Adhyaya 44

Verse 1

अर्जुन उवाच । दिव्यप्राकारमिच्छामि श्रोतुं चाहं मुनीश्वर । कथं कार्याणि कानीह स्फुटं यैः पुण्यपापकम्

অৰ্জুনে ক’লে: হে মুনীশ্বৰ, মই দিৱ্য পৰীক্ষাৰ বিধি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ। ইয়াত স্পষ্টকৈ কোন কোন কৰ্ম কৰিব লাগে, যাৰ দ্বাৰা পুণ্য আৰু পাপ প্ৰকাশ পায়?

Verse 2

नारद उवाच । शपषाः पोशघटकौ विषाग्न तप्तमाषकौ । फलं च तंदुलं चैव दिव्यान्यष्टौ विदुर्बुधाः

নাৰদে ক’লে: শপষা, পোশ আৰু ঘটক-পৰীক্ষা; বিষ আৰু অগ্নি; তপ্ত মাষক; আৰু ফল আৰু চাউল—এই আটটাই ‘দিৱ্য’ পৰীক্ষা বুলি বুধজন জানে।

Verse 3

असाक्षिकेषु चार्थेषु मिथो विवदमानयोः । राजद्रोहाभिशापेषु साहसेषु तथैव च

য’ত সাক্ষী নাথাকে আৰু দুটা পক্ষ পৰস্পৰে বিবাদ কৰে; ৰজাদ্ৰোহৰ অভিযোগত; শাপ আৰু নিন্দা-অভিশাপৰ ক্ষেত্ৰত; আৰু তদ্ৰূপ সাহসিক হিংসাত্মক কৰ্মত—সেই ঠাইত দিৱ্য পৰীক্ষা প্ৰয়োগ কৰা হয়।

Verse 4

अविदस्तत्त्वतः सत्यं शपथेनाभिलंघयेत् । महर्षिभिश्च देवैश्च सत्यार्थाः शपथाः कृताः

যি তত্ত্বতঃ সত্য নাজানে, সি শপথৰ আশ্ৰয় লৈ সত্যক অতিক্ৰম কৰিব পাৰে। সেয়ে মহর্ষি আৰু দেৱতাসকলে সত্য ৰক্ষাৰ অৰ্থেই শপথ স্থাপন কৰিছিল।

Verse 5

जवनो नृपतिः क्षीणो मिथ्याशपथमाचरेत् । वसिष्ठाग्रे वर्षमध्ये सान्वयः किल भारत

হে ভাৰত, কোৱা হয় যে জৱন নৃপতি ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈও মিছা শপথ আচৰণ কৰিছিল—বসিষ্ঠৰ সন্মুখত, বছৰৰ মধ্যভাগত—নিজ বংশসহ।

Verse 6

अंधः शत्रुगृहं गच्छेद्यो मिथ्याशपथांश्चरेत् । रौरवस्य स्वयं द्वारमुद्धाटयति दुर्मतिः

যি মিছা শপথ কৰে, সি অন্ধ মানুহৰ দৰে শত্ৰুৰ ঘৰলৈ গৈ পৰে; সেই দুষ্টবুদ্ধি নিজ হাতে ৰৌৰৱ নৰকৰ দুৱাৰ মেলি দিয়ে।

Verse 7

मन्यंते वै पापकृतो न कश्चितपश्यतीति नः । तांश्च देवाः प्रपश्यंति स्वस्यैवांतरपौरुषाः

পাপকর্মীসকলে ভাবে, ‘আমাক কোনেও নেদেখে।’ কিন্তু দেৱতাসকলে তেওঁলোকক দেখে—নিজৰ অন্তৰৰ কৰ্ম আৰু গোপন প্ৰচেষ্টাৰ সাক্ষী হৈ।

Verse 8

आदित्यचंद्रावनिलोऽनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च । अहश्च रात्रिश्च उभे च संध्ये धर्मो हि जानाति नरस्य वृत्तम्

সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ, বায়ু আৰু অগ্নি, আকাশ আৰু পৃথিৱী, জল, অন্তৰৰ হৃদয় আৰু যম; দিন আৰু ৰাতি, দুয়োটা সন্ধ্যা—ধৰ্মে নিশ্চয়েই মানুহৰ আচৰণ জানে।

Verse 9

एवं तस्मादभिज्ञाय सत्यर्थशपथांश्चरेत् । वृथा हि शपथान्कुर्वन्प्रेत्य चेह विनश्यति

সেয়ে এই কথা জানি, সত্যৰ অৰ্থতেই শপথ কৰা উচিত। কিয়নো যি বৃথা শপথ কৰে, সি এই জীৱনতেও আৰু মৃত্যুৰ পাছতো বিনষ্ট হয়।

Verse 10

इदं सत्यं वदामीति ब्रुवन्साक्षी भवान्यतः । शुभाशुभफलं देहि शुचिः पादौ रवेः स्वृशेत्

‘মই এই সত্য কওঁ’ বুলি কৈ, দেৱসাক্ষী কৰি নিজে সাক্ষী হওক। শুচি হৈ সূৰ্যদেৱৰ চৰণ স্পৰ্শ কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰক—‘মোৰ সত্য অনুসাৰে শুভ বা অশুভ ফল মোক দিয়া।’

