Adhyaya 20

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मघोषध्वनिं श्रुत्वा दानवो दुर्मुखस्तदा । क्रोधसंरक्तनयनो दुर्वाससमथाब्रवीत्

প্ৰহ্লাদে ক’লে: ব্ৰহ্মঘোষৰ ধ্বনি শুনি তেতিয়া দানৱ দুৰ্মুখ ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু হৈ মুনি দুৰ্বাসাক ক’লে।

Verse 2

हन्यमानस्त्वमस्माभिर्यदि मुक्तोसि वै द्विज । कस्मात्पुनः समायातो मरणाय च दुष्टधीः

“হে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ! আমাৰ আঘাতৰ মাজতো যদি তুমি সঁচাকৈ মুক্ত হৈ পালাইছিলা, তেন্তে দুষ্টবুদ্ধি লৈ পুনৰ কিয় আহিলা—মৰণক সন্মুখ কৰিবলৈ যেন?”

Verse 3

इत्युक्त्वा मुष्टिना हन्तुं प्राद्रवद्दानवाधमः । प्राह प्रधावमानं तं दुर्वासा मुनिसत्तमः

এইদৰে কৈ সেই অধম দানৱে মুষ্টিঘাতে মাৰিবলৈ দৌৰি আহিল। সি দৌৰি আহোঁতেই মুনিশ্ৰেষ্ঠ দুৰ্বাসাই তাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 5

तस्य क्रुद्धो जगन्नाथो दुर्वाससः कृते तदा । चक्रेण क्षुरधारेण शिरश्चिच्छेद लीलया

তেতিয়া দুৰ্বাসাৰ কাৰণে জগন্নাথ ক্ৰুদ্ধ হৈ ক্ষুৰধাৰ চক্রেৰে লীলামাত্ৰতে তাৰ মূৰ ছেদন কৰিলে।

Verse 6

प्रह्लाद उवाच । दुर्मुखं निहतं दृष्ट्वा दानवो दुःसहस्तदा । आक्रोशदुच्चैर्दितिजाञ्छीघ्रमागम्यतामिति

প্ৰহ্লাদে ক’লে: দুৰ্মুখ নিহত হোৱা দেখি দানৱ দুঃসহাই তেতিয়া উচ্চস্বৰে আৰ্তনাদ কৰি দিতি-জাত দানৱসকলক ক’লে—“শীঘ্ৰ আহাঁ!”

Verse 7

श्रुत्वा दैत्यगणाः सर्वे दुर्मुखं निहतं तदा । दुर्वाससं पुनस्तत्र परित्रातं च विष्णुना

এই কথা শুনি সকলো দৈত্যগণে, দুৰ্মুখ নিহত হোৱা বুলিও জানিলে; আৰু তাতে তেওঁলোকে এইটোও বুজিলে যে তাত দুঃৰ্বাসা পুনৰ বিষ্ণুৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত হৈছিল।

Verse 8

कूर्मपृष्ठो गोलकश्च क्रोधनो वेददूषकः । यज्ञघ्नो यज्ञहंता च धर्मान्तकस्तपस्विहा

তেওঁলোকৰ মাজত আছিল কূৰ্মপৃষ্ঠ, গোলক, ক্ৰোধন—বেদদূষক—যজ্ঞঘ্ন আৰু যজ্ঞহন্তা—যজ্ঞবিধ্বংসী—আৰু ধৰ্মান্তক—তপস্বীহন্তা।

Verse 9

एते चान्ये च बहवो विविधायुधपाणयः । क्रोधसंरक्तनयनाः शपन्तो ब्राह्मणं तथा

এনে আৰু বহুতে, নানা অস্ত্ৰ হাতে ধৰি, ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু হৈ, সেই ব্ৰাহ্মণকো একে দৰে শাপ দিছিল।

Verse 10

परिक्षिप्य तदात्रेयं विष्णुं संकर्षणं तथा । तोमरैर्भिन्दिपालैश्च मुशलैश्च भुशुंडिभिः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে সেই আত্রেয় ঋষিক, আৰু বিষ্ণু তথা সংকর্ষণকো ঘেৰি ধৰি, তোমৰ, ভিন্দীপাল, মুশল আৰু ভুশুণ্ডি অস্ত্ৰেৰে আঘাত কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 11

अस्त्रैर्नानाविधैश्चापि युयुधुः क्रोधमूर्छिताः । दानवैः संवृतो विष्णुः समन्ताद्घोरदर्शनैः

ক্ৰোধে উন্মত্ত হৈ তেওঁলোকে নানা বিধ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰেৰে যুদ্ধ কৰিলে। ভয়ংকৰ দৰ্শনৰ দানৱসকলে বিষ্ণুক চাৰিওফালে ঘেৰি ধৰিলে।

Verse 12

संकर्षणश्च शुशुभे चंद्रादित्यौ घनैरिव । गृहीत्वा धनुषी दिव्ये शीघ्रं संयोज्य चाशुगान्

সংকৰ্ষণ মেঘৰ মাজৰ পৰা উদিত চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ উঠিল। তেওঁ দিৱ্য ধনু দুটা ধৰি শীঘ্ৰে বাণসমূহ জুৰি সাজু কৰিলে।

Verse 13

स्पर्शं मा कुरु पापिष्ठ ब्राह्मणं मां कृताह्निकम् । तं दृष्ट्वा दानवं विष्णुर्ब्राह्मणं हन्तुमुद्यतम्

