Adhyaya 19

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततस्त्वेकार्णवे तस्मिन्मुमूर्षुरहमातुरः । काकूच्छ्वासस्तरंस्तोयं बाहुभ्यां नृपसत्तम

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত সেই একমাত্ৰ মহাসাগৰত, দুখিত আৰু মৃত্যুৰ সন্নিকট হৈ, মই জলৰ ওপৰত ভাসি থাকিলোঁ—কাকুতি-মিনতি কৰি, হাঁপাই হাঁপাই, বাহু দুটাৰে সাঁতুৰি, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 2

शृणोम्यर्णवमध्यस्थो निःशब्दस्तिमिते तदा । अम्भोरवमनौपम्यं दिशो दश विनादिनम्

তাৰ পাছত মই সাগৰৰ মাজত স্থিত হৈ, সেই সময়ত নিঃশব্দ আৰু স্থিৰতা আছিল; তেতিয়া মই জলৰ অনুপম গর্জন শুনিলোঁ, যি দশো দিশত ধ্বনিত হৈছিল।

Verse 3

हंसकुदेन्दुसंकाशां हारगोक्षीरपाण्डुराम् । नानारत्नविचित्राङ्गीं स्वर्णशृङ्गां मनोरमाम्

মই এটা গাই দেখিলোঁ—হংস, কুন্দফুল আৰু চন্দ্ৰমাৰ দৰে দীপ্ত; হাৰ আৰু গাখীৰৰ দৰে ধৱল। তাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ নানাবিধ ৰত্নে সুশোভিত, আৰু তাৰ শিং সোণালী—অতিশয় মনোমোহক।

Verse 4

सुरैः प्रवालकमयैर्लाङ्गुलध्वजशोभिताम् । प्रलम्बघोणां नर्दन्तीं खुरैरर्णवगाहिनीम्

দেৱতাসকলৰ উপযোগী প্ৰৱালমণিৰ দৰে অলংকাৰৰে সুশোভিতা, লেঙুল আৰু ধ্বজেৰে বিভূষিতা আছিল। দীঘল নাসিকা লৈ গর্জন কৰি, খুৰেৰে সাগৰ গাহি সাগৰৰ মাজেৰে অগ্ৰসৰ হৈছিল।

Verse 5

गां ददर्शाहमुद्विग्नो मामेवाभिमुखीं स्थिताम् । किंकिणीजालमुक्ताभिः स्वर्णघण्टासमावृताम्

উদ্বিগ্ন হৈ মই দেখিলোঁ—সেই গাইটি কেৱল মোৰ সন্মুখত মুখামুখি থিয় হৈ আছে। কিঙ্কিণীৰ জাল আৰু মুক্তাৰ মালাৰে আৱৃত, সোণালী ঘণ্টাৰে সুশোভিতা আছিল।

Verse 6

तस्याश्चरणविक्षेपैः सर्वमेकार्णवं जलम् । विक्षिप्तफेनपुञ्जौघैर्नृत्यन्तीव समं ततः

তাইৰ চৰণৰ দ্ৰুত বিচলনে সকলো জল একেটা মহাৰ্ণৱৰ দৰে হৈ উঠিল। ছিটকি উঠা ফেনৰ ঢৌ-ঢালৰ প্ৰবাহে এনে লাগিল যেন পানী সকলোফালে নৃত্য কৰি আছে।

Verse 7

ररास सलिलोत्क्षेपैः क्षोभयन्ती महार्णवम् । सा मामाह महाभाग श्लक्ष्णगम्भीरया गिरा

জলৰ উছলনিৰে মহাসাগৰক ক্ষুব্ধ কৰি তাই গর্জন কৰিলে। তাৰ পাছত মসৃণ আৰু গম্ভীৰ বাণীৰে তাই মোক ক’লে, “হে মহাভাগ…”

Verse 8

मा भैषीर्वत्स वत्सेति मृत्युस्तव न विद्यते । महादेवप्रसादेन न मृत्युस्ते ममापि च

“ভয় নকৰিবা, বৎস, বৎস। তোমাৰ বাবে মৃত্যু নাই। মহাদেৱৰ প্ৰসাদে তোমাৰো মৃত্যু নাই—মোৰো নাই।”

Verse 9

ममाश्रयस्व लाङ्गूलं त्वामतस्तारयाम्यहम् । घोरादस्माद्भयाद्विप्र यावत्संप्लवते जगत्

