Adhyaya 7

Verse 1

अर्जुन उवाच । महीसागरमाहात्म्यमद्भुतं कीर्तितं त्वया । विस्मयः परमो मह्यं प्रहर्षश्चोपजायते

অৰ্জুন ক’লে: তুমি মহীসাগৰৰ আশ্চৰ্য মহিমা বৰ্ণনা কৰিলা। মোৰ অন্তৰত পৰম বিস্ময় জাগে, আৰু আনন্দো উদ্ভৱ হয়।

Verse 2

तदहं विस्तराच्छ्रोतुमिदमिच्छामि नारद । कस्य यज्ञे मही ग्लाना वह्नितापाभितापिता

সেয়ে, হে নাৰদ! মই এই কথা বিস্তাৰে শুনিব বিচাৰোঁ—কাৰ যজ্ঞত পৃথিৱী ক্লান্ত হৈছিল, অগ্নিৰ দাহ-তাপে দগ্ধ হৈ পীড়িত হৈছিল?

Verse 3

नारद उवाच । महादाख्यानमाख्यास्ये यथा जाता महीनदी । श्रृण्वन्नेतां कथां पुण्यां पुण्यमाप्स्यसि पांडव

নাৰদ ক’লে: মই মহা আখ্যান ক’ম—‘মহী’ নামৰ নদী কেনেকৈ জন্মিল। এই পুণ্য কাহিনী শুনিলে, হে পাণ্ডৱ, তুমি পুণ্য লাভ কৰিবা।

Verse 4

पुराभूद्भूपतिर्भूमाविन्द्रद्युम्न इति श्रुतः । वदान्यः सर्वधर्मज्ञो मान्यो मानयिता प्रभुः

প্ৰাচীন কালত পৃথিৱীত ইন্দ্ৰদ্যুম্ন নামে খ্যাত এজন ভূপতি আছিল। তেওঁ দানশীল, সকলো ধৰ্মজ্ঞ, সন্মানযোগ্য, আনক সন্মান দিওঁতা আৰু সত্য প্ৰভু আছিল।

Verse 5

उचितज्ञो विवेकस्य निवासो गुणसागरः । न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं ग्रामपत्तनम्

তেওঁ উপযুক্ততা জানোতা, বিবেকৰ নিবাস, গুণৰ সাগৰ আছিল। পৃথিৱীৰ পিঠিত এনে কোনো নগৰ, গাঁও বা পট্টন নাছিল…

Verse 6

तदीयपूर्तधर्मस्य चिह्नेन न यदंकितम् । कन्यादानानि बहुधा ब्राह्मेण विधिना व्यधात्

তেওঁৰ লোকহিতকাৰী ধৰ্মকাৰ্যৰ চিহ্নেৰে অংকিত নোহোৱা কোনো ঠাই নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম বিধি অনুসাৰে নানা প্ৰকাৰে কন্যাদান সম্পন্ন কৰিছিল।

Verse 7

भूपालोऽसौ ददौ दानमासहस्राद्धनार्थिनाम् । दशमीदिवसे रात्रौ गजपृष्ठेन दुन्दुभिः

সেই ভূপালে ধনপ্ৰাৰ্থী যাচকসকলক সহস্ৰ পৰ্যন্ত দান দিলে। দশমী তিথিৰ ৰাতি হাতীৰ পিঠিত উঠি দুন্দুভি বাজিল।

Verse 8

ताड्यते तत्पुरे प्रातः कार्यमेकादशीव्रतम् । यज्वना तेन भूपेन विच्छिन्नं सोमपायिनाम्

সেই নগৰত প্ৰভাতে দুন্দুভি বাজি উঠিল—‘একাদশী-ব্ৰত পালন কৰিব লাগে।’ যজ্ঞকাৰী সেই ৰজাই সোমপায়ীসকলৰ আচাৰ বিচ্ছিন্ন কৰিলে।

Verse 9

स्वरणैरास्तृता दर्भैर्द्व्यंगुलोत्सेधिता मही । गंगायां सिकता धारा वर्षतो दिवि तारकाः

মাটি সোণালী দৰ্ভা-ঘাঁহেৰে আচ্ছাদিত, দু-আঙুল উঁচু হৈ উঠিল। গঙ্গাত বালিৰ ধাৰা ববিল, আৰু আকাশত তৰা বৰষিল।

Verse 10

शक्या गणयितुं प्राज्ञैस्तदीयं सुकृतं न तु । ईदृशैः सुकृतैरेष तेनैव वपुषा नृपः

প্ৰাজ্ঞসকলে বহু বস্তু গণনা কৰিব পাৰে, কিন্তু তেওঁৰ পুণ্যকৰ্মৰ পৰিমাণ নহয়। এনে আশ্চৰ্য পুণ্যবলে সেই নৃপতি একে দেহতেই দিৱ্য অৱস্থালৈ উঠিল।

Verse 11

धाम प्रजापतेः प्राप्तो विमानेन कुरूद्वह । बुभुजे स तदा भोगान्दुर्लभानमरैरपि

হে কুৰুশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁ বিমানেৰে প্ৰজাপতিৰ ধামত উপনীত হ’ল। তেতিয়া তেওঁ এনে ভোগ উপভোগ কৰিলে, যি অমৰসকলৰো দুৰ্লভ।

Verse 12

अथ कल्पशतस्यांते व्यतीते तं महीपतिम् । प्राह प्रजापतिः सेवावसरायातमात्मनः

যেতিয়া শত কল্পৰ অন্ত পাৰ হ’ল, তেতিয়া প্ৰজাপতিয়ে সেই মহীপতি ৰজাক ক’লে, যি নিজৰ সেবাৰ নিৰ্ধাৰিত সময়ত তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিছিল।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इंद्रद्युम्न द्रुतं गच्छ धरापृष्ठं नृपोत्तम । न स्तातव्यं मदीयेद्य लोके क्षणमपि त्वया

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে ইন্দ্ৰদ্যুম্ন, নৃপশ্ৰেষ্ঠ, শীঘ্ৰে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠলৈ গমন কৰা। আজি মোৰ লোকত তুমি এক ক্ষণো নাথাকিবা।”

Verse 14

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माद्ब्रह्मन्नितो भूमौ मां प्रेषयसि सम्प्रति । सति पुण्ये मदीये तु बहुले वद कारणम्

ইন্দ্ৰদ্যুম্নে ক’লে: “হে ব্ৰহ্মন, এতিয়া কিয় তুমি মোক ইয়াৰ পৰা পৃথিৱীলৈ পঠাইছা? মোৰ পুণ্য এতিয়াও বহুল আছে, কাৰণটো কোৱা।”