“হে মহাপাপী, মোক স্পৰ্শ নকৰিবা; মই দৈনিক আহ্নিক সম্পন্ন কৰা ব্ৰাহ্মণ।” সেই দানৱে ব্ৰাহ্মণক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হোৱা দেখি বিষ্ণুৱে লক্ষ্য কৰিলে (প্ৰতিবন্ধ কৰিবলৈ)।

Verse 14

दानवान्विद्रुतान्दृष्ट्वा विष्णुना निहतान्परान् । गोलकः कूर्मपृष्ठश्च मानं कृत्वा न्यवर्तताम्

বিষ্ণুৱে বধ কৰা আনসকলক আৰু পলাই যোৱা দানৱসকলক দেখি, গোলক আৰু কূৰ্মপৃষ্ঠে অহংকাৰ সংযত কৰি পৰিস্থিতি বিবেচনা কৰি পুনৰ ঘূৰি আহিল।

Verse 15

संकर्षणं गोलकश्च ह्याजघान त्रिभिः शरैः । अनन्तं व्यथितं दृष्ट्वा गोलकः क्रोधमूर्छितः

গোলকে সংকৰ্ষণক তিনিটা শৰৰে আঘাত কৰিলে। অনন্ত (বলৰাম) ব্যথিত হোৱা দেখি গোলক ক্ৰোধে উন্মত্ত হৈ উঠিল।

Verse 16

उत्पत्य तरसा मूर्ध्नि दुर्वाससमताडयत् । स मुष्टिघाताभिहतश्चुक्रोश पतितः क्षितौ

তেতিয়া সি তীব্ৰ বেগে জঁপিয়াই উঠি দুৰ্ব্বাসাৰ মূৰ্ধ্নিত আঘাত কৰিলে। মুষ্টিঘাতত আঘাতপ্ৰাপ্ত দুৰ্ব্বাসা চিঞৰি উঠি ভূমিত পতিত হ’ল।

Verse 17

संकर्षणस्तु पतितं दृष्ट्वा मूर्ध्नि प्रताडितम् । दृष्ट्वा चुकोप भगवांस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । संगृह्य मुशलं वीरो जघान समरे रिपुम्

কিন্তু সংকর্ষণ পতিত আৰু মূৰ্ধ্নিত আঘাতপ্ৰাপ্ত তাক দেখি ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল। “থিয় হওঁ! থিয় হওঁ!” বুলি চিঞৰি, বীৰে মুছল ধৰি সমৰত শত্রুক নিধন কৰিলে।

Verse 18

मुशलेनाहतो मूर्ध्नि गोलको विकलेन्द्रियः । संभिन्नमस्तकश्चैव पपात च ममार च

মুছলৰ আঘাত মূৰ্ধ্নিত পৰাত গোলকৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ বিকল হ’ল। মস্তক চূর্ণ-বিচূর্ণ হৈ সি পতিত হ’ল আৰু মৃত্যুবৰণ কৰিলে।

Verse 19

गोलकं पतितं दृष्ट्वा क्रन्दंतं ब्राह्मणं तथा । कूर्मपृष्ठं च भगवान्विष्णुर्हन्तुं मनो दधे । नाराचेन सुतीक्ष्णेन जघान हृदये रिपुम्

গোলকক পতিত আৰু ব্ৰাহ্মণক ক্ৰন্দনৰত দেখি, ভগৱান বিষ্ণুৱে কূৰ্মপৃষ্ঠকো নিধন কৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে। অতি তীক্ষ্ণ নাৰাচেৰে শত্রুক হৃদয়ত আঘাত কৰিলে।

Verse 20

स विष्णुबाणाभिहतस्त्यक्तशस्त्रः पलायितः । तस्मिन्प्रभिन्नेऽतिबले गते वै कूर्मपृष्ठके । अभज्यत बलं सर्वं विद्रुतं च दिशो दश

বিষ্ণুৰ বাণত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ সি অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰি পলাই গ’ল। অতি বলৱান কূৰ্মপৃষ্ঠ এইদৰে ভাঙি পৰাস্ত হোৱাত, সমগ্ৰ সেনা চূর্ণ-বিচূর্ণ হৈ দশ দিশে পলাই গ’ল।

Verse 21

तत्प्रभग्रं बलं सर्वं निहतं गोलकं तथा । द्वारस्थः कथयामास दैत्यराज्ञे कुशाय सः

সেই অগ্ৰদলৰ সমগ্ৰ বল আৰু গোলকো নিধন হ’ল। তাৰ পাছত দ্বাৰপালজনে দৈত্যৰাজ কুশাক সেই সংবাদ জনালে।

Verse 22

गोलकं निहतं श्रुत्वा दैत्यानन्यांश्च दैत्यराट् । योधानाज्ञापयामास सन्नद्धान्स्वबलस्य च

গোলক নিধন হোৱা শুনি দৈত্যৰাটে অন্য দানৱসকলক আৰু নিজৰ সেনাৰ যোদ্ধাসকলক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ পিন্ধি সন্নদ্ধ হ’বলৈ আজ্ঞা দিলে।

Verse 23

आज्ञां कुशस्य ते लब्ध्वा दैत्याः पंचजनादयः । युद्धायाभिमुखाः सर्वे रथैर्नागैश्च निर्ययुः

কুশাৰ আজ্ঞা লাভ কৰি পঞ্চজন আদি দৈত্যসকল সকলোৱে যুদ্ধমুখী হৈ ৰথ আৰু যুদ্ধহস্তীৰ সৈতে ওলাই গ’ল।

Verse 24

अनीकं दशसाहस्रं कूर्मपृष्ठस्य निर्ययौ । अयुते द्वे रथानां तु नागानामयुतं तथा

কূর্মপৃষ্ঠৰ পৰা দহ হাজাৰৰ এটা অণীক ওলাই আহিল। ৰথ বিশ হাজাৰ আৰু হাতীও দহ হাজাৰ তেনেদৰে আগবাঢ়িল।

