Adhyaya 209

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं पार्थ पुष्कलीतीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ह्यश्वमेधफलं लभेत्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছতেই, হে পাৰ্থ, পুষ্কলী নামৰ উত্তম তীৰ্থ আছে। সেই তীৰ্থত মানুহে স্নান কৰিলে নিশ্চয়েই অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 2

क्षमानाथं ततो गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दानवगन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेवितम्

তাৰ পৰা পাছত ক্ষমানাথ নামৰ তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত, যি ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। দানৱ, গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসকলেও যাক সেৱা-সন্মান কৰে।

Verse 3

तत्र तिष्ठति देवेशः साक्षाद्रुद्रो महेश्वरः । भारेण महता जातो भारभूतिरिति स्मृतः

তাত দেৱেশ্বৰ, সাক্ষাৎ ৰুদ্ৰ মহেশ্বৰ অৱস্থিত। মহা ‘ভাৰ’ৰ কাৰণে তেওঁ ‘ভাৰভূতি’ নামে প্ৰখ্যাত আৰু স্মৃত।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । भारभूतीति विख्यातं तीर्थं सर्वगुणान्वितम् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र परं कौतूहलं हि मे

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, ‘ভাৰভূতি’ নামে খ্যাত, সকলো গুণে বিভূষিত সেই তীৰ্থৰ কথা মই শুনিব বিচাৰোঁ; কিয়নো মোৰ কৌতূহল অতি মহান।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भारभूतिसमुत्पत्तिं शृणु पाण्डवसत्तम । विस्तरेण यथा प्रोक्ता पुरा देवेन शम्भुना

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে পাণ্ডৱশ্ৰেষ্ঠ, ভাৰভূতিৰ উৎপত্তি শুনা; যিদৰে পূৰ্বে স্বয়ং দেৱ শম্ভুৱে বিস্তাৰে কৈছিল।

Verse 6

आसीत्कृतयुगे विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । विष्णुशर्मेति विख्यातः सर्वशास्त्रार्थपारगः

কৃতযুগত এজন বিপ্ৰ আছিল, যি বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী। তেওঁ বিষ্ণুশৰ্মা নামে খ্যাত আছিল আৰু সকলো শাস্ত্ৰৰ অৰ্থত সম্পূৰ্ণ নিপুণ আছিল।

Verse 7

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचं धृतिस्तथा । विद्या विज्ञानमास्तिक्यं सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम्

ক্ষমা, দম, দয়া, দান, সত্য, শৌচ আৰু ধৃতি; লগতে বিদ্যা, বিবেচনা আৰু আস্তিক্য—এই সকলো গুণ তেওঁৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত আছিল।

Verse 8

ईदृग्गुणा हि ये विप्रा भवन्ति नृपसत्तम । पतितान्नरके घोरे तारयन्ति पित्ःंस्तु ते

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, এনে গুণে বিভূষিত ব্ৰাহ্মণসকলে নিশ্চয়ই ভয়ংকৰ নৰকত পতিত নিজৰ পিতৃলোককো উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 9

इन्द्रियं लोलुपा विप्रा ये भवन्ति नृपोत्तम । पतन्ति नरके घोरे रौरवे पापमोहिताः

হে নৃপোত্তম, যিসকল ব্ৰাহ্মণ ইন্দ্ৰিয়ভোগত লোভী হয়, পাপমোহে বিভ্ৰান্ত হৈ, তেওঁলোকে ৰৌৰৱ নামৰ ভয়ংকৰ নৰকত পতিত হয়।

Verse 10

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

যিসকল ব্ৰাহ্মণ ক্ষান্ত আৰু দান্ত, যাঁহাৰ কৰ্ণ শ্ৰুতিৰে পৰিপূৰ্ণ, যাঁহাতে ইন্দ্ৰিয়জয় কৰিছে, প্ৰাণিহিংসাৰ পৰা নিবৃত্ত, আৰু প্ৰতিগ্ৰহ গ্ৰহণত হাত সংযত—তেনে ব্ৰাহ্মণেই আনকো সংসাৰ-সাগৰ পাৰ কৰাবলৈ সক্ষম।

Verse 11

एवं गुणगणाकीर्णो ब्राह्मणो नर्मदातटे । वसते ब्राह्मणैः सार्धं शिलोञ्छवृत्तिजीवनः

এইদৰে গুণসমূহে পৰিপূৰ্ণ সেই ব্ৰাহ্মণ নর্মদাৰ তীৰত বাস কৰিছিল। আন ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে একেলগে থাকি, শিলোঞ্ছ-বৃত্তিৰে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিছিল।

Verse 12

तादृशं ब्राह्मणं ज्ञात्वा देवदेवो महेश्वरः । द्विजरूपधरो भूत्वा तस्याश्रममगात्स्वयम्

এনে ধৰণৰ ব্ৰাহ্মণক জানি, দেৱদেৱ মহেশ্বৰ নিজে দ্বিজৰূপ ধৰি সেই মুনিৰ আশ্ৰমলৈ স্বয়ং গ’ল।

Verse 13

दृष्ट्वा तं ब्राह्मणैः सार्धमुच्चरन्तं पदक्रमम् । अभिवादयते विप्रं स्वागतेन च पूजितः

তেওঁক ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে পদক্ৰমে উচ্চাৰণ কৰি আহি থকা দেখি, সেই ব্ৰাহ্মণে আগন্তুকক অভিবাদন কৰিলে; আৰু অতিথিক যোগ্য স্বাগতেৰে সন্মান-পূজা কৰা হ’ল।

Verse 14

प्रोवाच तं मुहूर्तेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । किमथ तद्बटो ब्रूहि किं करोमि तवेप्सितम्

এটা মুহূর্তৰ পাছত বিস্ময়ে ভৰা ব্ৰাহ্মণে তেওঁক ক’লে—“হে বটু! কিহেতু আহিলা? কোৱা, তোমাৰ ইচ্ছিত সেৱা মই কি কৰিম?”

Verse 15

बटुरुवाच । विद्यार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम । ददासि यदि मे विद्यां ततः स्थास्यामि ते गृहे

বটুৱে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মোক বিদ্যাৰ অন্বেষণত অহা বিদ্যাৰ্থী বুলি জানিবা। যদি আপুনি মোক বিদ্যা দান কৰে, তেন্তে মই আপোনাৰ গৃহত বাস কৰিম।

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । सर्वेषामेव विप्राणां बटो त्वं गोत्र उत्तमे । दानानां परमं दानं कथं विद्या च दीयते

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: হে উত্তম গোত্ৰৰ বটু, সকলো বিপ্ৰৰ মাজত তুমি শ্ৰেষ্ঠ। দানসমূহৰ ভিতৰত পৰম দান বিদ্যা—এই বিদ্যা কেনেকৈ দিয়া যায়?

Verse 17

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या भवतीह फलप्रदा

গুৰুৰ শুশ্ৰূষাৰে বিদ্যা লাভ হয়, অথবা প্ৰচুৰ ধনেৰে; নাইবা বিদ্যাৰ দ্বাৰাই বিদ্যা লাভ হয়—এই লোকত ই ফলপ্ৰদ হয়।

Verse 18

बटुरुवाच । यथान्ये बालकाः स्नाताः शुश्रूषन्ति ह्यहर्निशम् । तथाहं बटुभिः सार्धं शुश्रूषामि न संशयः

বটুৱে ক’লে: যেনেকৈ আন বালকসকলে নিত্যকর্ম সম্পন্ন কৰি দিন-ৰাতি শুশ্ৰূষা কৰে, তেনেকৈ মইও আন বটুসকলৰ সৈতে নিশ্চয় সেবা কৰিম।

Verse 19

तथेति चोक्त्वा विप्रेन्द्रः पाठयंस्तं दिने दिने । वर्तते सह शिष्यैः स शिलोञ्छानुपहारयन्

“তথাই হওক” বুলি কৈ বিপ্ৰেন্দ্ৰই তাক দিনে দিনে পাঠ দিছিল। সি শিষ্যসকলৰ সৈতে বাস কৰি শিলোঞ্ছৰে সংগ্ৰহ কৰা শস্য উপহাৰ স্বৰূপে আনিছিল।

Verse 20

ततः कतिपयाहोभिः प्रोक्तो बटुभिरीश्वरः । पचनाद्यं बटो कर्म कुरु क्रमत आगतम्

তাৰ পাছত কিছুমান দিনৰ পিছত বটুক শিষ্যসকলে ঈশ্বৰক ক’লে— “হে বটুক, ৰান্ধনি আদি কৰ্মসমূহ যি ক্ৰমে আহে, সেই ক্ৰমে পালন কৰা।”

Verse 21

तथेति चोक्तो देवेशो भारग्राममुपागतः । ध्यात्वा वनस्पतीः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

এইদৰে নিৰ্দেশ পোৱা দেৱেশ্বৰ ভাৰগ্ৰাম নামৰ ঠাইলৈ গ’ল। সকলো বনস্পতি ধ্যান কৰি তেওঁ এই বাক্য ক’লে।

Verse 22

यावदागच्छते विप्रो बटुभिः सह मन्दिरम् । अदर्शनाभिः कर्तव्यं तावदन्नं सुसंस्कृतम्

“যেতিয়ালৈকে বিপ্ৰ বটুকসকলৰ সৈতে মন্দিৰলৈ নাহে, তেতিয়ালৈকে তোমালোকে অদৃশ্য হৈ থাকিবা; আৰু সেই সময়ত ভালকৈ ৰন্ধা, সুসংস্কৃত অন্ন সাজু কৰিবা।”

Verse 23

एवमुक्त्वा तु ताः सर्वा विश्वरूपो महेश्वरः । क्रीडनार्थं गतस्तत्र बटुवेषधरः पृथक्

এইদৰে সকলোকে ক’লে পাছত, বিশ্বৰূপ মহেশ্বৰ ক্ৰীড়াৰ নিমিত্তে তাত পৃথককৈ বটুকৰ বেশ ধৰি গ’ল।

Verse 24

दृष्ट्वा समागतं तत्र बटुवेषधरं पृथक् । धिक्त्वां च परुषं वाक्यमूचुस्ते गिरिसन्निधौ

তাত পৃথককৈ অহা বটুক-বেশধাৰীজনক দেখি, গিৰিৰ সন্নিধানত তেওঁলোকে কঠোৰ বাক্য ক’লে— “ধিক তোক!”