Verse 11

अथ शास्त्रस्य विप्रोऽपि शस्त्रस्यापि च क्षत्रियः । मां संस्पृशंस्तथा वैश्यः शुद्रः स्वगुरुमेव च

তাৰ পাছত শাস্ত্ৰ-সম্পৰ্কীয় বিষয়ে ব্ৰাহ্মণেও শপথ ল’ব পাৰে; অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ বিষয়ে ক্ষত্ৰিয়। তদ্ৰূপ বৈশ্য মোৰ স্পৰ্শ কৰি, আৰু শূদ্ৰ নিজৰ গুৰুক স্পৰ্শ কৰি শপথ গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 12

मातरं पितरं पूज्यं स्पृशेत्साधारणं त्विदम् । कोशस्य रूपं पूर्वं ते व्याख्यातं पांडुनंदन

মাতৃ, পিতৃ বা পূজনীয় ব্যক্তিক স্পৰ্শ কৰিব পাৰি—ই এক সাধাৰণ বিধি। হে পাণ্ডুনন্দন, ‘কোশ’ৰ ৰূপ তোমাক আগতেই ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।

Verse 13

विप्रवर्ज्यं तथा केशं वर्णिनां दापयेन्नृपः । यो यो यद्देवताभक्तः पाययेत्तस्य तं नरम्

ৰাজাই ব্ৰাহ্মণক বাদ দি অন্য বৰ্ণসমূহৰ কেশ (শপথ-স্পৰ্শৰূপে) দান কৰাব। আৰু যি যি মানুহ যি দেৱতাৰ ভক্ত, তাক সেই দেৱতাৰ নামেৰে জল পান কৰাই শপথ কৰাব।

Verse 14

समभक्तं च देवानामादित्यस्यैव पाययेत् । सर्वेषां चोग्रदेवानां स्नापयेदायुधास्त्रकम्

দেৱতাসকলক সমান ভাগে নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰিব, আৰু বিশেষকৈ আদিত্যক অৰ্ঘ্য/জল নিবেদন কৰিব। লগতে সকলো উগ্ৰ দেৱতাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আয়ুধ-অস্ত্ৰসমূহৰ অভিষেক-স্নান কৰাব।

Verse 15

स्नानोदकं वा संकल्पं गृहीत्वा पाययेन्नवम् । त्रिसप्तरात्रमध्ये च फलं कोशस्य निर्दिशेत्

স্নান-জল অথবা সংকল্প (পবিত্ৰ প্ৰতিজ্ঞা) গ্ৰহণ কৰি নতুনকৈ জল পান কৰাব। আৰু তিনিবাৰ সাত ৰাত্ৰিৰ ভিতৰত ‘কোশ’ৰ সৈতে সংশ্লিষ্ট ফল ঘোষণা কৰিব।

Verse 16

अतः परं महादिव्यविधानं श्रृणु यद्भवेत् । संशयच्छेदि सर्वेषां धार्ष्ट्यत्तद्दिव्यमेव च

এতিয়া ইয়াৰ পিছত যি মহাদিব্য বিধান আছে, তাক যেনেকৈ আছে তেনেকৈ শুনা। ই সকলোৰে সংশয় ছেদন কৰে; আৰু নিজৰ নিৰ্ভীক নিশ্চিততাৰে ই সত্যই ‘দিব্য’।

Verse 17

सशिरस्कंप्रदातव्यमिति ब्रह्मा पुराब्रवीत् । महोग्राणां च दातव्यमशिरस्कमपि स्फुटम्

‘শিৰসহ, অৰ্থাৎ সম্পূৰ্ণ ৰূপে, দান দিব লাগে,’ ব্ৰহ্মাই প্ৰাচীন কালত কৈছিল। কিন্তু মহাউগ্ৰ দেৱতাসকলৰ বাবে স্পষ্টকৈ কোৱা হৈছে—শিৰ নথাকিলেও দান দিব লাগে।

Verse 18

साधूनां वर्णिनां राजा न शिरस्कं प्रदापयेत् । न प्रवातेधटं देयं नोष्णकाले हुताशनम्

সাধু আৰু বৰ্ণিন (দীক্ষিত বিদ্যাৰ্থী) সকলৰ বাবে ৰজাই ‘শিৰ’ দান কৰাব নালাগে। বতাহ বোৱা ঠাইত ‘ধট’ নিবেদন নকৰিবা, আৰু অতিশয় গৰম সময়ত হোমাগ্নি নকৰিবা।

Verse 19

वर्णिनां च तथा कालं तंदुलं मुखरोगिणाम्

তদ্ৰূপে বৰ্ণিনসকলৰ বাবে ‘কাল’ (নিৰ্দিষ্ট বস্তু/মাপ) দান কৰিব লাগে, আৰু মুখৰোগে পীড়িতসকলক তন্দুল—চাউলৰ দানা—দান কৰিব লাগে।

Verse 20

कुष्ठपित्तार्दितानां च ब्राह्मणानां च नो विषम् । तप्तमाषकमर्हंति सर्वे धर्म्यं निरत्ययम्

কুষ্ঠ আৰু পিত্তবিকাৰে পীড়িতসকলৰ বাবে, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবেও, বিষ (দান/ব্যৱহাৰ) কৰা উচিত নহয়। সকলোৱে তপ্ত মাষক (নিৰ্দিষ্ট প্ৰস্তুতি/মাপ) গ্ৰহণৰ যোগ্য; ই ধৰ্মসঙ্গত আৰু নিৰ্ভয়।