Verse 25

दशायुतानि चाश्वानामुष्ट्राणां च तथैव च । बकश्च निर्ययौ दैत्यो बहुसैन्यसमन्वितः

ঘোঁৰাৰ সংখ্যা এক লাখ আছিল, আৰু উষ্ট্ৰও তেনেদৰেই। লগতে বক নামৰ দৈত্যো বৃহৎ সেনাদলসহ ওলাই গ’ল।

Verse 26

तथा दीर्घनखो दैत्यः स्वेनानीकेन संवृतः । मंत्रिपुत्रो महामायो दैत्यराज कुशस्य वै । निर्ययौ विघसो दैत्यः प्रघसश्च महाबलः

তদ্ৰূপে দৈত্য দীৰ্ঘনখ নিজ সৈন্যবাহিনীৰে আৱৃত হৈ আগবাঢ়িল। দৈত্যৰাজ কুশৰ মন্ত্ৰীৰ পুত্ৰ মহামায়াও ওলাই গ’ল; আৰু দৈত্য বিঘস, লগতে মহাবলী প্ৰঘাসো নিৰ্গত হ’ল।

Verse 27

ऊर्द्ध्वबाहुर्वक्रशिराः कञ्चुकश्च शिवोलुकैः । ब्रह्मघ्नो यज्ञहा दैत्यो राहुर्बर्बरकस्तथा

ঊৰ্ধ্ববাহু আৰু বক্রশিৰা, আৰু কঞ্চুক শিৱোলুকসকলৰ সৈতে আগবাঢ়িল; তদ্ৰূপে ব্ৰহ্মঘ্ন আৰু যজ্ঞহা নামৰ দৈত্য, লগতে ৰাহু আৰু বৰ্বৰকো ওলাই গ’ল।

Verse 28

सुनामा वसुनामा च मंत्रिणौ बुद्धिसत्तमौ । सेनापतिश्चोग्रदंष्टस्तस्य भ्राता महाहनुः

সুনামা আৰু বসুনামা—দুজন মন্ত্ৰী, পৰামৰ্শ-বুদ্ধিত শ্ৰেষ্ঠ—উপস্থিত আছিল। সেনাপতি আছিল ওগ্ৰদংষ্ট্ৰ, আৰু তেওঁৰ ভ্ৰাতা আছিল মহাহনু।

Verse 29

एते चान्ये च बहवो दैत्याः क्रोधसमन्विताः । महता रथघोषेण निर्ययुर्युद्धकांक्षिणः

এতেসকল আৰু আন বহু দৈত্য ক্ৰোধেৰে পূৰ্ণ হৈ, ৰথৰ মহা গর্জনেৰে, যুদ্ধৰ আকাঙ্ক্ষাত বাহিৰ হ’ল।

Verse 30

स्नात्वा शुक्लांबरधरः शुक्लमालाविभूषितः । कुशः शंभुं महादेवं भवानीपतिमव्ययम् । आर्चयमास भूतेशं परमेण समाधिना

স্নান কৰি, শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি আৰু শ্বেত মালাৰে বিভূষিত হৈ, কুশে শম্ভু মহাদেৱক—ভৱানীপতি অব্যয়, ভূতেশ—পৰম সমাধিৰে আৰাধনা কৰিলে।

Verse 31

पंचामृतेन संस्नाप्य तथा गन्धैर्वि लिप्य च । अर्चयामास दैत्येन्द्रो ह्यनेककुसुमोत्करैः

দৈত্যেন্দ্ৰই দেৱমূৰ্তিক পঞ্চামৃতৰে স্নান কৰাই, সুগন্ধি দ্ৰব্যেৰে লেপন কৰি, নানাবিধ ফুলৰ ঢিপেৰে পূজা-অৰ্চনা কৰিলে।

Verse 32

गीतवादित्रशब्दैश्च तथा मंगलवाचकैः । पूजयित्वा महादेवं ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च

গীত-বাদ্যৰ ধ্বনি আৰু মঙ্গলবচনৰ মাজত তেওঁ মহাদেৱক পূজা কৰিলে; আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰি ‘স্বস্তি’ৰ কল্যাণবাণী উচ্চাৰণ কৰালে।

Verse 33

भूषयित्वा भूषणैश्च मणिवज्रविभूषणैः । मुकुटेनार्कवर्णेन ज्वलद्भास्कररोचिषा

মণি-হীৰাৰ অলংকাৰৰে নিজকে ভূষিত কৰি, তেওঁ সূৰ্যবৰ্ণ মুকুট পৰিধান কৰিলে, যি জ্বলন্ত ভাস্কৰৰ দীপ্তিৰে দ্যুতিমান আছিল।

Verse 34

भ्राजमानो दैत्यराजो हारेणाऽतीव शोभितः । संनह्य च महाबाहुः सारथिं समुदैक्षत

হাৰৰে অতিশয় শোভিত হৈ দৈত্যৰাজ উজ্জ্বল হৈ উঠিল। মহাবাহুৱে নিজকে সজ্জিত কৰি অস্ত্ৰ-সজ্জা বাঁধি, তাৰ পাছত সাৰথিৰ ফালে দৃষ্টি দিলে।

Verse 35

सुनामानं वसुं चैव मंत्रिणौ वाक्यमब्रवीत् । कश्चायमसुरान्हंति किमर्थं ज्ञायतामिति

তেওঁ নিজৰ দুজন মন্ত্ৰী সুনামা আৰু বসুক ক’লে— “এই কোনে অসুৰসকলক বধ কৰিছে, আৰু কিহৰ বাবে? এই কথা নিশ্চিতকৈ জানি আহক।”