মোৰ লেঙুৰখন আশ্ৰয় কৰি দৃঢ়কৈ ধৰি লোৱা; তেনেহ’লে মই তোমাক পাৰ কৰিম। হে ব্ৰাহ্মণ, এই ভয়ংকৰ আতংকৰ পৰা—যেতিয়ালৈকে সমগ্ৰ জগত প্ৰলয়-জলে প্লাৱিত নহয়—মই তোমাক উদ্ধাৰ কৰিম।

Verse 10

क्षुत्तृषाप्रतिघातार्थं स्तनौ मे त्वं पिबस्व ह । पयोऽमृताश्रयं दिव्यं तत्पीत्वा निर्वृतो भव

ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণা নিবাৰণৰ বাবে মোৰ স্তনদ্বয়ৰ পৰা দুগ্ধ পান কৰা। এই দিৱ্য দুগ্ধ অমৃত-আধাৰিত; ইয়াক পান কৰি তুমি শান্ত আৰু তৃপ্ত হোৱা।

Verse 11

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हर्षात्पीतो मया स्तनः । न क्षुत्तृषा पीतमात्रे स्तने मह्यं तदाभवत्

তাইৰ বাক্য শুনি, হৃদয়ৰ আনন্দত মই তাইৰ স্তন পান কৰিলোঁ। পান কৰা মাত্ৰেই মোৰ ওপৰত ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাৰ কোনো দুখ নাথাকিল।

Verse 12

दिव्यं प्राणबलं जज्ञे समुद्रप्लवनक्षमम् । ततस्तां प्रत्युवाचेदं का त्वमेकार्णवीकृते

মোৰ ভিতৰত দিৱ্য প্ৰাণবল জাগি উঠিল, যি সাগৰো পাৰ হ’ব পৰা। তাৰ পাছত মই তাইক ক’লোঁ: “যেতিয়া সকলো একেটা মহাসাগৰত পৰিণত হৈছে, তেতিয়া তুমি কোন?”

Verse 13

भ्रमसे ब्रूहि तत्त्वेन विस्मयो मे महान्हृदि । भ्रमतोऽत्र ममार्तस्य मुमूर्षोः प्रहतस्य

সত্যকৈ কোৱা, তুমি কোন, ইয়াত ঘূৰি ফুৰিছা? মোৰ হৃদয়ত মহা বিস্ময় জাগিছে। মই ইয়াত ঘূৰি ফুৰোঁতে দুখিত, মৃত্যুৰ ওচৰত, আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ…

Verse 14

त्वं हि मे शरणं जाता भाग्यशेषेण सुव्रते

হে সুৱ্ৰতে নাৰী, মোৰ ভাগ্যৰ অন্তিম অৱশিষ্টৰ বলত তুমিয়েই মোৰ শৰণ হৈছা।

Verse 15

गौरुवाच । किमहं विस्मृता तुभ्यं विश्वरूपा महेश्वरी । नर्मदा धर्मदा न्ःणां स्वर्गशर्मबलप्रदा

গৌৰীয়ে ক’লে: তুমি মোক পাহৰিলা নেকি? মই বিশ্বৰূপা মহেশ্বৰী—নর্মদা, যি লোকসকলক ধৰ্ম দান কৰে, স্বৰ্গসুখ আৰু তাত উপনীত হোৱাৰ বল প্ৰদান কৰে।

Verse 16

दृष्ट्वा त्वां सीदमानं तु रुद्रेणाहं विसर्जिता । तं द्विजं तारयस्वार्ये मा प्राणांस्त्यजतां जले

তোমাক ডুবি যোৱা দেখি ৰুদ্ৰই মোক পঠাইছিল। হে আৰ্যা নাৰী, সেই ব্ৰাহ্মণক উদ্ধাৰ কৰা—যাতে তেওঁ পানীত প্ৰাণ ত্যাগ নকৰে।

Verse 17

गोरूपेण विभोर्वाक्यात्त्वत्सकाशमिहागता । मा मृषावचनः शम्भुर्भवेदिति च सत्वरा

প্ৰভুৰ আজ্ঞাত মই গোৰূপ ধৰি ইয়াত তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ—তৎক্ষণাৎ—যাতে শম্ভুৰ বাক্য মিছা নহয়।

