता स्वकर्मफलयोजनात् । जाता तेनैव संसारे रतिकार्ये जुगुप्सिता

নিজ কৰ্মফলৰ বন্ধনত, এই একেই সংসাৰ-চক্ৰত সেই একে সত্তাই পত্নী, ভগ্নী বা দুহিতা হয়; কেৱল ইন্দ্ৰিয়সুখৰ বাবে ৰতি-কাৰ্য অনুসৰণ কৰাটো লজ্জাজনক জড়তা।

Verse 39

यस्माच्च स्वयमेवैतद्वपुस्त्यजति वै ध्रुवम् । तस्मादस्य परित्यागो वरः कार्योऽचिरात्स्वयम्

আৰু যিহেতু এই দেহে নিশ্চয়েই নিজে নিজে ত্যাগ কৰে, সেয়ে ইয়াৰ পৰিত্যাগ নিজে অচিৰে আৰু সচেতনভাৱে কৰাই শ্ৰেয়।

Verse 40

एवं पुरंदरस्याग्रे संकीर्त्य स महामुनिः । दधीचिः प्राणसंहारं कृतवान्सत्वरं तदा

এইদৰে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সন্মুখত নিজৰ সংকল্প ঘোষণা কৰি, মহামুনি দধীচিয়ে তেতিয়া তৎক্ষণাৎ প্ৰাণ-সংহাৰ, অৰ্থাৎ প্ৰাণ-প্ৰত্যাহাৰ, সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 41

गतासुं तं विदित्वैवं विबुधास्तत्कलेवरम् मां । सशोणितनिर्मुक्तं कथं कार्यं व्यचिंतयन्

তেওঁ যে এইদৰে প্ৰাণত্যাগ কৰিছে বুলি জানি, দেবতাসকলে তেওঁৰ কলেৱৰ—এতিয়া ৰক্তমুক্ত—দেখি, ইয়াৰ সৈতে কি কৰা উচিত সেয়া চিন্তা কৰিলে।

Verse 42

ततस्तदस्थिशुद्ध्यर्थमुवाचेदं सुरेश्वरः । गौरीणां कर्कशा जिह्वा ता एतदुत्खिदंत्विति

তাৰ পাছত সেই অস্থিসমূহ শুদ্ধ কৰিবলৈ দেৱেশ্বৰে ক’লে: “গৌৰীসকলৰ কৰ্কশ জিভাই ইহাক ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰক।”

Verse 43

ततस्तैर्विबुधैर्नंदा यदा लोकेषु संस्थिता । ध्याता तदोपयाता सा सखीभिः परिवारिता

তাৰ পাছত, যেতিয়া সেই দেৱতাসকলে লোকসমূহত প্ৰতিষ্ঠিত নন্দাক ধ্যান কৰিলে, তেতিয়াই সা সখী গোমাতাসকলৰ পৰিবেষ্টিত হৈ তৎক্ষণাৎ ওচৰলৈ আহিল।

Verse 44

नंदा सुभद्रा सुरभिः सुशीला सुमनास्तथा । इति गोमातरः पंच गोलोकाच्च समागताः

নন্দা, সুভদ্ৰা, সুৰভী, সুশীলা আৰু সুমনা—এইদৰে পাঁচগৰাকী গোমাতা—গোলোকৰ পৰা আহিল।

Verse 45

ऊचुस्तान्विबुधान्सर्वानस्माभिर्यत्प्रयोजनम् । कर्त्तव्यं तत्करिष्यामः कथ्यतां सुविचारितम्

তেওঁলোকে সকলো দেৱতাক ক’লে: “আমাৰ দ্বাৰা যি প্ৰয়োজন, যি কৰ্তব্য কৰাবলগীয়া, সেয়া আমি কৰিম; ভালদৰে বিবেচনা কৰি স্পষ্টকৈ কওক।”

Verse 46

देवा ऊचुः । यदेतदृषिणा त्यक्तं स्वयमेव कलेवरम् । एतन्मांसादिनिर्मुक्तं क्रियतामस्थिपंजरम्

দেৱাসকলে ক’লে: “ঋষিয়ে নিজে ত্যাগ কৰা এই দেহ, যি এতিয়া মাংস আদি পৰা মুক্ত—ইয়াক অস্থিৰ পিঞ্জৰ ৰূপে গঢ়া হওক।”

Verse 47

तत्कृत्वा गर्हितं कर्म देवादेशात्सुदारुणम् । पुनः पितामहं द्रष्टुं गतास्ताः सुरसत्तमाः

দেৱতাৰ আদেশত, নিন্দিত হ’লেও, তেওঁলোকে সেই অতি দাৰুণ কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে; তাৰ পাছত সুৰশ্ৰেষ্ঠসকল পুনৰ পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ দৰ্শনলৈ গ’ল।

Verse 48

ततस्तु दारुणं कर्म यच्च ताभिरनुष्ठितम् । पितामहस्य तत्सर्वं समाचख्युर्यथातथम्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে নিজে সম্পন্ন কৰা সেই দাৰুণ কৰ্মৰ সকলো কথা যিদৰে ঘটিছিল ঠিক তেনেদৰে পিতামহক জনালে।

Verse 49

तच्छ्रुत्वा विबुधान्सर्वान्समाहूय पितामहः । सर्वगात्रेष्वस्पृशत सुरभीः शुद्धिकाम्यया

এই কথা শুনি পিতামহে সকলো দেৱতাক আহ্বান কৰিলে আৰু শুদ্ধি কামনাৰে সুৰভীৰ সকলো অংগত স্পৰ্শ কৰিলে।