Verse 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रुरुर्वचनमब्रवीत् । गतेह्नि ब्राह्मणः स्नातुं गोमत्याः संगमे किल

তেওঁৰ বাক্য শুনি ৰুরু ক’লে: “পূৰ্বে একদিন নিশ্চয় এজন ব্ৰাহ্মণে গোমতীৰ সঙ্গমত স্নান কৰিবলৈ গৈছিল।”

Verse 37

आगतः प्रतिषिद्धः सन्दैत्यैस्तत्र मही पते । तेन विष्णुः समानीतः संकर्षणसमन्वितः

হে ভূমিপতি, তেওঁ তাত আহিল, কিন্তু দৈত্যসকলে বাধা দিলে; সেয়ে সংকর্ষণসহ বিষ্ণুক আনোৱা হ’ল।

Verse 38

सोऽस्मान्हंति महाराज ब्रह्मण्यो जगदीश्वरः । तेन ते बहवो दैत्या हताः केचित्पलायिताः

“হে মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণৰ ৰক্ষক জগদীশ্বৰ আমাক বধ কৰে। তেওঁৰ দ্বাৰা তোমাৰ বহু দৈত্য নিহত হ’ল, কিছুমান পলাই গ’ল।”

Verse 39

सुनामोवाच । स्नात्वा गच्छतु विप्रोऽसौ वासुदेवसमन्वितः । राजन्वृथा विग्रहेण किं कार्यं कथयस्व नः

সুনামাই ক’লে: “সেই ব্ৰাহ্মণে বাসুদেৱসহ স্নান কৰি গুচক। হে ৰাজন, অনর্থক বিবাদে কি লাভ? আমাক কোৱা।”

Verse 40

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशः क्रोधसमन्वितः । कथं गोलकहंतारं न हनिष्यामि केशवम्

সেই বাক্য শুনি কুশ ক্ৰোধে ভৰি ক’লে: “গোলক-হন্তা কেশৱক মই কেনেকৈ ন বধ কৰিম?”

Verse 41

एतावदुक्त्वा स क्रुद्धो ययौ दैत्यपतिस्तदा । ततो वादित्र शब्दैश्च भेरीशब्दैः समन्वितः

ইমান কথা কৈ দানৱৰ অধিপতি ক্ৰুদ্ধ হৈ তেতিয়াই আগবাঢ়িল। তাৰ পাছত বাদ্যযন্ত্ৰৰ ধ্বনি উঠিল, ভেৰীৰ গম্ভীৰ গর্জনে সৈতে চাৰিওফালে প্ৰতিধ্বনিত হ’ল।

Verse 42

ददर्श तत्र देवेशं सहस्रशिरसं प्रभुम् । तथा विष्णुं चक्रपाणिं दुर्वाससमकल्मषम्

তাত তেওঁ দেৱেশ্বৰক দেখিলে—সহস্ৰশিৰা প্ৰভুক। লগতে চক্রপাণি বিষ্ণুকো দেখিলে, যি নিৰ্মল-পবিত্ৰ, তপস্বী দুর্বাসাৰ তেজস্বী দীপ্তিৰ দৰে।

Verse 43

ईश्वरांशं च तं दृष्ट्वा न हन्तव्योऽयमीश्वरः । विष्णुमुद्दिश्य तान्सर्वान्प्रेरयामास दानवान्

তাক ঈশ্বৰৰ এক অংশ বুলি দেখি তেওঁ ভাবিলে, “এই প্ৰভুক বধ কৰা উচিত নহয়।” তথাপি বিষ্ণুক লক্ষ্য কৰি তেওঁ সকলো দানৱক আগুৱাই দিলে।

Verse 44

नागैः पर्वतसंकाशै रथैर्जलदसन्निभैः । अश्वैर्महाजवैश्चैव परिवव्रुः समंततः

পৰ্বতৰ দৰে বৃহৎ হাতী, জলদৰাশি সদৃশ ৰথ, আৰু মহাবেগী শক্তিশালী ঘোঁৰাৰে তেওঁলোকে চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰিলে।

Verse 45

ततो युद्धं समभवद्देवयोर्दानवैः सह । आच्छादितौ तौ ददृशुर्दैत्यैर्देवगणास्तदा

তাৰ পাছত দুয়ো দেৱ আৰু দানৱৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। তেতিয়া দেৱগণে দেখিলে—দৈত্যে চাৰিওফালে ঢাকি থকাৰ বাবে সেই দুয়ো দেৱ আচ্ছাদিত, যেন লুকাই পৰিছে।

Verse 46

ततो गृहीत्वा मुशलं हलं च बलवान्हली । जघान दैत्यप्रवरान्कालानलयमोपमान्

তেতিয়া বলৱান হলী (সংকৰ্ষণ) মুছল আৰু হাল ধৰি, যুগান্তৰ কালানলৰ দৰে ভয়ংকৰ দৈত্য-প্ৰৱৰসকলক আঘাত কৰি নিধন কৰিলে।

Verse 47

ते हन्यमाना दैतेया बलेन बलशालिना । सर्वतो विद्रुता भग्नाः कुशमेव ययुस्तदा

সেই বলশালীজনৰ শক্তিত আঘাতপ্ৰাপ্ত দৈত্যাসকল চাৰিওফালে ভাঙি-পৰাজিত হৈ পলাই গ’ল; তেতিয়া তেওঁলোকে কুশা (দ্বীপ/দেশ)লৈ গমন কৰিলে।