Verse 15

ब्रह्मोवाच । न पुण्यं केवलं राजन्गुप्तं स्वर्गस्य साधकम् । विना निष्कल्मषां कीर्ति त्रिलोकीतलविस्तृताम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে ৰাজন, কেৱল পুণ্য—বিশেষকৈ যি গোপনে থাকে—নিজে নিজে স্বৰ্গ লাভৰ সাধন নহয়, যদি ত্ৰিলোকজুৰি বিস্তৃত নিৰ্মল কীৰ্তি তাৰ সৈতে নাথাকে।”

Verse 16

तव कीर्तिसमुच्छेदः सांप्रतं वसुधातले । संजातश्चिरकालेन गत्वा तां कुरु नूतनाम्

“এতিয়া পৃথিৱীত দীঘল সময় পাৰ হোৱাৰ ফলত তোমাৰ কীৰ্তি ছিন্ন হৈছে। তাত গৈ সেই কীৰ্তিক পুনৰ নৱীন কৰি তোলা।”

Verse 17

यदि वांछा महीपाल मम धामनि संस्थितौ

হে মহীপাল, যদি তুমি মোৰ ধামত স্থিত হৈ থাকিবলৈ ইচ্ছা কৰা…

Verse 18

इन्द्रद्युम्न उवाच । मदीयं सुकृतं ब्रह्मन्कथं भूमौ भवेदिति । किं कर्तव्यं मया नैतन्मम चेतसि तिष्ठति

ইন্দ্ৰদ্যুম্ন ক’লে: হে ব্ৰহ্মন! মোৰ সুকৃত ধৰণীত কেনেকৈ নষ্ট বা পৰিবৰ্তিত হ’ব? মই কি কৰোঁ? এই কথা মোৰ চিত্তত স্থিৰ নহয়।

Verse 19

ब्रह्मोवाच । बलवानेष भूपाल कालः कलयति स्वयम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: হে ভূপাল, এই কাল অতি বলৱান; কালেই নিজে সকলোকে মাপি অন্তলৈ লৈ যায়।

Verse 20

ब्रह्मांडान्यपि मां चैव गणना का भवादृशाम् । तदेतदेव मन्येऽहं तव भूपाल सांप्रतम्

অগণন ব্ৰহ্মাণ্ড—আৰু মই নিজেও—তোমাৰ দৰে জনৰ গণনাৰ অতীত। হে ভূপাল, বৰ্তমান তোমাৰ অৱস্থা এইদৰে বুলিয়েই মই ভাবোঁ।

Verse 21

यत्कीर्तिमात्मनो व्यक्तिं नीत्वाभ्येहि पुनर्दिवम् । शुश्रुवानिति वाचं स ब्रह्मणः पृथिवीपतिः

নিজৰ কীৰ্তি আৰু প্ৰকাশিত স্বৰূপ লৈ, পুনৰ স্বৰ্গলৈ আহা। ব্ৰহ্মাৰ এই বাক্য শুনি পৃথিৱীপতি ৰজা বিস্ময়ে নীৰৱ হ’ল।

Verse 22

पश्यतिस्म तथात्मानं महीतलमुपागतम् । कांपिल्यनगरे भूयः पप्रच्छात्मानमात्मना

তেতিয়া তেওঁ নিজকে পৃথিৱীতলত অৱতীৰ্ণ হোৱা দেখিলে। পুনৰ কাঁপিল্য নগৰত উপস্থিত হৈ, মনৰ ভিতৰত আত্মচিন্তাৰে নিজৰ বিষয়ে নিজেই প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 23

नगरं स तदा देशमप्राक्षीदिति विस्मितः । जना ऊचुः । न जानीमो वयं भूपमिंद्रद्युम्नं न तत्पुरम्

বিস্মিত হৈ তেওঁ তেতিয়া নগৰ আৰু দেশৰ বিষয়ে সুধিলে। লোকসকলে ক’লে: “হে ৰাজন, আমি ইন্দ্ৰদ্যুম্ন নামৰ ৰজাক নাজানো, আৰু তেওঁৰ সেই নগৰো নাজানো।”

Verse 24

यत्त्वं पृच्छसि भो भद्र कञ्चित्पृच्छ चिरायुषम् । इन्द्रद्युम्न उवाच । कः संप्रति धरापृष्ठे चिरायुः प्रथितो जनाः

লোকসকলে ক’লে: “হে ভদ্ৰ, যদি তুমি এই কথা সুধা, তেন্তে দীৰ্ঘায়ু বুলি খ্যাত কোনো জনক সুধা।” ইন্দ্ৰদ্যুম্ন ক’লে: “এতিয়া পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত ‘চিৰায়ু’ বুলি জনসমাজত কোন খ্যাত?”

Verse 25

पृथिवीजयराज्येस्मिन्यत्र प्रबूत मा चिरम् । जना ऊचुः । श्रूयते नैमिषारण्ये सप्तकल्पस्मरो मुनिः

এই পৃথিৱীজয় ৰাজ্যত, য’ত তুমি (নিজ ধাৰণামতে) অলপ দিন আগতে শাসন কৰিছিলা, লোকসকলে ক’লে: “শুনা যায়, নৈমিষাৰণ্যত এজন মুনি আছে যিয়ে সাত কল্প স্মৰণ কৰে।”

Verse 26

मार्कंडेय इति ख्यातस्तं गत्वा पृच्छ संशयम् । तथोपदिष्टस्तैर्गत्वा तत्र तं मुनिपुंगवम्

তেওঁ মাৰ্কণ্ডেয় নামে খ্যাত; তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈ তোমাৰ সংশয় সুধা। এইদৰে তেওঁলোকৰ উপদেশ পাই, তেওঁ তাত গৈ সেই মুনিপুঙ্গৱ—মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—ক সাক্ষাৎ কৰিলে।

Verse 27

निशम्य प्रणिपत्याह नृपः स्वहृदयस्थितम् । इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवान्भूमौ विश्रुतः सांप्रतं ततः

এই কথা শুনি ৰজাই প্ৰণিপাত কৰি, হৃদয়ত স্থিৰ হোৱা কথাখিনি ক’লে। ইন্দ্ৰদ্যুম্ন ক’লে: “সেয়ে ‘চিৰায়ু’ ভগৱান এতিয়া পৃথিৱীত সুপ্ৰসিদ্ধ হৈছে।”

Verse 28

पृच्छाम्यहं भवान्वेत्ति इंद्रद्युम्नं नृपं न वा

মই আপোনাক সুধিছোঁ: আপুনি ৰজা ইন্দ্ৰদ্যুম্নক চেনে নে—নচেনে?