Verse 50

तास्तु तैर्विबुधैः स्पृष्टाः सुपूताः समवस्थिताः । मुखमेकं परं तासां न स्पृष्टमशुचि स्मृतम्

কিন্তু দেৱতাসকলে স্পৰ্শ কৰাত সেই গোমাতাসকল সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ হৈ স্থিৰভাৱে অৱস্থিত হ’ল; তথাপি তেওঁলোকৰ এক অংশ—মুখ—স্পৰ্শ কৰা নহ’ল, কিয়নো তাক অশুচি বুলি স্মৰণ কৰা হৈছিল।

Verse 51

अपवित्रं भवेत्तासां मुखमेकं जुगुप्सितम् । शेषं शरीरं सर्वासां विशिष्टं तु सुरैः कृतम्

তেওঁলোকৰ কেৱল মুখটোৱেই অপবিত্ৰ আৰু পৰিহাৰ্য বুলি গণ্য; কিন্তু সকলোৰে বাকী শৰীৰ দেৱতাসকলে বিশেষ আৰু উৎকৃষ্ট কৰি তুলিলে।

Verse 52

सरस्वत्या तु ताः प्रोक्ता भवंत्यो ब्रह्मघातिकाः । अन्यथा कारणात्कस्मान्न स्पृष्टममरैर्मुखम्

কিন্তু সৰস্বতীয়ে ঘোষণা কৰিলে যে তেওঁলোকে ‘ব্ৰাহ্মণ-ঘাতিনী’ হয়; নতুবা কিহৰ কাৰণে অমৰ দেৱতাসকলে তেওঁলোকৰ মুখ স্পৰ্শ নকৰিলে?

Verse 53

ततस्ताभिस्तु सा प्रोक्ता देवी तत्र सरस्वती । नैतत्ते वचनं युक्तं वक्तुमेवंविधं मुखम्

তাৰ পাছত তাতেই দেৱী সৰস্বতীয়ে তেওঁলোকক ক’লে: “এনে কথা কোৱা তোমালোকৰ বাবে যুক্ত নহয়; আৰু তোমালোকৰ দৰে মুখে এনে ধৰণৰ বাক্য উচ্চাৰণ কৰাও উচিত নহয়।”

Verse 54

अस्माकमेव हृदयमनेन वचसा त्वया । निर्दग्धं येन तस्मात्त्वमचिराद्दाहमाप्स्यसि

“এই একে কথাৰে তুমি আমাৰ হৃদয় দগ্ধ কৰিলা; সেয়ে অচিৰেই তুমিও দাহৰ যন্ত্ৰণা লাভ কৰিবা।”

Verse 55

शापं दत्त्वा ततस्तस्याः सरस्वत्यास्तु तास्तदा । गोलोकं गतवत्यस्तु सुरभ्यः सुरपूजिताः

এইদৰে সৰস্বতীক শাপ দি, দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা পূজিত সেই সুৰভীসকল তেতিয়া গ’লোকলৈ গ’ল।

Verse 56

आहूय विश्वकर्माणं तक्षाणं सुरसत्तमाः । अस्माकं कुरु शस्त्राणि तमाहुर्युद्धकारणात्

তাৰ পাছত শ্ৰেষ্ঠ দেৱতাসকলে তক্ষক বিশ্বকৰ্মাক আহ্বান কৰি ক’লে: “আসন্ন যুদ্ধৰ কাৰণে আমাৰ বাবে অস্ত্ৰ সাজি দিয়া।”

Verse 57

एतद्वचनमाकर्ण्य तानि पूतैर्नवैर्दृढैः । अस्त्राणि कारयामास दर्धोचेरस्थिसंचयैः

এই বাক্য শুনি তেওঁ দধীচিৰ সংগৃহীত অস্থিসঞ্চয়ৰ পৰা নৱ, দৃঢ় আৰু পৱিত্ৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ গঢ়াই ল’লে।

Verse 58

प्रमाणाकारयुक्तानि देवानां तानि संयुगे । अजेयानि यथा चासंस्तथा चासौ विनिर्ममे

দেৱতাসকলৰ যুদ্ধৰ বাবে যথোচিত মাপ আৰু আকাৰযুক্ত অস্ত্ৰ তেওঁ গঢ়িলে, যাতে সিহঁত অজেয় হয়—এইদৰে তেওঁ সিহঁত নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 59

वज्रमिंद्रस्य शक्तिं च वह्नेर्दंडं यमस्य च । खड्गं तु निऋतेः पाशं सम्यक्चक्रे प्रचेतसः

ইন্দ্ৰৰ বাবে বজ্ৰ, অগ্নিৰ বাবে শক্তি, যমৰ বাবে দণ্ড, নিৰৃতিৰ বাবে খড়্গ আৰু প্ৰচেতস (বৰুণ)ৰ বাবে পাশ—সকলো তেওঁ নিখুঁতভাৱে গঢ়িলে।

Verse 60

वायोर्ध्वजं कुबेरस्य गदां गुर्वीं च निर्ममे । विश्वकर्मा तथा शूलमीशानस्य च निर्ममे

বায়ুৰ বাবে তেওঁ ধ্বজ গঢ়িলে, কুবেৰাৰ বাবে গম্ভীৰ গদা নিৰ্মাণ কৰিলে; আৰু বিশ্বকৰ্মাই ঈশান (শিৱ)ৰ বাবে ত্ৰিশূলো গঢ়িলে।