Verse 48

बकश्च यज्ञकोपश्च ब्रह्मघ्नो वेददूषकः । महामखघ्नो जंभश्च राहुर्वक्रशिरास्तथा

বক, যজ্ঞকোপ, ব্ৰহ্মঘ্ন, বেদদূষক; মহামখঘ্ন, জম্ভ, ৰাহু, আৰু তদুপৰি বক্রশিৰাস—

Verse 49

एते चान्ये च बहवः प्रवरा दानवोत्तमाः । क्रोधसंरक्तनयना बिभिदुस्ते जनार्द्दनम्

এইসকল আৰু আন বহুতো—উত্তম দানৱসকলৰ মাজত প্ৰৱৰ—ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু হৈ জনাৰ্দনক আক্রমণ কৰি আঘাত হানিলে।

Verse 50

ततः क्रोधसमायुक्तौ संकर्षणजनार्दनौ । चक्रलांगलघातेन जघ्नतुर्दानवोत्तमान्

তেতিয়া ধৰ্মসম্মত ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত সংকৰ্ষণ আৰু জনাৰ্দনে, চক্ৰ আৰু হালৰ আঘাতে, দানৱসকলৰ মাজৰ প্ৰৱৰসকলক নিধন কৰিলে।

Verse 51

चक्रेण च शिरः कायाच्चिच्छेदाशु बकस्य वै । चूर्णयामास मुशली यज्ञहंतारमेव च

চক্ৰেৰে তেওঁ বকৰ মূৰ দেহৰ পৰা তৎক্ষণাৎ বিচ্ছিন্ন কৰিলে; আৰু মুশলধাৰীয়ে যজ্ঞ-হন্তাকো চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 52

राहुं जघान चक्रेण तथान्यान्मुशलेन च । ते हता हन्यमानाश्च भग्ना जग्मुर्दिशो दश

চক্ৰেৰে তেওঁ ৰাহুক বধ কৰিলে, আৰু আনসকলক মুশলেৰে। নিহত আৰু বধ হৈ থকা অৱস্থাতেই, ভগ্ন শত্রুসকল দশ দিশলৈ পলাই গ’ল।

Verse 53

कुशः स्वां वाहिनीं दृष्ट्वा विद्रुतां निहतां तथा । क्रोधसंरक्तनयनः प्राह याहीति सारथिम्

কুশে নিজৰ বাহিনী ছিন্নভিন্ন আৰু নিহত হোৱা দেখি, ক্ৰোধে ৰঙা হোৱা চকুৰে সাৰথিক ক’লে— “আগবাঢ়া!”

Verse 54

स तयोरंतिकं गत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः । उवाच कस्त्वं दैतेयान्मम हंसि गदाधर

সিহঁতৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ নাম ঘোষণা কৰি ক’লে— “হে গদাধৰ! তুমি কোন, যে মোৰ দৈত্যযোদ্ধাসকলক বধ কৰিছা?”

Verse 55

श्रीवासुदेव उवाच । यस्माद्विमुक्तिदं पुण्यं गोमत्युदधिसंगमम् । रुद्धं दुरात्मभिः पापैस्तस्मात्ते निहता मया

শ্ৰী বাসুদেৱ ক’লে— “গোমতী আৰু সাগৰৰ এই পুণ্য সঙ্গমে মুক্তি দান কৰে; কিন্তু পাপী দুষ্টাত্মাসকলে ইয়াক ৰুদ্ধ কৰিছিল, সেয়ে মই সিহঁতক বধ কৰিলোঁ।”

Verse 56

कुश उवाच । मां न जानासि चात्रस्थं कथं जीवन्प्रयास्यसि । युध्यस्व त्वं स्थिरो भूत्वा ततस्त्यक्ष्यसि जीवितम्

কুশে ক’লে: “মই ইয়াতেই থিয় হৈ আছোঁ, তই মোক নাজানিস—তেন্তে জীৱিত অৱস্থাত কেনেকৈ গুচিবি? স্থিৰ হৈ যুদ্ধ কৰ; তাৰ পাছত তই প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবি।”

Verse 57

इत्युक्त्वा पंचविंशत्या ताडयामास केशवम् । अनंतं चाष्टभिर्बाणैर्हत्वाऽत्रेयं निरीक्ष्य तम् । ईश्वरांशं च तं दृष्ट्वा प्राह याहीति मा चिरम्

এইদৰে কৈ সি পঁচিশটা বাণেৰে কেশৱক আঘাত কৰিলে। আৰু অনন্তক আঠটা বাণেৰে বিদ্ধ কৰি, সেই আত্রেয়ক চাইলে; তেতিয়া তেওঁক ঈশ্বৰৰ অংশ বুলি দেখি ক’লে, “যা—বিলম্ব নকৰিবা।”

Verse 58

स बाणैर्भिन्नसर्वांगः शार्ङ्गं हि धनुषां वरम् । विकृष्य घातयामास चतुर्भिश्चतुरो हयान्

বাণেৰে সৰ্বাঙ্গ বিদ্ধ হ’লেও, সি ধনুৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ শাৰ্ঙ্গ ধনু টানি ল’লে আৰু চাৰিটা শৰৰে চাৰিটা ঘোঁৰা নিধন কৰিলে।

Verse 59

सारथेस्तु शिरः कायादर्द्धचंद्रेण पत्त्रिणा । चिच्छेद धनुरेकेन ध्वजमेकेन चिच्छिदे

অৰ্ধচন্দ্ৰ-মুখ বাণেৰে সি সাৰথিৰ মূৰ দেহৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰিলে; এটা বাণেৰে ধনু কাটি দিলে আৰু আন এটা বাণেৰে ধ্বজো কাটি পেলালে।

