Adhyaya 37

Verse 1

श्रीनारद उवाच । बर्बरीतीर्थमाहात्म्यमथो वक्ष्यामि तेऽर्जुन । यथा बर्बरिका जाता शतश्रृंगा नृपात्मजा

শ্ৰী নাৰদে ক’লে: হে অৰ্জুন, এতিয়া মই তোমাক বৰ্বৰী তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য ক’ম—ৰাজা শতশৃঙ্গৰ কন্যা বৰ্বৰীকা কেনেকৈ জন্ম ল’লে।

Verse 2

कुमारिकेति विख्याता तस्या नाम्ना प्रकथ्यते । इदं कौमारिकाखंडं चतुर्वर्गफलप्रदम्

তেওঁ ‘কুমাৰিকা’ নামেৰে খ্যাতি লাভ কৰিলে; তেওঁৰ নামৰ দ্বাৰাই এই অংশ বৰ্ণিত হয়। এই কৌমাৰিকাখণ্ডে চাৰিও পুৰুষাৰ্থৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 3

यया कृता पृथिव्यां च नानाग्रामादिकल्पना । इदं भरतखंडं च यया सम्यक्प्रकल्पितम्

তেওঁৰ দ্বাৰাই পৃথিৱীত নানা গাঁও-নগৰ আদি বিন্যাস স্থাপন হ’ল। আৰু তেওঁৰ দ্বাৰাই এই ভাৰতখণ্ডো যথাযথভাৱে সুসংগঠিত কৰি গঢ়ি তোলা হ’ল।

Verse 4

धनंजय उवाच । महदेतन्ममाश्चर्यं श्रोतव्यं परमं मुने । कुमारीचरितं सर्वं ब्रूहि मह्यं सविस्तरम्

ধনঞ্জয়ে ক’লে: হে মুনি, ই মোৰ বাবে মহা আশ্চৰ্য, শ্ৰৱণযোগ্য পৰম কথা। কৃপা কৰি কুমাৰীৰ সমগ্ৰ চৰিত্ৰ আৰু কৰ্মসমূহ মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 5

कथं विश्वमिदं जातं कर्मजातिप्रकल्पितम् । कथं वा भारतं खंडं शुश्रूषेय सदा मम

এই বিশ্ব কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল—কৰ্ম আৰু জন্মৰ নানা জাতি অনুসাৰে কেনেকৈ সুশৃঙ্খল কৰা হ’ল? আৰু ‘ভাৰতখণ্ড’ নামৰ দেশভাগক মই সদায় কেনেকৈ সেৱা-শ্ৰদ্ধাৰে মানি চলিম?

Verse 6

नारद उवाच । अव्यक्तोऽस्मिन्निरालोके प्रधानपुरुषावुभौ । अजौ समागतावेकौ केवलं श्रृणुमो वयम्

নাৰদে ক’লে: এই অব্যক্ত, আলোকহীন অৱস্থাত প্ৰধান (মূল প্ৰকৃতি) আৰু পুৰুষ (চেতন আত্মা) দুয়ো অজ, একেলগে এক ৰূপে উপস্থিত আছিল। আমি যি দৰে শুনিছোঁ, সেই বৃত্তান্ত শুনা।

Verse 7

ततः स्वभावकालाभ्यां स्वरूपाभ्यां समीरितम् । ईक्षणेनैव प्रकृतेर्महत्तत्त्वमजायत

তাৰ পাছত স্বভাৱ আৰু কাল—দুয়ো নিজ নিজ স্বৰূপ অনুসাৰে—দ্বাৰা উদ্দীপিত হৈ, কেৱল ঈক্ষণ (চেতন দৃষ্টি) মাত্ৰে প্ৰকৃতিৰ পৰা মহত্তত্ত্ব (বিশ্ববুদ্ধি) জন্মিল।

Verse 8

महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणादहंतत्त्वं व्यजायत । त्रिधा तन्मुनिभिः प्रोक्तं सत्त्वरासतामसम्

মহত্তত্ত্ব বিকৃত হ’লে অহংতত্ত্ব (অহংকারৰ নীতি) জন্মিল। মুনিসকলে ক’লে, ই তিনিধা—সাত্ত্বিক, ৰাজস আৰু তামস।

Verse 9

तामसात्पंच जातानि तन्मात्राणि वुदुर्बुधाः । तन्मात्रेभ्यश्च भूतानि वेशेषाः पंच तद्भवाः

তামস ভাবৰ পৰা পঞ্চ তন্মাত্ৰা উৎপন্ন হ’ল বুলি বুধসকলে জানে। আৰু সেই তন্মাত্ৰাৰ পৰা পঞ্চ বিশেষ ভূত (স্থূল তত্ত্ব) ফলৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 10

सात्त्विकाच्चाप्यहंकाराद्विद्वि कर्मेद्रियाणि च । एकादशं मनश्चैव राजसं च द्वयोर्विदुः

সাত্ত্বিক অহংকাৰৰ পৰা জ্ঞানেন্দ্ৰিয় আৰু কৰ্মেন্দ্ৰিয়সমূহ উৎপন্ন হয়, আৰু একাদশ ৰূপে মনোও আছে বুলি কোৱা হয়। ৰাজস তত্ত্বক দুয়োটাকেই প্ৰবৃত্ত (চলিত) কৰোৱা শক্তি বুলি জনা যায়।