Verse 29

श्रीमार्कंडेय उवाच । सप्तकल्पान्तरे नाभूत्कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः । भूपाल किमहं वच्मि तवान्यत्पृच्छ संशयम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “সপ্ত কল্পৰ অন্তত ‘ইন্দ্ৰদ্যুম্ন’ নামে কোনো জনেই নাছিল। হে ৰজা, মই আৰু কি ক’ম? তোমাৰ যি অন্য সন্দেহ আছে, সেয়া সুধা।”

Verse 30

स निराशस्तदाकर्ण्य वचो भूपोग्निसाधने । समुद्योगं तदा चक्रे तं दृष्ट्वाह तदा मुनिः

ৰজাৰ অগ্নিপ্ৰবেশৰ সংকল্পৰ বিষয়ে সেই বাক্য শুনি তেওঁ নিৰাশ হ’ল; তথাপি তেতিয়াই উদ্যোগী হ’ল। তেওঁক তেনেদৰে সাজু হোৱা দেখি মুনিয়ে তৎক্ষণাৎ ক’লে।

Verse 31

मार्कंडेय उवाच । मा साहसमिदं कार्षीर्भद्र वाचं श्रृणुष्व मे । एति जीवंतमानंदो नरं वर्षशतादपि

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “হে ভদ্ৰজন, এই দুঃসাহস নকৰিবা; মোৰ বাক্য শুনা। মানুহে শতবছৰো জীয়াই থাকিব পাৰে, তথাপি (শেষত) দুখৰ সন্মুখীন হয়।”

Verse 32

तत्करोमि प्रतीकारं तव दुःखोपशांतये । श्रृणु भद्र ममास्तीह बको मित्रं चिरंतनः

তোমাৰ দুখ শান্ত কৰিবলৈ মই প্ৰতিকাৰ কৰিম। শুনা, হে ভদ্ৰজন! ইয়াত মোৰ চিৰন্তন বন্ধু বক আছে।

Verse 33

नाडीजंघ इति ख्यातः स त्वा ज्ञास्यत्यसंशयम् । तस्मादेहि द्रुतं यावदावां तत्र व्रजावहे

সেয়া নাডীজঙ্ঘ নামে খ্যাত; নিঃসন্দেহে সি তোমাক চিনিব। সেয়ে আহা, সোনকালে—আমি দুয়ো একেলগে তাতেই যাম।

Verse 34

परोपकारैकफलं जीवितं हि महात्मनाम् । यदि ज्ञास्यत्यसंदिग्धमिंद्रद्युम्नं स वक्ष्यति

মহাত্মাসকলৰ জীৱনৰ একেটা ফল—পৰোপকাৰৰ সেৱা। যদি সি নিঃসন্দেহে ইন্দ্ৰদ্যুম্নক চিনি পায়, তেন্তে সি আমাক ক’ব।

Verse 35

तौ प्रस्थिताविति तदा विप्रेंद्रनृपपुंगवौ । हिमाचलं प्रति प्रीतौ नाडीजंघालयं प्रति

তেতিয়া সেই দুয়ো—বিপ্ৰসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ আৰু নৃপসকলৰ অগ্ৰগণ্য—আনন্দচিত্তে হিমাচললৈ, নাডীজঙ্ঘৰ নিবাসলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 36

बकोऽथ मित्रं स्वं वीक्ष्य चिरकालादुपागतम् । मार्कंडेयं ययौ प्रीत्युत्कंठितः सम्मुखं द्विजैः

তাৰ পাছত বকে নিজৰ মিত্ৰক বহুদিনৰ পাছত আহি পোৱা দেখি, প্ৰেমেৰে উৎকণ্ঠিত হৈ, দ্বিজসকলৰ সৈতে মাৰ্কণ্ডেয়ক সন্মুখত মিলিবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 37

कृतसंविदभूत्पूर्वं कुशलस्वागतादिना । पप्रच्छानंतरं कार्यं वदागमनकारणम्

প্ৰথমে কুশল-মঙ্গল সুধি লৈ আৰু আদৰ-স্বাগতেৰে সম্ভাষণ কৰি, তাৰ পাছত কাৰ্য্যৰ কথা সুধিলে: “আপোনাৰ আগমনৰ কাৰণ কওক।”

Verse 38

मार्कंडेयोथ तं प्राह बकं प्रस्तुतमीप्सितम् । इंद्रद्युम्नं भवान्वेत्ति भूपालं पृथिवीतले

তেতিয়া মাৰ্কণ্ডেয় ঋষিয়ে বকক উদ্দেশ্য কথা কৈ ক’লে: “পৃথিৱীত থকা ৰজা ইন্দ্ৰদ্যুম্নক আপুনি চেনে নে?”

Verse 39

एतस्य मम मित्रस्य तेन ज्ञातेन कारणम् । नो वायं त्यजति प्राणान्पुरा वह्निप्रवेशनात्

“এইজন মোৰ বন্ধু; ইয়াৰ কাৰণ তেওঁ জানে। এই মানুহে প্ৰাণ ত্যাগ নকৰে—পূৰ্বে কৰা সংকল্প মতে অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ।”

Verse 40

एतस्य प्राणरक्षार्थं ब्रूहि जानासि चेन्नृपम्

হে নৃপতি, যদি আপুনি জানে তেন্তে কওক—এই মানুহজনৰ প্ৰাণ কেনেকৈ ৰক্ষা কৰিব পাৰি?

Verse 41

नडीजंघ उवाच । चतुर्दश स्मराम्यस्मि कल्पान्विप्रेंद्र सांप्रतम् । आस्तां तद्दर्शनं वार्तामपि वा न स्मराम्यहम्

নডীজঙ্ঘ ক’লে: “হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, মই এতিয়া চৌদ্দ কল্প স্মৰণ কৰোঁ; কিন্তু সেই বিষয়ে—দৰ্শন দূৰৰে কথা—তাৰ সংবাদো মই স্মৰণ নকৰোঁ।”

Verse 42

इंद्रद्युम्नो महीपालः कोऽपि नासीन्महीतले । एतावन्मात्रमेवाहं जानामि द्विजपुंगव

হে দ্বিজপুঙ্গৱ! পৃথিৱীত ইন্দ্ৰদ্যুম্ন নামে কোনো ৰজা ক’তো নাছিল; মই এইটুকুৱেই জানো।

Verse 43

नारद उवाच । ततः स विस्मयाविष्टस्तस्यायुरिति शुश्रुवान् । पप्रच्छ राजा को हेतुर्दानस्य तपसोऽथ वा । यदायुरीदृशं दीर्घं संजातमिति विस्मितः

নাৰদে ক’লে: তেতিয়া তেওঁৰ আয়ুসৰ কথা শুনি ৰজা বিস্ময়াভিভূত হৈ সুধিলে—“ইয়াৰ কাৰণ কি? দান নে তপস্যা, নে আন কিবা, যাৰ ফলত এনে দীঘল আয়ু জন্মিল?”