Verse 18

एवमुक्तस्तयाहं तु इन्द्रायुधनिभं शुभम् । लाङ्गूलमव्ययं ज्ञात्वा भुजाभ्यामवलम्बितः

তাই ক’লে মই সেই শুভ, ইন্দ্ৰায়ুধ সদৃশ আৰু অবিনাশী লেঙুৰ চিনিলোঁ, আৰু দুয়ো বাহুৰে ধৰি তাত ওলমিলোঁ।

Verse 19

अध्याय

অধ্যায় (অধ্যায়-চিহ্ন)।

Verse 20

ततो युगसहस्रान्तमहं कालं तया सह । व्यचरं वै तमोभूते सर्वतः सलिलावृते

তাৰ পাছত, তাইৰ সৈতে হাজাৰ যুগৰ সমান কাল ধৰি মই বিচৰণ কৰিলোঁ; চাৰিওফালে জলৰে আৱৃত, অন্ধকাৰত নিমজ্জিত জগতত মই ঘূৰি ফুৰিলোঁ।

Verse 21

महार्णवे ततस्तस्मिन् भ्रमन्गोः पुच्छमाश्रितः । निर्वाते चान्धकारे च निरालोके निरामये

তাৰ পাছত সেই মহাসাগৰত, গোৰ পুচ্ছ আশ্ৰয় কৰি ভ্ৰমণ কৰোঁতে, মই নিৰ্বাত অন্ধকাৰত থাকিলোঁ—আলোকহীন, আৰু নিৰাময়।

Verse 22

अकस्मात्सलिले तस्मिन्नतसीपुष्पसन्निभम् । विभिन्नांजनसङ्काशमाकाशमिव निर्मलम्

অকস্মাতে সেই জলে অতসী ফুলৰ সদৃশ এক আভা প্ৰকাশ পালে—আকাশৰ দৰে নিৰ্মল, আৰু ছিটাই থকা অঞ্জনৰ গুড়িৰ দৰে গাঢ়বৰ্ণ।

Verse 23

नीलोत्पलदलश्यामं पीतवाससमव्ययम् । किरीटेनार्कवर्णेन विद्युद्विद्योतकारिणा

নীল পদুমৰ পাঁপৰি সদৃশ শ্যাম, অব্যয় পীতবস্ত্ৰ পৰিধান কৰা; আৰু সূৰ্যবৰ্ণ কিৰীটৰে বিভূষিত, যি বিদ্যুৎসম দীপ্তি ছটিয়াইছিল—

Verse 24

भ्राजमानेन शिरसा खमिवात्यन्तरूपिणम् । कुण्डलोद्धष्टगल्लं तु हारोद्द्योतितवक्षसम्

তেওঁৰ মস্তক দীপ্তিময়, আকাশৰ দৰে অতি মনোহৰ ৰূপ; কুণ্ডলৰ স্পৰ্শে গাল, আৰু হাৰৰ জ্যোতিয়ে উজ্জ্বল বক্ষস্থল।

Verse 25

जाम्बूनदमयैर्दिव्यैर्भूषणैरुपशोभितम् । नागोपधानशयनं सहस्रादित्यवर्चसम्

জাম্বূনদ স্বৰ্ণৰ দিব্য ভূষণে সুসজ্জিত; নাগক উপধান কৰি শয়ন কৰা, সহস্ৰ সূৰ্যৰ দীপ্তিৰ দৰে জ্যোতিৰ্ময়।

Verse 26

अनेकबाहूरुधरं नैकवक्त्रं मनोरमम् । सुप्तमेकार्णवे वीरं सहस्राक्षशिरोधरम्

মই সেই বীৰ প্ৰভুক একমাত্ৰ মহাসাগৰত নিদ্ৰামগ্ন দেখোঁ—দৰ্শনীয় মনোৰম; বহু বাহু আৰু বলবান উৰুধৰ, বহু মুখবিশিষ্ট, আৰু সহস্ৰ নয়ন-শিৰধাৰী।

Verse 27

जटाजूटेन महता स्फुरद्विद्युत्समार्चिषा । एकार्णवं जगत्सर्वं व्याप्य देवं व्यवस्थितम्

মহান জটাজূটে, বিদ্যুৎসম দীপ্ত শিখাৰে স্ফুৰিত; সেই দেৱ একমাত্ৰ মহাসাগৰ আৰু সমগ্ৰ জগতক ব্যাপি স্থিত হৈ প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 28