Verse 11

चतुर्विशतितत्त्वानि जातानीति पुरा विदुः । सदाशिवेन वै पुंसा तानि दृष्टानि भारत

প্ৰাচীন উপদেশ অনুসাৰে জনা যায় যে চৌব্বিশ তত্ত্ব উদ্ভৱ হৈছিল। হে ভাৰত, সেই তত্ত্বসমূহ সদাশিৱ-পুরুষে স্বয়ং দৰ্শন কৰিছিল।

Verse 12

बुद्बुदाकारतां जग्मुरंडं जातं ततः शुभम् । शकतोटिप्रमाणं च ब्रह्मांडमिदमुच्यते

সেইবোৰ বুদবুদৰ দৰে আকাৰ ল’লে; তাৰ পাছত শুভ ‘অণ্ড’ জন্মিল। এইয়াই ব্ৰহ্মাণ্ড বুলি কোৱা হয়—অপাৰ বিস্তৃত, অগণন গাড়ীভাৰ সদৃশ মহিমাৰে।

Verse 13

आत्मास्य कथितो ब्रह्मा व्यभजत्स त्रिधा त्विदम् । ऊर्ध्वं तत्र स्थिता देवा मध्ये चैव च मानवाः

ইয়াৰ আত্মা বুলি কোৱা ব্ৰহ্মাই এই জগতক ত্ৰিধা বিভাজন কৰিলে। ওপৰত দেৱতাসকল স্থাপিত হ’ল, আৰু মাজত নিশ্চয়েই মানুহসকল বাস কৰিলে।

Verse 14

नागा दैत्याश्च पाताले त्रिधैतत्परिकल्पितम् । ऐकैकं सप्तधाभूय ततस्तेन प्रकल्पितम्

পাতালত নাগ আৰু দৈত্যসকল বাস কৰে; সেই লোক ত্ৰিধা কল্পিত। তাৰ পাছত সেই প্ৰতিটো বিভাগ পুনৰ সপ্তধা হ’ল—এইদৰে সেয়া বিন্যস্ত কৰা হৈছে।

Verse 15

पातालानि च द्वीपानि स्वर्लोकाः सप्तसप्त च । सप्त द्वीपानि वक्ष्यामि श्रृणु तेषां प्रकल्पनाम्

সপ্ত পাতাল, সপ্ত দ্বীপ, আৰু তেনেদৰে সপ্ত স্বৰ্গলোক আছে। এতিয়া মই সপ্ত দ্বীপৰ বৰ্ণনা কৰিম—সিহঁতৰ বিন্যাস শুনা।

Verse 16

लक्षयोजनविस्तारं जंबूद्वीपं प्रकीर्त्यते । सूर्यबिंबसमाकारं तावत्क्षारार्णवावृतम्

জম্বূদ্বীপক লক্ষ যোজন বিস্তৃত বুলি কোৱা হয়। সূৰ্যবিম্বৰ দৰে বৃত্তাকাৰ, তেনেই পৰিমাণে লৱণ-সমুদ্ৰে আৱৃত।

Verse 17

शाकद्वीपं द्विगुणतो जंबूद्वीपात्ततः परम् । तावता क्षीरतोयेन समुद्रेण परीवृतम्

জম্বূদ্বীপৰ পাছত শাকদ্বীপ আছে, যি তাৰ দ্বিগুণ। তেনেই পৰিমাণে ক্ষীৰ-সমুদ্ৰে চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিত।

Verse 18

सुरातोयेन दैत्यानां मोहकार्यर्णवेन हि । पुष्करं तु ततो द्वीपं द्विगुणं तावता वृतम्

তাৰ পাছত পুষ্কৰদ্বীপ আহে, আগৰ দ্বীপৰ দ্বিগুণ। তেনেই পৰিমাণে সুৰা-জলৰ সমুদ্ৰে আৱৃত, যি দৈত্যসকলৰ মোহৰ কাৰণ।

Verse 19

कुशद्वीपं द्विगुणतस्ततस्तत्परतः स्मृतम् । दधितोयेन परितस्तावदर्णवसंवृतम्

তাৰ পাছত কুশদ্বীপ স্মৰণ কৰা হয়, যি দ্বিগুণ বিস্তৃত। চাৰিওফালে তেনেই পৰিমাণে দধি-সমুদ্ৰে আৱৃত।

Verse 20

ततः परं क्रौञ्चसंज्ञं द्विगुणं हि घृताब्धिना । ततः शाल्मलिद्वीपं च द्विगुणं तावतैव च

তাৰ পাছত ক্ৰৌঞ্চ-নামক দ্বীপ দ্বিগুণ পৰিমাণৰ, আৰু ঘৃত-সমুদ্ৰে পৰিবেষ্টিত। তাৰ পিছত শাল্মলিদ্বীপো তেনেই ধৰণে দ্বিগুণ বিস্তৃত।

Verse 21

इक्षुसारस्वरूपेण समुद्रेण परिवृतम् । गोमेदं तस्य परितो द्विगुणं तावता वृतम्

ই আখৰ ৰস-সাৰস্বৰূপ সাগৰে চাৰিওফালে পৰিবৃত। তাৰ চাৰিপাশে গোমেদ-দ্বীপ আছে, যি দ্বিগুণ বৃহৎ আৰু তেনেই পৰিসীমাত বেষ্টিত।