Verse 44

नाडीजंघ उवाच । घृतकंबलमाहात्म्यान्मम देवस्य शूलिनः । दीर्घमायुरिदं विप्र शापाद्बकवपुः श्रृणु

নাডীজঙ্ঘে ক’লে: হে বিপ্ৰ! মোৰ প্ৰভু ত্ৰিশূলধাৰী শিৱদেৱৰ ঘৃতকম্বলৰ মাহাত্ম্যৰ বলতেই মোৰ এই দীঘল আয়ু; আৰু শাপৰ ফলত মোৰ দেহ বকৰ ৰূপ। শুনা।

Verse 45

पुरा जन्मन्यहं बालो ब्राह्मणस्याभवं भुवि । पाराशर्यसगोत्रस्य विश्वरूपस्य सन्मुनेः

পূৰ্বজন্মত পৃথিৱীত মই এজন বালক আছিলোঁ আৰু এজন ব্ৰাহ্মণৰ গৃহত আছিলোঁ—পাৰাশৰ্য গোত্ৰৰ, বিশ্বৰূপ নামে সৎমুনিৰ।

Verse 46

बालको बक इत्येवं प्रतीतोऽतिप्रियः पितुः । चपलोऽतीव बालत्वे निसर्गादेव भद्रक

শৈশৱত ‘বক’ নামে মই পৰিচিত আছিলোঁ আৰু পিতৃৰ অতি প্ৰিয় আছিলোঁ; কিন্তু হে ভদ্ৰক, বাল্যকালত স্বভাৱতেই মই অতি চঞ্চল আছিলোঁ।

Verse 47

अथ मारकतं लिंगं देवतावसरात्पितुः । चापल्याद्वालभावाच्चापहृत्य निहितं मया

তাৰ পাছত পূজাৰ সময়ৰ সুযোগ লৈ মই পিতৃৰ স্ফটিক-সদৃশ শিৱলিঙ্গ চুৰি কৰিলোঁ; বাল্যচপলতাৰ বাবে তাক লুকুৱাই থ’লোঁ।

Verse 48

घृतस्य कुंभे संक्रांतौ मकरस्योत्तरायणे । अथ प्रातर्व्यतीतायां निशि यावत्पिता मम

মকৰ-সংক্রান্তিৰ সময়ত, উত্তৰায়ণ ঋতুত, ঘিউৰ এটা কুম্ভ ৰখা আছিল; আৰু ৰাতি পাৰ হৈ প্ৰভাত হোৱালৈ—সেই সময়লৈকে মোৰ পিতৃ…

Verse 49

निर्माल्यापनयं चक्रे तावच्छून्यं शिवालयम् । निशम्य कांदिशीको मां पप्रच्छ मधुरस्वरम्

তেওঁ গতদিনৰ নিৰ্মাল্য অপসাৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে; তেতিয়ালৈ শিৱালয় শূন্য আছিল। সেয়া শুনি কাঁদিশীকাই মধুৰ স্বৰে মোক সুধিলে।

Verse 50

वत्स क्व नु त्वया लिंगं नूनं विनिहितं वद । दास्यामि वांछितं यत्ते भक्ष्यमन्यत्तवेप्सितम्

“বৎস, ক’চোন—তুমি নিশ্চয় লিঙ্গটো ক’ত থৈছা? কোৱা! তোমাৰ যি ইচ্ছা, মই দিম—খাবলৈ ভক্ষ্য আৰু আন সকলো কাম্য বস্তু।”

Verse 51

ततो मया बालभावाद्भक्ष्यलुब्धेन तत्पितुः । घृतकुंभांतराकृष्य भद्रलिंगं समर्पितम्

তাৰ পাছত মই—বাল্যভাবত আৰু ভক্ষ্যৰ লোভত—তেওঁৰ পিতৃৰ ঘিউৰ কুম্ভৰ ভিতৰৰ পৰা টানি উলিয়াই সেই ভদ্ৰ লিঙ্গ সমৰ্পণ কৰিলোঁ।

Verse 52

अथ काले तु संप्राप्ते प्रमीतोऽहं नृपालये । जातो जातिस्मारस्तावदानर्ताधिपतेः सुतः

তাৰ পাছত সময় উপস্থিত হোৱাত মই ৰজাৰ আলয়ত দেহ ত্যাগ কৰিলোঁ; তেতিয়া মই আনৰ্তৰ অধিপতিৰ পুত্ৰ হৈ জন্মিলোঁ, পূৰ্বজন্ম-স্মৃতি সহিত।

Verse 53

घृतकंबलमाहात्म्यान्मकरस्थे दिवाकरे । अपि बाल्यादवज्ञानात्संयोगाद्घृतलिंगयोः

ঘৃত-কম্বলৰ মাহাত্ম্যবলে, সূৰ্য মকৰত অৱস্থিত থাকোঁতে, শিশুসুলভ অজ্ঞানতাতো, কেৱল ঘী আৰু লিঙ্গৰ সংযোগ-মাত্ৰে…

Verse 54

ततः संस्थापितं लिंगं प्राग्जन्म स्मरता मया । ततः प्रभृति लिंगानि घृतेनाच्छादयाम्यहम्

সেয়েহে, পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰি মই লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলোঁ; আৰু তেতিয়াৰ পৰা মই লিঙ্গসমূহ ঘীৰে আচ্ছাদিত কৰি পূজা কৰোঁ।

Verse 55

पितृपैतामहं प्राप्य राज्यं शक्त्यनुरूपतः । ततः प्रसन्नो भगवान्पार्वतीपतिराह माम्

পিতৃ-পৈতামহিক ৰাজ্য মই মোৰ শক্তিৰ অনুৰূপে লাভ কৰিলোঁ; তাৰ পাছত প্ৰসন্ন ভগৱান, পাৰ্বতীপতি, মোক ক’লে।

Verse 56

पूर्वजन्मनि तुष्टोऽहं घृतकंबलपूजया । प्रयच्छाम्यस्मि त राज्यमधुनाभिमतं वृणु

তোৰ পূৰ্বজন্মত ঘৃত-কম্বল পূজাই মোক সন্তুষ্ট কৰিছিল; সেয়েহে মই তোলৈ ৰাজ্য-অধিকাৰ দিছোঁ—এতিয়া তোৰ ইচ্ছিত বৰ বাছি ল।

Verse 57

ततो मया वृतः प्रादाद्गाणपत्यं मदीप्सितम् । कैलासे मां शिवो नित्यं संतुष्टः प्राह चेति च