Verse 21

न व्याधिमरके देशे शपथान्कोशमेव च । दिव्यान्यासुरकैर्मंत्रैः स्तंभयंतीह केचन

ৰোগ-মৃত্যুৰে পীড়িত দেশত শপথ আৰু কোষ-পরীক্ষাৰ দৰে দিৱ্য-বিচাৰ নকৰিব; কিয়নো ইয়াত কিছুমানে আসুৰিক মন্ত্রে দিৱ্য পৰীক্ষাক স্তম্ভিত কৰি বাধা দিয়ে।

Verse 22

प्रतिघातविदस्तेषां योजयेद्धर्मवत्सलान् । दिव्यानां स्तभकाञ्ज्ञात्वा पापान्नित्यं महीपतिः

মহীপতিয়ে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিকাৰ-বিদ্যা জনা ধৰ্মপ্ৰেমী পণ্ডিতসকলক নিযুক্ত কৰিব। দিৱ্য পৰীক্ষা স্তম্ভিত কৰা পাপীসকলক চিনাক্ত কৰি, দেশৰ অধিপতিয়ে সদায় তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা ল’ব।

Verse 23

विवासयेत्स्वकाद्राष्ट्रात्ते हि लोकस्य कंटकाः । तेषामन्वेषणे यत्नं राजा नित्यं समाचरेत्

তেওঁলোকক নিজৰ ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰিব; কিয়নো তেওঁলোক লোকসমাজৰ কাঁইট। তেওঁলোকক বিচাৰি উলিয়াবলৈ ৰজাই সদায় প্ৰচেষ্টা চলাই যাব।

Verse 24

ते हि पापसमाचारास्तस्करेभ्योऽपि तस्कराः । प्राग्दृष्टदोषान्स्वल्पेषु दिव्येषु विनियोजयेत्

পাপাচাৰী সেই লোকসকল চোৰতকৈও ডাঙৰ চোৰ। ৰজাই পূৰ্বতে দোষী বুলি পৰিচিত লোকসকলক, আগতে দেখা দোষ অনুসৰি, সৰু দিৱ্য পৰীক্ষাতহে নিযুক্ত কৰিব।

Verse 25

महत्स्वपि न चार्थेषु धर्मज्ञान्धर्मवत्सलान् । न मिथ्यावचनं येषां जन्मप्रभृति विद्यते

মহা ধন-সম্পদৰ বিষয়তো, ধৰ্মজ্ঞানী আৰু ধৰ্মপ্ৰেমীসকল বিচলিত নহয়। তেওঁলোকৰ মাজত জন্মৰ পৰাই মিছা বাক্য কেতিয়াও নাথাকে।

Verse 26

श्रद्दध्यात्पार्थिवस्तेषां वचना देव भारत । ज्ञात्वा धर्मिष्ठतां राजा पुरुषस्य विचक्षणः

হে ভাৰতদেৱ! ৰজাই তেনে লোকৰ বাক্যত শ্ৰদ্ধা স্থাপন কৰিব। যাৰ ধৰ্মনিষ্ঠা চিনে, সেই বিচক্ষণ নৃপতিয়ে তাকেই আশ্ৰয় কৰিব।

Verse 27

क्रोधाल्लोभात्कारयंश्च स्वयमेव प्रदुष्यति । तस्मात्पापिषु दिव्यं स्यात्तत्रादौ प्रोच्यते धटे

ক্ৰোধ আৰু লোভত কৰ্ম কৰিলে মানুহে নিজৰ কৰ্মতেই কলুষিত হয়। সেয়ে পাপীৰ ক্ষেত্ৰত দিৱ্য পৰীক্ষা প্ৰয়োগ কৰা উচিত; ইয়াত প্ৰথমে ‘ধট’ (তুলা-পৰীক্ষা) বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 28

सुसमायां पृथिव्यां च दिग्भागे पूर्वदक्षिणे । यज्ञियस्य तु वृक्षस्य स्थाप्यं स्यान्मुंडकद्वयम्

সমান ভূমিত, দক্ষিণ-পূৰ্ব দিশাৰ ভাগত, যজ্ঞোপযোগী গছৰ কাঠেৰে দুটা ‘মুণ্ডক’ খুঁটি স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 29

स्तंभकस्य प्रमाणं च सप्तहस्तं प्रकीर्तितम् । द्वौ हस्तौ निखनेत्काष्ठं दृश्यं स्याद्धस्तपंचकम्

স্তম্ভৰ মাপ সাত হাত বুলি কোৱা হৈছে। কাঠৰ দুহাত মাটিত পুতি দিব, যাতে পাঁচ হাত ওপৰত দৃশ্যমান থাকে।

Verse 30

अंतरं तु तयोः कार्यं तथा हस्तचतुष्टयम् । मुंडकोपरि काष्ठं च दृढं कुर्याद्विचक्षणः

সেই দুটাৰ মাজত চাৰিহাত ব্যৱধান কৰিব লাগে। আৰু বিচক্ষণ লোকে মুণ্ডক দুটাৰ ওপৰত এটা কাঠৰ দণ্ড দৃঢ়কৈ স্থাপন কৰিব।