Verse 22

स्वादुतोयेन रम्येण समुद्रेण समंततः । एवं कोटिद्वयं पार्थ लक्षपंचाशतत्रयम्

চাৰিওফালে মিঠা জলে ভৰা মনোৰম সাগৰে ইয়াক আৱৰি আছে। এইদৰে, হে পাৰ্থ, মুঠ পৰিমাণ হয় দুটা কোটি আৰু পঞ্চাশ লক্ষ তিনিবাৰ।

Verse 23

पंचाशच्च सहस्राणि सप्तद्वीपाः ससागराः । दशोत्तराणि पंचैव अंगुलानां शतानि च

সাগৰসহ সাতটা দ্বীপৰ পৰিমাণ পঞ্চাশ হাজাৰ হয়। আৰু সূক্ষ্ম গণনাত অঙ্গুলৰ পাঁচশ আৰু তাৰ ওপৰত দহো আছে।

Verse 24

अपां वृद्धिक्षयो दृष्टः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । ततो हेममयी भूमिर्दशकोट्यः कुरूद्वह

শুক্ল আৰু কৃষ্ণ পক্ষত পানীৰ বৃদ্ধি-ক্ষয় দেখা যায়। তাৰ ওপৰে, হে কুৰূদ্বহ, দহ কোটি বিস্তৃত স্বৰ্ণময় ভূমি আছে।

Verse 25

देवानां क्रीडनस्थानं लोकालोकस्ततः परम् । पर्वतो वलयाकारो योजनायुतविस्तृतः

তাৰ ওপৰে লোকালোক আছে—দেৱতাসকলৰ ক্ৰীড়াস্থান বুলি গণ্য। তাত বলয়াকাৰ পৰ্বত আছে, যাৰ বিস্তৃতি দহ হাজাৰ যোজন।

Verse 26

अस्य बाह्ये तमो घोरं दुष्प्रेक्ष्यं जीववर्जितम् । पंचत्रिंशत्स्मृताः कोट्यो लक्षाण्येकोनविंशतिः

ইয়াৰ বাহিৰফালে ভয়ংকৰ তমসা আছে, যি দৰ্শন কৰাটো দুষ্কৰ আৰু জীৱশূন্য। ইয়াৰ পৰিসৰ পঁয়ত্ৰিশ কোটি আৰু ঊনবিংশ লক্ষ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 27

चत्वारिंशत्सहस्राणि योजनानां च फाल्गुन । सप्तसागरमानस्तु गर्भोदस्तदनंतरम्

হে ফাল্গুন, ইয়াৰ মাপ চল্লিশ হাজাৰ যোজন। ইয়াৰ তৎপৰেই গৰ্ভোদ সাগৰ আছে, যাৰ পৰিমাণ সাত সাগৰৰ সমান।

Verse 28

कोटियोजनविस्तारः कटाहऋ संव्यवस्थितः । ब्रह्मणोंऽडं कटाहेन संयुक्तं मेरुमध्यतः

তাত এক বিশাল ‘কটাহ’ (আবৰ্তন/ঘেৰা) স্থাপিত আছে, যি এক কোটি যোজন বিস্তৃত। সেই কটাহৰ ভিতৰত ব্ৰহ্মাৰ অণ্ড সংৰক্ষিত, আৰু তাৰ মধ্যভাগত মেরু অৱস্থিত।

Verse 29

पंचाशत्कोटयो ज्ञेया दशदिक्षु समंततः । जंबुद्वीपस्य मध्ये तु मेरुनामास्ति पर्वतः

দশ দিশাত চাৰিওফালে ইয়াৰ বিস্তাৰ পঞ্চাশ কোটি বুলি বুজিব লাগে। আৰু জম্বুদ্বীপৰ মধ্যভাগত মেরু নামৰ পৰ্বত অৱস্থিত।

Verse 30

स लक्षयोजनो ज्ञेयो ह्यधश्चोर्ध्वं प्रमाणतः । षोडशैव सहस्राणि योजनानामधः स्थितः

মেরুৰ পৰিমাণ এক লক্ষ যোজন বুলি জানিব লাগে—তলতো আৰু ওপৰতো। তাৰ ভিতৰত ষোল্লহ হাজাৰ যোজন ভূমিস্তৰৰ তলত অৱস্থিত।

Verse 31

उच्छ्रयश्चतुराशीतिर्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः । त्रिभिः शृंगैः समायुक्तः शरावाकृतिमस्तकः

ইয়াৰ উচ্চতা চৌৰাশী (হাজাৰ যোজন), আৰু শিখৰত বত্তী (হাজাৰ) পৰ্যন্ত বিস্তৃত। তিনিটা শৃংগেৰে সংযুক্ত, আৰু শীৰ্ষভাগ থাল সদৃশ অগভীৰ পাত্ৰৰ আকাৰৰ।

Verse 32

मध्यशृंगे ब्रह्मवास ऐशान्यां त्र्यंबकस्य च । नैरृत्ये वासुदेवस्य हेमशृंगं च ब्रह्मणः

মধ্য শৃংগত ব্ৰহ্মাৰ নিবাস; উত্তৰ-পূৰ্ব দিশৰ শৃংগত ত্ৰ্যম্বক (শিৱ)ৰ ধাম। দক্ষিণ-পশ্চিম শৃংগত বাসুদেৱৰ নিবাস, আৰু ব্ৰহ্মাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এটা স্বৰ্ণ শৃংগো আছে।