তেতিয়া মই বাছনি কৰোঁতেই তেওঁ মোক গাণসমূহৰ মাজত মোৰ ইচ্ছিত গাণপত্য-অধিপত্য দান কৰিলে। কৈলাসত সদা সন্তুষ্ট শিৱে মোক এইদৰে ক’লে।

Verse 58

तेनैव हि शरिरेण प्रणतं पुरतः स्थितम् । अद्यप्रभृति संक्रांतौ मकरस्यापरोपि यः

সেই একে শৰীৰেৰে ভক্তে আগত থিয় হৈ প্ৰণাম কৰি নতশিৰে থাকিব। আজিৰ পৰা মকৰ-সংক্রান্তিৰ দিনত যি কোনোবাই এইদৰে কৰে…

Verse 59

घृतेन पूजां कर्तासौ भावी मम गणः स्फुटम् । इत्युक्त्वा मां शिवो भद्र गणकोटीश्वरं व्यधात्

‘সেই জনে ঘিউৰে পূজা কৰিব; নিশ্চিতভাৱে সি মোৰ গাণ হ’ব।’ এইদৰে কৈ ভদ্ৰ শিৱে মোক গাণকোটীশ্বৰ—কোটি গাণৰ অধীশ—ৰূপে নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 60

प्रतीपपालकंनाम संस्थितं शिवशासनम् । ततः कामादिभिः षड्भिः पदैश्चंक्रमणात्मिकाम्

‘প্ৰতীপপালক’ নামৰ শিৱশাসন স্থাপিত হ’ল। তাৰ পাছত কাম আদি ছয় প্ৰবৃত্তিৰ বশে মোৰ জীৱন পদে পদে অস্থিৰ ভ্ৰমণময় হৈ পৰিল।

Verse 61

निसर्गचपलां प्राप्य भ्रमरीमिव तां श्रियम् । नैवालमभवं तस्या धारणे दैवयोगतः

নিসৰ্গতে চঞ্চল, ভ্ৰমৰীৰ দৰে ঘূৰি ফুৰা সেই শ্ৰী লাভ কৰিও, দেৱ-যোগৰ ফলত মই তাক ধৰি ৰাখিব নোৱাৰিলোঁ।

Verse 62

विचचार तदा मत्तः किलाहं वारणो यथा । कृत्याकृत्यविचारेण विमुक्तोऽतीव गर्वितः

তেতিয়া মই উন্মত্ত হাতীৰ দৰে ঘূৰি ফুৰিলোঁ; কৰণীয়-অকৰণীয়ৰ বিচাৰ পৰা মুক্ত হৈ, অতিশয় অহংকাৰে ফুলা আছিলোঁ।

Verse 63

विद्यामभिजनं लक्ष्मीं प्राप्य नीचनरो यथा । आपदां पात्रतामेति सिंधूनामिव सागरः

যেনেকৈ নীচ মানুহে বিদ্যা, কুলগৌৰৱ আৰু লক্ষ্মী লাভ কৰি আপদাৰ পাত্ৰ হয়; তেনেকৈ সাগৰে নদীবোৰ গ্ৰহণ কৰি সিহঁতৰ আধাৰ হয়।

Verse 64

अथ काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे यदृच्छया । विचरन्नगमं शैलं हिमानीरुद्धकंदरम्

তাৰ পাছত কিছু সময় অতিবাহিত হোৱাত, যদৃচ্ছায় ঘূৰি ফুৰোঁতে মই এটা পৰ্বত পালোঁ, যাৰ গুহাবোৰ হিমৰ চাদৰে আৱৰুদ্ধ আছিল।

Verse 65

तपस्यति मुनिस्तत्र गालवो भार्यया सह । सदैव तीव्रतपसा कृशो धमनिसंततः

তাত গালৱ মুনি পত্নীৰ সৈতে তপস্যা কৰিছিল; তীব্ৰ তপস্যাত সদায় কৃশ, শিৰা-ধমনী উভৰি উঠিছিল।

Verse 66

ब्राह्मणस्य हि देहोयं नैवैहिकफलप्रियः । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानंतसुखाय च

কাৰণ ব্ৰাহ্মণৰ এই দেহ লৌকিক ফলৰ প্ৰীতিৰ বাবে নহয়। ই ইয়াত কঠোৰ তপস্যাৰ বাবে, আৰু মৃত্যুৰ পাছত অনন্ত সুখৰ বাবে।

Verse 67

तस्य भार्याऽतिरूपेण विजिग्ये विश्ववर्णिनी । तन्वी श्यामा मृगाक्षी सा पीनोन्नतपयोधरा

তেওঁৰ পত্নী অতি ৰূপৱতী আছিল, যেন জগতৰ সকলো নাৰীকো অতিক্ৰম কৰে। সুকুমাৰ দেহ, শ্যাম বৰ্ণ, হৰিণ-নয়না, আৰু পূৰ্ণ-উন্নত স্তনধাৰিণী আছিল।

Verse 68

हंसगद्गदसंभाषा मत्तमातंगगामिनी । विस्तीर्णजघना मध्ये क्षामा दीर्घशिरोरुहा

তেওঁৰ বাক্য হংসৰ দৰে কোমল আৰু কঁপনি-ভৰা আছিল; গতি মত্ত হস্তিনীৰ দৰে। নিতম্ব বিস্তৃত, মাজ পাতল, আৰু দীঘল ঢৌখেলোৱা কেশধাৰিণী আছিল।

Verse 69

निम्ननाभिर्विधात्रैषा निर्मिता संदिदृक्षुणा । विकीर्णमिव सौंदर्यमेकपात्रमिव स्थितम्

গভীৰ নাভিযুক্ত এই নাৰী যেন বিধাতাই নিজৰ সৃষ্টিক দেখিবলৈ ইচ্ছা কৰি গঢ়িছিল। সৌন্দৰ্য যেন সৰ্বত্ৰ ছিটাই থকা, তথাপি একেটা পাত্ৰত একত্ৰিত হৈ স্থিত।

Verse 70

ततोऽविनीतस्तां वीक्ष्य भद्र गालववल्लभाम् । अहमासं शरव्रातैस्ताडितः पुष्पधन्विना । विवेकिनोऽपि मुनयस्तावदेव विवेकिनः

তাৰ পাছত, হে ভদ্ৰ! অন্তৰত অবিনীত হৈ গালৱৰ প্ৰিয় সেই শুভ কন্যাক দেখি মই পুষ্পধন্বী কামদেৱে নিক্ষেপ কৰা শৰব্ৰাতৰ আঘাতে বিদ্ধ হ’লোঁ। বিবেকসম্পন্ন মুনিও তেতিয়ালৈকে বিবেকী থাকে।