Verse 31

चतुर्हस्तं तुलाकाष्ठमव्रणं कारयेत्स्थिरम् । खदिरार्जुनवृक्षाणां शिंशपाशालजं त्वथ

চাৰি হাত দীঘল, দাগ-ঘাঁ নথকা আৰু দৃঢ় তুলা-কাঠ নিৰ্মাণ কৰাব; খদিৰ বা অৰ্জুন কাঠেৰে, নতুবা শিংশপা বা শাল কাঠেৰে।

Verse 32

तुलाकाष्ठे तु कर्तव्यं तथा वै शिक्यकद्वयम् । प्राङ्मुखो निश्चलः कार्यः शुचौ देशे धटस्तथा

তুলা-কাঠত তেনেদৰে দুটা শিক্য (ঝুলি/টোকৰা)ো কৰিব লাগে। ধট (কৰ্মকাৰী) পূৰ্বমুখী হৈ অচল থাকিব, আৰু শুচি স্থানত বিধি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 33

पाषाणस्यापि जायेत् स्तंभेषु च धटस्तथा । वणिक्सुवर्णकारो वा कुशलः कांस्यकारकः

স্তম্ভবোৰ পাথৰৰো হ’ব পাৰে; আৰু তেনে হ’লেও ধট-ব্যৱস্থা স্তম্ভসমূহৰ ওপৰতে স্থাপন কৰিব লাগে। নিপুণ বণিক, স্বৰ্ণকাৰ, বা দক্ষ কাঁসা-কাৰিগৰ নিযুক্ত কৰিব পাৰি।

Verse 34

तुलाधारधरः कार्यो रिपौ मित्रे च यः समः । श्रावयेत्प्राड्विवाकोऽपि तुलाधारं विचक्षणः

তুলাধাৰ (তুলা-যন্ত্ৰ ধাৰণকাৰী) হিচাপে তাকেই নিযুক্ত কৰিব লাগে যি শত্রু-মিত্ৰ উভয়ৰ প্ৰতি সমান, নিৰপেক্ষ। বিচক্ষণ প্ৰাḍবিবাক (বিচাৰক)েও তুলাধাৰক শুনাই বিধি অনুসৰণ কৰাব।

Verse 35

ब्रह्मघ्ने ये स्मृता लोका ये च स्त्रीबालघातके । तुलाधारस्य ते लोकास्तुलां धारयतो मृषा

ব্ৰাহ্মণ-ঘাতকৰ বাবে যি লোক, আৰু নাৰী-বালক-ঘাতকৰ বাবে যি লোক স্মৃতিত কোৱা হৈছে—তুলা মিছাকৈ ধাৰণ কৰি প্ৰতারণা কৰা তুলাধাৰৰো সেই একে লোক প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 36

एकस्मिंस्तोलयेच्छिक्ये ज्ञातं सूपोषितं नरम् । द्वितीये मृत्तिकां शुभ्रां गौरां तु तुलयेद्बुधः

তুলাৰ এটা পাল্লাত সুপৰিচিত, সুপোষিত মানুহজনক তোলক; আন পাল্লাত বুদ্ধিমানজনে শুদ্ধ, উজ্জ্বল, ফিকে-শুভ্ৰ মাটি তোলক।

Verse 37

इष्टिकाभस्मपाषाणकपालास्थीनि वर्जयेत् । तोलयित्वा ततः पूर्वं तस्मात्तमवतारयेत्

ইট, ছাই, পাথৰ, ভঙা ঘটাৰ টুকুৰা আৰু হাড় (প্ৰতিভাৰ হিচাপে) বর্জন কৰিব। আগতে বিধিমতে তুলি, তাৰ পাছত তাক তুলাৰ পৰা নামাব।

Verse 38

मूर्ध्नि पत्रं ततो न्यस्य न्यस्तपत्रं निवेशयेत् । पत्रे मंत्रस्त्वयं लेख्यो यः पुरोक्तः श्वयंभुवा

তাৰ পাছত তাৰ মূৰ্ধাত এটা পাতা থৈ, থোৱা পাতাখন দৃঢ়কৈ স্থাপন কৰিব। সেই পাতাত এই মন্ত্ৰ লিখিব লাগে—যি পূৰ্বে স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা)য়ে কৈছিল।

Verse 39

ब्रह्मणस्त्वं सुता देवी तुलानाम्नेति कथ्यते । तुकारो गौरवे नित्यं लकारो लघुनि स्मृतः

“হে দেবী, তুমি ব্ৰহ্মাৰ কন্যা; তোমাক ‘তুলা’ নামে কোৱা হয়। ‘তু’ অক্ষৰ সদায় গুৰুভাৱ (ভাৰ)ৰ সৈতে যুক্ত, আৰু ‘লা’ অক্ষৰ লঘুভাৱ (হালকাপণ) বুলি স্মৰণীয়।”

Verse 40

गुरुलाघवसंयोगात्तुला तेन निगद्यसे । संशयान्मोचयस्वैनमभिशस्तं नरं शुभे

“গুৰুভাৱ আৰু লঘুভাৱৰ সংযোগৰ বাবেই তোমাক ‘তুলা’ বুলি কোৱা হয়। হে শুভে, এই অভিযুক্ত মানুহজনক সন্দেহৰ পৰা মুক্ত কৰা।”