Verse 33

रत्नजं शंकरस्यापि राजतं केशवस्य च । मेरुदिक्षु चतसृषु विष्कंभा गिरयः स्मृताः

শংকৰৰ বাবে ৰত্নময় এটা শৃংগো আছে, আৰু কেশৱৰ বাবে ৰূপালী শৃংগ। মেৰুৰ চাৰিও দিশত ‘বিষ্কম্ভ’ নামে সমৰ্থক পৰ্বতসমূহ স্মৰণীয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 34

पूर्वेण मंदरो नामदक्षिणे गंधमादनः । विपुलः पश्चिमो ज्ञेयः सुपार्श्वस्तु तथोत्तरे

পূব দিশত মন্দৰো নামৰ পৰ্বত; দক্ষিণত গন্ধমাদন। পশ্চিমত বিপুল বুলি জানিবা, আৰু উত্তৰত তদ্ৰূপ সুপাৰ্শ্ব।

Verse 35

कदंबो मंदरे ज्ञेयोजंबुर्वै गंधमादने । अश्वत्थो विपुले चैव सुपार्श्वेच वटोमतः

মন্দৰ পৰ্বতত কদম্ব গছ বুলি জানিবা; গন্ধমাদনত নিশ্চয় জম্বু গছ। বিপুলত অশ্বত্থ, আৰু সুপাৰ্শ্বত বট (বটবৃক্ষ) আছে বুলি মান্য।

Verse 36

एकादशशतायामाश्चत्वारो गिरिकेतवः । एतेषां संति चत्वारि वनानि जयमूर्धसु

এই চাৰিগৰাকী গিৰিকেতু (পৰ্বতৰ ধ্বজা সদৃশ শিখৰ) একাদশ শত যোজনালৈ বিস্তৃত। সিহঁতৰ উচ্চ শিখৰত জয়মূৰ্ধত চাৰি পবিত্ৰ বন আছে।

Verse 37

पूर्वं चैत्ररथं नामदक्षिणे गंधमादनम् । वैभ्राजंपश्चिमे ज्ञेयमुदक्चित्ररथं वनम्

পূব দিশত ‘চৈত্রৰথ’ নামৰ বন; দক্ষিণত ‘গন্ধমাদন’। পশ্চিমত ‘বৈভ্ৰাজ’ বুলি জানিবা, আৰু উত্তৰত ‘চিত্ৰৰথ’ নামৰ বন।

Verse 38

सरांसि चापि चत्वारि चतुर्दिक्षु निबोध मे । प्राच्येऽरुणोदसंज्ञं तु मानसं दक्षिणे सरः

চাৰিদিশে চাৰিখন সৰোবৰো আছে—মোৰ কথা বুজি লোৱা। পূবত ‘অৰুণোদ’ নামৰ, আৰু দক্ষিণত ‘মানস’ সৰোবৰ।

Verse 39

प्रत्यक्छीतो दकंनाम उत्तरे च महाह्रदः । विष्कंभगिरयो ह्येत उच्छ्रिताः पंचविंशतिः

পশ্চিমত ‘শীত’ নামৰ সৰোবৰ; ‘দক’ নামৰো আছে; আৰু উত্তৰত ‘মহাহ্ৰদ’। এইবোৰেই ‘বিষ্কম্ভ’ পৰ্বত, যি পঁচিশ যোজন উচ্চতালৈ উঠি আছে।

Verse 40

योजनानां सहस्राणि सहस्रं पिंडतः स्मृतम् । अन्ये च संति बहुशस्तत्र वै केसराचलाः

ইয়াৰ পিণ্ড (বৃহৎ পৰিমাপ) সহস্ৰ-সহস্ৰ যোজন বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তাত আৰু বহু পৰ্বত আছে—সেইবোৰক নিশ্চয়েই ‘কেসৰাচল’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 41

मेरोर्दक्षिणतश्चैव त्रयो मर्यादपर्वताः । निषधो हेमकूटश्च हिमवानिति ते त्रयः

মেৰুৰ দক্ষিণ দিশত তিনিখন সীমা-পৰ্বত আছে—নিষধ, হেমকূট আৰু হিমৱান; এই তিনিখনেই সেই।

Verse 42

लक्षयोजनदीर्घाश्च विस्तीर्णा द्विसहस्रकम् । त्रयश्चोत्तरतो मेरोर्नीलः श्वेतोऽथ श्रृंगवान्

সেই পৰ্বতসমূহ লক্ষ যোজন দীঘল আৰু দুহাজাৰ যোজন বিস্তৃত। আৰু মেৰুৰ উত্তৰত তিনিখন পৰ্বত—নীল, শ্বেত আৰু শৃংগৱান।

Verse 43

माल्यवान्पूर्वतो मेरोर्गंधाख्यः पश्चिमे तथा । इत्येते गिरयः प्रोक्ता जंबुद्वीपे समंततः

মেৰুৰ পূব দিশত মাল্যৱান আৰু পশ্চিম দিশত গন্ধ নামে পৰ্বত আছে। এইদৰে জম্বুদ্বীপৰ চাৰিওফালে এই পৰ্বতসমূহ বৰ্ণিত।