Verse 71

यावन्न हरिणाक्षीणामपांगविवरेक्षिताः । मया व्यवसितं चित्ते तदानीं तां जिहीर्षुणा

যেতিয়ালৈকে হৰিণ-নয়নীৰ চকুৰ কোণৰ তিৰ্যক দৃষ্টিৰ বাণে মোক বিদ্ধ কৰা নাছিল, তেতিয়ালৈকে মোৰ মনৰ সংকল্প দৃঢ় আছিল; কিন্তু যেতিয়া তাক হৰণ কৰাৰ কামনা জাগিল, তেতিয়া সেই সংকল্প কঁপিল।

Verse 72

इति चेति हरिष्यामि तपसा रक्षितां मुनेः । अस्याः कृते यदि शपेन्मुनिस्तत्र पराभवः

‘যদি তেনেহ’লে, মই তাইক লৈ যাম—মুনিৰ তপস্যাই ৰক্ষা কৰিলেও।’ কিন্তু তাইৰ কাৰণে যদি মুনি মোক শাপ দিয়ে, তেন্তে মোৰ পৰাভৱ অনিবার্য।

Verse 73

मम भावी भवेदेषा भार्या मृत्युरुतापि मे । तस्माच्छिष्यो भवाम्यस्य शुश्रूषानिरतो मुनेः

সেইগৰাকী মোৰ ভবিষ্যৎ পত্নীও হ’ব পাৰে—অথবা মোৰ মৃত্যুও। সেয়েহে মই সেই মুনিৰ শিষ্য হ’ম, তেওঁৰ শুশ্ৰূষাত নিবিষ্ট থাকিম।

Verse 74

प्राप्यांतरं हरिष्यामि नास्य योग्येयमंगना । इति व्यवस्य विद्यार्थिमूर्तिमास्थाय गालवम्

‘সুযোগ পালে মই তাইক লৈ যাম; এই নাৰী তেওঁৰ বাবে যোগ্য নহয়।’ এইদৰে স্থিৰ কৰি, বিদ্যাৰ্থীৰ ৰূপ ধৰি, জ্ঞানাৰ্থী হৈ গালৱ মুনিৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 75

नमस्कृत्य वचोऽवोचमिति भाव्यर्थनोदितः । तथा मतिस्तथा मित्रं व्यवसायस्तथा नृणाम्

নমস্কাৰ কৰি মই কথা ক’লোঁ—মোৰ অভিপ্ৰেত উদ্দেশ্যৰ প্ৰেৰণাত। কিয়নো মানুহৰ মতি যেনে, তেনে সঙ্গ বাছে, আৰু তেনে উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰে।

Verse 76

भवेदवश्यं तद्भावि यथा पुंभिः पुरा कृतम् । विवेकवैराग्ययुतो भगवंस्त्वासमुपस्थितः

যি ভবিতব্য, সেয়া নিশ্চয়েই ঘটে—যেনেকৈ পূৰ্বকালত মানুহে কৰা কৰ্মৰ ফল প্ৰকাশ পায়। হে ভগৱন, বিবেক আৰু বৈৰাগ্যযুক্ত, মই আপোনাৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হ’লোঁ।

Verse 77

शिष्योऽहं भवता पाठ्यं कर्णधारं महामुनिम् । अपारपारदं विष्णुं विप्रमूर्तिमुपाश्रितम्

মই আপোনাৰ শিষ্য—হে মহামুনি, মোক উপদেশ দিয়া। সীমাহীন সংসাৰ-সাগৰৰ পাৰলৈ লৈ যোৱা মোৰ কৰ্ণধাৰ বিষ্ণুক আশ্ৰয় কৰোঁ, যি ইয়াত ব্ৰাহ্মণ-মূৰ্তিৰূপে উপাস্য।

Verse 78

नमस्ये चेतनं ब्रह्मा प्रत्यक्षं गालवाख्यया । अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम्

মই চেতন পৰব্ৰহ্মক নমস্কাৰ কৰোঁ, যি গালৱ নামেৰে মোৰ আগত প্ৰত্যক্ষ। অবিদ্যাৰ ক’লা সাপে মোক দংশন কৰিছে; তাৰ বিষত মই পীড়িত।

Verse 79

उपदेशमहामंत्रैर्मां जांगुलिक जीवय । महामोहमहा वृक्षो हृद्यावापसमुत्थितः

হে সৰ্প-মন্ত্ৰী, উপদেশৰ মহামন্ত্ৰেৰে মোক জীৱিত কৰাঁ। মহামোহৰ মহাবৃক্ষ মোৰ হৃদয়ৰ বীজ-ভূমিৰ পৰা গজি উঠিছে।

Verse 80

त्वद्वाक्यतीक्ष्णधारेण कुठारेण क्षयं व्रजेत् । अपवर्गपथव्यापी मूढसंसर्गसेचनः

আপোনাৰ বাক্যৰ তীক্ষ্ণধাৰ কুঠাৰেৰে—উপদেশৰ সেই কুঠাৰ—মূঢ়সঙ্গৰ পৰা জন্মা মোৰ মূঢ়তাৰ সিঞ্চন কাটি ধ্বংস হওক, যাতে অপবৰ্গৰ পথ মোৰ আগত মুকলি হৈ বিস্তাৰ পায়।

Verse 81

छिद्यतां सूत्रधारेण विद्यापरशुनाधुना । भजामि तव शिष्योऽहं वरिवस्यापरश्चिरम्

সূত্রধাৰৰ দোৰ আৰু বিদ্যাৰ পৰশুৰে এতিয়াই ই কাটি পেলোৱা হওক। মই আপোনাৰ শৰণ লোৱা আপোনাৰ শিষ্য; বহুদিন ধৰি মই কেৱল বাহ্য পূজা-সেৱাতেই ৰৈ গ’লোঁ, উচ্চ সাধনাত নহয়।

Verse 82

समिद्दर्भान्मूलफलं दारूणि जलमेव च । आहरिष्येऽनुगृह्णीष्व विनीतं मामुपस्थितम्

মই সমিধা, দৰ্ভা ঘাঁহ, মূল-ফল, কাঠ আৰু জলও আনি দিম। অনুগ্ৰহ কৰি মোক কৃপা কৰক—বিনীতভাৱে আপোনাৰ সন্মুখত সেৱাৰ্থে উপস্থিত আছোঁ।

Verse 83

इत्थं पुरा बकाभिख्यं बकवृत्तिमुपाश्रितम् । तदाऽर्जवे कृतमतिरनुजग्राह मां मुनिः

এইদৰে পূৰ্বকালত মই ‘বকা’ নামে পৰিচিত, বগলাৰ দৰে আচৰণ আশ্ৰয় কৰি আছিলোঁ। যেতিয়া মোৰ সংকল্প সৰল সততাৰ দিশে ঘূৰিল, তেতিয়া মুনিয়ে মোক অনুগ্ৰহ কৰিলে।