Verse 61

गृहीत्वैतानि वै देवाः शस्त्राण्यस्त्रबलं तदा । विजेतुं च ततो दैत्यान्दानवांश्च गतास्तदा

এই শস্ত্ৰসমূহ আৰু অস্ত্ৰবল গ্ৰহণ কৰি দেৱতাসকল তেতিয়া দৈত্য আৰু দানৱসকলক জয় কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 62

अत्रांतरे सुभद्रापि दधीचेरौर्ध्वदैहिकम् । कृत्वा तैर्मुनिभिः सार्धमन्वेष्टुं सा गता सुतम्

ইতিমধ্যে সুভদ্ৰায়ো দধীচিৰ ঔৰ্ধ্বদৈহিক (অন্ত্যেষ্টি) সম্পন্ন কৰি, সেই মুনিসকলৰ সৈতে একেলগে নিজৰ পুত্ৰক অন্বেষণ কৰিবলৈ গ’ল।

Verse 63

अश्वत्थवाटिकायां च तमपश्य न्मनोरमम् । दृष्ट्वा रोदिति जीवंतं मुक्त्वा बाष्पमथाचिरम्

অশ্বত্থ গছৰ বাটিকাত তাই সেই মনোৰম পুত্ৰক দেখা পালে। শিশুটিক জীৱিত অথচ কন্দনত দেখিয়েই তাইও অচিৰতে অশ্ৰু বিসৰ্জন কৰিলে।

Verse 64

अंबेत्याभाष्य तेनोक्ता मा रोदीस्त्वं यशस्विनि । सर्वं पुराकृतस्यैतत्फलं तव ममापि हि

সেই পুত্ৰই ‘অম্বে’ বুলি মাতি ক’লে, “হে যশস্বিনী, তুমি নাকান্দিবা। এই সকলো পূৰ্বকৃত কৰ্মৰ ফল—তোমাৰো, মোৰো বটে।”

Verse 65

यद्यथा यत्र येनेह कर्म जन्मांतरार्जितम् । तदवश्यं हि भोक्तव्यं त्यज शोकमतोऽखिलम्

যেনেকৈ, য’তে, যিজনে এই সংসাৰত জন্মান্তৰত কৰ্ম সঞ্চয় কৰিছে, তাৰ ফল অৱশ্যম্ভাৱীভাৱে ভোগ কৰিবই লাগে। সেয়ে তুমি সম্পূৰ্ণ শোক ত্যাগ কৰা।

Verse 66

मत्परित्यागलज्जा च न ते कार्येह सुन्दरि । फलं पुराकृतस्यैतद्भोक्तव्यं तन्मयापि हि

হে সুন্দৰী, মোক ত্যাগ কৰাৰ লজ্জা তুমি ইয়াত নকৰিবা। এইটো পূৰ্বকৃত কৰ্মৰ ফল; সেই ফল মোকো ভোগ কৰিবই লাগিব।

Verse 68

बालेनाभिहिता सा तु ध्यात्वा देवं जनार्द्दनम् । कृतांजलिरुवाचेदं कथ्यतां मे सुनिश्चितम्

শিশুটিৰ কথাত সম্বোধিত হৈ তাই ভগৱান জনাৰ্দনক ধ্যান কৰিলে। কৃতাঞ্জলি হৈ ক’লে—“মোক নিশ্চিতভাৱে কওক, ইয়াৰ স্থিৰ সত্য কি?”

Verse 69

न विजानाम्यहं तथ्यं कस्यायं वीर्यसंभवः । तस्मात्कथय देवेश मम ते निश्चितं वचः

“মই সত্যটো নাজানো—এই শিশুটি কাৰ শক্তিৰ পৰা জন্মিছে? সেয়ে, হে দেৱেশ্বৰ, আপোনাৰ নিশ্চিত আৰু স্থিৰ বচন মোক কওক।”

Verse 70

आहोक्ते मातरं कृष्णः सुभद्रां वै जनार्द्दनः । दधीचेस्तन यश्चायं भर्तुस्ते क्षेत्रसंभवः

তেতিয়া জনাৰ্দন—কৃষ্ণই—নিজ মাতৃ সুভদ্ৰাক ক’লে: “এই শিশুটি দধীচিৰ পুত্ৰ, আৰু তোমাৰ স্বামীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উদ্ভৱ হৈছে।”

Verse 71

तस्योत्पत्तिं विदित्वैवं सुभद्रा हृष्टमानसा । बालमंके समारोप्य अरोदीदार्तया गिरा

এইদৰে শিশুটিৰ উৎপত্তি জানি সুভদ্ৰাৰ মন আনন্দিত হ’ল। তাই শিশুটিক কোলাত তুলি লৈ, আবেগে কঁপা কণ্ঠে কান্দি উঠিল।

Verse 72

आह बालक उत्पन्नः शोकस्य वद कारणम् । अथोक्तः स्तन्यरहितं कथं ते जीवितं धृतम्

তাই ক’লে: “হে বালক, এতিয়া তুমি জন্ম লৈছা, তোমাৰ শোকৰ কাৰণ কওক।” তাৰ পাছত সুধিলে: “মাতৃদুগ্ধ নথকা সত্ত্বেও তোমাৰ জীৱন কেনেকৈ ধৰি ৰ’ল?”