Verse 60

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । प्रगृह्य च महाखङ्गमुवाच वचनं तदा

ধনু ছিন্ন, ৰথহীন, ঘোঁৰা নিহত আৰু সাৰথি নিহত হোৱাত, সি মহাখড়্গ ধৰি তেতিয়া এই বাক্য ক’লে।

Verse 61

यदि त्वां पातयिष्यामि कीर्तिर्मे ह्यतुला भवेत् । पातितोऽहं त्वया वीर यास्यामि परमां गतिम्

যদি মই তোমাক পৰাজিত কৰিব পাৰো, তেন্তে মোৰ খ্যাতি অতুলনীয় হ’ব। কিন্তু হে বীৰ, যদি মই তোমাৰ দ্বাৰা নিপাত হওঁ, তেন্তে মই পৰম গতি লাভ কৰিম।

Verse 62

तिष्ठतिष्ठ हरे स्थाने शरणं मे सदाशिवः । धावंतमतिसंक्रुद्धं खङ्गहस्तं निरीक्ष्य तम् । चक्रेण शितधारेण शिरश्चिच्छेद लीलया

ৰবা, ৰবা - হে হৰি, নিজৰ ঠাইতে! সদাশিৱ মোৰ আশ্ৰয়। তেওঁক হাতত তৰোৱাল লৈ অতি ক্ৰোধেৰে আগুৱাই অহা দেখি, হৰিযে তীব্ৰ ধাৰাল চক্ৰৰ দ্বাৰা লীলাৰে তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰিলে।

Verse 63

तं छिन्नशिरसं भूमौ पतितं वीक्ष्य दानवम् । अथोवाह रथेनाजौ दैत्यः खंजनकस्तथा

সেই দানৱক কটা মুৰ লৈ মাটিত পৰি থকা দেখি, খঞ্জনকা নামৰ দৈত্যই তেওঁক ৰথত তুলি যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা লৈ গ’ল।

Verse 64

अपयाते कुशे दैत्ये विष्णुः संकर्षणस्तदा । दुर्वाससा च सहितः संन्यवर्तत हर्षितः

যেতিয়া দৈত্য কুশ আঁতৰি গ’ল, তেতিয়া বিষ্ণু (সংকৰ্ষণৰ সৈতে) আৰু দুৰ্বাসা ঋষি আনন্দমনে উভতি গ’ল।

Verse 65

शिवालये तु पतितं कुशं निक्षिप्य दानवः । स्नानगन्धार्चनैर्धूपैर्गीतवाद्यैरतोषयत्

শিৱ মন্দিৰত (নিৰ্জীৱ) কুশক স্থাপন কৰি, দানৱে স্নান, সুগন্ধি, পূজা, ধূপ আৰু বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে গীত গাই শংকৰক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 66

अवाप जीवितं सद्यः प्रसादाच्छंकरस्य च । उत्थितः स तदा दैत्यो ब्रुवञ्छिवशिवेति च

শংকৰৰ প্ৰসাদত সি তৎক্ষণাৎ জীৱন পুনৰ লাভ কৰিলে। তেতিয়া সেই দৈত্য উঠি “শিৱ, শিৱ” বুলি উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 67

तं पुनर्जोवितं दृष्ट्वा दैत्यं दैत्यगणस्तदा । उवाच सुमना वाक्यं वर्द्धस्व सुचिरं विभो

দৈত্যজনাই তাক পুনৰ জীৱিত দেখি, দৈত্যগণে শুভ বাক্য ক’লে: “হে মহাবলী, তুমি বহুদিন ধৰি সমৃদ্ধ হওঁক।”

Verse 68

स्नापयित्वा यदि पुनर्ब्राह्मणं विनिवर्त्तते । यथेष्टं गच्छतु तदा किं वृथा विग्रहेण ते

“যদি ব্ৰাহ্মণক স্নান কৰাই সি পুনৰ উভতি আহে, তেন্তে সি যিদৰে ইচ্ছা কৰে তেনেদৰে যাওক—তোমাৰ ফালৰ পৰা বৃথা বিবাদ কিয়?”

Verse 69

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशो वचनमब्रवीत् । गच्छ प्रेषय तौ शीघ्रं विप्रत्राणकरावुभौ

সেই বাক্য শুনি কুশে ক’লে: “যোৱা—ব্ৰাহ্মণৰ ৰক্ষক সেই দুজনক শীঘ্ৰে পঠাই দিয়া।”

Verse 70

स च राज्ञा समादिष्ट सुमना मुनिसत्तमाः । उवाच विष्णुमानम्य नमस्कृत्य हलायुधम्

আৰু ৰজাৰ আদেশ পাই, মুনিশ্ৰেষ্ঠ সুমনাই বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি আৰু হলায়ুধ (বলৰাম)ক নমস্কাৰ কৰি কথা ক’লে।

Verse 71

कुशेन प्रेषितश्चास्मि समीपे ते जनार्दन । किं तवापकृतं नाथ येन दैत्याञ्जिघांससि

হে জনাৰ্দন! কুশে মোক তোমাৰ সন্নিধিলৈ পঠাইছে। হে নাথ! দৈত্যসকলে তোমাৰ কি অপকাৰ কৰিলে যে তুমি তেওঁলোকক বধ কৰিব বিচাৰিছা?