Verse 84

ततोऽतीव विनीतोऽहं भूत्वा तं ब्राह्मणीयुतम् । विश्वासनाय सुदृढं तोषयामि दिनेदिने

তাৰ পাছত মই অতি বিনীত হৈ, ব্ৰাহ্মণীসহ সেই মুনিক দিনেদিনে সন্তুষ্ট কৰিলোঁ, যাতে দৃঢ় বিশ্বাস স্থাপন হয়।

Verse 85

स च जानन्मुनिः पत्नीं पात्रभूतामविश्वसन् । स्त्रीचरित्रविदंके तां विधाय स्वपिति द्विजः

কিন্তু মুনিয়ে, পত্নীক যোগ্য পাত্ৰ বুলি জানিও, সম্পূৰ্ণ বিশ্বাস নকৰিলে। সংসাৰৰ নাৰী-চৰিত্ৰৰ কথা বুজি, সেই দ্বিজে তেঁওক কোলত থৈ শুই পৰিল।

Verse 86

अथान्यस्मिन्दिने साभूद्ब्राह्मण्यथ रजस्वला । तद्दूरशायिनी रात्रौ विश्वासान्मे तपस्विनी

তাৰ পাছত আন এটা দিন ব্ৰাহ্মণী ৰজস্বলা হ’ল। ৰাতি মোৰ ওপৰত বিশ্বাস কৰি, সেই তপস্বিনী দূৰত শুই থাকিল।

Verse 87

इदमन्तरमित्यंतर्विचिंत्याहं प्रहर्षितः । मलिम्लुचाकृतिर्भूत्वा निशीथे तामथाहरम्

মনৰ ভিতৰত ভাবিলোঁ—“এইয়েই মোৰ সুযোগ”; মই আনন্দিত হ’লোঁ। মলিম্লুচ (নীচ দস্যু)ৰ আকৃতি ধৰি, নিশীথত মই তাইক তেতিয়াই অপহৰণ কৰিলোঁ।

Verse 88

विललाप तदा बाला ह्रियमाणा मयोच्चकैः । मैवं मैवमिति ज्ञात्वा मां स्वरेणाब्रवीन्मुनिम्

তেতিয়া বালিকাই মোৰ জোৰ-জবৰদস্তিত তুলি নিয়া হওঁতে কান্দি উঠিল। মোক চিনাকি পাই ভয়তে চিঞৰি ক’লে—“নাই, নাই!”—আৰু নিজৰ স্বৰে মুনিক মাতিলে।

Verse 89

बकवृत्तिरयं दुष्टो धर्मकंचुकमाश्रितः । हरते मां दुराचारस्तस्मात्त्वं त्राहि गालव

“এই দুষ্টজন বকৰ দৰে আচৰণ কৰে—ধৰ্মৰ কঞ্চুক পিন্ধা ভণ্ড। এই দুৰাচাৰী মোক অপহৰণ কৰিছে; সেয়ে, হে গালৱ, মোক ৰক্ষা কৰা!”

Verse 90

तव शिष्यः पुरा भूत्वा कोप्वेषोद्य मलिम्लुचः । मां जिहीर्षति तद्रक्ष शरण्य शरणं भव

“ইয়েই আগতে তোমাৰ শিষ্য আছিল; এতিয়া ক্ৰোধে আচ্ছন্ন এই নীচ মলিম্লুচে মোক ধৰি ল’ব খোজে। মোক ইয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰা; হে শৰণদাতা, মোৰ শৰণ হোৱা!”

Verse 91

तद्वाक्यसमकालं स प्रबुद्धो गालवो मुनिः । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा गतिस्तम्भं व्यधान्मम

সেই মুহূর্ততে গালৱ মুনি জাগি উঠিল। মোক “থাম, থাম!” বুলি কৈ, সি মোৰ গতি স্তম্ভিত কৰি মোৰ যাত্ৰা নিষ্ফল কৰিলে।

Verse 92

ततश्चित्राकृतिरहं स्तम्भितो मुनिनाऽभवम् । व्रीडितं प्रविशामीव स्वांगानि किल लज्जया

তেতিয়া মোক বিচিত্ৰ বিকৃত আকাৰলৈ পৰিণত কৰি মুনিয়ে স্তম্ভিত কৰিলে। লাজত যেন মই নিজৰেই অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ ভিতৰলৈ সুমুৱাই সিমটি যাব খুজিলোঁ।

Verse 93

ततः प्रकुपितः प्राह मामभ्येत्याथ गालवः । तद्वज्रदुःसहं वाक्यं येनाहमभवं बकः

তাৰ পাছত ক্ৰোধিত গালৱ মোৰ ওচৰলৈ আহি ক’লে সেই বজ্ৰসম অসহনীয় বাক্য—যাৰ ফলত মই বক (বগলা) হৈ পৰিলোঁ।

Verse 94

गालव उवाच । बकवृत्तिमुपाश्रित्य वंचितोऽहं यतस्त्वया । तस्माद्बकस्त्वं भविता चिरकालं नराधम

গালৱ ক’লে: “বকৰ আচৰণ আশ্ৰয় কৰি তই মোক প্ৰতাৰণা কৰিলি। সেয়ে, হে নৰাধম, তই দীঘল সময়লৈ বক হৈ থাকিবি।”

Verse 95

इति शप्तोऽहमभवं मुनिनाऽधर्ममाश्रितः । परदारोपसेवार्थमनर्थमिममागतः

এইদৰে মুনিৰ শাপে শপ্ত হৈ মই অধৰ্ম আশ্ৰয় কৰিলোঁ। পৰস্ত্ৰীৰ সঙ্গ লাভৰ লোভত মই এই অনর্থ, এই বিপদত পৰিলোঁ।

Verse 96

न हीदृशमनायुष्यं लोके किंचन विद्यते । यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्

এই জগতত পুৰুষৰ আয়ু আৰু মঙ্গল নাশ কৰা বস্তু একো নাই, যিমান পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে সঙ্গ কৰা।

Verse 97

ततः सती सा मत्स्पर्शदूषितांगी तपस्विनी । मया विमुक्ता स्नात्वा मां तथैवानुशशाप ह

তেতিয়া সেই সতী তপস্বিনী—মোৰ স্পৰ্শত দুষিত দেহধাৰী—মোৰ দ্বাৰা মুক্ত হৈ স্নান কৰি, তেনেদৰেই মোক শাপ দিলে।

Verse 98

एवं ताभ्यामहं शप्तो ह्यश्वत्थपर्णवद्भयात् । कंपमानः प्रणम्योभाववोचं तत्र दम्पती

এইদৰে দুয়োৰে শাপত শপ্ত হৈ, অশ্বত্থ গছৰ পাতৰ দৰে ভয়ত কঁপিবলৈ ধৰিলোঁ; প্ৰণাম কৰি তাত সেই দম্পতীক ক’লোঁ।