Verse 25

क्षुत्क्षामकंठाः सर्वे च गत्वा तु किल मन्दिरम् । त्वया सिद्धेन चान्नेन तृप्तिं यास्यामहे वयम्

আমি সকলোৱে ক্ষুধাত কাতৰ, গলা শুকাই গৈছে। নিশ্চয়েই আমি মন্দিৰলৈ গৈছিলোঁ; তুমি সিদ্ধ কৰি থোৱা অন্নেৰে আমি তৃপ্ত হ’ম।

Verse 26

तद्वृथा चिन्तितं सव त्वयागत्य कृतं द्विज । मिथ्याप्रतिज्ञेन सता दुरनुष्ठितमद्य ते

হে দ্বিজ, তোমাৰ আহি পৰাৰ বাবে আমাৰ সকলো চিন্তা-পরিকল্পনা বৃথা হ’ল। মিছা প্ৰতিজ্ঞা কৰি তুমি আজি কুকৰ্ম কৰিলা।

Verse 27

बटुरुवाच । सन्तापमनुतापं वा भोजनार्थं द्विजर्षभाः । मा कुरुध्वं यथान्यायं सिद्धेऽग्रे गृहमेष्यथा

বটুৱে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, ভোজনৰ কাৰণে দুখ বা অনুতাপ নকৰিবা। যেতিয়া সকলো ন্যায়মতে সিদ্ধ হ’ব, তেতিয়া তোমালোক ক্ৰমে ঘৰত আহিবা।

Verse 28

बटुरुवाच । दिनशेषेण चास्माकं पञ्चतां च दिने दिने । निष्पत्तिं याति वा नेति तदसिद्धमशेषतः

বটুৱে ক’লে: দিনৰ অলপ অংশহে বাকী আছে, আৰু আমাৰ জীৱনো দিনে দিনে অনিশ্চিত। এই কাৰ্য সিদ্ধ হ’ব নে নহ’ব—সেয়া সম্পূৰ্ণৰূপে অসিদ্ধ।

Verse 29

असिद्धं सिद्धमस्माकं यत्त्वया समुदाहृतम् । दृष्ट्वानृतं गतास्तत्र त्वां बद्धाम्भसि निक्षिपे

যি অসিদ্ধ আছিল তাক তুমি আমাৰ আগত সিদ্ধ বুলি ঘোষণা কৰিলা। তাত গৈ যদি আমি মিছা দেখোঁ, তেন্তে মই তোমাক বান্ধি পানীত পেলাম।

Verse 30

बटुरुवाच । भोभोः शृणुध्व सर्वेऽत्र सोपाध्याया द्विजोत्तमाः । प्रतिज्ञां मम दुर्धर्षां यां श्रुत्वा विस्मयो भवेत्

বটু ক’লে: “হে হে! ইয়াত উপস্থিত সকলোয়ে—উপাধ্যায়সকলসহ, হে দ্বিজোত্তমসকল—শুনা। মোৰ অদম্য প্ৰতিজ্ঞা শুনা; যি শুনিলে বিস্ময় জাগিব।”

Verse 31

यदि सिद्धमिदं सर्वमन्नं स्यादाश्रमे गुरोः । यूयं बद्ध्वा मया सर्वे क्षेप्तव्या नर्मदाम्भसि

“যদি গুৰোৰ আশ্ৰমত এই সকলো অন্ন সঁচাকৈ সিদ্ধ হয়, তেন্তে মই তোমালোক সকলোকে বান্ধি নর্মদাৰ জলে নিক্ষেপ কৰিম।”

Verse 32

अथवान्नं न सिद्धं स्याद्भवद्भिर्दृढबन्धनैः । गुरोस्तु पश्यतो बद्ध्वा क्षेप्तव्योऽहं नर्मदाह्रदे

“নচেৎ, যদি অন্ন সিদ্ধ নহয়, তেন্তে তোমালোকেই দৃঢ় বন্ধনে মোক বান্ধি—গুৰোৱে চাই থাকোঁতে—নর্মদাৰ হ্ৰদত নিক্ষেপ কৰিব লাগিব।”

Verse 33

तथेति कृत्वा ते सर्वे समयं गुरुसन्निधौ । स्नात्वा जाप्यविधानेन भूतग्रामं ततो ययुः

এইদৰে “তথেই” বুলি ক’লে তেওঁলোকে গুৰুৰ সন্নিধিত সময় পাকা কৰিলে। তাৰ পাছত স্নান কৰি আৰু বিধিমতে জপ সম্পন্ন কৰি, তেওঁলোকে ভূতগ্ৰাম নামৰ ঠাইলৈ গ’ল।

Verse 34

दृष्ट्वा ते विस्मयं जग्मुर्विस्तृते भक्ष्यभोजने । षड्रसेन नृपश्रेष्ठ भुक्त्वा हुत्वा पृथक्पृथक्

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! বিস্তৃত ভক্ষ্য-ভোজন দেখি তেওঁলোকে বিস্মিত হ’ল। তাৰ পাছত ষড়ৰসযুক্ত আহাৰ ভক্ষণ কৰি, প্ৰতিজনে পৃথক পৃথকভাৱে হোমত আহুতি অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 35

ततः प्रोवाच वचनं हृष्टपुष्टो द्विजोत्तमः । वरदोऽस्मि वरं वत्स वृणु यत्तव रोचते

তেতিয়া হৃষ্ট-পুষ্ট দ্বিজোত্তমে বচন ক’লে: “বৎস, মই বৰদাতা; তোমাৰ যি মন পচন্দ, সেই বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 36

साङ्गोपाङ्गास्तु ते वेदाः शास्त्राणि विविधानि च । प्रतिभास्यन्ति ते विप्र मदीयोऽस्तु वरस्त्वयम्

“সাঙ্গ-উপাঙ্গসহ তোমাৰ বেদসমূহ আৰু নানাবিধ শাস্ত্ৰৰ শাখা-প্ৰশাখা, হে বিপ্ৰ, তোমাৰ বোধত দীপ্ত হ’ব—এইয়াই মোৰ দিয়া বৰ।”

Verse 37

प्रणम्य बटुभिः सार्धं स चिक्रीड यथासुखम् । द्वितीये तु ततः प्राप्ते दिवसे नर्मदाजले

প্ৰণাম কৰি বটুসকলৰ সৈতে সি যথাসুখে ক্ৰীড়া কৰিলে; তাৰ পিছত দ্বিতীয় দিন আহিলত নর্মদাৰ জলত...

Verse 38

क्रीडनार्थं गताः सर्वे सोपाध्याया युधिष्ठिर । ततः स्मृत्वा पणं सर्वे भाषयित्वा विधानतः

হে যুধিষ্ঠিৰ, সকলোৱে উপাধ্যায়সহ ক্ৰীড়াৰ বাবে গ’ল। তাৰ পিছত পণটো স্মৰণ কৰি, সকলোৱে বিধিমতে পুনৰ উচ্চাৰণ কৰি ক’লে।

Verse 39

उपाध्यायमथोवाच नत्वा देवः कृताञ्जलिः । जले प्रक्षेपयाम्यद्य निष्प्रतिज्ञान् बटून् प्रभो

তাৰ পিছত দেৱে উপাধ্যায়ক প্ৰণাম কৰি কৃতাঞ্জলি হৈ ক’লে: “প্ৰভো, আজি মই প্ৰতিজ্ঞাভ্ৰষ্ট বটুসকলক জলত নিক্ষেপ কৰিম।”

Verse 40

तद्देवस्य वचः श्रुत्वा नष्टास्ते बटवो नृप । गुरोस्तु पश्यतो राजन्धावमाना दिशो दश

হে নৃপ! দেৱৰ বাক্য শুনি সেই বটুসকল (শিষ্য) অদৃশ্য হ’ল; আৰু গুৰুয়ে চাই থাকোঁতেই, হে ৰাজন, তেওঁলোকে দহো দিশলৈ দৌৰি গ’ল।

Verse 41

वायुवेगेन देवेन लुञ्जितास्ते समन्ततः । भारं बद्ध्वा तु सर्वेषां बटूनां च नरेश्वर

হে নৰেশ্বৰ! বায়ুৰ বেগে দেৱে তেওঁলোকক চাৰিওফালৰ পৰা ধৰি পেলালে; আৰু তাৰ পাছত, হে মানুহৰ অধিপতি, সেই সকলো বটুৰ ওপৰত এক গধুৰ ভাৰ বান্ধি দিলে।

Verse 42

शापानुग्रहको देवोऽक्षिपत्तोये यथा गृहे । ततो विषादमगमद्दृष्ट्वा तान्नर्मदाजले

সেই দেৱ—যি শাপো দিয়ে আৰু অনুগ্ৰহো কৰে—তেওঁলোকক পানীত তেনেকৈ নিক্ষেপ কৰিলে যেন কোনো বস্তু ঘৰত পেলাই দিয়া হয়। তাৰ পাছত নর্মদাৰ জলে তেওঁলোকক দেখি তেওঁ বিষাদত আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 43

गुरुणा बटुरुक्तोऽथ किमेतत्साहसं कृतम् । एतेषां मातृपितरो बालकानां गृहेऽङ्गनाः

তেতিয়া বটুৱে গুৰুজনক ক’লে: “এইটো কেনে দুঃসাহসিক কৰ্ম কৰা হ’ল? এই বালকসকলৰ মাতৃ-পিতৃ ঘৰতে আছে, গৃহৰ অঙ্গনাসকলৰ সৈতে।”

Verse 44

यदि पृच्छन्ति ते बालान् क्व गतान् कथयाम्यहम् । एवं स्थिते महाभाग यदि कश्चिन्मरिष्यति

“যদি তেওঁলোকে বালকসকলৰ বিষয়ে সোধে—‘ক’লৈ গ’ল?’—তেন্তে মই কি ক’ম? এনে অৱস্থাত, হে মহাভাগ, যদি কোনোবাই মৰিহে যায়…”

Verse 45

तदा स्वकीयजीवेन त्वं योजयितुमर्हसि । मृतेषु तेषु विप्रेषु न जीवे निश्चयो मृतः

তেতিয়া আপুনি নিজৰ প্ৰাণ দি তেওঁলোকক পুনৰুজ্জীৱিত কৰা উচিত। যদি সেই ব্ৰাহ্মণ ল’ৰাবোৰৰ মৃত্যু হয়, তেন্তে মই নিশ্চিতভাৱে জীয়াই নাথাকিম, মই মৃত্যুবৰণ কৰিম।

Verse 46

ब्रह्महत्याश्च ते बह्व्यो भविष्यन्ति मृते मयि । द्विजबन्धनमात्रेण नरको भवति ध्रुवम्

যদি মই মৰো, তেন্তে আপোনাৰ বহুতো ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ হ’ব। কিয়নো কেৱল এজন দ্বিজক (ব্ৰাহ্মণক) বান্ধি ৰাখিলে নিশ্চিতভাৱে নৰক প্ৰাপ্তি হয়।

Verse 47

मरणाद्यां गतिं यासि न तां वेद्मि द्विजाधम । एवमुक्तः स्मितं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

হে দ্বিজসকলৰ অধম! মৃত্যুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তোমাৰ কি গতি হ’ব মই নাজানো। এইদৰে কোৱাত দেৱাদিদেৱ মহেশ্বৰে মিচিকিয়া হাঁহি মাৰিলে।

Verse 48

भारभूतेश्वरे तीर्थ उज्जहार जलाद्द्विजान् । मुक्त्वा भारं तु देवेन छादयित्वा तु तान्द्विजान्

ভাৰভূতেশ্বৰ তীৰ্থত তেওঁ দ্বিজসকলক (ল’ৰাবোৰক) পানীৰ পৰা ওপৰলৈ তুলি আনিলে। ভাৰ মুক্ত কৰি দেৱতাই সেই ব্ৰাহ্মণসকলক আৱৰি ৰাখিলে (সুৰক্ষিত কৰিলে)।

Verse 49

लिङ्गं प्रतिष्ठितं तत्र भारभूतेति विश्रुतम् । मृतांस्तान् वै द्विजान् दृष्ट्वा ब्रह्महत्या निराकृता

তাত এটা লিংগ স্থাপন কৰা হৈছিল, যিটো ‘ভাৰভূত’ নামেৰে বিখ্যাত। সেই ব্ৰাহ্মণসকলক মৃত বুলি দেখি ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ দূৰ হ’ল।

Verse 50

गतानि पञ्च वै दृष्ट्वा ब्रह्महत्याशतानि वै । ततः स विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा तान्बालकान् गुरुः

পাঁচশ ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ দূৰ হোৱা দেখি, সেই গুৰুয়ে সেই বালকসকলক চাই বিস্ময়ত আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 51

नान्यस्य कस्यचिच्छक्तिरेवं स्यादीश्वरं विना । ज्ञात्वा तं देवदेवेशं प्रणाममकरोद्द्विजः

ঈশ্বৰক বাদ দি আন কাৰো এনে শক্তি নাই; এইদৰে হ’ব নোৱাৰে। তেওঁক দেবদেৱেশ বুলি জানি ব্ৰাহ্মণে ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 52

अज्ञानेन मया सव यदुक्तं परमेश्वर । अप्रियं यत्कृतं सर्वं क्षन्तव्यं तन्मम प्रभो

হে পৰমেশ্বৰ! অজ্ঞানে মই যি ক’লোঁ, আৰু যি সকলো অপ্ৰিয় কৰ্ম কৰিলোঁ—হে প্ৰভু—সেই সকলো ক্ষমা কৰিবা।

Verse 53

देव उवाच । भगवन्गुरुर्भवान्देवो भवान्मम पितामहः । वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु नास्ति कश्चिद्व्यतिक्रमः

দেৱে ক’লে: হে ভগৱন! আপুনি মোৰ গুৰু; আপুনি মোৰ দেৱতা; আপুনি মোৰ পিতামহ। হে বেদগৰ্ভ! আপোনালৈ নমস্কাৰ—আপোনাৰ অধিকাৰ অতিক্ৰম কৰা কোনো কথা নাই।

Verse 54

जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति । अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः

যিজনে জন্ম দিয়ে, যিজনে উপনয়ন কৰায়, যিজনে বিদ্যা দান কৰে, যিজনে অন্ন দান কৰে, আৰু যিজনে ভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰে—এই পাঁচজনক ‘পিতা’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 55

एवमुक्त्वा जगन्नाथो विष्णुशर्माणमानतः । तत्र तीर्थे जगामाशु कैलासं धरणीधरम्

এইদৰে কৈ জগন্নাথ বিষ্ণুশৰ্মাক প্ৰণাম কৰি, সেই তীৰ্থঘাটৰ পৰা শীঘ্ৰে প্ৰস্থান কৰিলে আৰু ধৰণীধৰ কৈলাস পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 56

तदाप्रभृति तत्तीर्थं भारभूतीति विश्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘ভাৰভূতি’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল; সৰ্বলোকত বিখ্যাত, মহাপাতক নাশক বুলি খ্যাত।

Verse 57

तत्र तीर्थे पुनर्वृत्तमितिहासं ब्रवीमि ते । सर्वपापहरं दिव्यमेकाग्रस्त्वं शृणुष्व तत्

সেই তীৰ্থত পুনৰ যি বৃত্তান্ত ঘটিছিল, সেই ইতিহাস মই তোমাক কওঁ। ই দিৱ্য, সকলো পাপ হৰণকাৰী—একাগ্ৰচিত্তে তাক শুনা।

Verse 58

पुरा कृतयुगस्यादौ वैश्यः कश्चिन्महामनाः । सुकेश इति विख्यातस्तस्य पुत्रोऽतिधार्मिकः

পুৰাকালে, কৃতযুগৰ আদিত, এজন মহামনা বৈশ্য আছিল, ‘সুকেশ’ নামে প্ৰসিদ্ধ; তেওঁৰ পুত্ৰ অতি ধৰ্মিক আছিল।

Verse 59

सोमशर्मेति विख्यातो मृतः पृथुललोचनः । स सखायं वणिक्पुत्रं कंचिच्चक्रे दरिद्रिणम्

তেওঁ ‘সোমশৰ্মা’ নামে প্ৰসিদ্ধ আছিল, হে প্ৰশস্ত-নয়ন, আৰু কালান্তৰে মৃত্যু হ’ল। তেওঁ এজন বণিক-পুত্ৰক—যি দৰিদ্ৰতালৈ পতিত হৈছিল—বন্ধু কৰি লৈছিল।

Verse 60

सुदेवमिति ख्यातं सर्वकर्मसु कोविदम् । एकदा तु समं तेन व्यवहारमचिन्तयत्

তেওঁ ‘সুদেৱ’ নামে খ্যাত আছিল, সকলো কৰ্মত নিপুণ। এবাৰ তেওঁ তাৰ সৈতে একেলগে বাণিজ্যিক ব্যৱসায়ৰ পৰিকল্পনা কৰিলে।

Verse 61

सखे समुद्रयानेन गच्छावोत्तरणैः शुभैः । भाण्डं बहु समादाय मदीये द्रव्यसाधने

তেওঁ ক’লে, ‘হে সখা, সাগৰযাত্ৰাৰে শুভ বন্দৰ আৰু উত্তৰণলৈ যাওঁ। বহুত সামগ্ৰী লৈ, মোৰ পুঁজি ব্যৱহাৰ কৰি ধন অৰ্জন কৰোঁ।’

Verse 62

परं तीरं गमिष्याव उत्कर्षस्त्वावयोः समः । इति तौ मन्त्रयित्वा तु मन्त्रवत्समभीप्सितम्

‘আহা, দূৰ তীৰলৈ যাওঁ; লাভ আমাৰ দুয়োৰে সমান হ’ব।’ এইদৰে পৰামৰ্শ কৰি, দুয়োজনে স্থিৰ সংকল্পেৰে কাম্য উদ্যোগত মন স্থাপন কৰিলে।

Verse 63

सर्वं प्रयाणकं गृह्य ह्यारूढौ लवणोदधिम् । तौ गत्वा तु परं भाण्डं विक्रीय पुरतस्तदा

যাত্ৰাৰ সকলো সামগ্ৰী লৈ, দুয়োজনে লৱণ-সমুদ্ৰত নাওত উঠিল। দূৰ দেশত গৈ, সন্মুখৰ নগৰত তেতিয়া তেওঁলোকে নিজৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিলে।

Verse 64

प्राप्तौ बहु सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च । नावं तां संगतां कृत्वा पश्चात्तावारुरोहतुः

তেওঁলোকে বহুত সোণ আৰু নানা প্ৰকাৰৰ ৰত্ন লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত নাওখন সাজু কৰি সজ্জিত কৰি, দুয়োজনে পুনৰ তাত উঠিল।

Verse 65

नावमन्तर्जले दृष्ट्वा निशीथे स्वर्णसंभृताम् । दृष्ट्वा तु सोमशर्माणमुत्सङ्गे कृतमस्तकम्

নিশীথত মধ্যজলত সোণাৰে ভৰ্তি নাওখনি দেখি; আৰু সোমশৰ্মাক দেখি, যি কোলাত মূৰ থৈ শুই আছিল।

Verse 66

शयानमतिविश्वस्तं सहदेवो व्यचिन्तयत् । एष निद्रावशं यातो मयि प्राणान्निधाय वै

তেওঁক শুই থকা আৰু সম্পূৰ্ণ বিশ্বাসী দেখি সহদেৱে মনে মনে ভাবিলে— “ই নিদ্ৰাৰ বশত পৰিছে; সঁচাকৈয়ে নিজৰ প্ৰাণ মোৰ হাতত সঁপিছে।”

Verse 67

अस्याधीनमिदं सर्वं द्रव्यरत्नमशेषतः । उत्कर्षार्द्धं तु मे दद्यात्तत्र गत्वेति वा न वा

“এই সকলো ধন-ৰত্ন একো বাকী নথকাকৈ তাৰ অধীন। তাত গৈ সি মোক লাভৰ আধা দিবনে—নে নেদিব?”

Verse 68

इति निश्चित्य मनसा पापस्तं लवणोदधौ । चिक्षेप सोमशर्माणं पापध्यातेन चेतसा

এইদৰে মনে মনে স্থিৰ কৰি, পাপীজনে পাপ-চিন্তাৰে অন্ধকাৰিত চিত্তে সোমশৰ্মাক লৱণ-সমুদ্ৰত নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 69

उत्तीर्य तरणात्तस्माद्गत्वा संगृह्य तद्धनम् । ततः कतिपयाहोभिः संयुक्तः कालधर्मणा

সেই নাওখনিৰ পৰা পাৰ হৈ সি গৈ সেই ধন সংগ্ৰহ কৰিলে। তাৰ পাছত কিছুমান দিনৰ ভিতৰতে, কালধৰ্ম অনুসাৰে, সি মৃত্যুৰ অনিবার্য বিধানক লগ পালে।

Verse 70

गतो यमपुरं घोरं गृहीतो यमकिंकरैः । स नीतस्तेन मार्गेण यत्र संतपते रविः

সেই ভয়ংকৰ যমপুৰলৈ গ’ল; যমৰ কিঙ্কৰসকলে তাক ধৰি পেলালে। তেওঁক সেই পথেদি নিলে, য’ত সূৰ্য্যৰ দহন-তাপ অসহনীয়।

Verse 71

कृत्वा द्वादशधात्मानं सम्प्राप्ते प्रलये यथा । सुतीक्ष्णाः कण्टका यत्र यत्र श्वानः सुदारुणाः

প্ৰলয় আহিল যেন দেহ-প্ৰাণ দ্বাদশ ভাগে ছিন্ন হ’ল, তেনে অৱস্থাত তেওঁ আগবাঢ়িল। য’ত সৰ্বত্ৰ ক্ষুৰধাৰ কাঁইট আৰু প্ৰতি ঠাইতে ভয়ংকৰ কুকুৰ।

Verse 72

तीक्ष्णदंष्ट्रा महाव्याला व्याघ्रा यत्र महावृकाः । सुतप्ता वालुका यत्र क्षुधा तृष्णा तमो महत्

তাত তীক্ষ্ণ দন্তযুক্ত মহাবিষধৰ সাপ আছে, বাঘ আছে আৰু বৃহৎ নেকুৰা-বাঘ (ভেড়িয়া) আছে। তাতৰ বালি অগ্নিৰ দৰে দহে; ক্ষুধা, তৃষ্ণা আৰু গভীৰ অন্ধকাৰ প্ৰবল।

Verse 73

पानीयस्य कथा नास्ति न छाया नाश्रमः क्वचित् । अन्नं पानीयसहितं यावत्तद्दीयते विषम्

তাত পানীয়ৰ কথা একেবাৰে নাই; ক’তো ছাঁ নাই, ক’তো আশ্ৰয়ো নাই। আৰু যি অন্ন-পানীয় দিয়া হয়, সেয়া সকলো বিষময়।

Verse 74

छायां संप्रार्थमानानां भृशं ज्वलति पावकः । तैर्दह्यमाना बहुशो विलपन्ति मुहुर्मुहुः

যিসকলে ছাঁ বিচাৰি প্ৰাৰ্থনা কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে অগ্নি আৰু অধিক প্ৰজ্বলিত হয়। তাতে বাৰে বাৰে দগ্ধ হৈ তেওঁলোকে পুনঃপুনঃ বিলাপ কৰে।

Verse 75

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति पतन्ति पथि मूर्छिताः । इत्थंभूतेन मार्गेण स गीतो यमकिंकरैः

“হায় ভাই! হায় মা! হায় পুত্ৰ!” বুলি কান্দি কান্দি তেওঁলোক পথত মূৰ্ছা গৈ পৰে। এনে পথেৰেই যমৰ দূতসকলে তেওঁক আগুৱাই লৈ যায়।

Verse 76

यत्र तिष्ठति देवेशः प्रजासंयमनो यमः । ते द्वारदेशे तं मुक्त्वाचक्षुर्यमकिंकराः

য’ত জীৱৰ শাসক আৰু সংযমকাৰী দেৱেশ্বৰ যমৰাজ বিৰাজমান, সেই ঠাইৰ দুৱাৰমুখত যমৰ দূতসকলে তেওঁক এৰি দি ঘটনাটো জনালে।

Verse 77

बद्ध्वा तं गलपाशेन ह्यासीनं मित्रघातिनम् । अवधारय देवेश बुध्यस्व यदनन्तरम्

সেই মিত্ৰদ্ৰোহীক ডিঙিত ৰছীৰে বান্ধি বহুৱাই লৈ (তেওঁলোকে ক’লে): “হে দেৱেশ্বৰ, লক্ষ্য কৰক আৰু ইয়াৰ পিছত কি কৰিব লাগে বিচাৰ কৰক।”

Verse 78

यम उवाच । न तु पूर्वं मुखं दृष्टं मया विश्वासघातिनाम् । ये मित्रद्रोहिणः पापास्तेषां किं शासनं भवेत्

যমৰাজে ক’লে: “বিশ্বাসঘাটকসকলৰ মুখ মই ইয়াৰ আগতে কেতিয়াও দেখা নাই। যিসকল পাপীয়ে মিত্ৰৰ লগত দ্ৰোহ কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে কি শাস্তি হোৱা উচিত?”

Verse 79

ऋषयोऽत्र विचारार्थं नियुक्ता निपुणाः स्थिताः । ते यत्र ब्रुवते तत्र क्षिपध्वं मा विचार्यताम्

(যমৰাজে ক’লে): “ইয়াত বিচাৰ-বিমৰ্শৰ বাবে নিপুণ ঋষিসকলক নিযুক্ত কৰা হৈছে। তেওঁলোকে য’ত ক’ব, তেওঁক লগে লগে তাত পেলাই দিয়া—আৰু কোনো তৰ্ক নকৰিবা।”

Verse 80

इत्युक्तास्ते तमादाय किंकराः शीघ्रगामिनः । मुनीशांस्तत्र तानूचुस्तं निवेद्य यमाज्ञया

এইদৰে আদেশ পাই সেই শীঘ্ৰগামী যমদূতসকলে তাক লৈ গ’ল। তাত থকা মুনীশ্বৰসকলৰ আগত উপস্থিত কৰি, যমৰ আজ্ঞা অনুসৰি ক’লে।

Verse 81

द्विजा अनेन मित्रं स्वं प्रसुप्तं निशि घातितम् । विश्वस्तं धनलोभेन को दण्डोऽस्य भविष्यति

তেওঁলোকে ক’লে: “হে দ্বিজ মুনিসকল! এই মানুহে ধনৰ লোভত নিজৰেই মিত্ৰক—বিশ্বাস কৰি নিশাত শুই থকা অৱস্থাত—বধ কৰিলে। ইয়াৰ কি দণ্ড হ’ব?”

Verse 82

मुनय ऊचुः । अदृष्टपूर्वमस्माभिर्वदनं मित्रघातिनाम् । कृत्वा पटान्तरे ह्येनं शृण्वन्तु गतिमस्य ताम्

মুনিসকলে ক’লে: “মিত্ৰঘাতকৰ মুখ আমি কেতিয়াও দেখা নাই। এই মানুহটোক পৰ্দাৰ আঁৰত ৰাখা; দূতসকলে শুনক, ইয়াৰ বাবে কি গতি নিৰ্ধাৰিত।”

Verse 83

ते शास्त्राणि विचार्याथ ऋषयश्च परस्परम् । आहूय यमदूतांस्तानूचुर्ब्राह्मणपुंगवाः

তাৰ পিছত ঋষিসকলে পৰস্পৰে শাস্ত্ৰ বিচাৰ কৰি, সেই যমদূতসকলক আহ্বান কৰিলে; আৰু ব্ৰাহ্মণ-পুঙ্গৱসকলে তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 84

आलोकितानि शास्त्राणि वेदाः साङ्गाः स्मृतीरपि । पुराणानि च मीमांसा दृष्टमस्माभिरत्र च

“আমি শাস্ত্ৰসমূহ পৰীক্ষা কৰিলোঁ—অঙ্গসহ বেদ, স্মৃতি, পুৰাণ আৰু মীমাংসাও; আৰু এই বিষয়ে যি বিধান দেখা যায়, সেয়া আমি ইয়াত নিশ্চিত কৰিলোঁ।”

Verse 85

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च स्तेये गुर्वङ्गनागमे । निष्कृतिर्विहिता शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, সুৰাপানী, চোৰ আৰু গুৰু-পত্নীৰ সৈতে অধৰ্ম আচৰণকাৰীৰ বাবে শাস্ত্ৰে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰিছে; কিন্তু কৃতঘ্ন, অকৃতজ্ঞ দ্ৰোহীৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।

Verse 86

ये स्त्रीघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये बालब्रह्मघातिनः । विहिता निष्कृतिः शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

যিসকলে স্ত্ৰী-হন্তা, যিসকলে গুৰু-হন্তা, আৰু যিসকলে কিশোৰ ব্ৰাহ্মণক বধ কৰে—তেওঁলোকৰ বাবেও শাস্ত্ৰে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰিছে; কিন্তু কৃতঘ্ন দ্ৰোহীৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।

Verse 87

वापीकूपतडागानां भेत्तारो ये च पापिनः । उद्यानवाटिकानां च छेत्तारो ये च दुर्जनाः

যিসকল পাপীয়ে বাপী, কূপ আৰু তড়াগ (পুখুৰী) ভাঙি-চুৰি নষ্ট কৰে, আৰু যিসকল দুষ্টে উদ্যান-ৱাটিকা কাটি উজাৰি দিয়ে—তেওঁলোকো পাপীৰ শ্ৰেণীত গণ্য।

Verse 88

दावाग्निदाहका ये च सततं येऽसुहिंसकाः । न्यासापहारिणो ये च गरदाः स्वामिवञ्चकाः

যিসকলে বনাঞ্চলত আগুন লগাই জ্বলাই দিয়ে, যিসকলে সদায় জীৱহিংসা কৰে, যিসকলে ন্যাস (অমানত) অপহৰণ কৰে, বিষদাতা, আৰু যিসকলে নিজৰ স্বামী/মালিকক প্ৰতাৰণা কৰে—তেওঁলোকো পাপীৰ তালিকাত আছে।

Verse 89

मातापितृगुरूणां च त्यागिनो दोषदायिनः । स्वभर्तृवञ्चनपरा या स्त्री गर्भप्रघातिनी

যিসকলে মাতা-পিতা-গুৰুক ত্যাগ কৰি উল্টাই তেওঁলোকৰ ওপৰত দোষ আৰোপ কৰে; আৰু যি স্ত্ৰী স্বামীক প্ৰতাৰণা কৰাত আসক্ত হৈ গৰ্ভনাশ (গৰ্ভপ্ৰঘাত) কৰে—তেওঁলোকো অপৰাধীৰ শ্ৰেণীত গণ্য।

Verse 90

विवेकरहिता या स्त्री यास्नाता भोजने रता । द्विकालभोजनरतास्तथा वैष्णववासरे

যি নাৰী বিবেকহীন, স্নান নকৰিয়েই আহাৰত আসক্ত; আৰু যিসকলে দিনে দুবাৰ ভোজনত ৰত—বিশেষকৈ বৈষ্ণৱ পবিত্ৰ বাৰ (উপবাস-দিন)ত—তেওঁলোকো নিন্দিত বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 91

तासां स्त्रीणां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् । विश्वासघातिनां पुंसां मित्रद्रोहकृतां तथा

সেই নাৰীসকলৰ গতি দেখা আৰু জনা গৈছে; কিন্তু বিশ্বাসঘাতকসকলৰ নহয়—সেই পুৰুষসকলৰ, যিসকলে বিশ্বাস ভাঙে আৰু মিত্ৰৰ প্ৰতি দ্ৰোহ কৰে।

Verse 92

तेषां गतिर्न वेदेषु पुराणेषु च का कथा । इति स्थितेषु पापेषु गतिरेषां न विद्यते

তেওঁলোকৰ গতি বেদতো কোৱা নাই—পুৰাণৰ কথা তেন্তে কি? এইদৰে পাপত স্থিৰ হৈ থাকিলে, তেওঁলোকৰ বাবে কোনো উদ্ধাৰৰ পথ নাথাকে।

Verse 93

नान्या गतिर्मित्रहनने विश्वस्तघ्ने च नः श्रुतम् । इतो नीत्वा यमदूता एनं विश्वस्तघातिनम्

মিত্ৰহন্তা আৰু যিজনে বিশ্বাস কৰি আছিল তাক হত্যা কৰা লোকৰ বাবে আমি আন কোনো গতি শুনা নাই। সেয়ে যমদূতসকলে এই বিশ্বাসঘাতীক ইয়াৰ পৰা লৈ গৈ…

Verse 94

कल्पकोटिशतं साग्रं पर्यायेण पृथक्पृथक् । नरकेषु च सर्वेषु त्रिंशत्कोटिषु संख्यया

এশ কোটি কল্পৰো অধিক কাল ধৰি—পৰ্যায়ে পৰ্যায়ে, পৃথক পৃথককৈ—তেওঁক ত্ৰিশ কোটি সংখ্যাৰ সকলো নৰকত ভোগ কৰোৱা হয়।

Verse 95

क्षिप्यतामेष मित्रघ्नो विचारो मा विधीयताम् । इति ते वचनं श्रुत्वा किंकरास्तं निगृह्य च

“এই মিত্ৰঘাতীক ভিতৰলৈ নিক্ষেপ কৰা—এতিয়া কোনো বিচাৰ নকৰিবা!” এই বাক্য শুনি দাসসকলে তাক ধৰি দৃঢ়কৈ বেঁধি ৰাখিলে।

Verse 96

यत्र ते नरका घोरास्तत्र क्षेप्तुं गतास्ततः । ते तमादाय हि नरके घोरे रौरवसंज्ञिते

তাৰ পাছত তেওঁলোকে ভয়ংকৰ নৰকসমূহ থকা ঠাইলৈ গ’ল, তাক তাত নিক্ষেপ কৰিবলৈ। তাক লৈ গৈ তেওঁলোকে ‘ৰৌৰৱ’ নামৰ ভয়াল নৰকত উপস্থিত হ’ল।

Verse 97

चिक्षिपुस्तत्र पापिष्ठं क्षिप्ते रावोऽभवन्महान् । नरकस्थितभूतेषु मोक्तव्यो नैष पापकृत्

তাত তেওঁলোকে সেই মহাপাপীক নিক্ষেপ কৰিলে; নিক্ষেপ হোৱামাত্ৰ এক বৃহৎ আৰ্তনাদ উঠিল। নৰকত আবদ্ধ প্ৰাণীসকলৰ মাজত এই পাপকৃতক মুক্ত কৰিব নালাগে।

Verse 98

अस्य संस्पर्शनादेव पीडा शतगुणा भवेत् । यथा व्यथासिकाष्ठैश्च समिद्धैर्दहनात्मकैः

ইয়াক কেৱল স্পৰ্শ কৰিলেই যন্ত্ৰণা শতগুণ বৃদ্ধি পায়—যেন তীব্ৰকৈ জ্বলাই তোলা, ব্যথা দান কৰা কাঠৰ আগুনে দহন কৰে।

Verse 99

भवति स्पर्शनात्तस्य किमेतेन कृतामलम् । यथा दुर्जनसंसर्गात्सुजनो याति लाघवम्

তাৰ স্পৰ্শতেই যদি এনে হয়—তেন্তে তাৰ দ্বাৰা কৰা কলুষতা কিমান হ’ব? যেন দুষ্টৰ সঙ্গতে সজ্জনো অপমানিত হৈ নিম্নগামী হয়।

Verse 100

सन्निधानात्तथास्याशु क्षते क्षारावसेचनम् । प्रसादः क्रियतामाशु नीयतां नरकेऽन्यतः

তেওঁৰ সন্নিধানতেই যেন ক্ষতত তৎক্ষণাৎ ক্ষাৰ ঢালি দিয়া হয়। অনুগ্ৰহ কৰি শীঘ্ৰে আদেশ দিয়ক—ইয়াক আন কোনো নৰকলৈ লৈ যোৱা হওক।

Verse 101

एवमुक्तास्ततस्तैस्तु गतास्ते त्वशुचिं प्रति । तत्र ते नारकाः सन्ति पूर्ववत्तेऽपि चुक्रुशुः

তেওঁলোকৰ এই কথাত সেই দাসসকলে তৎক্ষণাৎ অপবিত্ৰ স্থানলৈ গ’ল। তাতো নৰকৰ প্ৰাণীসকল আছিল, আৰু আগৰ দৰে তেওঁলোকেও ক্ৰন্দন কৰিলে।

Verse 102

एवं ते किंकराः सर्वे पर्यटन्नरकमण्डले । नरकेऽपि स्थितिस्तस्य नास्ति पापस्य दुर्मतेः

এইদৰে সেই সকলো কিঙ্কৰ নৰকৰ মণ্ডলত ঘূৰি ফুৰি থাকিল। সেই পাপী, দুৰ্মতি লোকৰ বাবে নৰকতো স্থিৰ বাসস্থান নাছিল।

Verse 103

यदा तदा तु ते सर्वे तं गृह्य यमसन्निधौ । गत्वा निवेद्य तत्सर्वं यदुक्तं नारकैर्नरैः । नरके न स्थितिर्यस्य तस्य किं क्रियतां वद

তাৰ পিছত কোনো এক সময়ত তেওঁলোকে সকলোৱে তাক ধৰি যমৰ সন্নিধিলৈ গ’ল আৰু নৰকৰ লোকসকলে যি কৈছিল সেয়া সকলো নিবেদন কৰিলে: “যাৰ নৰকতো স্থিৰ স্থান নাই, তাৰ বাবে কি কৰা উচিত? আমাক কওক।”

Verse 104

यम उवाच । पापिष्ठ एष वै यातु योनिं तिर्यङ्निषेविताम् । कालं मुनिभिरुद्दिष्टः तिर्यग्योनिं प्रवेश्यताम्

যমে ক’লে: “এই অতি পাপী নিশ্চয়েই তিৰ্যক-পশুসমূহে আশ্ৰয় লোৱা যোনিত গ’লে ভাল। মুনিসকলে যিমান কাল নিৰ্দেশ কৰিছে, সেই কাললৈ ই তিৰ্যক যোনিত প্ৰৱেশ কৰক।”

Verse 105

एवमुक्ते तु वचने प्रजासंयमनेन च । स गतः कृमितां पापो विष्ठासु च पृथक्पृथक्

প্ৰজাসংযমকৰ্তাই এই বাক্য কোৱাত, সেই পাপী কৃমিৰ অৱস্থালৈ গ’ল আৰু পৃথক পৃথক মল-আৱৰ্জনাৰ ঢিপত বেলেগ বেলেগকৈ পৰিল।

Verse 106

ततोऽसौ दंशमशकान् पिपीलिकसमुद्भवान् । यूकामत्कुणकाढ्यांश्च गत्वा पक्षित्वमागतः

তাৰ পাছত সি পিপীলিকাৰ মাজত জন্ম লোৱা দংশমশক—কামোৰা মাছি আৰু মশা হ’ল; আৰু ইউকা-মত্কুণেৰে ভৰপূৰ হৈ অৱশেষে পক্ষীৰ অৱস্থালৈ উপনীত হ’ল।

Verse 107

स्थावरत्वं गतः पश्चात्पाषाणत्वं ततः परम् । सरीसृपानजगरवराहमृगहस्तिनः

তাৰ পাছত সি স্থাৱৰত্ব—অচল সত্তাৰ অৱস্থালৈ গ’ল, তাৰো পাছত পাষাণত্বলৈ; তাৰপিছত সৰীসৃপ, অজগৰ, বৰাহ, মৃগ আৰু হস্তী আদি জন্মত পৰিভ্ৰমণ কৰিলে।

Verse 108

वृकश्वानखरोष्ट्रांश्च सूकरीं ग्रामजातिकाम् । योनिमाश्वतरीं प्राप्य तथा महिषसम्भवाम्

সি নেকুৰা, কুকুৰ, গাধা আৰু উষ্ট্ৰো হ’ল; আৰু গাঁৱৰ পালিত সূকৰি-যোনিতো প্ৰৱেশ কৰিলে। সি আশ্বতরী (খচ্চৰ)ৰ জন্ম পালে, আৰু তদ্ৰূপে মহিষ-সম্ভৱ জন্মো লাভ কৰিলে।

Verse 109

एताश्चान्याश्च बह्वीर्वै प्राप योनीः क्रमेण वै । स ता योनीरनुप्राप्य धुर्योऽभूद्भारवाहकः

এইবোৰ আৰু আন বহুতো যোনি সি ক্ৰমে ক্ৰমে লাভ কৰিলে। সেই যোনিসমূহ অতিক্ৰম কৰি অৱশেষে সি ধুৰ্য—ভাৰ বহনকাৰী পশু হ’ল।

Verse 110

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

সেইজন ধৰ্মপৰায়ণ আৰু যশস্বী ৰজাৰ গৃহত জন্মিল। এদিন নৃপশ্ৰেষ্ঠে দেখিলে যে পবিত্ৰ কাৰ্ত্তিকী মাহ উপস্থিত হৈছে।

Verse 111

पुरोहितं समाहूय ब्राह्मणांश्च तथा बहून् । न गृहे कार्त्तिकीं कुर्यादेतन्मे बहुशः श्रुतम्

তেওঁ পুৰোহিতক আহ্বান কৰি বহু ব্ৰাহ্মণকো মাতিলে। ক’লে— “ঘৰৰ ভিতৰত কাৰ্ত্তিকী-ব্ৰত নকৰিব; এই কথা মই বহুবার শুনিছোঁ।”

Verse 112

समेताः कुत्र यास्याम इति ब्रूत द्विजोत्तमाः । यो गृहे कार्त्तिकीं कुर्यात्स्नानदानादिवर्जितः

“হে দ্বিজোত্তমসকল, একেলগে মিলি কওক—আমি ক’লৈ যাম? কিয়নো যি কেৱল ঘৰত কাৰ্ত্তিক-ব্ৰত কৰে, কিন্তু স্নান-দান আদি ত্যাগ কৰে…”

Verse 113

संवत्सरकृतात्पुण्यात्स बहिर्भवति श्रुतिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थं सर्वगुणान्वितम्

“…শ্ৰুতি-প্ৰথা মতে সি বছৰৰ সঞ্চিত পুণ্যফলৰ পৰা বাহিৰ হৈ যায়। সেয়ে সকলো প্ৰযত্নে সকলো শুভগুণেৰে সমৃদ্ধ এক তীৰ্থ সন্ধান কৰিব লাগে।”

Verse 114

सहितास्तत्र गच्छामः स्नातुं दातुं च शक्तितः । एवमुक्ते तु वचने पार्थिवेन द्विजोत्तमाः

“আমি সকলোৱে একেলগে তাত যাম—স্নান কৰিবলৈ আৰু সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান কৰিবলৈ।” ৰজাই এই কথা কোৱাত দ্বিজোত্তম ব্ৰাহ্মণসকলে…

Verse 115

ऊचुः श्रेष्ठं नृपथेष्ठ रेवाया उत्तरे तटे । भारेश्वरेति विख्यातं मुक्तितीर्थं नृपोत्तम

তেওঁলোকে ক’লে: ‘হে ৰাজপথৰ প্ৰিয় নৃপ! ৰেৱা নদীৰ উত্তৰ তীৰত শ্ৰেষ্ঠ স্থান আছে—ভাৰেশ্বৰ নামে বিখ্যাত, মুক্তিদায়ক তীৰ্থ, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ!’

Verse 116

तत्र यामो वयं सर्वे सर्वपापक्षयावहम् । एवमुक्तः स नृपतिर्गृहीत्वा प्रचुरं वसु

‘তাত আমি সকলোৱে যাওঁ; ই সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।’ এইদৰে কোৱা হ’লে সেই নৃপতিয়ে দানৰ বাবে প্ৰচুৰ ধন লৈ…

Verse 117

शकटं संभृतं कृत्वा तत्र युक्तः स धूर्वहः । यः कृत्वा मित्रहननं गोयोनिं समुपागतः

সেই ৰজাই গাড়ীখন ভালদৰে সামগ্ৰী ভৰি সাজি, জুৱাই তাতে যাত্ৰা কৰিলে। (তাত) এটা বোজা-বহন কৰা জন্তু আছিল, যিয়ে মিত্ৰ-হনন কৰি গোৱালীৰ যোনিত জন্ম পাইছিল।

Verse 118

इत्थं स नर्मदातीरे सम्प्राप्तस्तीर्थमुत्तमम् । गत्वा चतुर्दशीदिने ह्युपवासकृतक्षणः

এইদৰে তেওঁ নর্মদাৰ তীৰত সেই উত্তম তীৰ্থত উপস্থিত হ’ল। চতুৰ্দশীৰ দিন উপস্থিত হৈ, সেই সময়ত উপবাস পালন কৰিলে।

Verse 119

गत्वा स नर्मदातीरे नाम रुद्रेत्यनुस्मरन् । शुचिप्रदेशाच्च मृदं मन्त्रेणानेन गृह्यताम्

নর্মদাৰ তীৰলৈ গৈ ‘ৰুদ্ৰ’ নাম স্মৰণ কৰি, শুচি স্থানৰ পৰা মাটি (লেপনাৰ্থে) এই মন্ত্ৰেৰে গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 120

उद्धृतासि वराहेण रुद्रेण शतबाहुना । अहमप्युद्धरिष्यामि प्रजया बन्धनेन च

তোমাক বৰাহে—শতবাহু ৰুদ্ৰে—উদ্ধাৰ কৰিছিল। মইও প্ৰজাসহ আৰু বন্ধনসহ নিজেক উদ্ধাৰ কৰিম।

Verse 121

स एवं तां मृदं नीत्वा मुक्त्वा तीरे तथोत्तरे । ददर्श भास्करं पश्चान्मन्त्रेणानेन चालभेत्

এইদৰে সেই পবিত্ৰ মাটি লৈ উত্তৰ তীৰত থৈ মুক্ত কৰি, তাৰ পাছত সূৰ্যদেৱক দৰ্শন কৰে; তাৰপিছত এই মন্ত্ৰেৰে স্পৰ্শ/অৰ্পণ কৰিব।

Verse 122

अश्वक्रान्ते रथक्रान्ते विष्णुक्रान्ते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं जन्मकोटिशतार्जितम्

হে বসুন্ধৰা—অশ্ব, ৰথ আৰু বিষ্ণুৰ পদচিহ্নে পবিত্ৰ—হে পবিত্ৰ মৃৎ, মোৰ পাপ হৰণ কৰা, যি কোটি-কোটি জন্মত সঞ্চিত।

Verse 123

तत एवं विगाह्यापो मन्त्रमेतमुदीरयेत् । त्वं नर्मदे पुण्यजले तवाम्भः शङ्करोद्भवम्

তাৰ পাছত এইদৰে পানীত প্ৰৱেশ কৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব: “হে নৰ্মদা, পুণ্যজলধাৰিণী, তোমাৰ এই জল শংকৰৰ পৰা উদ্ভৱ।”

Verse 124

स्नानं प्रकुर्वतो मेऽद्य पापं हरतु चार्जितम् । स स्नात्वानेन विधिना संतर्प्य पितृदेवताः

আজি মই এই স্নান কৰোঁতে মোৰ সঞ্চিত পাপ হৰণ হওক। এই বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি, পিতৃসকল আৰু দেৱতাসকলক তৰ্পণে সন্তুষ্ট কৰিব।

Verse 125

ययौ देवालयं पश्चादुपहारैः समन्वितः । भक्त्या संचिन्त्य सान्निध्ये शङ्करं लोकशङ्करम्

তাৰ পাছত উপহাৰেৰে সজ্জিত হৈ তেওঁ দেৱালয়লৈ গ’ল; আৰু ভক্তিৰে সান্নিধ্যত লোককল্যাণকাৰী শংকৰক ধ্যান কৰিলে।

Verse 126

पुराणोक्तविधानेन पूजां समुपचक्रमे । पूजाचतुष्टयं देवि शिवरात्र्यां निगद्यते

পুৰাণোক্ত বিধান অনুসৰি তেওঁ পূজা আৰম্ভ কৰিলে। হে দেৱী, শিৱৰাত্ৰিত চতুৰ্বিধ (চাৰিধৰণৰ) পূজা বিধান কৰা হৈছে।

Verse 127

संस्नाप्य प्रथमे यामे पञ्चगव्येन शङ्करम् । घृतेन पूरणं पश्चात्कृतं नृपवरेण तु

ৰাতিৰ প্ৰথম যামত তেওঁ পঞ্চগব্যেৰে শংকৰক স্নান কৰালে। তাৰ পাছত সেই উত্তম ৰজাই ঘৃতৰে অভিষেক সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 128

धूपदीपनैवेद्याद्यं संकल्प्य च यथाविधि । अर्घेणानेन देवेशं मन्त्रेणानेन शङ्करम्

ধূপ-দীপ-নৈবেদ্য আদি যথাবিধি সজ্জিত কৰি আৰু সংকল্প কৰি, তেওঁ এই অৰ্ঘ্যৰে দেৱেশক, আৰু এই মন্ত্রেৰে শংকৰক পূজা কৰিলে।

Verse 129

नमस्ते देवदेवेश शम्भो परमकारण । गृहाणार्घमिमं देव संसाराघमपाकुरु

নমস্কাৰ তোমাক, হে দেৱদেৱেশ! হে শম্ভু, পৰম কাৰণ! হে দেৱ, এই অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰা আৰু সংসাৰজনিত পাপ দূৰ কৰা।

Verse 130

वित्तानुरूपतो दत्तं सुवर्णं मन्त्रकल्पितम् । अग्निर्हि देवाः सर्वे सुवर्णं च हुताशनात्

নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি মন্ত্ৰেৰে সংস্কাৰিত সোণ দান কৰিব লাগে। কিয়নো অগ্নিয়েই সকলো দেৱতা, আৰু সোণ হূতাশন (অগ্নি)ৰ পৰা উদ্ভৱ।

Verse 131

अतः सुवर्णदानेन प्रीताः स्युः सर्वदेवताः । तदर्घं सर्वदा दातुः प्रीतो भवतु शङ्करः

সেইহেতু সোণ দান কৰিলে সকলো দেৱতা সন্তুষ্ট হয়। আৰু সেই অৰ্ঘ্য অৰ্পণে দাতাৰ প্ৰতি শংকৰ সদায় প্ৰসন্ন হওক।

Verse 132

अनेन विधिना तेन पूजितः प्रथमे शिवः । यामे द्वितीये तु पुनः पूर्वोक्तविधिना चरेत्

এই বিধি অনুসাৰে প্ৰথম প্ৰহৰত শিৱক পূজিত কৰা হ’ল। তাৰ পিছত দ্বিতীয় প্ৰহৰত পুনৰো পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 133

स्नापयामास दुग्धेन गव्येन त्रिपुरान्तकम् । तंदुलैः पूरणं पश्चात्कृतं लिङ्गस्य शूलिनः

তেওঁ গোৱালীৰ গাখীৰে ত্ৰিপুৰান্তক (শিৱ)ক স্নান কৰালে। তাৰ পিছত শূলধাৰী প্ৰভুৰ লিঙ্গত তণ্ডুল (চাউলৰ দানা)ৰে পূৰণ-আহুতি অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 134

कृत्वा विधानं पूर्वोक्तं दत्तं वस्त्रयुगं सितम् । श्वेतवस्त्रयुगं यस्माच्छङ्करस्यातिवल्लभम्

পূৰ্বোক্ত বিধান সম্পন্ন কৰি তেওঁ শ্বেত বস্ত্ৰৰ একযুগ দান কৰিলে। কিয়নো শংকৰৰ বাবে শ্বেত বস্ত্ৰযুগ অতি প্ৰিয়।

Verse 135

प्रीतो भवति वै शम्भुर्दत्तेन श्वेतवाससा । यामं तृतीयं सम्प्राप्तं दृष्ट्वा नृपतिसत्तमः

শ্বেত বস্ত্ৰ দান কৰিলে নিশ্চয় শম্ভু প্ৰসন্ন হয়। তৃতীয় প্ৰহৰ উপস্থিত হোৱা দেখি, নৃপতিসত্তম ৰজাই আগবাঢ়িল।

Verse 136

देवं संस्नाप्य मधुना पूरणं चक्रिवांस्तिलैः । तिलद्रोणप्रदानं च कुर्यान्मन्त्रमुदीरयन्

দেৱতাক মধুৰে স্নান কৰাই, তিলৰে পূৰণ অৰ্পণ কৰিলে। মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি তিলৰ এক দ্ৰোণ পৰিমাণ দানো কৰিব লাগে।

Verse 137

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णाः सर्वपापहरास्तिलाः । तिलद्रोणप्रदानेनु संसारश्छिद्यतां मम

তিল—শ্বেত তিল, কৃষ্ণ তিল—সকলো তিলেই সকলো পাপ হৰণ কৰে। তিলৰ এক দ্ৰোণ দানৰ দ্বাৰা মোৰ সংসাৰ-বন্ধন ছিন্ন হওক।

Verse 138

अनेन विधिना राजा यामिनीयामपूजनम् । अतिवाह्य विनोदेन ब्रह्मघोषेण जागरम्

এই বিধিৰে ৰজাই ৰাতিৰ প্ৰহৰ-প্ৰহৰ পূজা কৰিলে। ভক্তিময় আনন্দ আৰু ব্ৰহ্মঘোষ—বৈদিক ধ্বনিৰ জপেৰে জাগৰণ অতিবাহিত কৰিলে।

Verse 139

चकार पूजनं शम्भोर्बहुपुण्यप्रसाधकम् । ये जागरे त्रिनेत्रस्य शिवरात्र्यां शिवस्थिताः

তেওঁ শম্ভুৰ পূজা কৰিলে, যি বহুপুণ্য প্ৰদানকাৰী। যিসকলে শিৱৰাত্ৰিত ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভুৰ বাবে জাগৰণ কৰে আৰু শিৱত স্থিত থাকে,

Verse 140

ते यां गतिं गताः पार्थ न तां गच्छन्ति यज्विनः । पापानि यानि कानि स्युः कोटिजन्मार्जितान्यपि

হে পাৰ্থ! যি গতি তেওঁলোকে (শিৱৰাত্ৰিৰ জাগৰণ পালনকাৰী) লাভ কৰে, সেই গতি যজ্ঞকাৰী যজ্বিনসকলেও নাপায়। যি যি পাপ থাকক—কোটি কোটি জন্মত সঞ্চিত হলেও—

Verse 141

हरकेशवयोः स्नान्ति जागरे यान्ति संक्षयम् । यावन्तो निमिषा नृणां भवन्ति निशि जाग्रताम्

জাগৰণত হৰ (শিৱ) আৰু কেশৱ (বিষ্ণু) সম্পৰ্কীয় পাপ ধুই নাশ হয়। মানুহে ৰাতি জাগি থকা যত নিমিষ,

Verse 142

निमिषे निमिषे राजन्नश्वमेधफलं ध्रुवम् । उपवासपराणां च देवायतनवासिनाम्

হে ৰাজন! নিমিষে নিমিষে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ নিশ্চিত ফল জন্মে—যিসকল উপবাসত নিবিষ্ট আৰু দেৱালয়ৰ পৰিসৰত বাস কৰে।

Verse 143

शृण्वतां धर्ममाख्यानं ध्यायतां हरकेशवौ । न तां बहुसुवर्णेन क्रतुना गतिमाप्नुयुः

যিসকলে ধৰ্মৰ এই আখ্যান শুনে আৰু হৰ (শিৱ) কেশৱ (বিষ্ণু) ধ্যান কৰে, তেওঁলোকে যি গতি পায়, বহু সোণ দান কৰি কৰা ক্ৰতু (যজ্ঞ) দ্বাৰাও সেই গতি নাপায়।

Verse 144

शिवरात्रिस्तिथिः पुण्या कार्त्तिकी च विशेषतः । रेवाया उत्तरं कूलं तीरं भारेश्वरेति च

শিৱৰাত্ৰিৰ তিথি পবিত্ৰ, বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিক মাহত। ৰেৱা নদীৰ উত্তৰ তীৰো ‘ভাৰেশ্বৰ’ নামে তীৰ্থ-ঘাট হিচাপে খ্যাত।

Verse 145

जागृतश्चातिदुःखेन कथं पापं न हास्यति । इत्थंस जागरं कृत्वा शिवरात्र्यां नरेश्वरः

অতি দুখ সহিও যদি কেহে জাগৰণ কৰে, তেন্তে পাপ কেনেকৈ নাশ নোহোৱাকৈ থাকিব? এইদৰে, হে নৰেশ্বৰ, শিৱৰাত্ৰিত জাগৰণ কৰি…

Verse 146

प्रभाते विमले गत्वा नर्मदातीरमुत्तमम् । स्नापितास्तेन ते सर्वे वाहनानि गजादयः

পবিত্ৰ প্ৰভাতত তেওঁ গৈ নৰ্মদাৰ উত্তম তীৰত উপস্থিত হ’ল। তেওঁৰ দ্বাৰা সেই সকলো বাহন—হাতী আদি—স্নান কৰোৱা হ’ল।

Verse 147

यैस्तु वाहैर्गतस्तीर्थं स्नातोऽहं स्नापयामि तान् । तत्र मध्यस्थितः स्नातस्तिर्यक्त्वान्निर्गतो वणिक्

‘যি যি বাহনত উঠি মই তীৰ্থলৈ গৈ স্নান কৰিলোঁ, সেই বাহনসমূহকো মই স্নান কৰাওঁ।’ তাত মাজধাৰাত থিয় হৈ স্নান কৰি, এজন বণিক তিৰ্যক-জন্মৰ পৰা মুক্ত হৈ বাহিৰ ওলাই আহিল।

Verse 148

दानं ददौ तानुद्दिश्य किंचिच्छक्त्यनुरूपतः । तेन वाहकृताद्दोषान्मुक्तो भवति मानवः

তেওঁলোকক উদ্দেশ্য কৰি তেওঁ নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে কিঞ্চিৎ দান দিলে। তাতে মানুহ বাহন ব্যৱহাৰৰ পৰা হোৱা দোষসমূহৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 149

अन्यथासौ कृतो लाभः कृतो व्रजति तान् प्रति । संस्नाप्य तं ततो राजा स्वयं स्नात्वा विधानतः

নচেৎ যি লাভ অৰ্জিত হয় সেয়া নিষ্ফল হৈ তেওঁলোকৰ বিপক্ষে ঘূৰি যায়। সেয়ে ৰজাই প্ৰথমে তেওঁক বিধি অনুসাৰে স্নান কৰালে, তাৰ পিছত নিজেও নিয়মমতে স্নান কৰিলে।

Verse 150

संतर्प्य पितृदेवांश्च कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । कृत्वा पिण्डान्पितृभ्यश्च वृषमुत्सृज्य लक्षणम्

পিতৃ আৰু দেৱতাসকলক সন্তুষ্ট কৰি, বিধিমতে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে; পিতৃসকললৈ পিণ্ড অৰ্পণ কৰি, লক্ষণচিহ্নিত বৃষভক নিয়ম অনুসাৰে মুক্ত কৰিলে।

Verse 151

गत्वा देवालयं पश्चाद्देवं तीर्थोदकेन च । संस्नाप्य पञ्चगव्येन ततः पञ्चामृतेन च

তাৰ পাছত দেৱালয়লৈ গৈ, তীৰ্থৰ পবিত্ৰ জলেৰে দেৱতাক স্নান কৰালে; তাৰ পিছত পঞ্চগব্যেৰে আৰু পুনৰ পঞ্চামৃতেৰে অভিষেক কৰিলে।

Verse 152

सर्वौषधिजलेनैव ततः शुद्धोदकेन च । चन्दनेन सुगन्धेन समालभ्य च शङ्करम्

সৰ্বঔষধি-মিশ্ৰিত জলেৰে প্ৰথমে স্নান কৰাব, তাৰ পিছত শুদ্ধ জলেৰে; আৰু সুগন্ধি চন্দনেৰে শংকৰক লেপন কৰিব।

Verse 153

कुङ्कुमैश्च सकर्पूरैर्गन्धैश्च विविधैस्तथा । पुष्पौघैश्च सुगन्धाढ्यैश्चतुर्थं लिङ्गपूरणम्

কুঙ্কুম, কৰ্পূৰসহ আৰু নানাবিধ গন্ধেৰে; আৰু অতি সুগন্ধি ফুলৰ ৰাশিৰে—এইদৰে লিঙ্গ-পূৰণৰ চতুৰ্থ বিধান বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 154

कृतं नृपवरेणात्र कुर्वता पूर्वकं विधिम् । गोदानं च कृतं पश्चाद्विधिदृष्टेन कर्मणा

ইয়াত শ্ৰেষ্ঠ নৃপতিয়ে বিধিমতে পূৰ্বক বিধান সম্পন্ন কৰিলে; তাৰ পাছত নিয়মে নিৰ্দিষ্ট কৰ্ম অনুসাৰে গোধনো কৰিলে।

Verse 155

धेनुके रुद्ररूपासि रुद्रेण परिनिर्मिता । अस्मिन्नगाधे संसारे पतन्तं मां समुद्धर

হে ধেনু! তুমি ৰুদ্ৰৰ স্বৰূপ, ৰুদ্ৰে গঢ়া। এই অগাধ সংসাৰ-সাগৰত পতিত মোক উদ্ধাৰ কৰা।

Verse 156

धेनुं स्वलंकृतां दद्यादनेन विधिना ततः । क्षमाप्य देवदेवेशं ब्राह्मणान् भोजयेद्बहून्

তাৰ পাছত এই বিধি অনুসৰি সু-অলংকৃত ধেনু দান কৰিব; আৰু দেৱদেৱেশ্বৰক ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰি বহু ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব।

Verse 157

षड्विधैर्भोजनैर्भक्ष्यैर्वासोभिस्तान् समर्चयेत् । दक्षिणाभिर्विचित्राभिः पूजयित्वा क्षमापयेत्

ছয় প্ৰকাৰ ভোজন, সুস্বাদু ভক্ষ্য আৰু বস্ত্ৰেৰে তেওঁলোকক সমাদৰ কৰিব; আৰু বিচিত্ৰ দক্ষিণাৰে পূজা কৰি পুনৰ ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিব।

Verse 158

स स्वयं बुभुजे पश्चात्परिवारसमन्वितः । तामेव रजनीं तत्र न्यवसज्जगतीपतिः

তাৰ পাছত তেওঁ নিজে পৰিয়ালসহ ভোজন কৰিলে; আৰু সেই একে ৰাতি তাতেই জগতীপতি (দেশাধিপতি) অৱস্থান কৰিলে।

Verse 159

तस्य तत्रोषितस्यैवं निशीथेऽथ नरेश्वर । आकाशे सोऽति शुश्राव दिव्यवाणीसमीरितम्

এইদৰে তাত অৱস্থান কৰোঁতে, হে নৰেশ্বৰ, নিশীথত তেওঁ আকাশত উচ্চাৰিত দিৱ্যবাণী স্পষ্টকৈ শুনিলে।

Verse 160

वागुवाच । राजन्समं ततो लोके फलं भवति साम्प्रतम् । संसारसागरे ह्यत्र पतितानां दुरात्मनाम्

বাণীয়ে ক’লে: “হে ৰাজন, এতিয়া এই লোকত সেই কৰ্মৰ সমান ফল প্ৰকাশ পায়—ইয়াত সংসাৰ-সাগৰত পতিত দুষ্টচিত্ত আত্মাসকলৰ বাবে।”

Verse 161

यदि संनिधिमात्रेण फलं तत्रोच्यते कथम् । यदि शंतनुवंशस्य तत्रोन्मादकरं भवेत्

“যদি কেৱল সন্নিধিমাত্ৰে তাত ফল হয় বুলি কোৱা হয়, তেন্তে সেয়া কেনেকৈ সম্ভৱ? আৰু যদি তেনেই হয়, তেন্তে শন্তনু-বংশৰ বাবে সেয়া উন্মাদনা (ভ্ৰম)ৰ কাৰণ হ’ব।”

Verse 162

य एष त्वद्गृहे वोढा ह्यतिभारधुरंधरः । अनेन मित्रहननं पापं विश्वासघातनम्

এইজনাই তোমাৰ ঘৰৰ বোজা-বহনকাৰী, অতিভাৰ বহনত সক্ষম; ইয়ে পূৰ্বজন্মত মিত্ৰ-হননৰ পাপ কৰিছিল—বিশ্বাসঘাতৰ অধৰ্ম।

Verse 163

कृतं जन्मसहस्राणामतीते परिजन्मनि । गतेन पाप्मनात्मानं नरकेषु च संस्थितिः

সেই পাপৰ ফলত, অতীত পুনর্জন্মত কৰা কৰ্মৰ বাবে, হাজাৰ হাজাৰ জন্ম জুৰি তাৰ আত্মা নৰক-লোকসমূহত বাস কৰিছিল।

Verse 164

ततो योनिसहस्रेषु गतिस्तिर्यक्षु चैव हि । गोयोनिं समनुप्राप्तस्त्वद्गृहे स सुदुर्मतिः

তাৰ পাছত হাজাৰ হাজাৰ যোনিত ঘূৰি, তিৰ্যক জন্মসমূহত গতি কৰি, সেই সুধুৰ্মতি অৱশেষত গো-যোনি লাভ কৰি তোমাৰ ঘৰত আহি পৰিল।

Verse 165

स्नापितश्च त्वया तीर्थे ह्यस्मिन् पर्वसमागमे । दृष्ट्वा पूजां त्वया कॢप्तां कृता जागरणक्रिया

এই পবিত্ৰ তীৰ্থত, পৰ্ব-সমাগমৰ সময়ত, তুমি তাক স্নান কৰাইছিলা। তোমাৰ সাজি থোৱা পূজা দেখি সিও জাগৰণ-ব্ৰত পালন কৰিলে।

Verse 166

तेन निष्कल्मषो जातो मुक्त्वा देहं तवाग्रतः । स्वर्गं प्रति विमानस्थः सोऽद्य राजन्गमिष्यति

ইয়াৰ ফলত সি নিষ্কল্মষ হ’ল; তোমাৰ সন্মুখতে দেহ ত্যাগ কৰি, দিব্য বিমানত আৰূঢ় হৈ, হে ৰাজন, আজি সি স্বৰ্গলৈ যাব।

Verse 167

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवमुक्ते निपतितो धुर्यः प्राणैर्व्ययुज्यत । विमानवरमारूढस्तत्क्षणात्समदृश्यत

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এই কথা কোৱা মাত্ৰতে বাহন-পশুটি ঢলি পৰিল আৰু প্ৰাণবায়ুৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হ’ল। সেই ক্ষণতে উত্তম বিমানত আৰূঢ় হৈ সি দিব্য ৰূপে দৃশ্যমান হ’ল।

Verse 168

स तं प्रणम्य राजेन्द्रमुवाच प्रहसन्निव

সি ৰাজেন্দ্ৰক প্ৰণাম কৰি, যেন হাঁহি থকা দৰে, ক’লে।

Verse 169

वृष उवाच । भोभो नृपवरश्रेष्ठ तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । यत्र चास्मद्विधस्तीर्थे मुच्यते पातकैर्नरः । मया ज्ञातमशेषेण मत्समो नास्ति पातकी

বৃষ ক’লে: হে হে নৃপবৰশ্ৰেষ্ঠ! এই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য অতি উত্তম—য’ত মোৰ দৰে মানুহো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। মই সম্পূৰ্ণকৈ বুজিলোঁ: মোৰ সমান পাপী কোনো নাই।

Verse 170

अतः परं किं तु कुर्यां परं तीर्थानुकीर्तनम् । भवान्माता भवन्भ्राता भवांश्चैव पितामहः

ইয়াৰ পাছত মই আৰু কি কৰিম? এই পবিত্ৰ তীৰ্থৰ কীৰ্তনেই পৰম। আপুনি মোৰ বাবে মাতা, ভ্ৰাতা আৰু নিশ্চয়েই পিতামহ।

Verse 171

क्षन्तव्यं प्रणतोऽस्म्यद्य यस्मिंस्तीर्थे हि मादृशाः । गतिमीदृग्विधां यान्ति न जाने तव का गतिः

ক্ষমা কৰিব; আজি মই প্ৰণাম কৰিলোঁ। যি তীৰ্থত মোৰ দৰে লোক এইধৰণৰ গতি লাভ কৰে, আপোনাৰ গতি কেনেকুৱা হ’ব মই বুজি নাপাওঁ।

Verse 172

समाराध्य महेशानं सम्पूज्य च यथाविधि । का गतिस्तव संभाष्या देह्यनुज्ञां मम प्रभो

মহেশান (শিৱ)ক যথাবিধি সমাৰাধ্য কৰি আৰু পূজা সম্পন্ন কৰি ভক্তই ক’লে: “মোৰ সৈতে সম্ভাষণৰ পাছত আপোনাৰ গতি কি হ’ব? হে প্ৰভো, মোক অনুমতি দান কৰক।”

Verse 173

त्वरयन्ति च मां ह्येते दिविस्थाः प्रणयाद्गणाः । स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामीत्युक्त्वा सोऽन्तर्दधे क्षणात्

“প্ৰণয়বশত দিৱ্য গণসকলে মোক ত্বৰিত হ’বলৈ তাগিদ দিছে। তোমাৰ মঙ্গল হওক; মই যাম।” এই বুলি ক’য়েই সি ক্ষণমাত্ৰতে অদৃশ্য হ’ল।

Verse 174

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गते चादर्शनं तत्र स राजा विस्मयान्वितः । तीर्थमाहात्म्यमतुलं वर्णयन्स्वपुरं गतः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “সেইজন গুচি গৈ তাত অদৃশ্য হোৱাৰ পাছত, বিস্ময়ে পৰিপূৰ্ণ ৰজাই সেই তীৰ্থৰ অতুল মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰি নিজৰ নগৰলৈ উভতি গ’ল।”

Verse 175

इत्थंभूतं हि तत्तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

এইদৰে নর্মদাত স্থাপিত সেই তীৰ্থ নিশ্চয়েই আছে—সৰ্বোত্তম, সকলো দুখ নাশক আৰু সকলো পাপ ক্ষয়কাৰী।

Verse 176

उपपापानि नश्यन्ति स्नानमात्रेण भारत । कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

হে ভাৰত, তাত কেৱল স্নান কৰিলেই উপপাপসমূহ নাশ হয়। আৰু কাৰ্ত্তিক মাহৰ চতুৰ্দশীত উপবাসত পৰায়ণ হোৱা উচিত।

Verse 177

चतुर्धा पूरयेल्लिङ्गं तस्य पुण्यफलं शृणु । ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः

লিঙ্গক চাৰিধাৰে পূৰণ (অৰ্পণ) কৰিবা; তাৰ পুণ্যফল শুনা। মহাপাপসমূহ—ব্ৰাহ্মণহত্যা, সুৰাপান, চৌৰ্য, আৰু গুৰুৰ পত্নীৰ সৈতে গমন।

Verse 178

महापापानि चत्वारि चतुर्भिर्यान्ति संक्षयम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलमुत्तमम्

এই চাৰিটা মহাপাপ সেই চাৰিটা (অনুষ্ঠান) দ্বাৰা ক্ষয়লৈ যায়। তেনে ব্যক্তি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সৰ্বোত্তম ফল লাভ কৰে।

Verse 179

कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यामुपोषितः । स्वर्णदानाच्च तत्तीर्थे यज्ञस्य लभते फलम्

কাৰ্ত্তিক মাহৰ শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্দশীত উপবাস কৰি, আৰু সেই তীৰ্থত স্বৰ্ণদান কৰিলে, মানুহে মহাযজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 180

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां वैशाखे मासि पूर्ववत् । दीपं पिष्टमयं कृत्वा पितॄन् सर्वान् विमोक्षयेत्

অথবা বৈশাখ মাহৰ অষ্টমী বা চতুৰ্দশীত, পূৰ্বৰ দৰে পিঠাৰ দীপ প্ৰস্তুত কৰি, নিজৰ সকলো পিতৃলোকক মোক্ষ দান কৰিব।

Verse 181

तत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम् । तदक्षयफलं सर्वमेवमाह महेश्वरः

তাত যি দান দিয়া হয়—চুলৰ আগমাত্ৰ হলেও—সেয়া সকলো অক্ষয় ফলদায়ক হয়; এইদৰে মহেশ্বৰে কৈছিল।

Verse 182

भारभूत्यां मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजञ्छिवलोकान्निरन्तरम्

হে ৰাজন, ভাৰভূত্যাত যিসকল সংযমী আৰু ধ্যাননিষ্ঠ লোক মৃত্যুবৰণ কৰে, তেওঁলোকৰ গতি অনিবর্ত্য; তেওঁলোকে নিৰন্তৰ শিৱলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 183

अथवा लोकवृत्त्यर्थं मर्त्यलोकं जिगीषति । साङ्गवेदज्ञविप्राणां जायते विमले कुले

অথবা যদি লোকধৰ্ম আৰু আচৰণৰ হেতু মর্ত্যলোকলৈ পুনৰ আহিবলৈ ইচ্ছা কৰে, তেন্তে অঙ্গসহ বেদজ্ঞ বিপ্ৰসকলৰ বিমল কুলত জন্ম লাভ কৰে।

Verse 184

धनधान्यसमायुक्तो वेदविद्यासमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

ধন-ধান্যৰে সমৃদ্ধ, বেদবিদ্যাত নিপুণ, সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত হৈ, তেওঁ শত শৰৎ (এশ বছৰ) জীৱে।

Verse 185

पुनस्तत्तीर्थमासाद्य ह्यक्षयं पदमाप्नुयात्

পুনৰায় সেই তীৰ্থত উপনীত হৈ, নিশ্চয়েই তেওঁ অক্ষয়, অবিনাশী পদ লাভ কৰে।

Verse 186

एतत्पुण्यं पापहरं कथितं ते नृपोत्तम । भारतेदं महाख्यानं शृणु चैव ततः परम्

হে নৃপোত্তম, পাপহৰ এই পুণ্যময় বৃত্তান্ত তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া ভাৰত-পরম্পৰাত সংরক্ষিত এই মহাখ্যানৰ পৰৱৰ্তী অংশো শুনা।