Verse 44

गंधमादनसंस्थाया महागजप्रमाणतः । फलानि जंबवास्तन्नाम्ना जंबूद्वीपमिति स्मृतम्

গন্ধমাদন পৰ্বতৰ ওপৰত অৱস্থিত জম্বু-বৃক্ষৰ পৰা—যাৰ ফল মহাগজৰ সমান ডাঙৰ—এই অঞ্চল সেই নামেই ‘জম্বুদ্বীপ’ বুলি স্মৃত।

Verse 45

आसीत्स्वायंभुवोनाम मनुराद्यः प्रजापतिः । आसीत्स्त्री शतरूपा तामुदुवोढ प्रजापतिः । प्रियव्रतोत्तानपादौ तस्याऽस्तां तनयावुभौ

স্বায়ম্ভুৱ নামে আদ্য প্ৰজাপতি মনু আছিল। তেওঁৰ পত্নী আছিল শতৰূপা; প্ৰজাপতিয়ে তেওঁক বিবাহ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পৰা দুজন পুত্ৰ জন্মিল—প্ৰিয়ব্ৰত আৰু উত্তানপাদ।

Verse 46

ध्रुवश्चोत्तानपादस्य पुत्रः परमधार्मिकः । भक्त्या स विष्णुमाराध्य स्थानं चैवाक्षयं गतः

উত্তানপাদৰ পুত্ৰ ধ্ৰুৱ পৰম ধৰ্মিষ্ঠ আছিল। ভক্তিৰে তেওঁ বিষ্ণুক আৰাধনা কৰি অক্ষয়, অবিনাশী পদ লাভ কৰিলে।

Verse 47

प्रियव्रतस्य राजर्षेरुत्पन्ना दश सूनवः । त्रयः प्रव्रजितास्तत्र परंब्रह्म समाश्रिताः

ৰাজৰ্ষি প্ৰিয়ব্ৰতৰ দহজন পুত্ৰ জন্মিল। তাৰে তিনিজনে সংসাৰ ত্যাগ কৰি পৰব্ৰহ্মৰ শৰণ ল’লে।

Verse 48

सप्त सप्तसु द्वीपेषु तेन पुत्राः प्रतिष्ठिताः । जंबूद्वीपाधिपो ज्येष्ठ आग्नीध्र इति विश्रुतः

তেওঁ নিজৰ পুত্ৰসকলক সাতটা দ্বীপত শাসক ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। জম্বূদ্বীপৰ অধিপতি জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ আগ্নীধ্ৰ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 49

तस्यासन्नव सुताः पार्थ नववर्षेश्वराः स्मृताः । तेषां नाम्ना च ते वर्षास्तिष्ठंत्यद्यापि चांकिताः

হে পাৰ্থ, তেওঁৰ নজন পুত্ৰ আছিল, যিসকলক নৱবৰ্ষৰ অধীশ্বৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। আজিও সেই বৰ্ষসমূহ তেওঁলোকৰ নামেই চিহ্নিত।

Verse 50

योजनानां सहस्राणि नव प्रत्येकशः स्मृताः । मेरोश्चतुर्दशं खंडं गंधमाल्यवतोर्द्वयोः

প্ৰত্যেক ভাগ নৱ সহস্ৰ যোজন বিস্তৃত বুলি কোৱা হয়। গন্ধমাদন আৰু মাল্যৱত পৰ্বতমালাৰ প্ৰসঙ্গত মেৰুৰ চতুৰ্দশ খণ্ডৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 51

अंतरे हेमभूमिष्ठमिलावृतमिहोच्यते । माल्यवत्सागरांतस्य भद्राश्वमिति प्रोच्यते

মধ্যভাগত সুবৰ্ণভূমিত প্ৰতিষ্ঠিত ইলাৱৃত বুলি কোৱা হয়। আৰু মাল্যৱতৰ ওচৰত সাগৰ-সীমালৈ বিস্তৃত দেশক ভদ্ৰাশ্ব বুলি প্ৰখ্যাত কৰা হয়।

Verse 52

गंधवत्सागरांतस्य केतुमालमिति स्मृतम्

গন্ধৱতৰ ওচৰত সাগৰ-সীমালৈ বিস্তৃত দেশক কেতুমাল বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 53

श्रृंगवज्जलधेरंतः कुरुखंडमिति स्मृतम् । श्रृंगवच्छ्वेतमध्ये च खण्डं प्रोक्तं हिरण्मयम्

শৃঙ্গৱতৰ ওচৰত সাগৰৰ অন্তৰ্গত ভাগক কুরু-খণ্ড বুলি স্মৰণ কৰা হয়। আৰু শৃঙ্গৱত আৰু শ্বেতৰ মাজৰ মধ্যভাগত হিৰণ্ময় নামৰ খণ্ড ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 54

सुनीलश्वेतयोर्मध्ये खंडमाहुश्च रम्यकम् । निषधो हेमकूटश्च हरिखंडं तदंतरा

সুনীল আৰু শ্বেত পৰ্বতৰ মাজত ৰমণীয় খণ্ডক ৰম্যক বুলি কোৱা হয়। আৰু নিষধ আৰু হেমকূট শ্ৰেণীৰ মাজত থকা ভূমিখণ্ডক হৰিখণ্ড বুলি কোৱা হয়।

Verse 55

हिमवद्धिमकूटांतः खण्डं किंपुरुषं स्मृतम् । हिमाद्रिजलधेरन्तर्नाभि खण्डमिति स्मृतम्