Verse 72

दुर्वाससं स्नापयित्वा गच्छ मुक्तोऽसि मानद । अमरत्वं महादेवात्प्राप्तं विद्धि कुशेन हि

দুৰ্বাসাক স্নান কৰাই তুমি যোৱা, হে মানদ; তুমি মুক্ত হ’লা। নিশ্চিত জানিবা—মহাদেৱৰ পৰা অমৰত্ব কুশৰ দ্বাৰাই লাভ হৈছে।

Verse 73

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्तितीर्थमिदं रुद्धं भवद्भिः पापकर्मभिः । तस्माद्धनिष्ये सर्वांश्च दानवान्नात्र संशयः

শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে: তোমালোক পাপকর্মীসকলে এই মুক্তিতীৰ্থ ৰুদ্ধ কৰি ৰাখিছা। সেয়ে মই সকলো দানৱক বধ কৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 74

दुर्वाससश्च ये दर्भास्तिलाश्चैवाक्षतैः सह । पुनस्तानानयध्वं हि क्षिप्ता ये वरुणालये

আৰু দুৰ্বাসাৰ দৰ্ভা-ঘাঁহ, তিল আৰু অক্ষত চাউল—সেইবোৰ পুনৰ আনিবা; কিয়নো সিহঁতক বৰুণালয়, অৰ্থাৎ জলে, নিক্ষেপ কৰা হৈছিল।

Verse 75

सवाहनपरीवाराः सजातिकुलबांधवाः । पुण्यतीर्थमिदं हित्वा प्रविशध्वं धरातले

নিজ নিজ বাহন আৰু পৰিবাৰ-সহ, নিজৰ জাতি-কুলৰ বান্ধৱসকলসহ—এই পুণ্য তীৰ্থ ত্যাগ কৰি ধৰাতলত প্ৰৱেশ কৰা।

Verse 76

सुमनास्तद्वचः श्रुत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः । युध्यध्वमिति तं चोक्त्वा नैतदेवं भविष्यति

সুমনাসে সেই বাক্য শুনি ক্ৰোধে ৰক্তলোচন হৈ তাক ক’লে—“যুদ্ধ কৰা!” আৰু ঘোষণা কৰিলে—“ইয়াৰূপে কেতিয়াও নহ’ব।”

Verse 77

कुशाय कथयामास यदुक्तं शार्ङ्गधन्विना । क्रुद्धस्तद्वचनं श्रुत्वा मंत्रिणा समुदीरितम्

শাৰ্ঙ্গধন্বী (বিষ্ণু) যি কথা কৈছিল, সেয়া কুশক জনোৱা হ’ল। মন্ত্ৰীৰ মুখে উচ্চাৰিত সেই বাক্য শুনি কুশ ক্ৰোধে উন্মত্ত হ’ল।

Verse 78

रथमारुह्य वेगेन ययौ योद्धुमरिंदमः । संस्मृत्य मनसा देवं पिनाकिं वृषभध्वजम्

তাৰপিছত অরিন্দমে ৰথত উঠি বেগে যুদ্ধ কৰিবলৈ গ’ল; আৰু মনে মনে পিনাকধাৰী, বৃষভধ্বজ দেৱ (শিৱ)ক স্মৰণ কৰি থাকিল।

Verse 79

ततः प्रववृते युद्धं सुमहल्लोमहर्षणम् । अन्येषां दानवानां च केशवस्य कुशस्य च

তেতিয়া এক অতি বৃহৎ, ৰোমাঞ্চজাগা যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল—কেশৱ আৰু কুশৰ মাজত, আৰু আন দানৱসকলৰ মাজতো।

Verse 80

यज्ञघ्नो गदया गुर्व्या संकर्षणमताडयत् । संकर्षणहतः शीर्ष्णि मुसलेन पपात ह

যজ্ঞঘ্নই গুৰুভাৰ গদাৰে সংকর্ষণক আঘাত কৰিলে। কিন্তু সংকর্ষণে মুসলেৰে তাৰ মূৰত আঘাত কৰাত সি ঢলি পৰিল।

Verse 81

कञ्चुकं च जघानाशु चक्रेण भगवान्हरिः । उल्मुकश्चाथ निहतो ब्रह्मघ्नश्च निपातितः

ভগৱান হৰিয়ে তেওঁৰ চক্ৰৰে কাঞ্চুকক দ্ৰুতগতিত বধ কৰিলে। তাৰ পাছত উল্মুক নিহত হ’ল আৰু ব্ৰহ্মঘ্নও ধৰাশায়ী হ’ল।

Verse 82

एते चान्ये च बहवो घातिताः केशवेन हि । दानवान्पतितान्दृष्ट्वा कुशः परमकोपितः

কেশৱৰ দ্বাৰা এইসকল আৰু আন বহুতো দানৱক নিহত হোৱা দেখি, পৰাজিত দানৱসকলক দৰ্শন কৰি কুশ অত্যন্ত ক্ৰোধিত হৈ পৰিল।

Verse 83

जघान युधि संरब्धः परमास्त्रेण केशवम् । भगवान्क्रोधसंयुक्तश्चक्रेण चाहरच्छिरः

যুদ্ধত ক্ৰোধেৰে জ্বলি উঠি সি কেশৱক পৰম অস্ত্ৰেৰে আঘাত কৰিলে; কিন্তু ভগৱানে ক্ৰোধিত হৈ চক্ৰৰে তাৰ শিৰচ্ছেদ কৰিলে।

Verse 84

तं छिन्नशिरसं भूमौ पातितं वीक्ष्य केशवः । चिच्छेद बाहू पादौ च खङ्गेन तिलशस्तथा

তাক ছিন্ন শিৰেৰে মাটিত পৰি থকা দেখি, কেশৱে তৰোৱালেৰে তাৰ হাত আৰু ভৰি কাটি পেলালে আৰু তিলৰ দৰে খণ্ড-বিখণ্ড কৰিলে।