Verse 41

भूय आरोपयेत्तं तु नरं तस्मिन्सपत्रकम् । तुलितो यदि वर्धेत शुद्धो भवति धर्मतः

তাৰ পাছত সেই মানুহজনক পাতসহ পুনৰ তাত তুলি ওপৰত উঠাব। যদি তোলাত সি গধুৰ হয়, তেন্তে ধৰ্মমতে সি শুদ্ধ (নিৰ্দোষ) বুলি গণ্য হয়।

Verse 42

हीयमानो न शुद्धः स्यादिति धर्मविदो विदुः । शिक्यच्छेदे तुलाभंगे पुनरारोपयेन्नरम्

ধৰ্মবিদসকলে জানে—যদি সি হালকা হয়, তেন্তে সি শুদ্ধ নহয়। যদি তুলি-পাত্ৰৰ দড়ি ছিঙে বা তুলি ভাঙে, তেন্তে মানুহজনক পুনৰ তাত উঠাব।

Verse 43

एवं निःसंशयं ज्ञानं यच्चान्यायं न लोपयेत् । एतत्सर्वं रवौ वारे कार्यं संपूज्य भास्करम्

এইদৰে সন্দেহমুক্ত জ্ঞান লাভ হয় আৰু অন্যায়ক প্ৰবল হ’বলৈ দিয়া নহয়। এই সকলো ৰবিবাৰে, ভাস্কৰ (সূৰ্য)ক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 44

अथातः संप्रवक्ष्यामि विषदिव्यं श्रृणुष्व मे

এতিয়া মই বিষ-দিব্য (বিষ-পৰীক্ষা) সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিম; মোৰ কথা মন দি শুনা।

Verse 45

द्विप्रकारं च तत्प्रोक्तं घटसर्पविषं तथा । शृंगिणो वत्सनाभस्य हिमशैलभवस्य वा

সেই বিষ-পৰীক্ষা দুপ্ৰকাৰ বুলি কোৱা হৈছে: ঘট-সৰ্প-বিষ আৰু শৃঙ্গী (শিংযুক্ত) জনৰ বিষ—সেয়া হয় বৎসনাভ (অকোনাইট)ৰ পৰা, নহয় হিমশৈল পৰ্বতমালাত উৎপন্ন।

Verse 46

यवाः सप्त प्रदातव्या अथवा षड्घृतप्लुताः । मूर्ध्नि विन्यस्तपत्रस्य पत्रे चैवं निवेशयेत्

সাতটা যৱ (জৌ) দানা দান কৰিব লাগে—অথবা ঘিউত ভিজোৱা ছটা দানা। যাৰ মূৰত পাত থোৱা আছে, সেই দানাবোৰ সেই পাততেই এইদৰে স্থাপন কৰিব।

Verse 47

त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थितः । त्रायस्वैनं नरं पापात्सत्येनास्य भवामृतम्

হে বিষ, ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ, তুমি সত্যধৰ্মত সুদৃঢ়। এই মানুহজনক পাপৰ পৰা ৰক্ষা কৰা; সত্যৰ বলত তাৰ বাবে অমৃত হোৱা, মৃত্যু নহয়।

Verse 48

येन वेगैर्विना जीर्णं छर्दिमूर्च्छाविवर्जितम् । तं तु शुद्धं विजानीयादिति धर्मविदो विदुः

যদি ইহা তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়া নোহোৱাকৈ হজম হয়, বমি আৰু মূৰ্ছা নোহোৱাকৈ থাকে, তেন্তে ধৰ্মবিদ পণ্ডিতসকলে তাক শুদ্ধ (নিৰ্দোষ) বুলি জানে।

Verse 49

क्षुधितं क्षुधितः सर्पं घटस्थं प्रोच्य पूर्ववत् । संस्पृशेत्तालिकाः सप्त न दशेच्छुध्यतीति सः

যেতিয়া সাপটো ভোকত থাকে, তেতিয়া অংশগ্ৰহণকাৰীয়েও ভোকত থাকি, ঘটত ৰখা সাপক পূৰ্বৰ দৰে সম্বোধন কৰিব। তাক সাতবাৰ স্পৰ্শ কৰিলে সি নাদংশে—এইদৰে সি শুদ্ধ (নিৰ্দোষ) হয়।

Verse 50

अग्निदिव्यं यथा प्राह विरंचिस्तच्छृणुष्व मे । सप्तमंडलकान्कुर्याद्देवस्याग्रे रवेस्तथा

বিৰাঞ্চি (ব্ৰহ্মা) যিদৰে অগ্নিদিব্য বৰ্ণনা কৰিছিল, সেয়া মোৰ পৰা শুনা। দেৱতাৰ আগত সাতটা মণ্ডল আঁকিব; তেনেদৰে সূৰ্যদেৱৰ আগতো।

Verse 51

मंडलान्मंडलं कार्यं पूर्वेणेति विनिश्चयः । षोडशांतुलकं कार्यं मंडलात्तावदं तरम्

এটা মণ্ডলৰ পিছত এটা মণ্ডল আগৰটোৰ অনুসৰণে আঁকিব—এইয়েই নিয়ম। এক মণ্ডলৰ পৰা আন মণ্ডললৈ ষোলো আঙুল (অঙ্গুল) পৰিমাণ ব্যৱধান ৰাখিব।