হিমৱত পৰা হেমকূটলৈ বিস্তৃত খণ্ডক কিম্পুৰুষ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। আৰু হিমালয় শ্ৰেণী আৰু সাগৰৰ মাজৰ অন্তৰ্ভাগক নাভিখণ্ড বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 56

नाभिखण्डं च कुरवो द्वे वर्षे धनुपाकृती । हिमवांश्च गिरिश्रृंगी ज्यास्थाने परिकीर्तितौ

নাভিখণ্ড আৰু কুরু—দুটা বৰ্ষ ধনুৰ আকৃতিৰ। হিমৱান আৰু গিৰিশৃঙ্গীক ধনুৰ ডোৰীৰ স্থানত স্থিত বুলি প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে।

Verse 57

नाभेः पुत्रश्च ऋषभ ऋषभाद्बरतोऽभवत् । तस्य नाम्ना त्विदं वर्षं भारतं चेति कीर्त्यते

নাভিৰ পুত্ৰ ঋষভ আছিল; ঋষভৰ পৰা ভৰত জন্মিল। তেওঁৰ নামৰেই এই বৰ্ষ ‘ভাৰত’ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 58

अत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च उपार्जनम् । अन्यत्र भोगभूमिश्च सर्वत्र कुरुनंदन

ইয়াত ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম আৰু মোক্ষৰো উপাৰ্জন সাধিত হয়। অন্যত্ৰ কেৱল ভোগভূমি—সৰ্বত্ৰ, হে কুৰুনন্দন।

Verse 59

शाकद्वीपे च शाकोऽस्ति योजनानां सहस्रकः । तस्य नाम्ना च तद्वर्षं शाकद्वीपमिति स्मृतम्

শাকদ্বীপত এক শাক-বৃক্ষ আছে, যি হাজাৰ যোজন বিস্তৃত। তাৰ নামৰেই সেই বৰ্ষ ‘শাকদ্বীপ’ বুলি স্মৃত।

Verse 60

तस्य च प्रियव्रत एवाधिपतिर्नाम्ना मेधातिथिरिति

আৰু তাৰ অধিপতি প্ৰিয়ব্ৰত, যাক ‘মেধাতিথি’ নামেও জনা যায়।

Verse 61

तस्य पुरोजवमनोजववेपमानधूम्रानीकचित्ररेफबहुरूपविश्वचारसंज्ञानि पुत्रनामानि सप्त वर्षाणि

তাঁৰ পুত্ৰসকলৰ নাম—পুৰোজৱ, মনোজৱ, ৱেপমান, ধূম্ৰানীক, চিত্ৰৰেফ, বহুৰূপ আৰু বিশ্বচাৰ—এইবোৰেই সাতো বৰ্ষ (অঞ্চল)ৰ নাম বুলিও কোৱা হয়।

Verse 62

शाकद्वीपे च वर्ष ऋतव्रतसत्यव्रतानुव्रतनामानो वाय्यवात्कमं भगवंतं जपंति

আৰু শাকদ্বীপত, ঋতব্ৰত, সত্যব্ৰত আৰু অনুব্ৰত নামৰ বৰ্ষসমূহত, তেওঁলোকে জপৰ দ্বাৰা ভগৱান ৱায়্যৱাত্কমক আৰাধনা কৰে।

Verse 63

अंतः प्रविश्य भूतानि यो विभज्यात्मकेतुभिः । अंतर्यामीश्वरः साक्षात्पातु नो यद्वशे जगत्

যি প্ৰভু সকলো ভূত-প্ৰাণীৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি আত্মাৰ চিহ্নসমূহেৰে সিহঁতক পৃথক কৰে—সেই সাক্ষাৎ অন্তৰ্যামী ঈশ্বৰ, যাঁৰ অধীনত সমগ্ৰ জগত থাকে, তেওঁ আমাক ৰক্ষা কৰক।

Verse 64

इति जपः । कुशद्वीपे कुशस्तंबो योजनानां सहस्रकः । तच्चिह्नचिह्नितं तस्मात्कुशद्वीपं ततः स्मृतम्

এইদৰে জপ। কুশদ্বীপত কুশা-ঘাঁহৰ এটা ঝোপ আছে, যি হাজাৰ যোজনালৈ বিস্তৃত; সেই বিশেষ চিহ্নে চিহ্নিত হোৱাৰ বাবে তাক ‘কুশদ্বীপ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 65

तद्द्वीपपतिश्च प्रैयव्रतो हिरण्यरोमा तत्पुत्रवसुवसुदानदृढकविनाभिगुप्तसत्यव्रतवामदेवनामांकितानि सप्त वर्षाणि । वर्णाश्च कुलिशकोविदाभियुक्तकुलकसंज्ञा जातवेदसं भगवंतं स्तुवंति

সেই দ্বীপৰ অধিপতি প্ৰৈয়ব্ৰত বংশৰ ৰজা হিৰণ্যৰোমা। তাত সাতটা বৰ্ষ আছে, যিবোৰ তেওঁৰ পুত্ৰসকলৰ নামত খ্যাত—ৱসু, ৱসুদান, দৃঢ়, কবি, নাভি, গুপ্ত, সত্যব্ৰত আৰু বামদেৱ। তাতৰ বৰ্ণসমূহ—কুলিশ, কোবিদ, অভিযুক্ত আৰু কুলক—ভগৱান জাতৱেদস (অগ্নি)ক স্তৱ কৰে।