Verse 73

यस्माच्चतुर्विधा सृष्टिर्जीवानां ब्रह्मणा कृता । जरायुजांडजोद्भिज्ज स्वेदजाश्च तथा स्मृताः

কাৰণ ব্ৰহ্মাই জীৱসকলৰ সৃষ্টি চাৰিধৰণে কৰিলে—জৰায়ুজ (গৰ্ভজাত), অণ্ডজ (ডিমজাত), উদ্ভিজ্জ (অংকুৰজাত), আৰু স্বেদজ (আৰ্দ্ৰতা/ঘামজাত)—এনেদৰেই স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 74

नरस्त्रीनपुंसकाख्याश्च जातिभेदा जरायुजाः । चतुष्पदाश्च पशवो ग्राम्याश्चारण्यजास्तथा

পুৰুষ, নাৰী আৰু তৃতীয় লিঙ্গৰ লোক—জন্মভেদে নানা—সকলেই জৰায়ুজ। তেনেদৰে চাৰিপদ পশুও, গৃহপালিত হওক বা অৰণ্যবাসী হওক, জৰায়ুজেই।

Verse 75

अण्डजाः पक्षिणः सर्वे मीनाः कूर्मसरीसृपाः । स्वेदजा मत्कुणा यूका दंशाश्च मशकास्तथा

সকলো পক্ষী অণ্ডজ; তেনেদৰে মাছ, কচ্ছপ আৰু সৰীসৃপো অণ্ডজ। স্বেদজ হৈছে খাটপোকা আৰু উকুনি, লগতে কামোৰা পোকা আৰু মহো।

Verse 76

उद्भिज्जाः स्थावराः प्रोक्तास्तृणगुल्मलता दयः । अन्येऽप्येवं यथायोगमंतर्भूताः सहस्रशः

উদ্ভিজ্জ বুলি স্থাৱৰসকলক কোৱা হয়—ঘাঁহ, ঝোপ, লতা আদি। এইদৰে নিজ নিজ যোগ্য স্থান অনুসাৰে আন হাজাৰ হাজাৰ ৰূপো ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত।

Verse 77

अण्डजाः पक्षपातेन जीवंति शिशवो भुवि । ऊष्मणा स्वेदजाः सर्वे उद्भिज्जाः सलिलेन हि

অণ্ডজ প্ৰাণীৰ পোৱালিসকল ভূপৃষ্ঠত পাখিধাৰী পিতৃ-মাতৃৰ যত্নে জীয়াই থাকে। স্বেদজসকল উষ্ণতাৰে জীয়াই থাকে, আৰু উদ্ভিজ্জসকল নিশ্চয়েই জলেৰে জীয়াই থাকে।

Verse 78

समुदायेन भूतानां पञ्चानामुद्भिजं भुवि । जरायुजाश्च स्तन्येन विना जीवितुमक्षमाः

পাঁচ প্ৰকাৰৰ জীৱসমূহৰ সমষ্টিত, পৃথিৱীত অংকুৰ-জন্মা সত্তাসকল বিকশিত হয়; আৰু গৰ্ভ-জন্মাসকল দুগ্ধ বিনা জীৱন ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে।

Verse 79

विना तेन कथं पुत्र त्वया प्राणा विधारिताः । तां तथा जननीं प्राह स च बाष्पाविलेक्षणाम्

“সেয়া বিনা, হে পুত্ৰ, তুমি কেনেকৈ প্ৰাণ ধাৰণ কৰিলা?” এইদৰে তেওঁ মাতৃক ক’লে; মাতৃৰ চকু অশ্ৰুৰে আৱৃত আছিল।

Verse 80

अश्वत्थफलनिर्यासपानात्प्राणा मया धृताः । गौणं तदा तया तस्य पिप्पलादेति कल्पि तम्

তেওঁ ক’লে, “অশ্বত্থ (পিপ্পল) গছৰ ফলৰ ৰস পান কৰি মই মোৰ প্ৰাণ ধাৰণ কৰিলোঁ।” সেয়ে তেতিয়া মাতৃয়ে তেওঁৰ গৌণ নাম ‘পিপ্পলাদ’ ৰাখিলে।

Verse 81

नाम तेन जगत्यस्मिन्नित्यं ख्यातं महात्मनः । तत्रस्थैर्मुनिभिस्तस्य कृताः सर्वैर्यथाक्रमम्

সেই নামৰ দ্বাৰাই মহাত্মা এই জগতত সদায় খ্যাতিলাভ কৰিলে। তাত নিবাস কৰা মুনিসকলে ক্ৰম অনুসাৰে তেওঁৰ বাবে সকলো সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 82

संस्काराः पिप्पलादस्य वेदोक्ता वेद पारगैः । षडंगोपांगसंयुक्ता वेदास्तेन समुद्धृताः । तदाश्रमनिवासिभ्यो मुनिभ्यश्च सुपुष्कलाः

পিপ্পলাদৰ বাবে বেদ-পাৰগ মুনিসকলে বেদোক্ত সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰিলে। ষড়্‌বেদাঙ্গ আৰু উপাঙ্গসহ বেদসমূহ তেওঁ আয়ত্ত কৰি উন্মোচিত কৰিলে; আৰু সেই আশ্ৰমত বাস কৰা মুনিসকলৰ বাবে তেওঁ অতি উপকাৰী হ’ল।

Verse 83

पुनस्तत्र स्थितश्चासौ दृष्ट्वा मुनिकुमारकान् । स्वपित्रंकगतान्प्राह जननीं तां शुचिस्मिताम्

পুনৰ তাতেই অৱস্থিত হৈ, তেওঁ মুনিকুমাৰসকলক পিতৃসকলৰ কোলাত বহি থকা দেখি, শুচি-মৃদু হাস্যযুক্ত মাতৃজনীক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 84