Verse 52

आर्द्रवाससमाहूय तथा चैवाप्युपोपितम् । कारयेत्सर्वदिव्यानि देवब्राह्मणसंनिधौ

ভিজা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা লোকক আহ্বান কৰি, তদ্ৰূপ উপবাসে ৰাখা লোককো; দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ সন্নিধানত সকলো দিৱ্য-পৰীক্ষা সম্পন্ন কৰিব।

Verse 53

प्रत्यक्षं कारयेद्दिव्यं राज्ञो वाधिकृतस्य वा । ब्राह्मणानां श्रुतवतां प्रकृतीनां तथैव च

দিৱ্য-পৰীক্ষা প্ৰকাশ্যভাৱে সম্পন্ন কৰিব—ৰাজাৰ সন্মুখত বা তেওঁৰ নিযুক্ত অধিকাৰীৰ সন্মুখত; আৰু শ্ৰুতি-জ্ঞানী বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকল আৰু প্ৰকৃতি (জনসাক্ষী)ৰ উপস্থিতিতো।

Verse 54

पश्चिमे दिनकाले हि प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः शुचिः । चतुरस्रे मंडलेऽन्ये कृत्वा चैव समौ करौ

দিনৰ অন্তিম সময়ত, পশ্চিম দিশাৰ সময়ত, তেওঁ শুচি হৈ পূবমুখে প্ৰাঞ্জলি (হাত জোৰি) থাকিব। আৰু পৃথক এটা চতুৰস্ৰ মণ্ডল কৰি, দুয়ো হাত সমানকৈ সঠিকভাৱে স্থাপন কৰিব।

Verse 55

लक्षयेयुः कृतादीनि हस्तयोस्तस्य हारिणः । सप्ताश्वत्थस्य पत्राणि भध्नीयुः करयोस्ततः

তেওঁলোকে সেই ব্যক্তিৰ হাতদ্বয়ত থকা চিহ্ন-ৰেখা আদি মনোযোগে লক্ষ্য কৰিব। তাৰ পিছত তেওঁৰ দুয়ো হাতত অশ্বত্থ (পিপল) গছৰ সাতখন পাত বাঁধি দিব।

Verse 56

नवेन कृतसूत्रेण कार्पासेन दृढं यथा । ततस्तु सुसमं कृत्वा अष्टांगुलमथायसम्

নতুনকৈ বনোৱা কপাহৰ সূতাৰে তাক দৃঢ়ভাৱে বান্ধিব; তাৰ পাছত ভালদৰে সমান আৰু সুষম কৰি অষ্ট আঙুল মাপৰ লোহাৰ টুকুৰা প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 57

पिंडं हुताशसंतप्तं पंचाशत्पलिकं दृढम् । आदौ पूजां रवेः कृत्वा हुताशस्याथ कारयेत्

পঞ্চাশ পল ওজনৰ দৃঢ় লোহাৰ পিণ্ড অগ্নিত তপাই গৰম কৰিব; প্ৰথমে সূৰ্যদেৱৰ পূজা কৰি, তাৰ পাছত পৱিত্ৰ অগ্নিৰ বিধি সম্পন্ন কৰাব।

Verse 58

रक्तचंदनधूपाभ्यां रक्तपुष्पैस्तथैव च । अभिशस्तस्य पत्रं च बध्नीयाच्चैव मूर्धनि

ৰক্তচন্দন আৰু ধূপেৰে, আৰু তেনেদৰে ৰক্তপুষ্পেৰে, অভিশস্ত (অভিযুক্ত/পীড়িত) ব্যক্তিৰ মূৰ্ধনত এটা পাতাো বান্ধিব।

Verse 59

मंत्रेणानेन संयुक्तं ब्राह्मणाभिहितेन च । त्वमग्ने वेदाश्चत्वारस्त्वं च यज्ञेषु हूयसे

এই মন্ত্ৰেৰে সংযুক্ত, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলে উচ্চাৰণ কৰা মতে— ‘হে অগ্নে! তুমি চাৰিওটা বেদ; আৰু যজ্ঞসমূহত তোমাকেই আহুতি দিয়া হয়।’

Verse 60

पापं पुनासि वै यस्मात्तस्मात्पावक उच्यसे । त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वं मुखं ब्रह्मवादिनाम्

যিহেতু তুমি নিশ্চয় পাপ শুদ্ধ কৰ, সেয়েহে তোমাক ‘পাৱক’ বোলা হয়। তুমি সকলো দেৱতাৰ মুখ, আৰু তুমি ব্ৰহ্মবাদী (বেদীয় ঋষি) সকলৰো মুখ।

Verse 61

जठरस्थोऽसि भूतानां ततो वेत्सि शुभाशुभम् । पापेषु दर्शयात्मानमर्चिष्मान्भव पावक

হে পাৱক! তুমি সকলো জীৱৰ জঠৰত অৱস্থিত; সেয়ে তুমি শুভ-অশুভ জানো। পাপৰ ক্ষেত্ৰত নিজ ৰূপ প্ৰকাশ কৰা—জ্যোতিৰ্ময় হৈ দীপ্ত হওঁক।