Verse 66

परस्य ब्रह्णः साक्षाज्जातवेदासि हव्यवाट् । देवानां पुरुषांगानां यज्ञेन पुरुषं यजः

তুমি জাতৱেদা অগ্নি—পৰম ব্ৰহ্মৰ সাক্ষাৎ প্ৰকাশ, হৱ্য বহনকাৰী আৰু ভোগকাৰী। যজ্ঞৰ দ্বাৰা তুমি বিশ্ব-পুৰুষক পূজা কৰা, আৰু দেৱতাসকলৰ বিশ্বদেহৰ এক অঙ্গ স্বৰূপ।

Verse 67

इति स्तुतिः । क्रौंचद्वीपे क्रौंचनामा पर्वतो योजनायतः । योऽसौ गुहेन निर्भिन्नस्तच्चिह्नं क्रौंचद्वीपकम्

ইয়াতে স্তুতি সমাপ্ত। ক্ৰৌঞ্চদ্বীপত ক্ৰৌঞ্চ নামৰ এটা পৰ্বত আছে, যি এক যোজন পৰ্যন্ত বিস্তৃত। গুহা (স্কন্দ)য়ে যি পৰ্বতটো বিদীৰ্ণ কৰিলে—সেই চিহ্নেই ক্ৰৌঞ্চদ্বীপৰ পৰিচয়।

Verse 68

तत्र च प्रैयव्रतो घृतपृष्टिनामा तत्पुत्राममधुरुहमेघपृष्ठस्वदामऋताश्वलोहितार्णववनस्पतिइतिसप्तपुत्रनामांकितानि सप्त वर्षाणि

তাত প্ৰৈয়ব্ৰত বংশৰ শাসকৰ নাম ঘৃতপৃষ্ঠ। তেওঁৰ সাত পুত্ৰৰ নাম অনুসাৰে সাতটা বৰ্ষৰ নাম প্ৰসিদ্ধ: মমধুরুহ, মেঘপৃষ্ঠ, স্বদামা, ঋতাশ্ব, লোহিতাৰ্ণৱ, বনস্পতি আৰু সপ্তম পুত্ৰ—যাৰ দ্বাৰা সাতৰ সংখ্যা সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 69

वर्णाश्च गुरुऋषभद्रविणदेवकसंज्ञाः

আৰু তাতৰ বৰ্ণসমূহ গুৰু, ঋষভ, দ্ৰৱিণ আৰু দেৱক নামেৰে অভিহিত।

Verse 70

आपोमयं भगवंतं स्तुवंति

তেওঁলোকে জল-স্বৰূপ ভগৱন্তক স্তৱ কৰে।

Verse 71

आपः पुरुषवीर्याश्च पुनंतीर्भूर्भूवःस्वश्च । तैः पुनरमीवघ्नाःसंस्पृशेतात्मना भुवः

পুৰুষৰ শক্তিৰে সমন্বিত এই জলসমূহে ভূঃ, ভুৱঃ আৰু স্বঃক পবিত্ৰ কৰে। পুনৰ স্পৰ্শ কৰিলে মানুহ ৰোগনাশক হয় আৰু নিজৰ সত্তাৰে লোকসমূহক পুণ্য কৰে।

Verse 72

इति जपः । शाल्मलेर्नाम वृक्षस्य तत्रवासः सहस्रं योजनानां तच्चिह्नं शाल्मलिद्विपमुच्यते

এইদৰে জপ সম্পন্ন হয়। তাত ‘শাল্মলি’ নামৰ বৃক্ষটি হাজাৰ যোজনালৈ বিস্তৃত; সেই চিহ্নৰ বাবে তাক ‘শাল্মলিদ্বীপ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 73

तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो यज्ञबाहुस्तत्पुत्रसुरोचनसौमनस्यरमणकदेवबर्हिपारिभद्राप्यायनाभिज्ञाननामानि सप्तवर्षाणि

তাৰ অধিপতি প্ৰৈয়ব্ৰত বংশৰ ৰজা যজ্ঞবাহু। তেওঁৰ পুত্ৰসকলৰ নামেৰে সাতটা বৰ্ষ: সুৰোচন, সৌমনস্য, ৰমণক, দেব, বৰ্হি, পাৰিভদ্ৰ, আপ্যায়ন আৰু অভিঞ্ঞান।

Verse 74

वर्णाश्च श्रुतधरवीर्यवसुंधरैषंधरसंज्ञा भगवंतं सोमं यजंति

আৰু শ্ৰুতধৰ, বীৰ্য, বসুন্ধৰা আৰু এষংধৰ নামে পৰিচিত বৰ্ণসমূহে ভগৱান সোমক পূজা কৰে।

Verse 75

स्वयोनिः पितृदेवेभ्यो विभजञ्छुक्लकृष्णयोः । अधः प्रजानां सर्वासां राजा नः सोमोस्तु

স্বয়ম্ভূ সোমে পিতৃ আৰু দেৱতাসকলৰ বাবে শুক্ল আৰু কৃষ্ণ পক্ষ বিভাজন কৰে। তলৰ সকলো প্ৰজাৰ ওপৰত আমাৰ ৰজা সোমেই হওক।

Verse 76

इति जपः गोमेदनामा प्लक्षोस्ति सुरम्यो यस्य च्छायया । मोदोवृद्धिं गतं लौल्याद्गोमेदं द्वीपमुच्यते