ग्रसित्वा शङ्करः सर्वं सदेवासुरमानवम् । प्रपश्याम्यहमीशानं सुप्तमेकार्णवे प्रभुम्

যেতিয়া শংকৰে সকলো—দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহ—গ্ৰাস কৰিলে, তেতিয়া মই একমাত্ৰ মহাসাগৰত নিদ্ৰামগ্ন সেই সর্বাধিপতি ঈশান প্ৰভুক দেখোঁ।

Verse 29

सर्वव्यापिनमव्यक्तमनन्तं विश्वतोमुखम् । तस्य पादतलाभ्याशे स्वर्णकेयूरमण्डिताम्

সেইজন সৰ্বব্যাপী, অৱ্যক্ত, অনন্ত, আৰু সকলো দিশলৈ মুখমণ্ডল ধাৰণ কৰা। তেওঁৰ চৰণতলৰ ওচৰত মই তাইক দেখিলোঁ—সুৱৰ্ণ কেয়ূৰৰে অলংকৃত।

Verse 30

विश्वरूपां महाभागां विश्वमायावधारिणीम् । श्रीमयीं ह्रीमयीं देवीं धीमयीं वाङ्मयीं शिवाम्

তাই বিশ্বৰূপা, মহাভাগ্যা, বিশ্ব-মায়া ধাৰণকাৰিণী; শ্ৰীময়ী, হ্ৰীময়ী—জ্ঞানস্বৰূপা আৰু বাক্‌স্বৰূপা সেই দেবী, কল্যাণময়ী শিৱা।

Verse 31

सिद्धिं कीर्तिं रतिं ब्राह्मीं कालरात्रिमयोनिजाम् । तामेवाहं तदात्यन्तमीश्वरान्तिकमास्थिताम्

মই তাইক সিদ্ধি, কীৰ্তি, ৰতি, ব্ৰাহ্মী আৰু কালৰাত্ৰি—অযোনিজা, অজন্মা—বুলিয়েই চিনিলোঁ; আৰু তেতিয়া মই তাইক প্ৰভুৰ একেবাৰে ওচৰত সম্পূৰ্ণৰূপে অৱস্থিত দেখিলোঁ।

Verse 32

अद्राक्षं चन्द्रवदनां धृतिं सर्वेश्वरीमुमाम्

মই চন্দ্ৰমুখী উমাক দেখিলোঁ—ধৃতি স্বয়ং, সকলোৰে পৰমেশ্বৰী।

Verse 33

शान्तं प्रसुप्तं नवहेमवर्णमुमासहायं भगवन्तमीशम् । तमोवृतं पुण्यतमं वरिष्ठं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्करोमि

উমাসহায় ভগৱান ঈশক—শান্ত, নিদ্ৰামগ্ন, নবসুৱৰ্ণবৰ্ণ—অন্ধকাৰাবৃত হলেও অতিপুণ্যময়, সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ—তাঁক প্ৰদক্ষিণা কৰি মই নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 34

ततः प्रसुप्तः सहसा विबुद्धो रात्रिक्षये देववरः स्वभावात् । विक्षोभयन् बाहुभिरर्णवाम्भो जगत्प्रणष्टं सलिले विमृश्य

তাৰ পাছত ৰাত্ৰিৰ অন্তত, দেবশ্ৰেষ্ঠজন স্বভাৱবশত হঠাতে জাগি উঠিল। বাহুৰে সাগৰৰ জল আলোড়িত কৰি, তেওঁ প্ৰলয়জলত লীন হোৱা জগতখন বিষয়ে গভীৰ চিন্তা কৰিলে।

Verse 35

किं कार्यमित्येव विचिन्तयित्वा वाराहरूपोऽभवदद्भुताङ्गः । महाघनाम्भोधरतुल्यवर्चाः प्रलम्बमालाम्बरनिष्कमाली

‘কি কৰণীয়?’ বুলি চিন্তা কৰি, তেওঁ আশ্চৰ্য অঙ্গবিশিষ্ট বৰাহ-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। তেওঁৰ দীপ্তি মহান ঘন ক’লা বৰষুণ-ডাৱৰৰ সমান; দীঘল মালা, বস্ত্ৰ আৰু সুবৰ্ণ অলংকাৰৰে বিভূষিত।

Verse 36

सशङ्खचक्रासिधरः किरीटी सवेदवेदाङ्गमयो महात्मा । त्रैलोक्यनिर्माणकरः पुराणो देवत्रयीरूपधरश्च कार्ये

মুকুটধাৰী, শঙ্খ-চক্র-অসিধাৰী সেই মহাত্মা বেদ আৰু বেদাঙ্গসমূহৰেই স্বৰূপ। আদিপুৰাণ, ত্ৰিলোকৰ নিৰ্মাতা, কৰ্ম উপস্থিত হ’লে দেবত্ৰয়ী—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ—ৰূপো ধাৰণ কৰে।

Verse 37

स एव रुद्रः स जगज्जहार सृष्ट्यर्थमीशः प्रपितामहोऽभूत् । संरक्षणार्थं जगतः स एव हरिः सुचक्रासिगदाब्जपाणिः

সেই একেই ৰুদ্ৰ—সেই জগতক সংহাৰ কৰে। সৃষ্টিৰ অৰ্থে প্ৰভু প্ৰপিতামহ (ব্ৰহ্মা) হয়। আৰু জগতৰ ৰক্ষণাৰ্থে সেই একেই হৰি, যাঁৰ হাতে শোভন চক্র, অসি, গদা আৰু পদ্ম আছে।

Verse 38

तेषां विभागो न हि कर्तुमर्हो महात्मनामेकशरीरभाजाम् । मीमांसाहेत्वर्थविशेषतर्कैर्यस्तेषु कुर्यात्प्रविभेदमज्ञः

একে শৰীৰ-সত্তা ভাগ কৰা সেই মহাত্মাসকলৰ মাজত কেতিয়াও বিভাজন কৰা উচিত নহয়। মীমাংসা, কাৰণ-তত্ত্ব আৰু সূক্ষ্ম তৰ্ক-বিতৰ্কৰ জৰিয়তে যিয়ে তেওঁলোকৰ মাজত ভেদ সৃষ্টি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, সি অজ্ঞ।

Verse 39

स याति घोरं नरकं क्रमेण विभागकृद्द्वेषमतिर्दुरात्मा । या यस्य भक्तिः स तयैव नूनं देहं त्यजन् स्वं ह्यमृतत्वमेति

যি দুষ্টাত্মা বিভেদ সৃষ্টি কৰে আৰু দ্বেষত মগ্ন থাকে, সি ক্ৰমে ক্ৰমে ঘোৰ নৰকলৈ যায়। কিন্তু যি দেৱতাক যিজনে সত্য ভক্তিৰে আৰাধনা কৰে, সেই ভক্তিৰ বলতেই দেহ ত্যাগ কৰি নিশ্চয় অমৰত্ব লাভ কৰে।

Verse 40

संमोहयन्मूर्तिभिरत्र लोकं स्रष्टा च गोप्ता क्षयकृत्स देवः । तस्मान्न मोहात्मकमाविशेत द्वेषं न कुर्यात्प्रविभिन्नमूर्तिः

সেই একেই দেৱতা নানা মূৰ্তিৰে এই লোকক মোহিত কৰে—স্ৰষ্টা, গোপ্তা আৰু ক্ষয়কৰ্তা হৈ। সেয়ে মোহস্বৰূপ ভ্ৰমত নপৰিব, আৰু মূৰ্তিসমূহক সত্যই পৃথক বুলি ভাবি দ্বেষ নকৰিব।

Verse 41

वाराहमीशानवरोऽप्यतोऽसौ रूपं समास्थाय जगद्विधाता । नष्टे त्रिलोकेऽर्णवतोयमग्ने विमार्गितोयौघमयेऽन्तरात्मा

সেয়ে সেই প্ৰভু—ঈশানৰো ওপৰত পৰম—জগতৰ বিধাতা হৈ বৰাহ-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। ত্ৰিলোক নষ্ট হৈ সাগৰৰ জলপ্ৰবাহত ডুবি যেতিয়া লীন হ’ল, তেতিয়া অন্তৰাত্মাই হেৰোৱা বস্তু উদ্ধাৰৰ বাবে জলময় ৰাশি অনুসন্ধান কৰিলে।

Verse 42

भित्त्वार्णवं तोयमथान्तरस्थं विवेश पातालतलं क्षणेन । जले निमग्नां धरणीं समस्तां समस्पृशत्पङ्कजपत्रनेत्राम्