Verse 62

अथवा शुद्धभावेषु शीतो भवमहाबल । ततोऽभिशस्तः शनकैर्मंडलानि परिक्रमेत्

অথবা যিসকলৰ ভাব শুদ্ধ, তেওঁলোকৰ বাবে হে মহাবলী! তুমি শীতল হওঁক। তেতিয়া অভিশস্ত ব্যক্তি ধীৰে ধীৰে মণ্ডলসমূহ পৰিক্ৰমা কৰিব।

Verse 63

परिक्रम्य शनैर्जह्याल्लोहपिंडं ततः क्षितौ । विपत्रहस्तं तं पश्चात्कारयेद्व्रीहिमर्दनम्

ধীৰে ধীৰে পৰিক্ৰমা কৰি তাৰ পাছত লোহাৰ পিণ্ডখন মাটিত পেলাব। তাৰ পিছত, পাতৰ পৰা হাত মুক্ত কৰি, তাক ধান-চাউলৰ দানা মথি/কুটিবলৈ বাধ্য কৰিব।

Verse 64

निर्विकारौ करौ दृष्ट्वा शुद्धो भवति धर्मतः । भयाद्वा पातयेद्यस्तु तदधो वा विभाव्यते

যদি পৰীক্ষাত দুয়োখন হাত নিৰ্বিকাৰ, আঘাতহীন দেখা যায়, তেন্তে ধৰ্মমতে সি শুদ্ধ গণ্য হয়। কিন্তু যি ভয়ত তাক পেলাই দিয়ে, সি তদ্বারা অধঃপতিত (দোষী) বিবেচিত হয়।

Verse 65

पुनस्त्वाहारयेल्लोहं विधिरेष प्रकीर्तितः । अथातः संप्रऐवक्ष्यामि तप्तमाषविधिं श्रृणु

তাৰ পাছত সি পুনৰ লোহাখন হাতত ল’ব—এই বিধি প্ৰকীৰ্তিত হৈছে। এতিয়া মই তপ্ত মাষ (তপ্তমাষ) সম্পৰ্কীয় বিধি সম্পূৰ্ণকৈ ক’ব; শুনা।

Verse 66

कारयेदायसं पात्रं ताम्रं वा षोडशांगुलम् । चतुरंगुलखातं तु मृन्मयं वापि कारयेत्

লোহাৰ বা তামাৰ ষোলো আঙুল মাপৰ এটা পাত্ৰ সাজিবলৈ ক’ব; তাত চাৰি আঙুল গভীৰ খাঁজ থাকিব, নতুবা মাটিৰ পাত্ৰো সাজিব পাৰে।

Verse 67

पूरयेद्घृततैलाभ्यां पलैर्विशतिभिस्ततः । सुतप्ते निक्षिपेत्तत्र सुवर्णस्य तु माषकम्

তাৰ পাছত ঘিউ আৰু তেল মিলাই বিশ পল পৰিমাণে ভৰিব; ভালদৰে তপিত হ’লে তাত সোণৰ এক মাষক ওজন থ’ব।

Verse 68

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । अंगुष्ठांगुलियोगेन तप्तमाषं समुद्धरेत्

অগ্নিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিধানোক্ত মন্ত্ৰটো অভিযুক্তৰ মূৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰিব; তাৰ পাছত বুঢ়া আঙুলি আৰু আঙুলি একেলগে কৰি তপিত দানা উঠাই আনিব।

Verse 69

शुद्धं ज्ञेयमसंदिग्धं विस्फोटादिविवर्जितम् । फालशुद्धिं प्रवक्ष्यामि तां श्रृणु त्वं धनंजय

ইয়াক শুদ্ধ বুলি জানিব লাগে—সন্দেহহীন—ফোঁহা-ফুটনি আদি দোষৰ পৰা মুক্ত। এতিয়া মই হালৰ ফালৰ শুদ্ধি ক’ম; শুনা, হে ধনঞ্জয়।

Verse 70

आयसं द्वादशपलं घटितं फालमुच्यते । अष्टांगुलमदीर्घं च चतुरंगुलविस्तृतम्

লোহাৰে গঢ়া, বাৰ পল ওজনৰ বস্তুটোক ফাল বুলি কোৱা হয়; ই আঠ আঙুল দীঘল আৰু চাৰি আঙুল বহল।

Verse 71

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । त्रिःपरावर्तयेज्जिह्वा लिहन्नस्मात्षडंगुलम्

অগ্নিসম্বন্ধে যি মন্ত্ৰ বিধান কৰা হৈছে, সেই মন্ত্ৰ অভিযুক্তৰ মূৰ্ধনত স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত জিভা তিনিবাৰ উলটাই, এই তপ্ত দণ্ডৰ পৰা ছয় আঙুল পৰিমাণ চেলেকিব।

Verse 72

गवां क्षीरं प्रदातव्यं जिह्वाशोधनमुत्तमम् । जिह्वापरीक्षणं कुर्याद्दग्धा चेन्न तु विमोच्यते

গৰুৰ গাখীৰ দিব লাগে—ই জিভা শোধনৰ উত্তম উপায়। জিভা পৰীক্ষা কৰিব; যদি জিভা দগ্ধ হয়, তেন্তে তাক মুক্তি দিয়া নহয়।

Verse 73

तं विशुद्धं विजानीयाद्विशुद्धा चेत्तु जायते । तंदुलस्याथ वक्ष्यामि विधिधर्मं सनातनम्