पिता मे कुत्र भद्रं ते सुभद्रे कथय स्फुटम् । तदेकांतस्थितो येन बालक्रीडां करोम्यहम्

“মোৰ পিতা ক’ত? তোমাৰ মঙ্গল হওক—হে সুভদ্ৰা, স্পষ্টকৈ কোৱা, যাতে মই তাত একান্তে থাকি মোৰ বাল্য-লীলা কৰি থাকোঁ।”

Verse 85

एवं सा जननी तेन यदा पृष्टा तपस्विनी । तदा रोदितुमारब्धा नोत्तरं किञ्चिदब्रवीत्

এইদৰে, তেওঁ সোধাত সেই তপস্বিনী মাতৃয়ে কান্দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে আৰু একো উত্তৰ নক’লে।

Verse 86

रुदन्तीं तां समालोक्य कुद्धोऽसौ मुनिदारकः । किमसौ कुत्सितः कश्चिद्येन नाख्यासि तं मम

তাক কান্দি থকা দেখি সেই মুনিদাৰক ক্ৰুদ্ধ হ’ল আৰু ক’লে, “মোৰ পিতা কি কোনো নিন্দনীয় ব্যক্তি, যাৰ বাবে তুমি মোক তেওঁৰ কথা নকোৱা?”

Verse 87

इत्युक्ते सुतमाहैवं विबुधैस्ते पिता हतः । कोपं त्यजस्व भद्रं ते दधीचिः कथितो मया

সেই কথা শুনি মাতৃয়ে পুত্ৰক ক’লে, “তোমাৰ পিতাক দেবতাসকলে বধ কৰিলে। ক্ৰোধ ত্যাগ কৰা—তোমাৰ মঙ্গল হওক। মই কৈছোঁ, তেওঁ দধীচি।”

Verse 88

कोपवह्निप्रदीप्तात्मा प्राह तां जननीं पुनः । किमपकृतं सुराणां मत्पित्रा कथयस्व तत्

ক্ৰোধৰ জুইত দগ্ধ আত্মৰে তেওঁ পুনৰ মাকক ক’লে: “মোৰ দেউতাই দেৱতাসকলৰ কি অপকাৰ কৰিছিল? মোক সেই কথা কওক।”

Verse 89

सुभद्रोवाच । शस्त्राणां कारणान्मूढैर्हतोऽसौ मुनिपुंगवः प्र । यच्छन्नपि चान्यानि तदाकाराणि सुव्रत

সুভদ্ৰাই ক’লে: “হে সুব্ৰত, অস্ত্ৰৰ কাৰণেই সেই ঋষি শ্ৰেষ্ঠক মূৰ্খসকলে হত্যা কৰিছিল। যদিও তেওঁ সেইবোৰ লুকুৱাই ৰাখিছিল, তথাপিও তেওঁলোকে সেই অস্ত্ৰবোৰৰ আন ৰূপ বিচাৰি লৈছিল।”

Verse 90

श्रुत्वैतद्वचनं सोऽपि मुनिरुग्रतपास्तदा । पिता मे यो हतो देवैस्तेषां कृत्यां महाबलाम्

এই কথা শুনি সেই উগ্ৰ তপস্যা কৰা ঋষিয়ে তেতিয়া সংকল্প ল’লে: “যিহেতু মোৰ পিতৃক দেৱতাসকলে হত্যা কৰিছে, মই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে এক মহা বিনাশকাৰী শক্তি (কৃত্যা) সৃষ্টি কৰিম।”

Verse 91

उत्थाप्य पातयिष्यामि मूर्द्ध्नि प्राणापहारिकाम् । पितामहमहं मुक्त्वा नैव हन्यो भवेद्यदि

“মই ইয়াক জাগ্ৰত কৰি তেওঁলোকৰ মূৰত প্ৰহাৰ কৰিম, যি প্ৰাণহৰণকাৰী হ’ব; পিতামহক (ব্ৰহ্মা) বাদ দি তেওঁলোকৰ কোনেও ৰক্ষা নাপাব।”

Verse 92

अन्यान्प्रमथयिष्यामि कृत्याशस्त्रेण संगतान् । शरणं यदि यास्यंति गीर्वाणा मद्भयातुराः । तथापि पातयिष्यामि तेनैव सह संगतान्

“কৃত্যাৰ অস্ত্ৰৰে মই একগোট হোৱা আনসকলকো ধংস কৰিম। যদিও দেৱতাসকলে মোৰ ভয়ত আশ্ৰয় বিচাৰে, তথাপিও মই তেওঁলোকৰ লগত যোগ দিয়া সকলকো প্ৰহাৰ কৰিম।”

Verse 93

मत्वैवं तमृषिं कुद्धं सर्वे ते सुरसत्तमाः । ब्रह्माणं शरणं प्राप्ता भयेन महताऽर्द्दिताः

এনেদৰে সেই ঋষি ক্ৰুদ্ধ হোৱা বুলি বুজি, সকলো সুৰশ্ৰেষ্ঠ দেৱতা মহাভয়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ ব্ৰহ্মাদেৱৰ শৰণ ল’লে।

Verse 94

तांस्तस्य शरणं प्राप्ताञ्ज्ञात्वा देवः कृपान्वितः । तत्रैव गत्वा त्वरितं प्राह देवाञ्जनार्द्दनः

তেওঁলোকে তেওঁৰ শৰণ লোৱা বুলি জানি, কৰুণাময় ভগৱান জনাৰ্দন তৎক্ষণাৎ তাত গৈ দেৱতাসকলক শীঘ্ৰে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 95