Verse 85

खंडशो घातितं दृष्ट्वा केशवेन कुशं तदा । संगृह्य ते पुनर्देत्या निन्युः सर्वे शिवालयम्

তেতিয়া, কেশৱৰ দ্বাৰা কুশক নিহত আৰু খণ্ড-বিখণ্ড হোৱা দেখি, দানৱসকলে সেই অংশবোৰ সংগ্ৰহ কৰিলে আৰু সকলোৱে তাক শিৱৰ আলয়লৈ লৈ গ’ল।

Verse 86

प्रसादाच्छूलिनः सद्यो जीवितं प्राप्य दानवः । उत्थितः सहसा क्रुद्धः क्व विष्णुरिति चाब्रवीत्

ত্ৰিশূলধাৰী শূলিন (শিৱ)ৰ কৃপাৰে দানৱে তৎক্ষণাৎ জীৱন ঘূৰাই পালে। সি হঠাতে উঠি ক্ৰোধেৰে ক’লে, “বিষ্ণু ক’ত?”

Verse 87

गदामुद्यम्य संक्रुद्धो योद्धुमागाज्जनार्द्दनम् । तमुद्यतगदं दृष्ट्वा निहतं जीवितं पुनः

ক্ৰোধে গদা তুলি সি জনাৰ্দ্দনৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আহিল। গদা উঁচাই থকা তাক দেখি প্ৰভুৱে তাক নিধন কৰিলে—তথাপি সি পুনৰ জীৱন পালে।

Verse 88

दुर्वाससमथोवाच किमिदं न म्रियेत यत् । मयाऽसकृच्छिरश्छिन्नं खंडशस्तिलशः कृतम्

তেতিয়া দুর্বাসাই ক’লে, “ই কি কথা যে সি মৰে নে? মই বাৰে বাৰে তাৰ মূৰ কাটি পেলাইছোঁ, খণ্ড খণ্ড কৰি তিলৰ দানাৰ দৰে কৰি দিছোঁ।”

Verse 89

जीवत्ययं पुनः कस्मात्कारणं कथ यस्व नः । इत्युक्तश्चिंतयामास ध्यानेन ऋषिसत्तमः

“সি পুনৰ কিয় জীয়াই উঠে? আমাক কাৰণ কোৱা।” এইদৰে কোৱা হ’লে ঋষিসত্তমে ধ্যানযোগে চিন্তা কৰিলে।

Verse 90

ज्ञात्वा तत्कारणं सर्वमुवाच मधुसूदनम् । महादेवेन तुष्टेन कुशोऽयममरः कृतः

সকলো কাৰণ জানি তেওঁ মধুসূদনক ক’লে, “মহাদেৱ সন্তুষ্ট হৈ এই কুশাক অমৰ কৰি দিছে।”

Verse 91

खंडशश्च कृतश्चापि न च प्राणैर्वियुज्यते । ततः स विस्मयाविष्टो हंतव्योऽयं मया कथम्

যদিও তেওঁক টুকুৰা-টুকুৰা কৰা হৈছে, তথাপি তেওঁ প্ৰাণবায়ুৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নহয়। সেয়ে বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ (প্ৰভুৱে ভাবিলে): ‘মই ইয়াক কেনেকৈ বধ কৰিম?’

Verse 92

उपायं च करिष्यामि येनायं न भवे दिति । ततः स जीवितं प्राप्य प्रसादाच्छंकरस्य च । चर्मखङ्गमथादाय तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

মই এটা উপায় কৰিম, যাৰ দ্বাৰা ই পুনৰ আতংকৰ কাৰণ নহ’ব। তাৰ পাছত শংকৰৰ কৃপাৰে জীৱন পুনৰ লাভ কৰি, তেওঁ চামৰাৰ ঢাল আৰু তৰোৱাল লৈ চিঞৰি ক’লে, “থিয় হওক! থিয় হওক!”

Verse 93

तमायांतं ततो दृष्ट्वा कुशं शिवपरिग्रहम् । जघान गदया गुर्व्या गदाहस्तं तदा कुशम्

কুশ আগবাঢ়ি অহা দেখি—যি শিৱৰ আশ্ৰয়ত আছিল—তেওঁ তেতিয়া গদা ধৰা কুশক গুৰু গদাৰ প্ৰহাৰে আঘাত কৰিলে।

Verse 94

स भिन्नमूर्द्धा न्यपतत्केशवेनाभिताडितः । भूमौ निपतितं वेगात्परिगृह्य कुशं हरिः

কেশৱৰ প্ৰচণ্ড আঘাতে তেওঁৰ মূৰ ফাটি পৰিল আৰু তেওঁ ঢলি পৰিল। তাৰ পাছত হৰিয়ে বেগেৰে ভূমিত পৰি থকা কুশক ধৰি ল’লে।

Verse 95

गर्ते निक्षिप्य तद्देहं पूरयामास वै पुनः । लिंगं संस्थापयामास तस्योपरि जनार्द्दनः

সেই দেহটো এটা গাঁতত পেলাই পুনৰ মাটি ভৰি দিলে। তাৰ ওপৰতেই জনাৰ্দনে শিৱলিঙ্গ স্থাপন কৰিলে।

Verse 96

स लब्धसंज्ञो दनुजः शिवलिंगमपश्यत । आत्मोपरिस्थितं तच्च तदा चिन्तापरोऽभवत्

দনুজে চেতনা ঘূৰি আহোঁতেই শিৱলিঙ্গ দৰ্শন কৰিলে। সেয়া নিজৰ ওপৰত স্থাপিত দেখি সি উদ্বিগ্ন চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল।