Adhyaya 20
নাৰদে এক মহাযুদ্ধৰ বৰ্ণনা দিয়ে, য’ত বহু দানৱ ভয়ংকৰ পশু আৰু বাহনত আৰূঢ় হৈ নাৰায়ণ (বিষ্ণু)ৰ ওপৰত ধাৱমান হয়। নিমি, মথন, শুম্ভ, জম্ভ, সেনাপতি গ্ৰসন আৰু মহিষ আদি যোদ্ধাৰ নাম উল্লেখ আছে। প্ৰথমে তীক্ষ্ণ বাণৰ বৰ্ষা হয়; তাৰ পিছত বিষ্ণুৱে ধনু ত্যাগ কৰি গদা ধাৰণ কৰে আৰু স্তৰে স্তৰে অহা অস্ত্ৰক প্ৰত্যস্ত্ৰে প্ৰতিহত কৰে। গ্ৰসনে মুক্ত ৰৌদ্ৰাস্ত্ৰক ব্ৰহ্মাস্ত্ৰে শমায়। তেতিয়া বিষ্ণুৱে ভয় উদ্ৰেককাৰী কালদণ্ডাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি দানৱসেনাক বিধ্বস্ত কৰে, যদিও পাছত প্ৰতিঅস্ত্ৰে তাকো ৰোধ কৰা হয়। তাৰ পিছত বিষ্ণুৱে সুদৰ্শন চক্ৰে গ্ৰসনক নিৰ্ণায়কভাৱে বধ কৰে। নিকট যুঁজত কিছুমান অসুৰে গৰুড় আৰু বিষ্ণুক আঁকোৱালি ধৰি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে; বিষ্ণুৱে তেওঁলোকক ঝাঁকুনি দি আঁতৰাই পুনৰ অস্ত্ৰযুদ্ধ কৰে। মথন অল্প সময়তে বিষ্ণুৰ গদাৰে নিহত হয়। মহিষে প্ৰচণ্ড আক্রমণ কৰিলেও, পদ্মজ ব্ৰহ্মাৰ পূৰ্বঘোষণা অনুসাৰে সি নাৰীৰ হাতে বধ্য—এই নিয়তি-ধৰ্মৰ সীমাৰ বাবে বিষ্ণুৱে তাক তৎক্ষণাৎ মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত কৰে। শুম্ভ উপদেশ পাই পিছু হটে; জম্ভ গৰ্বে গৰুড় আৰু বিষ্ণুক ভাৰী আঘাতে ক্ষণিক অচেতন কৰি, বিষ্ণু স্থিৰ হ’লে পলাই যায়। অধ্যায়ে অস্ত্ৰতত্ত্বৰ ক্ৰম, নিয়তিৰ নৈতিক সীমা আৰু সেনাপতি-বধে সাম্য পুনঃস্থাপনক উজ্জ্বল কৰে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । तं दृष्ट्वा दानवाः सर्वे क्रुद्धाः स्वैःस्वैर्बलैर्वृताः । सरघा इव माक्षिकं रुरुधुः सर्वतस्ततः
নাৰদে ক’লে: তেওঁক দেখি সকলো দানৱ ক্ৰোধিত হ’ল আৰু নিজৰ নিজৰ সৈন্যৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ চাৰিওফালৰ পৰা তেওঁক আগুৰি ধৰিলে, যেনেকৈ মৌ-মাখিয়ে মাখিক আগুৰি ধৰে।
Verse 2
पर्वताभे गजे भीमे मदस्राविणि दुर्दमे । सितचित्रपताके तु प्रभिन्नकरटामुखे
পৰ্বতৰ দৰে বিশাল, ভয়ংকৰ গজৰ ওপৰত—মদ-ৰস ঝৰি পৰা, দমন কৰাত কঠিন—শ্বেত চিত্ৰিত পতাকা ধাৰণ কৰি, কপোল ফাটি ৰস বোৱাই থকা মুখেৰে, তেওঁ আগবাঢ়িল।
Verse 3
स्वर्णवर्णांचिते यद्वन्नगे दावाग्निसंवृते । आरुह्यजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली
যেন বনাবৃত পৰ্বত সোণালী আভাৰে দীপ্ত আৰু দাৱাগ্নিৰে বেষ্টিত, তেনেদৰে বলী দৈত্য নিমিয়ে (নিজ বাহন) আৰোহণ কৰি হৰিৰ বিপক্ষে ধাৱমান হ’ল।
Verse 4
तस्यासन्दानवा रौद्रा गजस्य परिरक्षिणः । सप्तविंशतिकोट्यश्च किरीटकवचोज्जवलाः
সেই গজৰ ৰক্ষক ৰূপে ৰৌদ্ৰ দানৱ সহচৰ আছিল; সংখ্যা সাতাইশ কোটি, মুকুট আৰু কবচে উজ্জ্বল।
Verse 5
अश्वमारुह्य शैलाभं हरिमाद्रवत् । पंचयोजनप्रग्रीवमुष्ट्रमास्थाय जंभकः
পৰ্বতসম অশ্বত আৰোহণ কৰি (এজন) হৰিৰ ফালে ধাৱিল; আৰু জম্ভক পাঁচ যোজন দীঘল গ্ৰীৱাযুক্ত উষ্ট্ৰত আসীন হৈ (সেও) আগবাঢ়িল।
Verse 6
शुम्भो मेषं समारुह्याव्रजद्द्वादशयोजनम् । अपरे दानवेन्द्राश्च यत्ता नानास्त्रापाणयः
শুম্ভ মেষত আৰোহণ কৰি বাৰ যোজন বিস্তৃত পদক্ষেপে আগবাঢ়িল; আৰু আন আন দানৱ-ইন্দ্ৰসকলেও নানাবিধ অস্ত্ৰ হাতে ধৰি, সজ্জিত হৈ ওলাই আহিল।
Verse 7
आजग्मुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम् । परघेण निमिर्दैत्यो मथनो मुद्गरेण च
ৰণত ক্ৰুদ্ধ হৈ তেওঁলোকে অক্লিষ্ট কৰ্মকাৰী বিষ্ণুৰ ওপৰত ধাৱমান হ’ল। দৈত্য নিমিয়ে লোহাৰ গদাৰে আঘাত কৰিলে, আৰু মথনে মুদ্গৰে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 8
शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा । चक्रेण क्रथनः क्रुद्धो जंभः शक्त्या महारणे
শুম্ভে তীক্ষ্ণ শূলেৰে আঘাত কৰিলে, আৰু গ্ৰসনেও প্ৰাসেৰে প্ৰহাৰ কৰিলে। ক্ৰুদ্ধ ক্ৰথনে চক্ৰেৰে আক্ৰমণ কৰিলে, আৰু মহাৰণত জম্ভে শক্তিৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 9
जघ्नुर्नारायणं शेषा विशिखैर्मर्मभेदिभिः । तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि विविशुः पुरुषोत्तमम्
অৱশিষ্ট যোদ্ধাসকলে মর্মভেদী বাণেৰে নাৰায়ণক আঘাত কৰিলে। নিক্ষিপ্ত সেই অস্ত্ৰসমূহ পুৰুষোত্তম, পৰম পুৰুষত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 10
उपदेशा गुरोर्यद्वत्सच्छिष्यं बहुधेरिताः । ततः क्रुद्धो हरिर्गृह्य धनुर्बाणांश्च पुष्कलान्
যেনেকৈ সদ্শিষ্যই গুৰুৰ উপদেশ বাৰে বাৰে গ্ৰহণ কৰে, তেনেকৈ বহু তিৰস্কাৰ নিক্ষিপ্ত হ’ল। তাৰ পাছত ক্ৰুদ্ধ হৰিয়ে ধনু আৰু প্ৰচুৰ বাণ হাতত ল’লে।
Verse 11
ममर्द दैत्यसेनां तद्धर्ममर्थवचो यथा । निमिं विव्याध विंशत्या वाणैरनलवर्चसैः
তেওঁ দানৱসেনাক চূর্ণ কৰিলে, যেন ধৰ্মসঙ্গত অৰ্থৱচনে অধৰ্মক দমন কৰে। আৰু তেওঁ নীমিক অগ্নিসদৃশ তেজস্বী বিশটা বাণেৰে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 12
मथनं दशभिश्चैव शुम्भं पंचभिरेव च । शतेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि माधवः
ক্ৰোধে দগ্ধ মাধৱে মথনক দহটা বাণে, শুম্ভক পাঁচটা বাণে আঘাত কৰিলে আৰু মহিষক শত বাণে বক্ষত বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 13
जंभं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैक शोऽष्टभिः । तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः
তেওঁ জম্ভক বাৰটা তীক্ষ্ণ বাণে বিদ্ধ কৰিলে আৰু আন সকলোকে একে একে আঠটা বাণে আঘাত কৰিলে; তেওঁৰ লাঘৱ আৰু কৌশল দেখি দানৱসকল ক্ৰোধে স্তম্ভিত হ’ল।
Verse 14
चक्रुर्गाढतरं यत्नमावृण्वाना हरिं शरैः । चिच्छेदाथ धनुर्ज्यां च निमिर्भल्लेन दानवः
তেওঁলোকে অধিক গাঢ় প্ৰচেষ্টা কৰিলে, বাণবৃষ্টিৰে হৰিক আৱৰি ধৰিলে; তেতিয়া দানৱ নিমিয়ে ভল্লবাণে ধনুৰ্জ্যা কাটি পেলালে।
Verse 15
हस्ताच्चापं च संरंभाच्चिच्छेद महिषासुरः । षीडयामासा गरुडं जंभो बाणायुतैस्त्रिभिः
ক্ৰোধৰ উন্মাদনাত মহিষাসুৰে হৰিৰ হাতৰ পৰা ধনু কাটি পেলালে; আৰু জম্ভে ত্ৰিশ হাজাৰ বাণে গৰুড়ক পীড়িত কৰিলে।
Verse 16
भुजावस्य च विव्याध शंभो बाणायुतेन वै । ततो विस्मितचित्तस्तु गदां जग्राह माधवः
শম্ভে তেওঁৰ দুয়োটা বাহু দহ হাজাৰ বাণে বিদ্ধ কৰিলে; তেতিয়া মাধৱ বিস্মিতচিত্তে গদা গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 17
तां प्राहिणोत्स वेगेन मथनाय महाहवे । तामाप्राप्तां निमिर्बाणैर्मुशलाभैः सहस्रशः
মহাযুদ্ধত মথনাৰ ওপৰত তেওঁ তাক বেগেৰে নিক্ষেপ কৰিলে; আহি পোৱা তাক নিমিয়ে লোহাৰ মুছল সদৃশ সহস্ৰ সহস্ৰ বাণেৰে প্ৰতিহত কৰিলে।
Verse 18
आहत्य पातयामास विनदन्कालमेघवत् । ततोंऽतरिक्षे हाहेति भूतानां जज्ञिरे कथाः
আঘাত কৰি তেওঁ তাক পেলাই দিলে, কালমেঘৰ দৰে গর্জন কৰি; তেতিয়া আকাশত ভূতগণৰ মাজত “হায়! হায়!” বুলি আৰ্তনাদ উঠিল।
Verse 19
नैतदस्ति बलं व्यक्तं यत्राशीर्यत सा गदा । तां हरिः पतितां दृष्ट्वा अस्थाने प्रार्थनामिव
“য’ত সেই গদা ভাঙি পৰিল, ত’ত প্ৰকাশ্য বল নাথাকে।” তাক পতিত দেখি হৰিয়ে যেন অনুচিত স্থানত কৰা প্ৰাৰ্থনা বুলি ভাবিলে।
Verse 20
जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् । तं मुमोचातिवेगेन निमिमुद्दिश्य दानवम्
তেওঁ ভয়ংকৰ মুদ্গৰ ধৰিলে, দিৱ্য ৰত্নেৰে অলংকৃত; আৰু দানৱ নিমিক লক্ষ্য কৰি তাক অতি বেগেৰে নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 21
तमायांतं वियत्येव त्रयो दैत्या ह्यवारयन् । गदया दंभदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु
আকাশপথে আগবাঢ়োঁতে তিন দৈত্যে তাক বাধা দিলে—দম্ভ দৈত্য গদা লৈ, আৰু গ্ৰসন পট্টিশ (কুঠাৰ সদৃশ অস্ত্ৰ) লৈ।
Verse 22
शक्त्या च महिषो दैत्यो विनदंतो महाररवम् । निराकृतं तमालोक्य दुर्जनैः सुजनं यथा
শক্তি লৈ দানৱ মহিষে মহা গর্জনে গর্জি আক্রমণ কৰিলে; তাক প্ৰতিহত হোৱা দেখি, যেন দুষ্টে সজ্জনক ত্যাগ কৰে তেনে লাগিল।
Verse 23
जग्राह शक्तिमुग्रोग्रां शतघंटामहास्वनाम् । जंभाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्भीषणेरणे
সৌ ঘণ্টাৰ মহাধ্বনি তুলা অতি ভয়ংকৰ তীক্ষ্ণ শক্তি তেওঁ ধৰিলে; জম্ভাক লক্ষ্য কৰি সেই বিভীষিকাময় ৰণত তাক নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 24
तामायान्तीमथालोक्य जंभोऽन्यस्य रथात्त्वरात् । आप्लुत्य लीलया गृह्णन्कामिनीं कामुको यथा
সেইটো আহি থকা দেখি জম্ভে আন এটা ৰথৰ পৰা তৎক্ষণাৎ জঁপিয়াই, লীলাভাৱে তাক ধৰি ল’লে—যেন কামুকে কামিনী ধৰে।
Verse 25
तयैव गरुडं मूर्ध्नि जघ्ने स प्रहसन्बली । ततो भूयो रथं प्राप्य घनुर्गृह्यभ्ययोजयत्
সেই একে শক্তিৰে বলৱানে হাঁহি মাৰি গৰুড়ৰ মূৰত আঘাত কৰিলে; তাৰ পাছত পুনৰ ৰথত উঠি ধনু ধৰি বাণ নিক্ষেপৰ বাবে সাজু হ’ল।
Verse 26
विचेताश्चाभवद्युद्धे गरुडः शक्तिपीडितः । ततः प्रहस्य तं विष्णुः साधुसाध्विति भारत
যুদ্ধত শক্তিৰ যন্ত্ৰণাত গৰুড় অচেতন হ’ল; তেতিয়া বিষ্ণুৱে হাঁহি ক’লে, “সাধু, সাধু,” হে ভাৰত।
Verse 27
करस्पर्शेन कृतवान्विमोहं विनतात्मजम् । समाश्वास्य च तं वाग्भिः शक्तिं दृष्ट्वा च निष्फलाम्
তেওঁ হাতৰ স্পৰ্শে বিনতাৰ পুত্ৰৰ মোহ দূৰ কৰিলে। তাৰ পাছত বাক্যৰে সান্ত্বনা দি চালে যে শক্তি (বল্লম) নিষ্ফল হৈ পৰিছে।
Verse 28
कुभार्यस्य यथा पुंसः सर्वंस्याच्चिंतितं वृथा । दृठसारमहामौर्वीमन्यां संयोजयत्ततः
যেন দুষ্টা পত্নী থকা পুৰুষৰ সকলো চিন্তা-পরিকল্পনা বৃথা হয়, তেনেদৰে (চেষ্টা নিষ্ফল দেখি) তেওঁ তেতিয়া আন এটা মহাবলীয়, দৃঢ় আৰু শক্তিশালী ধনুৰ ডোৰি সংযোজন কৰিলে।
Verse 29
कृत्वा च तलनिर्घोषं रौद्रमस्त्रं मुमोच सः । ततोऽस्त्रतेजसा सर्वमाकाशं नैव दृश्यते
তাৰ পাছত তাল-নিঘোষ সদৃশ গর্জন কৰি তেওঁ ৰৌদ্ৰ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে। অস্ত্ৰৰ তেজে সমগ্ৰ আকাশ যেন অদৃশ্য হৈ পৰিল।
Verse 30
भूमिर्दिशश्च विदिशो बामजालमया बुभुः । दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेनानीर्ग्रसनोऽसुरः
ভূমি, দিশা আৰু বিদিশা বামমুখী জালসদৃশ ফাঁদে পূৰ্ণ হৈ উঠিল। সেই অস্ত্ৰৰ মাহাত্ম্য দেখি অসুৰ সেনানায়ক গ্ৰসন ভয়-আশ্চৰ্যত স্তম্ভিত হ’ল।
Verse 31
ब्राह्ममस्त्रं चकाराशु सर्वास्त्रविनिवारणम् । तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकभीषणम्
তেওঁ তৎক্ষণাৎ ব্ৰাহ্ম অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে, যি সকলো অস্ত্ৰ নিবাৰণকাৰী। তাৰ দ্বাৰা লোকভীষণ ৰৌদ্ৰ অস্ত্ৰ শান্ত হ’ল।
Verse 32
अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन्विष्णुर्दानवसूदनः । कालदंडास्त्रमकरोत्सर्वलोकभयंकरम्
যেতিয়া সেই অস্ত্ৰ প্ৰতিহত হ’ল, তেতিয়া দানৱ-সংহাৰক বিষ্ণুৱে সকলো লোকক ভয়ংকৰ কালদণ্ড অস্ত্ৰ মুকলি কৰিলে।
Verse 33
संधीयमानेस्त्रे तस्मिन्मारुतः परुषो ववौ । चकंपे च मही देवी भिन्नाश्चांबुधयोऽभवन्
সেই অস্ত্ৰ সংধীয়মান হওঁতেই কঠোৰ মাৰুত বতাহ ব’লে; দেবী পৃথিৱী কঁপিল, আৰু সাগৰসমূহো ফাটি গ’ল।
Verse 34
तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः । चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे
সেই উগ্ৰ অস্ত্ৰ দেখি যুদ্ধ-মত্ত দানৱসকলে সমৰত নানাৰূপ দিৱ্য অস্ত্ৰ সাজি নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 35
नारायणांस्त्रं ग्रसनस्तु चक्रे त्वाष्ट्रं निमिश्चास्त्रवरं मुमोच । ऐषीकमस्त्रं च चकार जंभो युद्धस्य दण्डास्त्र निवारणाय
গ্ৰসনে নাৰায়ণ অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে; নিমিয়ে উৎকৃষ্ট ত্বাষ্ট্ৰ অস্ত্ৰ মুকলি কৰিলে; আৰু জম্ভে যুদ্ধত কালদণ্ড অস্ত্ৰ নিবাৰণৰ বাবে ঐষীক অস্ত্ৰ সাজিলে।
Verse 36
यावच्च संधानवशं प्रयांति नारायणादीनि निवारणाय । तावत्क्षणेनैव जघान कोटींदैत्येश्वराणां किल कालदंडः
নাৰায়ণ আদি অস্ত্ৰসমূহ নিবাৰণৰ বাবে সংধানে আনা হৈ থাকোঁতেই, সেই এক মুহূর্ততে—কথিত আছে—কালদণ্ডে দৈত্যেশ্বৰসকলৰ এক কোটিক নিধন কৰিলে।
Verse 37
अनंतरं शांतभयं तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेन च कालदण्डम् । शांतं तदालोक्य हरिः स्वमस्त्रं कोपेन कालानलतुल्यमूर्तिः
তাৰ পাছতে দানৱৰ অস্ত্ৰ-যোগে সেই অস্ত্ৰৰ ভয় শান্ত হ’ল, আৰু কালদণ্ডো নিবৃত্ত হ’ল। সেয়া শান্ত হোৱা দেখি, প্ৰলয়াগ্নিৰ দৰে ক্ৰোধমূৰ্তি হৰি নিজৰ অস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 38
जग्राह चक्रं तपना युतप्रभमुग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् । चिक्षेप सेनापतये ज्वलंतं चतुर्भूजः संयति संप्रगृह्य
চতুৰ্ভুজ প্ৰভুৱে সূৰ্য্য-প্ৰভাৰে দীপ্ত নিজৰ চক্র গ্ৰহণ কৰিলে—যেন নিজৰেই দ্বিতীয় আত্মা, উগ্ৰ আৰু অদম্য। যুদ্ধত দৃঢ়কৈ ধৰি, তেওঁ জ্বলি উঠা চক্রখন সেনাপতিলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 39
तदाव्रजच्चक्रमथो विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यात् । नाशक्नुन्वारयितुं प्रचंडं दैवं यथा पूर्वमिवोपपन्नम्
যেতিয়া সেই চক্র ধাৱমান হৈ আহিল, দানৱৰ শ্ৰেষ্ঠসকলে নিজৰ বীৰ্য্যত সম্পূৰ্ণ ভৰসা কৰি চালে; কিন্তু তেওঁলোকে ভাগ্যৰ সেই প্ৰচণ্ড দেৱবল ৰোধ কৰিব নোৱাৰিলে, আগৰ দৰে পুনৰ।
Verse 40
तदप्रतर्क्यं नवहेतितुल्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे । तद्रक्तधारा रुणघोरनाभि जगाम भूयोपि करं मुरारेः
সেই অচিন্ত্য, নৱধাৰ-দেওয়া অস্ত্ৰসম চক্র গ্ৰসনৰ কণ্ঠত পৰিল। তাৰ ৰক্তধাৰা বোৱাই, ভয়ংকৰ নাভিযুক্ত সুদৰ্শন পুনৰ মুৰাৰিৰ হাতলৈ উভতি গ’ল।
Verse 41
चक्राहतः संयति दानवश्च पपात भूमौ प्रममार चापि । दैत्याश्च शेषा भृशशौकमापुः क्रोधं च केचित्पिपिषुर्भुजांश्च
যুদ্ধত চক্রাহত হৈ সেই দানৱ ভূমিত পৰি প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে। অৱশিষ্ট দানৱসকল গভীৰ শোকে আচ্ছন্ন হ’ল; আৰু কিছুমানে ক্ৰোধত নিজৰ বাহু দন্তে কামুৰিলে।
Verse 42
ततो विनिहते दैत्ये ग्रसने बलनायके । निर्मर्यादमयुध्यंत हरिणा सह दानवाः
তাৰ পাছত বলৰ নায়ক দৈত্য গ্ৰসন নিধন হোৱাত, দানৱসকলে কোনো সীমা-সংযম নধৰি হৰিৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত নামিল।
Verse 43
पट्टिशैर्मुशलैः प्रासैग्नि दाभिः कणपैरपि । तीक्ष्णाननैश्च नाराचैश्चक्रैः शक्तिभिरेव च
তেওঁলোকে কুঠাৰ, মুছল, প্ৰাস, অগ্নিদণ্ড আৰু কাঁটাযুক্ত ক্ষেপণাস্ত্ৰে; তীক্ষ্ণ-মুখ নাৰাচ, চক্ৰ আৰু শক্তিৰে—সকলো প্ৰকাৰ অস্ত্ৰেৰে তেওঁক আঘাত কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 44
तदस्त्रजालं तैर्मुक्तं लब्धलक्षो जनार्दनः । एकैकं शतधा चक्रे बाणैरग्नि शिखोपमैः
তেওঁলোকে নিক্ষেপ কৰা অস্ত্ৰজাল—লক্ষ্য নিখুঁত কৰি জনাৰ্দনে অগ্নিশিখা সদৃশ বাণেৰে একে একে সকলোকে শতধা কৰি পেলালে।
Verse 45
जघान तेषां संक्रुद्धः कोटिकोटिं जनार्दनः । ततस्ते सहसा भूत्वा न्यपतन्केशवोपरि
ক্ৰুদ্ধ হৈ জনাৰ্দনে তেওঁলোকৰ কোটি কোটি জনক নিধন কৰিলে। তাৰ পাছত সিহঁতে হঠাতে একত্ৰ হৈ কেশৱৰ ওপৰত ঝাঁপ দি পৰিল।
Verse 46
गरुडं जगृहुः केचित्पादयोः शतशोऽसुराः । ललंबिरे च पक्षाभ्यां मुखे चान्ये ललंबिरे
কিছুমান অসুৰে শত শতকৈ গৰুড়ৰ পাৱ ধৰি পেলালে। আন কিছুমান তাৰ ডেউকাৰ পৰা ওলমিল, আৰু আন কিছুমান তাৰ ঠোঁটত আঁকোৱালি ধৰি ওলমি থাকিল।
Verse 47
केशवस्यापि धनुषि भुजयोः शीर्ष एव च । ललंबिरे महादैत्या निनदंतो मुहुर्मुहुः
মহাদৈত্যসকলে বাৰে বাৰে গর্জন কৰি কেশৱৰ ধনু, বাহু আৰু তেওঁৰ মস্তকতো আঁকোৱালি ধৰি লম্ফাই থাকিল।
Verse 48
तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा सिद्धचारणवार्तिकाः । हाहेति मुमुचुर्नादसंबरे चास्तुवन्हरिम्
সেই মহা আশ্চৰ্য দৃশ্য দেখি সিদ্ধ, চাৰণ আৰু দেৱবাৰ্তিকাসকলে ‘হা! হা!’ বুলি চিঞৰি উঠিল, আৰু শব্দৰ কোলাহলৰ মাজতে হৰিৰ স্তৱ কৰিল।
Verse 49
ततो हरिर्विनिर्धूय पातयामास तान्भुवि । यथा प्रबुद्धः पुरुषो दोषान्संसारसंभवान्
তাৰ পাছত হৰিয়ে তেওঁলোকক ঝাঁকুনি দি সৰি পেলাই ভূমিত পতিত কৰিল—যেনেকৈ জাগ্ৰত পুৰুষে সংসাৰ-উৎপন্ন দোষসমূহ ত্যাগ কৰে।
Verse 50
विकोशं च ततः नंदकं खड्गमुत्तमम् । चर्म चाप्यमलं विष्णुः पदातिस्तानधावत
তাৰ পাছত বিষ্ণুৱে উত্তম নন্দক খড়্গটি মিয়ানৰ পৰা উলিয়ালে, আৰু নিৰ্মল ঢাল ধৰি পদাতিকসকলৰ ওপৰত পদে পদে ধাৱিত হ’ল।
Verse 51
ततो मुहूर्तमात्रेण पद्मानि दश केशवः । चकर्त्त मार्गे बहुभिर्विचरन्दैत्यसत्तमान्
তাৰ পাছত কেৱল এক মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে কেশৱে যুদ্ধপথত ‘পদ্ম’ নামৰ দহটা বিভাগ কাটি পেলালে, আৰু বহু শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যক আঘাত কৰি আগবাঢ়ি গ’ল।
Verse 52
ततो निमिप्रभृतयो विनद्यासुरसत्तमाः । अधावंत महेष्वासाः केशवं पादचारिणम्
তেতিয়া নিমি আদি গর্জন কৰি, অসুৰসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ মহাধনুৰ্ধৰসকলে পদব্ৰজে যুদ্ধ কৰা কেশৱৰ ওপৰত ধাৱমান হ’ল।
Verse 53
गरुत्मांश्चाभ्ययात्तूर्णमारुरोह च तं हरिः । उवाच च गरुत्मंतं तस्मिंश्च तुमुले रणे
গৰুত্মান তৎক্ষণাৎ আহিল, আৰু হৰিয়ে তাত আৰোহণ কৰিলে। সেই ভয়ংকৰ কোলাহলময় ৰণত তেওঁ গৰুড়ক ক’লে।
Verse 54
अश्रांतो यदि तार्क्ष्यासि मथनं प्रति तद्व्रज । श्रांतश्चेच्च मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव
“হে তাৰ্ক্ষ্য, যদি তুমি ক্লান্ত নহওঁ, তেন্তে মথনাৰ দিশে সোজাকৈ যোৱা। কিন্তু যদি ক্লান্ত হওঁ, তেন্তে এক মুহূৰ্ত ৰণৰ পৰা আঁতৰি থাকা।”
Verse 55
तार्क्ष्य उवाच । न मे श्रमोऽस्ति लोकेश किंचित्संस्मरतश्च मे । यन्मे सुतान्वाहनत्वे कल्पयामास तारकः
তাৰ্ক্ষ্য ক’লে: “হে লোকেশ, মোৰ একেবাৰে ক্লান্তি নাই, বিশেষকৈ যেতিয়া মই স্মৰণ কৰোঁ যে তাৰকে মোৰ পুত্ৰসকলক বাহনত্বত নিযুক্ত কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল।”
Verse 56
इति ब्रवन्रणे दैत्यं मथनं प्रति सोऽगमत् । दैत्यस्तवभिमुखं दृष्ट्वा शंखचक्रगदाधरम्
এইদৰে ৰণত ক’বলৈ ক’বলৈ সি দৈত্য মথনাৰ ফালে গ’ল। দৈত্যে তোমাক সন্মুখত দেখি—শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদা ধাৰণকাৰীক—
Verse 57
जघान भिंडिपालेन शितधारेण वक्षसि । तं प्रहारमचिंत्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे
তেওঁ তীক্ষ্ণ ধাৰযুক্ত ভিন্ডিপালেৰে তেওঁৰ বুকুত আঘাত কৰিলে। তথাপিও সেই মহাযুদ্ধত অচিন্ত্য শক্তিধৰ বিষ্ণুৱে সেই আঘাতক তিলমানো ভ্ৰূক্ষেপ নকৰিলে।
Verse 58
जघान पंचभिर्बाणैर्गिरींद्रस्यापि भेदकैः । आकर्णकृष्टैर्दशभिः पुनर्विद्धः स्तनांतरे
তেওঁ গিৰিৰাজকো ভেদ কৰিব পৰা পাঁচটি বাণেৰে আঘাত কৰিলে; আৰু পুনৰ কাণলৈকে টানি ধৰা দহডাল বাণেৰে বুকুৰ মাজভাগত বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 59
विचेतनो मुहूर्तात्स संस्तभ्य मथनः पुनः । गृहीत्वा परिघं मूर्ध्नि जनार्दनमताडयत्
মথন ক্ষন্তেকৰ বাবে অচেতন হৈ পৰিছিল যদিও পুনৰ সুস্থিৰ হ’ল; তাৰপাছত এটা লোহাৰ পৰিঘ হাতত লৈ জনাৰ্দনৰ মূৰত আঘাত কৰিলে।
Verse 60
विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितोऽभवत् । ततः कोपविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः
সেই আঘাতত বিষ্ণু কঁপি উঠিল আৰু ক্ষন্তেকৰ বাবে টলমল কৰিলে। তেতিয়া মাধৱে ক্ৰোধত চকু বহল কৰি নিজৰ গদা তুলি ল’লে।
Verse 61
तया संताडयामास मथनं हृदये दृढम् । स पपात तथा भूमौ चूर्णितांगो ममार च
সেই গদাৰে তেওঁ মথনৰ হৃদয়ত তীব্ৰ আঘাত কৰিলে। সি মাটিত ঢলি পৰিল; তাৰ অংগ-প্ৰত্যংগ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হ’ল আৰু সি মৃত্যুবৰণ কৰিলে।
Verse 62
तस्मिन्निपतिते भूमौ मथने मथिते भृशम् । अवसादं युयुर्दैत्याः सर्वे ते युद्धमण्डले
মথন ভূমিত পতিত হৈ অতি ভাৱে মথিত-চূর্ণ হোৱাত, যুদ্ধ-মণ্ডলত থকা সকলো দৈত্য গভীৰ বিষাদত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 63
ततस्तेषु विषण्णेषु दानवेष्वतिमानिषु । चुकोप रक्तनयनो महिषो दानवेश्वरः
তাৰ পাছত সেই অতিমানী দানৱসকল বিষণ্ণ হোৱাত, দানৱেশ্বৰ মহিষ ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল; তাৰ চকু ৰক্তবৰ্ণ হ’ল।
Verse 64
प्रत्युद्ययौ हरिं रौद्रः स्वबाहुबलमाश्रितः । रीक्ष्णधारेण शूलेन महिषो हरिमर्दयन्
ৰৌদ্ৰ হৈ, নিজৰ বাহুবলৰ আশ্ৰয় লৈ, মহিষ হৰিৰ ফালে ধাৱমান হ’ল আৰু তীক্ষ্ণধাৰ শূলেৰে হৰিক আঘাত কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 65
शक्त्या च गरुडं वीरो हृदयेऽभ्यहनद्दृढम् । ततो विवृत्य वदनं महामलगुहानिभम्
আৰু সেই বীৰে শক্তি (বল্লম)ৰে গৰুড়ৰ হৃদয়ত দৃঢ় আঘাত কৰিলে। তাৰ পাছত সি মুখ মেলিলে—মহা মলিন গুহাৰ দৰে—
Verse 66
ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः सगरुत्मंतमच्युतम् । अथाच्युतोऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम्
ৰণত সেই দৈত্যে গৰুড়সহ অচ্যুতক গিলিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে। কিন্তু অচ্যুতেও দানৱৰ অভিপ্ৰায় বুজি পেলালে,
Verse 67
वदनं पूरयामास दिव्यैस्त्रैर्महाबलः । स तैर्बाणैरभिहतो महिषोऽचलसंनिभः
মহাবলীয়ে তিনিটা দিব্য বাণেৰে তাৰ মুখ পূৰিলে। সেই বাণসমূহে আঘাত কৰা মহিষা পৰ্বতসম, আহত হ’ল।
Verse 68
परिवर्तितकायार्धः पपाताथ ममार च । महिषं पतितं दृष्ट्वा जीवयित्वा पुनर्हरिः
দেহৰ আধা অংশ উলটি গৈ সি পৰিল আৰু মৰিল। মহিষা পতিত দেখি, হৰিয়ে তাক পুনৰ জীৱিত কৰিলে।
Verse 69
महिषं प्राह मत्तस्त्वं वधं नार्हसि दानव । योषिद्वध्यः पुरोक्तस्त्वं साक्षात्कमलयोनिना
তেওঁ মহিষাক ক’লে: “হে দানৱ, মোৰ হাতে তোৰ বধ যোগ্য নহয়। পূৰ্বে কমলযোনি ব্ৰহ্মাই সाक्षাতে কৈছিল—তোক এজনী নাৰীয়ে বধ কৰিব।”
Verse 70
उत्तिष्ठ गच्छ मन्मुक्तो द्रुतमस्मान्महारणात् । इत्युक्तो हरिणा तस्माद्देशादपगतोऽसुरः
“উঠ আৰু যা—মোৰ দ্বাৰা মুক্ত—এই মহাৰণভূমিৰ পৰা শীঘ্ৰে আঁতৰি যা।” হৰিয়ে এনেদৰে কোৱাত অসুৰে সেই স্থান ত্যাগ কৰিলে।
Verse 71
तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुंभदानवः । संदष्टौष्ठपुटाटोपो भृकुटीकुटिलाननः
সেই দৈত্য মহিষা যেতিয়া পিঠ ঘুৰাই গ’ল, তেতিয়া দানৱ শুম্ভ ক্ৰোধে ওঁঠ কামুৰি, ভ্ৰূকুটি গাঁঠি মুখ বেঁকা কৰি, ৰোষে জ্বলি উঠিল।
Verse 72
निर्मध्य पाणिना पाणिं धनुरादाय भैरवम् । सज्जीकृत्य महाघोरान्मुमोच शतशः शरान्
হাতত হাত ধৰি সি ভৈৰৱ নামৰ ভয়ংকৰ ধনু ল’লে। ধনুখন টানি সাজু কৰি সি অতি ঘোৰ শত শত শৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 73
स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातस्ततश्व विष्णुं च दैत्यः । बाणैर्ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः क्षिप्तैरसंख्यैः प्रतिघाहीनैः
সেই দানৱ আছিল আশ্চৰ্য যোদ্ধা, দৃঢ় মুষ্টিপাতে প্ৰহাৰকাৰী; তাৰ পাছত সি বিষ্ণুকো আক্ৰমণ কৰিলে। অগ্নিশিখাৰ দৰে জ্বলি উঠা, অগণন আৰু নিৰন্তৰ আঘাতকাৰী বাণ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 74
विष्णुश्च दैत्येंद्रशरार्दितो भृशं भुशुंडिमादाय कृतांततुल्याम् । तया मुखं चास्य पिपेष संख्ये शुंभस्य जत्रुं च धराधराभम्
দানৱ-ৰাজৰ শৰবিদ্ধ হৈ বিষ্ণু অতিশয় আঘাতপ্ৰাপ্ত হ’ল; তেতিয়া সি কৃতান্তসমা ভুশুণ্ডী গদা ধৰি ল’লে। যুদ্ধক্ষেত্ৰত তাৰে সি তাৰ মুখ চেপি গুঁড়ি কৰিলে আৰু শুম্ভৰ পৰ্বতসম জত্রুও ভাঙি পেলালে।
Verse 75
ततस्त्रिभिः शंभुभुजं द्विषष्ट्या सूतस्य शीर्षं दशक्षिश्च केतुम् । विष्णुर्विकृष्टैः श्रवणावसानं दैत्यस्य बाणैर्ज्वलनार्कवर्णैः
তাৰ পাছত বিষ্ণুৱে টানি ধৰি, অগ্নি আৰু সূৰ্যৰ দৰে বৰ্ণৰ দানৱৰ বাণেৰে—তিনিটাৰে শম্ভুৰ বাহু, বাষট্টিটাৰে সূতৰ মূৰ, আৰু দহটাৰে কেতু (ধ্বজা) কাটি পেলালে।
Verse 76
स तैश्च विद्धो व्यथितो बभूव दैत्येश्वरो विस्रुतशोणिताक्तः । ततोऽस्य किंचिच्चलितस्य धैर्यादुवाच शंखांबुजसार्ङ्गपाणिः
সেই বাণে বিদ্ধ হৈ দানৱৰ অধিপতি ব্যথিত হ’ল, বৈ যোৱা ৰক্তে লেপিত হ’ল। তাৰ ধৈৰ্য অলপ কঁপিবলৈ ধৰাত, শঙ্খ-পদ্ম-সাৰ্ঙ্গধাৰী বিষ্ণুৱে তাক ক’লে।
Verse 77
योषित्सुवध्योऽसि रणं विभुंच शुंभाऽशुभ स्वल्पतरैरहोभिः । मत्तोर्हसि त्वं न वृथैव मूढ ततोऽपयातः स च शंभदानवः
হে অশুভ শুম্ভ, তুমি এগৰাকী নাৰীৰ হাতত নিহত হোৱাৰ যোগ্য; আৰু তোমাৰ যুদ্ধৰ পৰাক্ৰম মাত্ৰ কেইদিনমানৰ ভিতৰতে শেষ হ’ব। তুমি মোৰ সমকক্ষ নহয়—বৃথা চেষ্টা নকৰিবা, হে মূৰ্খ।" এইদৰে কৈ সেই দানৱ শুম্ভই পিছুৱাই গ’ল।
Verse 78
जम्भोऽथ तद्विष्णुमुखान्निशम्य जगर्ज चोच्चैः कृतसिंहनादः । प्रोवाच वाक्यं च सलीलमाजौ महाट्टहासेन जगद्विकंप्य
তেতিয়া জম্ভই বিষ্ণুৰ মুখৰ পৰা সেই কথা শুনি সিংহৰ দৰে ডাঙৰকৈ গৰজি উঠিল; আৰু যুদ্ধত সি জগত কঁপাই তোলা অট্টহাস্যৰে ধেমালি কৰি ক’লে।
Verse 79
किमेभिस्ते जलावास दैत्यैर्हीनपराक्रमैः । मामासादय युद्धेऽस्मिन्यदि ते पौरुषं क्वचित्
"হে জলবাসী, এই দুৰ্বল পৰাক্ৰমী দৈত্যবোৰৰ পৰা তোমাৰ কি লাভ? যদি তোমাৰ অলপমানো পুৰুষত্ব আছে, তেন্তে এই যুদ্ধত মোৰ সন্মুখীন হোৱা।"
Verse 80
यत्ते पूर्वं हता दैत्या हिरण्याक्षमुखाः किल । जंभस्तदाभवन्नैव पश्य मामद्य संस्थितम्
"তুমি পূৰ্বে যিবোৰ দানৱক বধ কৰিছিলা—হিৰণ্যক্ষ আৰু অন্যান্য—সেইবোৰ জম্ভ নাছিল। আজি মোক তোমাৰ সন্মুখত থিয় হৈ থকা দেখা!"
Verse 81
पश्य तालप्रती काशौ भुजावेतौ हरे मम । वक्षो वा वज्रकठिनं मयि प्रहर तत्सुखम्
"হে হৰি, তাল গছৰ দৰে মোৰ এই বাহু দুটা আৰু বজ্ৰৰ দৰে কঠিন এই বুকুখন চোৱা। মোক আঘাত কৰা—তোমাৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে তেনে কৰা!"
Verse 82
इत्युक्तः केशवस्तेन सृक्किणी संलिहन्रुषा । मुमोच परिघंघोरं विरीणामपि दारणम्
তেনে এইদৰে কোৱা শুনি কেশৱ ক্ৰোধত ওঁঠৰ কোণ চেলেকি, ভয়ংকৰ লৌহ-পৰিঘ নিক্ষেপ কৰিলে, যি বীৰসকলকো বিদীৰ্ণ কৰিব পৰা।
Verse 83
ततस्तस्याप्यनुपदं कालायसमयं दृढम् । मुमोच मुद्गरं विष्णुर्द्वितीयं पर्वतं यथा
তাৰ পাছতেই বিষ্ণুৱে তৎক্ষণাৎ ক’লা লৌহৰ অতি দৃঢ় মুদ্গৰ নিক্ষেপ কৰিলে, যেন দ্বিতীয় এটা পৰ্বত খহি পৰে।
Verse 84
तदायुधद्वयं दृष्ट्वा जंभो न्यस्य रथे धनुः । आप्लुत्य परिघं गृह्य गरुडं तेन जघ्निवान्
সেই দুটা অস্ত্ৰ দেখি জম্ভে ৰথত ধনু থৈ, জঁপিয়াই পৰিঘ ধৰি, সেইটাৰে গৰুড়ক আঘাত কৰিলে।
Verse 85
द्वितीयं मुद्गरं चानु गृहीत्वा विनदन्रणे । सर्वप्राणेन गोविंदं तेन मूर्ध्नि जघान सः
তাৰ পাছত দ্বিতীয় মুদ্গৰো ধৰি, ৰণভূমিত গর্জন কৰি, সি সৰ্বশক্তিৰে গোবিন্দৰ মূৰত আঘাত কৰিলে।
Verse 86
ताभ्यां चातिप्रहाराभ्यामुभौ गरुडकेशवौ । मोहाविष्टौ विचेतस्कौ मृतकल्पाविवासताम्
সেই দুটা প্ৰচণ্ড আঘাতত গৰুড় আৰু কেশৱ দুয়ো মোহগ্ৰস্ত হৈ, চেতনাহীন, যেন মৃতসদৃশ হৈ পৰি ৰ’ল।
Verse 87
तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा जगर्जुर्दैत्यसत्तमाः । नैतान्हर्षमदोद्धूतानिदं सेहे जगत्तदा
সেই মহা অদ্ভুত দৃশ্য দেখি দানৱৰ শ্ৰেষ্ঠসকলে গর্জন কৰিলে। হর্ষ আৰু গৰ্বৰ মদে উন্মত্ত হৈ তেওঁলোকে নিজকে ধৰি ৰাখিব নোৱাৰিলে; সেই মুহূর্তত জগতেও তেওঁলোকৰ উল্লাস সহিব নোৱাৰিলে।
Verse 88
सिंहनादैस्तलोन्नाहैर्धनुर्नादैश्च बाणजैः । जंभं ते हर्षयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ते
সিংহনাদ, উচ্চ হাঁক, ধনুৰ টংকাৰ আৰু বাণৰ সোঁ-সোঁ শব্দে তেওঁলোকে জম্ভক আনন্দিত কৰিলে। আৰু উল্লাসত তেওঁলোকে নিজৰ বস্ত্ৰসমূহো ঝাঁকুনি দি নাচাই তুলিলে।
Verse 89
शंखांश्च पूरयामासुश्चिक्षिपुर्देवता भृशम्
আৰু দেৱতাসকলে উচ্চ ধ্বনিত শঙ্খ পূৰিলে (ফুঁ দিলে) আৰু মহাবলেৰে নিজৰ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 90
संज्ञामवाप्याथ महारणे हरिः सवैनतेयः परिरभ्य जंभम् । पराङ्मुखः संयुगादप्रधृष्यात्पलायनं वेगपरश्चकार
তাৰপিছত সেই মহাৰণত সংজ্ঞা পাই হৰি (বিষ্ণু)য়ে বৈনতেয় (গৰুড়)সহ জম্ভক আঁকোৱালি ধৰি ধৰিলে। যুদ্ধৰ পৰা মুখ ঘূৰাই—সেই ঠাইত অজেয় হোৱাৰ কাৰণে—তেওঁ অতি বেগে পলায়ন কৰিলে।