भवतां रक्षणोपायश्चिंतितोऽत्र मयाऽधुना । तेन तां मोहयिष्यामि कृत्यां हंतुमुपस्थिताम्

“তোমালোকৰ ৰক্ষাৰ উপায় মই এতিয়া ইয়াত চিন্তা কৰি স্থিৰ কৰিলোঁ। সেই উপায়েৰে মই বধ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ অহা সেই কৃত্যাক মোহিত কৰিম।”

Verse 96

अत्रांतरे पिप्पलादः पितुर्वैरमनुस्मरन् । हंतुं सुरान्व्यवसितः प्रविवेश हिमाचलम्

ইফালে পিপ্পলাদে পিতৃ-সম্পৰ্কীয় বৈৰ স্মৰণ কৰি, দেৱতাসকলক বধ কৰিবলৈ সংকল্প কৰি হিমাচলত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 97

श्रुत्वा तदप्रियं वाक्यं मातुर्वक्त्राद्विनिर्गतम् । पिप्पलादः पुनर्यातस्तस्मात्स्थानाद्धिमाचलम्

মাতৃৰ মুখৰ পৰা ওলোৱা সেই অপ্ৰিয় বাক্য শুনি, পিপ্পলাদে সেই স্থানৰ পৰা পুনৰ হিমাচললৈ ৰাওনা হ’ল।

Verse 98

स्वर्गसोपानवत्पुंसां स्थलीभूतमिवांबरम् । शेषस्याभोगसंकाशं प्राप्तोऽसौ तुहिनाच लम्

তেওঁ তুহিনাচল—হিমময় পৰ্বতত উপনীত হ’ল; তাত আকাশ যেন স্থলীৰূপ ধৰি মানুহৰ বাবে স্বৰ্গলৈ উঠা সোপানৰ দৰে দেখা দিছিল, আৰু শেষনাগৰ কুণ্ডলীৰ দৰে বিস্তৃত-প্ৰসাৰিত আছিল।

Verse 99

प्रतिज्ञां कुरुते यत्र स्थितः स्थाणुरिवाचलः । हंतारो ये मम पितुस्तान्हनिष्यामि चारणात्

সেই ঠাইত পৰ্বতৰ ওপৰত স্তম্ভৰ দৰে অচল হৈ থিয় দি তেওঁ প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে—“যিসকলে মোৰ পিতাক বধ কৰিলে, তেওঁলোকক মই নিশ্চয়েই, একো নাছাড়ি, বধ কৰিম।”

Verse 100

कृत्याशस्त्रेण सकलानमर त्वेन गर्वितान् । तस्मिन्स्थितः प्रकुपितः शिवायतनसंसदि

ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ তেওঁ শিৱালয়ৰ সভামণ্ডপত অৱস্থিত থাকিল, আৰু কৃত্যা-অস্ত্ৰেৰে অমৰত্বৰ গৰ্বে মত্ত সকলোকে নিধন কৰাৰ সংকল্প কৰিলে।

Verse 101

अत्रस्थः साधयिष्यामि तां कृत्यां चिंतयन्हृदि । कृत्यां वा साधयिष्यामि यास्ये वा यमसादनम्

তেওঁ হৃদয়ত চিন্তা কৰিলে—“ইয়াতেই থাকি মই সেই কৃত্যাৰ সাধনা সিদ্ধ কৰিম। নহ’লে কৃত্যা সিদ্ধ কৰিম, নতুবা যমৰ সদনলৈ (মৃত্যুলোক) গ’ম।”

Verse 102

निर्द्वन्द्वो निर्भयो भूत्वा निराहारो ह्यहर्निशम् । सव्येन पाणिना सव्यं निर्मथ्योरुमहं पुनः

দ্বন্দ্বহীন আৰু নিৰ্ভয় হৈ, দিন-ৰাতি নিৰাহাৰে থাকি, তেওঁ পুনৰ বাওঁ হাতেৰে বাওঁ উৰু মথি-মথি ঘঁহিবলৈ ধৰিলে।

Verse 103

तस्मा दुत्पादयिष्यामि महाकृत्यामिति स्थितः । संवत्सरे तस्य गते ऊरुगात्राद्विनिःसृता

তেওঁ স্থিৰ সংকল্প কৰিলে—“ইয়াৰ পৰা মই এক মহাকৃত্যা উৎপন্ন কৰিম।” এক বছৰ পাৰ হোৱাত, তাই তেওঁৰ উৰুৰ পৰা প্ৰকাশ পাই ওলাই আহিল।

Verse 104

वडवा गुरुभारार्त्ता वाडवेनान्विता तदा । ऊरो र्निर्गत्य सा तस्मात्सुषुवे सुमहाबलम्

তেতিয়া ভাৰীৰ বোজাত কাতৰ হোৱা আৰু ৱাডৱ-অগ্নিৰে সংযুক্ত ৱডৱা (ঘোটী) তেওঁৰ উৰুৰ পৰা ওলাই আহিল; আৰু তাইৰ পৰা অতি মহাবলৱান এক জন জন্মিল।

Verse 105

वडवा स्वोदराद्गर्भं ज्वालामालासमाकुलम् । विमुच्य तमृषेस्तस्य पुरो गर्भं समुज्जवलम्

ৱডৱাই নিজৰ উদৰৰ পৰা জ্বালামালাৰে আৱৃত এক গৰ্ভ—উজ্জ্বল আৰু দহি উঠা—মুক্ত কৰি, সেই দীপ্ত ‘গৰ্ভ’ ঋষিৰ সন্মুখত স্থাপন কৰিলে।