সাগৰৰ জল ভেদ কৰি আৰু ভিতৰৰ অন্তৰস্থত প্ৰৱেশ কৰি, সি ক্ষণতে পাতালতলত উপনীত হ’ল। তাত জলে নিমগ্ন সমগ্ৰ ধৰণীক স্পৰ্শ কৰিলে—পদ্মপত্ৰ-নয়না ধৰণীক।

Verse 43

विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटां वसुंधरां तां प्रलये प्रलीनाम् । दंष्ट्रैकया विष्णुरतुल्यसाहसः समुद्दधार स्वयमेव देवः

প্ৰলয়ত লীন হোৱা সেই বসুন্ধৰাৰ শৈল, উপল, শৃঙ্গ আৰু কূট ভাঙি চুৰমাৰ হৈছিল। তেতিয়া অতুল সাহসী দেৱ বিষ্ণুৱে একেটা দংষ্ট্ৰাৰে, নিজেই, সেই ধৰণীক ওপৰলৈ উদ্ধাৰ কৰিলে।

Verse 44

सा तस्य दंष्ट्राग्रविलम्बिताङ्गी कैलासशृङ्गाग्रगतेव ज्योत्स्ना । विभ्राजते साप्यसमानमूर्तिः शशाङ्कशृङ्गे च तडिद्विलग्ना

তাঁৰ দন্তৰ আগত ঝুলন্ত হৈ থকা পৃথিৱী কৈলাস-শৃংগৰ শীৰ্ষত থোৱা জ্যোৎস্নাৰ দৰে উজলি উঠিল। সেই অনুপম-মূৰ্তি পৃথিৱী চন্দ্ৰৰ শৃংগত আঁকোৱালি ধৰা বিদ্যুতৰ দৰে দীপ্ত হ’ল।

Verse 45

तामुज्जहारार्णवतोयमग्नां करी निमग्नामिव हस्तिनीं हठात् । नावं विशीर्णामिव तोयमध्यादुदीर्णसत्त्वोऽनुपमप्रभावः

সাগৰৰ গভীৰতাত ডুবি থকা পৃথিৱীক তেওঁ হঠাতে ওপৰলৈ তুলিলে—যেনেকৈ হাতীয়ে শুঁড়েৰে ডুবি থকা হাতিনীটিক তোলে। উদ্দীপ্ত শক্তি আৰু অনুপম প্ৰভাৱে তেওঁ পানীৰ মাজৰ পৰা ভাঙি যোৱা নাও টানি তোলাৰ দৰে তাক উদ্ধাৰ কৰিলে।

Verse 46

स तां समुत्तार्य महाजलौघात्समुद्रमार्यो व्यभजत्समस्तम् । महार्णवेष्वेव महार्णवाम्भो निक्षेपयामास पुनर्नदीषु

মহাজলপ্ৰবাহৰ পৰা পৃথিৱীক উদ্ধাৰ কৰি সেই আৰ্য প্ৰভুৱে সমুদ্ৰক সম্পূৰ্ণৰূপে ভাগ কৰি স্থাপন কৰিলে। তাৰ পাছত মহাসাগৰৰ জল মহাসাগৰতেই স্থিৰ কৰি পুনৰ নদীসমূহলৈ প্ৰবাহিত কৰিলে।

Verse 47

शीर्णांश्च शैलान्स चकार भूयो द्वीपान्समस्तांश्च तथार्णवांश्च । शैलोपलैर्ये विचिताः समन्ताच्छिलोच्चयांस्तान्स चकार कल्पे

তেওঁ ভাঙি-চুৰমাৰ হোৱা পৰ্বতসমূহ পুনৰ গঢ়িলে, তেনেদৰে সকলো দ্বীপ আৰু সাগৰো। যি স্থানসমূহত চাৰিওফালে পৰ্বতৰ শিলাখণ্ড ছিটাই আছিল, সেয়া তেওঁ কল্পৰ বিধানৰ বাবে উঁচু শিলাস্তূপ কৰি তুলিলে।

Verse 48

अनेकरूपं प्रविभज्य देहं चकार देवेन्द्रगणान्समस्तान् । मुखाच्च वह्निर्मनसश्च चन्द्रश्चक्षोश्च सूर्यः सहसा बभूव

