Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 10

सात्त्विकाच्चाप्यहंकाराद्विद्वि कर्मेद्रियाणि च । एकादशं मनश्चैव राजसं च द्वयोर्विदुः

sāttvikāccāpyahaṃkārādvidvi karmedriyāṇi ca | ekādaśaṃ manaścaiva rājasaṃ ca dvayorviduḥ

সাত্ত্বিক অহংকাৰৰ পৰা জ্ঞানেন্দ্ৰিয় আৰু কৰ্মেন্দ্ৰিয়সমূহ উৎপন্ন হয়, আৰু একাদশ ৰূপে মনোও আছে বুলি কোৱা হয়। ৰাজস তত্ত্বক দুয়োটাকেই প্ৰবৃত্ত (চলিত) কৰোৱা শক্তি বুলি জনা যায়।

सात्त्विकात्from the sāttvika (aspect)
सात्त्विकात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसात्त्विक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also/even)
अहंकारात्from ego (ahaṃkāra)
अहंकारात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअहंकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
विदुःthey know, they state
विदुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
कर्मेन्द्रियाणिorgans of action
कर्मेन्द्रियाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्म + इन्द्रिय (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (कर्मणः इन्द्रियाणि)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एकादशम्the eleventh / making eleven
एकादशम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकादश (संख्याप्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; संख्याविशेषण
मनःmind
मनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
राजसम्rājasa (active)
राजसम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootराजस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
द्वयोःof the two
द्वयोः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्वि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), द्विवचन; संख्याशब्द
विदुःthey know, they state
विदुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

Nārada

Scene: A central figure representing ahaṃkāra emits eleven rays: five sensory faculties, five action faculties, and one mind-ray; a red rājasa current animates them like wind in a wheel, suggesting activation and movement.

A
Ahaṃkāra
I
Indriyas
K
Karmendriyas
M
Manas
R
Rajas
S
Sattva

FAQs

Mind and senses are products of guṇas; mastering rājasa restlessness and cultivating sāttvika clarity is key for dharmic living and spiritual progress.

None.

None.