যদি সত্যই শুদ্ধতা উৎপন্ন হয়, তেন্তে তাক সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ বুলি জানিব। এতিয়া মই তণ্ডুল (চাউল দানা) সম্পৰ্কীয় বিধি-ধৰ্মৰ সনাতন নিয়ম ক’ম।

Verse 74

चौर्ये तु तंदुला देया न चान्यत्र कथंचन । तंदुलानुदके सिक्त्वा रात्रौ तत्रैव स्थापयेत्

চৌৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত তণ্ডুল (চাউল দানা)হে দিব লাগে, আন একো কেতিয়াও নহয়। তণ্ডুল পানীত ছিটাই, ৰাতি ভৰ তাতেই থ’ব।

Verse 75

प्रभाते कारिणे देया भक्षणाय न संशयः । त्रिःकॉत्वः प्राङ्मुखश्चैव पत्रे निष्ठीवयेत्ततः

প্ৰভাতে সেই দানা কৰ্তাক (সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিক) ভক্ষণ কৰিবলৈ দিব—ইয়াত সন্দেহ নাই। তাৰ পাছত পূবমুখ হৈ, পাতত তিনিবাৰ থু পেলাব।

Verse 76

पिप्पलस्याथ भूर्जस्य न त्वन्यस्य कथंचन । तांस्तु वै कारयेच्छुद्धांस्तंदुलाञ्छालिसंभवान्

পিপ্পল বা ভূৰ্জ গছৰ পাতহে ব্যৱহাৰ কৰিব, আন কোনো পাত কেতিয়াও নহয়। আৰু শালী ধানৰ পৰা উৎপন্ন তণ্ডুল দানা শুদ্ধ কৰি সাজি ল’ব।

Verse 77

मृन्मये भाजने कृत्वा सवितुः पुरतः स्थितः । तन्दुलान्मंत्रयेच्छुद्धान्मन्त्रेणानेन धर्मतः

সেই তণ্ডুল মাটিৰ পাত্ৰত থৈ, সৱিতৃ (সূৰ্য)ৰ সন্মুখত থিয় হৈ। ধৰ্মমতে এই মন্ত্রেৰে শুদ্ধ তণ্ডুলক বিধিপূৰ্বক অভিমন্ত্রিত কৰিব।

Verse 78

दीयसे धर्मतत्त्वज्ञैर्मानुषाणां विशोधनम् । स्तुतस्तन्दुल सत्येन धर्मतस्त्रातुमर्हसि

ধৰ্মতত্ত্বজ্ঞসকলে মানুহৰ বিশোধনৰ বাবে তোমাক অৰ্পণ কৰে। হে তণ্ডুল, সত্যেৰে স্তুত! ধৰ্মবলে তুমি ৰক্ষা কৰিবলৈ যোগ্য।

Verse 79

निष्ठीवने कृते तेषां सवितुः पुरतः स्थिते । शोणितं दृश्यते यस्य तमशुद्धं विनिर्दिशेत्

নিষ্ঠীৱন-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি সৱিতৃ (সূৰ্য)ৰ সন্মুখত থিয় থাকোঁতে, যাৰ থুতুত ৰক্ত দেখা যায়, তাক অশুদ্ধ বুলি নিৰ্দিষ্ট কৰিব।

Verse 80

एवमष्टविधं दिव्यं पापसंशयच्छेदनम् । भट्टादित्यस्य पुरतो जायते कुरुनंदन

এইদৰে পাপ-সংশয় ছেদনকাৰী অষ্টবিধ দিৱ্য পৰীক্ষা, ভট্টাদিত্যৰ সন্মুখত ফলপ্ৰসূ হয়, হে কুৰুনন্দন।

Verse 81

जलदिव्यं तथा प्राहुर्द्विप्रकारं पुराविदः । जलहस्तं स्मृतं चैकं मज्जनं चापरं विदुः

এইদৰে প্ৰাচীন পণ্ডিতসকলে ‘জল-দিব্য’ক দুবিধ বুলি কয়। একে ‘জল-হস্ত’ (পানী-হাত) পৰীক্ষা বুলি স্মৃতিত আছে, আৰু আনটো ‘মজ্জন’ অৰ্থাৎ ডুবনি পৰীক্ষা বুলি জনা যায়।

Verse 82

बाणक्षेपस्तथादानं यावद्वीर्यवता कृतम् । तावत्तं मज्जयेज्जीवेत्तथा तच्छुद्धिमादिशेत्

যিমান দূৰলৈ বলৱান পুৰুষে বাণ নিক্ষেপ কৰিব পাৰে—আৰু (বাণ লৈ) উভতি আহিব পাৰে—সিমান সময়লৈ তাক পানীত ডুবাই ৰাখিব লাগে। যদি সি জীৱিত থাকে, তেন্তে তদনুসাৰে তাৰ শুদ্ধতা ঘোষণা কৰিব লাগে।

Verse 83

एवंविधमिदं स्थानं भट्टादित्यस्य भारत । ममैव कृपया भानोर्जातमेतन्महीतले

হে ভাৰত! এইদৰেই ভট্টাদিত্যৰ এই পৱিত্ৰ স্থান। মোৰেই কৃপাৰে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত ভানু (সূৰ্য)ৰ এই প্ৰকাশ জন্ম লৈছিল।