Verse 106

पुनर्गता क्वापि तदा न ज्ञाता मुनिना हि सा । वडवानलो नरस्तस्याः स गर्भो निःसृतस्तदा

তাৰ পাছত তাই পুনৰ ক’তবা গুচি গ’ল; মুনিয়ে তাই ক’লৈ গ’ল নাজানিলে। তেতিয়া সেই গৰ্ভ—ৱডৱানল-স্বভাৱযুক্ত—মানৱৰূপে বাহিৰ ওলাই আহিল।

Verse 107

कल्पांत इव भूतानां कालाग्निरिव वर्चसा । विद्युत्पुञ्जप्रतीकाशं तं दृष्ट्वा पुरतः स्थितम्

সন্মুখত থিয় হৈ থকা তাক দেখি—যেন কল্পান্তৰ কালাগ্নি, তেজত দীপ্ত; যেন বিদ্যুৎপুঞ্জৰ দৰে দৰ্শন—মুনিয়ে ভয়ংকৰ জ্যোতি প্রত্যক্ষ কৰিলে।

Verse 108

स चापि विस्मितोऽत्यंतं किमेतदिति चिंतयन् । ततस्तेन पुरःस्थेन वाडवेन च वह्निना

সিও অতিশয় বিস্মিত হৈ মনতে ভাবিলে—‘ই কি?’ তেতিয়া তাৰ সন্মুখত অৱস্থিত বাডৱ-অগ্নি, সেই প্ৰচণ্ড জ্বালাই, তাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 109

ऋषिः प्रोक्तः पिप्पलादः साधितोऽहं त्वया बलात् । इदानीं ते मया कार्यं कर्त्तव्यं यत्समाहितम्

ঋষিয়ে ক’লে, “মই পিপ্পলাদ। তুমি বলপ্ৰয়োগে মোক বশ কৰি সাধিত কৰিলা। এতিয়া তুমি যি দৃঢ় সংকল্প কৰিছা, সেই কাৰ্য মই তোমাৰ বাবে সম্পন্ন কৰিম।”

Verse 110

करिष्यामीह तत्सर्वम साध्यमपि साध्यताम् । स्वोरुं निर्मथ्य जनितो येन संवत्सरादहम् । तातोरुणा विहीनोऽपि करिष्ये त्वत्समीहितम्

“মই ইয়াত সেই সকলো কৰিম; অসম্ভৱো সম্ভৱ হওক। মই নিজৰ উৰু মথি এক বছৰত জন্ম লাভ কৰিছিলোঁ। সেয়ে উৰু-বিহীন হ’লেও তোমাৰ অভিলাষ পূৰ্ণ কৰিম।”

Verse 111

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मुनिः कोपसमन्वितः । प्रोवाच विबुधान्सर्वान्मद्दत्तान्भक्षय स्वयम्

তাৰ বাক্য শুনি মুনি ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ হৈ সকলো দেবতাক ক’লে, “মোৰ দ্বাৰা তোমাক দিয়া সকলো দেবতাক তুমি নিজেই ভক্ষণ কৰা!”

Verse 112

पितुर्वधात्क्रोधकृतावधानं मत्वा सुरा रौद्रमतीव घोरम् । समेत्य सर्वे पुरुषं पुराणं समाश्रितास्ते सहसा सभार्याः

পিতৃবধৰ কাৰণে ক্ৰোধে তাৰ চিত্ত অতি ভয়ংকৰ হৈ উঠিছে বুলি জানি, সকলো সুৰ একেলগে সমবেত হৈ, পত্নীসকলসহ, সহসাই আদিপুৰুষৰ চৰণত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 113

स तान्समाश्वास्य सुरान्वरिष्ठं कोपानलं तत्र ययौ प्रहृष्टः । दृष्ट्वा च तं वै रविपुंजकाशमुवाच विष्णुर्वचनं वरिष्ठम्

সেই দেৱতাসকলক আশ্বাস দি, হৰ্ষিতচিত্তে তেওঁ তাত ক্ৰোধ-অগ্নিৰ অতি তীব্ৰ স্থললৈ গ’ল। আৰু সূৰ্যৰ পুঞ্জৰ দৰে দীপ্তিমান তেওঁক দেখি, বিষ্ণুৱে অতি উৎকৃষ্ট বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 114

अहं सुरेशान तवैव पार्श्वं विसर्जितो जातभयैश्च देवैः । मत्तः शृणु त्वं वचनं हि पथ्यं यच्चारणानां भवतोऽपि पथ्यम्

হে দেৱেশ্বৰ! ভয়াক্ৰান্ত দেৱতাসকলে মোক তোমাৰ একেবাৰে কাষলৈ পঠাইছে। মোৰ পৰা এই হিতকৰ উপদেশ শুনা; ই তোমাৰ বাবেও আৰু চাৰণসকলৰ বাবেও কল্যাণকাৰী।

Verse 115

ज्ञातं बलं ते विबुधैरचिंत्यं विनाशनं चात्मवतां ह्यवश्यम् । एवं स्थिते कुरु वाक्यं सुराणामेकैकमद्धि प्रतिवासरं त्वम्

বিবুধসকলে তোমাৰ অচিন্ত্য বল জানে, আৰু এইটোও যে মহাবলীৰো বিনাশ নিশ্চয় ঘটিব পাৰে। সেয়ে এই অৱস্থাত দেৱতাসকলৰ অনুৰোধ মানা—তেওঁলোকক একে একে, প্ৰতিদিন ভক্ষণ কৰা।

Verse 116

मुख्यानां कोटयस्त्रिंशत्सुराणां बलशालिनाम् । कथं तु भक्षणं तेषां युगपत्त्वं करिष्यसि

মুখ্য দেৱতাসকল ত্ৰিশ কোটি, সকলেই বলশালী। তেন্তে তুমি তেওঁলোকক একেলগে একসাথে কেনেকৈ ভক্ষণ কৰিবা?