Verse 99

गणोऽहमीश्वरस्यैव दुर्विनीततरो युवाम् । निरोधमेवं कुरुतं भगवंतावनुग्रहम्

“মই নিশ্চয় ঈশ্বৰৰ গণ, কিন্তু অতি দুৰ্বিনীত হৈ পৰিছোঁ। হে ভগৱন্ত দম্পতি, অনুগ্ৰহ কৰক—এই দোষ এনেদৰেই নিবাৰণ কৰক।”

Verse 100

वाचि क्षुरो नावनीतं हृदयं हि द्विजन्मनाम् । प्रकुप्यंति प्रसीदंति क्षणेनापि प्रसादिताः

বাক্যত দ্বিজসকল ক্ষুৰৰ দৰে তীক্ষ্ণ হ’ব পাৰে, তথাপি তেওঁলোকৰ হৃদয় মাখনৰ দৰে কোমলতাহীন নহয়। ক্ৰোধ কৰে, পুনৰ প্ৰসন্নো হয়; সন্তুষ্ট হ’লে ক্ষণমাত্ৰতে অনুগ্ৰহশীল হয়।

Verse 101

त्वयि विप्रतिपन्नस्य त्वमेव शरणं मम । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम्

মই বিভ্ৰান্ত আৰু অসহায়; মোৰ বাবে তুমি একমাত্ৰ শৰণ। যিসকলৰ পা মাটিত পিছলি যায়, তেওঁলোকক উঠিবলৈ মাটিয়েই অৱলম্বন হয়।

Verse 102

गणाधिपत्यमपि मे जातं परिभवास्पदम् । विषदंता हि जायन्ते दुर्विनीतस्य सम्पदः

গণসমূহৰ অধিপত্যো মোৰ বাবে অপমানৰ স্থান হৈ উঠিল। দুৰ্বিনীতজনৰ সম্পদ বিষদাঁতৰ দৰে বিষময় হৈ জন্মে।

Verse 103

विदुरेष्यद्धियाऽपायं परतोऽन्ये विवेकिनः । नैवोभयं विदुर्नीचा विनाऽनुभवमात्मनः

বিবেকীসকলে আগবাঢ়ি অহা বিপদকো আগতেই চিনি পায়, আৰু কিছুমানে ঘটাৰ পাছত বুজে। কিন্তু নীচবুদ্ধিৰ লোক নিজৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱালৈকে দুয়োটাই নাজানে।

Verse 104

दुर्वीनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव वा । न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः

দুৰ্বিনীতজন শ্ৰী (সমৃদ্ধি), বিদ্যা বা ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিলেও দীৰ্ঘদিন স্থিৰ স্থানে নাথাকে; যেনেকৈ মই অহংকাৰ-মদে মত্ত হৈ নাথাকিলোঁ।

Verse 105

विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः । एते मदा मदांधानामेत एव सतां दमाः

বিদ্যাৰ মদ, ধনৰ মদ, আৰু তৃতীয়—উচ্চ কুলৰ মদ; এই মদসমূহে মদাঁধক অন্ধ কৰে। কিন্তু এই একেই বস্তু সজ্জনৰ বাবে দমন-সংযম হয়।

Verse 106

नोदर्कशालिनी बुद्धिर्येषामविजितात्मनाम् । तैः श्रियश्चपला वाच्यं नीयंते मादृशैर्जनैः

যিসকলে আত্মসংযম জয় কৰা নাই, তেওঁলোকৰ বুদ্ধি দূৰদৰ্শী নহয়। তেনে লোকৰ পৰা চঞ্চলা শ্ৰী (লক্ষ্মী) অৱশ্যম্ভাৱীভাৱে আঁতৰি যায়—মোৰ দৰে লোকৰ ক্ষেত্ৰতো তেনেই হ’ল।

Verse 107

तत्प्रसीद मुनिश्रेष्ठ शापांतं मेऽधुना कुरु । दुर्विनीतेष्वपि सदा क्षमाचारा हि साधवः

সেয়ে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, অনুগ্ৰহ কৰি এতিয়াই মোৰ শাপৰ অন্ত কৰাঁ। কিয়নো সাধুসকল সদায় ক্ষমাৰ আচাৰ পালন কৰে, অশিষ্টৰ প্ৰতিও।

Verse 108

इत्थं वचसि विज्ञप्ते विनीतेनापि वै मया । प्रसादप्रवणो भूत्वा शापांतं मे तदा व्यधात्

এইদৰে মোৰ—এতিয়া বিনীত হোৱা—বিনতি বাক্য শুনি, তেওঁ কৃপালু হৈ প্ৰসন্নতালৈ ঝুঁকি, তেতিয়াই মোৰ শাপৰ অন্ত বিধান কৰিলে।

Verse 109

गालव उवाच । छन्नकीर्तिसमुद्धारसहायस्त्वं भविष्यसि । यदेन्द्रद्युम्नभूपस्य तदा मोक्षमवाप्स्यसि

গালৱ ক’লে: তুমি ছন্নকীৰ্তিৰ কীৰ্তি পুনৰুদ্ধাৰত সহায়ক হ’বা। আৰু যেতিয়া তুমি ৰজা ইন্দ্ৰদ্যুম্নক সহায় কৰিবা, তেতিয়া তুমি মোক্ষ লাভ কৰিবা।

Verse 110

इत्यहं मुनिशापेन तदाप्रभृति पर्वते । हिमाचले बको भूत्वा काश्यपेयो वसामि च

এইদৰে মুনিৰ শাপত, তেতিয়াৰ পৰা মই হিমাচল পৰ্বতত বাস কৰি আছোঁ। বক হৈ মই—কাশ্যপেয়—ইয়াতেই জীয়াই থাকোঁ।

Verse 111

राज्यं चिरायुरिति मे घृतकम्बलस्य जातिस्मरत्वमधुनापि तथानु भावान् । शापाद्बकत्वमभवन्मुनिगालवस्य तद्भद्र सर्वमुदितं भवताद्य पृष्टम्

‘ৰাজত্ব’ আৰু ‘দীৰ্ঘায়ু’—ঘৃতকম্বল ৰূপে এইবোৰ মোৰ অভিজ্ঞতা আছিল; আজিও মই সেই জন্মসমূহ আৰু সিহঁতৰ ফল স্মৰণ কৰোঁ। মুনি গালৱৰ শাপত মই বক হ’লোঁ। হে ভদ্ৰজন, তুমি যি সুধিছিলা, সেই সকলো আজি ক’লোঁ।’