এইদৰে জপ কোৱা হ’ল। ‘গোমেদ’ নামৰ অতি মনোৰম প্লক্ষ গছ আছে; তাৰ ছাঁয়াত স্নেহ-আনন্দে হৰ্ষ বৃদ্ধি পায়—সেই কাৰণে সেই দ্বীপক ‘গোমেদ-দ্বীপ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 77

तत्र प्रैयव्रत इध्मजिह्वः पतिस्तत्पुत्रसिवसुरम्यसुभद्र शांत्यशप्तमृताभयनामांकितानि सप्त वर्षाणि

তাত প্ৰৈয়ব্ৰত বংশৰ অধিপতি ইধ্মজিহ্ব; আৰু তেওঁৰ পুত্ৰসকল—শিৱ, সুৰম্য, শুভদ্ৰ, শান্ত্য, শপ্ত, মৃতাভয়—এই নামসমূহে সাতটা বৰ্ষ (অঞ্চল) চিহ্নিত।

Verse 78

वर्णाश्च हंसपतंगोर्ध्वांचनसत्यांगसंज्ञाश्चत्वारो भगवंतं सूर्यं यजंते

আৰু চাৰিটা বৰ্ণ—হংস, পতঙ্গ, ঊৰ্ধ্বাঞ্চন, আৰু সত্যাঙ্গ—এইসকলে ভগৱান সূৰ্যদেৱক পূজা কৰে।

Verse 79

प्रश्रस्य विष्णुरूपंयत्तत्रोत्थस्य ब्रह्मणोऽमृतस्य च । मृत्योश्च सूर्यमात्मानं धीमहि

আমি সূৰ্যক—সেই পৰম আত্মাক—ধ্যান কৰোঁ; যি বিষ্ণুৰূপ ধাৰণ কৰে, যি ব্ৰহ্মাৰ উৎস, অমৃতস্বৰূপ, আৰু মৃত্যুক অতিক্ৰম কৰোৱা।

Verse 80

इति जपः । स्वर्णपत्राणि नियुतं योजनानां सहस्रकम् । पुष्करं ज्वलदा भाति तच्चिह्नं द्वीपपुष्करम्

এইদৰে জপ কোৱা হ’ল। সোণালী পাতেৰে কুমুদ/পদ্ম হেজাৰ যোজন বিস্তৃত হৈ অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উজ্বল হয়; সেই চিহ্নৰ বাবেই তাক ‘পুষ্কৰ-দ্বীপ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 81

तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो वीतहोत्रनामा तत्पुत्रौ रमणकघातकौ

ইয়াৰ অধিপতি প্ৰৈয়ব্ৰত বংশীয় বীতহোত্ৰ নামৰ ৰজা; তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ ৰমণক আৰু ঘাতক।

Verse 82

तन्नामचिह्नतं खंडद्वयम्

সেই দুটা খণ্ড নিজ নিজ নামৰ চিহ্নেৰে চিহ্নিত আৰু পৰিচিত।

Verse 83

तयोरंतरालेमानसाचलो नाम वलयाकारः पर्वतो यस्मिन्भ्रमति भगवान्भास्कर इति

দুয়োৰ মাজত মাণসাচল নামে বলয়াকাৰ পৰ্বত আছে; তাতেই ভগৱান ভাস্কৰ (সূৰ্য) নিজৰ গতি সম্পন্ন কৰে বুলি কোৱা হয়।

Verse 84

तत्र वर्णाश्च न संति केवलं समानास्ते ब्रह्म ध्यायंति

তাত বৰ্ণভেদ একেবাৰে নাই; সকলেই সমান, আৰু কেৱল ব্ৰহ্মকেই ধ্যান কৰে।

Verse 85

यद्यत्कर्ममयं लिंगं ब्रह्मलिंगं जनोर्चयन् । भेदेनैकांतमद्वैतं तस्मै भगवते नमः

মানুহে যি যি কৰ্মময় লিঙ্গক পূজে, সেয়াই ব্ৰহ্ম-লিঙ্গ; ভেদেৰে আৰাধিত হলেও সি প্রকৃততে পৰম এক, সম্পূৰ্ণ অদ্বৈত। সেই ভগৱানলৈ নমস্কাৰ।

Verse 86

इति जपः । नैषु क्रोधो न मात्सर्यं पुण्यपापार्जनेन च । अयुतं द्विगुणं चापि क्रमादायुः प्रकीर्तितम्

এইদৰে জপৰ বিধান। তাত ক্ৰোধ নাই, মাত্সৰ্যও নাই, আৰু পুণ্য-পাপ অৰ্জনৰ কথাও নাই। ক্ৰম অনুসাৰে তেওঁলোকৰ আয়ু দহ হাজাৰ, আৰু কিছুমানৰ দ্বিগুণো বুলি কীৰ্তিত।

Verse 87

जपंतः कामिनीयुक्ता विहरंत्यमरा इव । अथ ते संप्रवक्ष्यामि ऊर्ध्वलोकस्य संस्थितिम्

জপত নিমগ্ন হৈ, দিৱ্য সহচৰীৰ সৈতে যুক্ত, তেওঁলোকে অমৰসকলৰ দৰে ক্ৰীড়া কৰে। এতিয়া মই তোমাক ঊৰ্ধ্বলোকসমূহৰ ব্যৱস্থা আৰু অৱস্থা বৰ্ণনা কৰিম।