Verse 117

तस्मादेकैकशस्तेषां कर्त्तव्यं भक्षणं त्वया । नैकेन भवता शक्या विधातुं भक्षणक्रिया

সেয়ে তোমাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক একে একে ভক্ষণ কৰাই উচিত। একেলগে একসাথে ভক্ষণ-ক্ৰিয়া তোমাৰ পক্ষে সম্ভৱ নহয়।

Verse 118

तथा च पांडुरोगित्वं हुतभुक्प्राप्तवान्पुरा । अतिभक्षणं न युक्तं तस्मात्कुरु मतिं मम

আৰু পূৰ্বকালত হুতভুক অগ্নিদেৱো পাণ্ডুৰোগত (ফিকা ৰোগত) পতিত হৈছিল। সেয়ে অতিভোজন উচিত নহয়; মোৰ উপদেশ মনত গ্ৰহণ কৰা।

Verse 119

तथा च युगपत्तेषु भक्षितेषु पुनस्त्वया । प्रत्यहं भक्षणोपायश्चिंतितव्यो बुभुक्षया

আৰু যদি তুমি সিহঁতক একেলগে একেবাৰে ভক্ষণ কৰা, তেন্তে ক্ষুধাৰ তাড়নাত প্ৰতিদিন ভক্ষণৰ নতুন উপায় চিন্তা কৰিব লাগিব।

Verse 121

तत्करिष्यायहं सर्वमाहैवं स जनार्दनः । एकैकशः स विबुधान्भक्षयिष्यति वाडवः

‘মই এই সকলো কৰিম,’ এইদৰে জনাৰ্দনে ক’লে। তেন্তে ৱাডৱ অগ্নিয়ে দেবতাসকলক একে একে ভক্ষণ কৰিব।

Verse 122

ततः सुराः सुरेशानं तं विष्णुममितौजसम् । प्रणम्याहुर्यथायुक्तं शोभनं भवता कृतम्

তেতিয়া সুৰাসকলে অপাৰ তেজস্বী সেই বিষ্ণু—সুৰেশক—প্ৰণাম কৰি যথাযুক্তভাৱে ক’লে, ‘আপুনি যি কৰিলে সেয়া যথোচিত; অতি শোভন।’

Verse 123

भूयोऽद्य पुनरेवास्य दोषस्योपशमक्रियाम् । कर्तुं त्वमेव शक्तोऽसि नान्यस्त्राता दिवौक साम्

আজি পুনৰো এই দোষ শান্ত কৰিবলৈ প্ৰায়শ্চিত্ত-কৰ্ম কৰিবলৈ কেৱল তুমিয়েই সক্ষম; স্বৰ্গবাসীসকলৰ বাবে তোমাৰ বাহিৰে আন কোনো ত্ৰাতা নাই।

Verse 124

ततः पीतांबरधरः शंखचक्रगदाधरः । युष्मद्भयं हरिष्यामि तत्सुरानाह माधवः

তেতিয়া পীতাম্বৰধাৰী, শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী মাধৱে দেৱতাসকলক ক’লে— “মই তোমালোকৰ ভয় হৰণ কৰিম।”

Verse 125

श्रुत्वैतद्विबुधाः सर्वे हर्षेणोत्फुल्ल लोचनाः

এই কথা শুনি সকলো দেৱতা হৰ্ষেৰে আনন্দিত হ’ল; তেওঁলোকৰ চকু আনন্দত ফুলৰ দৰে ফুলি উঠিল।

Verse 126

ततस्तान्विबुधान्दृष्ट्वा प्रोवाच स तु वाडवः । किमिदानीं मया कार्यं भवतां कथ्यतां हि तत्

তাৰ পাছত সেই দেৱতাসকলক দেখি ৱাডৱে ক’লে— “এতিয়া মই কি কৰিম? তোমালোকৰ হিতৰ বাবে যি কৰণীয়, সেয়া স্পষ্টকৈ কোৱা।”

Verse 127

अत्रान्तरे विश्व तनुर्महौजा विमोहयंस्तं ज्वलनं स्वबुद्ध्या । प्रोवाच पूर्वं विहिता यदापस्ता भक्षयस्वेति महानुभावः

ইতিমধ্যে বিশ্বতনু মহৌজাই নিজৰ বুদ্ধিৰে সেই জ্বলন্ত অগ্নিক বিমোহিত কৰি ক’লে— “পূৰ্বে যিদৰে জলসমূহ নিযুক্ত হৈছিল, তেনেদৰে সেই জলসমূহকেই ভক্ষণ কৰা।”

Verse 128

एतद्व्यवसितं विष्णोर्यः शृणोति समाहितः । सोऽतिचारभयान्मुक्तो ज्ञानं मुक्तिमवाप्नुयात्

বিষ্ণুৰ এই সংকল্প যি কোনো একাগ্ৰচিত্তে শোনে, সি অতিক্ৰমণৰ ভয়ৰ পৰা মুক্ত হৈ জ্ঞান আৰু মুক্তি লাভ কৰে।