নিজ দেহক বহু ৰূপে বিভাজন কৰি তেওঁ সকলো দেৱগণক প্ৰকাশ কৰিলে। তেওঁৰ মুখৰ পৰা অগ্নি, মনৰ পৰা চন্দ্ৰ, আৰু চকুৰ পৰা সূৰ্য একেলগে উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 49

जज्ञेऽथ तस्येश्वरयोगमूर्तेः प्रध्यायमानस्य सुरेन्द्रसङ्घः । वेदाश्च यज्ञाश्च तथैव वर्णास्तथा हि सर्वौषधयो रसाश्च

তেতিয়া যোগ-ঈশ্বৰ্যৰ মূৰ্তি সেই প্ৰভু গভীৰ ধ্যানত নিমগ্ন হোৱাত দেৱেন্দ্ৰসকলৰ সমূহ প্ৰকাশ পালে। বেদ, যজ্ঞ, বৰ্ণ আৰু সকলো ঔষধি তথা সিহঁতৰ ৰসো উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 50

जगत्समस्तं मनसा बभूव यत्स्थावरं किंचिदिहाण्डजं वा । जरायुजं स्वेदजमुद्भिज्जं वा यत्किंचिदा कीटपिपीलकाद्यम्

এই সমগ্ৰ জগত তেওঁৰ মনৰ দ্বাৰাই সৃষ্টি হ’ল—যি স্থাৱৰ, যি অণ্ডজ; যি জৰায়ুজ, স্বেদজ বা উদ্ভিজ; আৰু যি কিছুমান আছে, কীট-পিপীলিকা আদি পৰ্যন্ত।

Verse 51

ततो विजज्ञे मनसा क्षणेन अनेकरूपाः सहसा महेशा । चकार यन्मूर्तिभिरव्ययात्मा अष्टाभिराविश्य पुनः स तत्र

তাৰ পাছত এক ক্ষণতে মহেশে মনৰ দ্বাৰাই বহু ৰূপ উপলব্ধি কৰিলে। অব্যয় আত্মাই অষ্ট মূৰ্তি ধৰি তাত প্ৰৱেশ কৰি পুনৰ তাতেই ব্যাপ্ত হৈ অৱস্থিত ৰ’ল।

Verse 52

लीलां चकाराथ समृद्धतेजा अतोऽत्र मे पश्यत एव विप्राः । तेषां मया दर्शनमेव सर्वं यावन्मुहूर्तात्समकारि भूप

তাৰ পাছত অতি তেজস্বী প্ৰভুৱে দিৱ্য লীলা কৰিলে। ‘সেয়ে, হে বিপ্ৰসকল, মই ইয়াত যি দেখিলোঁ সেয়া তোমালোকেও চোৱা; এক মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে এই সকলো মোৰ দৃষ্টিত প্ৰকাশ পালে, হে ৰাজন।’

Verse 53

कृत्वा त्वशेषं किल लीलयैव स देवदेवो जगतां विधाता । सर्वत्रदृक्सर्वग एव देवो जगाम चादर्शनमादिकर्ता

এইদৰে কেৱল লীলাৰ দ্বাৰাই সকলো সম্পন্ন কৰি, দেৱদেৱ—জগতৰ বিধাতা—যি সৰ্বত্ৰদৰ্শী আৰু সৰ্বগামী, সেই আদিকৰ্তা পুনৰ অদৃশ্য হ’ল।

Verse 54

यत्तन्मुहूर्तादिह नामरूपं तावत्प्रपश्यामि जगत्तथैव । द्वीपैः समुद्रैरभिसंवृतं हि नक्षत्रतारादिविमानकीर्णम्

সেই মুহূৰ্তৰ পৰাই মই ইয়াত জগতখনক নাম-ৰূপসহ ঠিক যেনেকৈ আছে তেনেকৈ দেখা পাওঁ—দ্বীপ আৰু সাগৰেৰে পৰিবেষ্টিত, আৰু নক্ষত্ৰ-তাৰাৰ মাজত দিৱ্য বিমানৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 55

वियत्पयोदग्रहचक्रचित्रं नानाविधैः प्राणिगणैर्वृतं च । तां वै न पश्यामि महानुभावां गोरूपिणीं सर्वसुरेश्वरीं च

মই আকাশখনক মেঘ, গ্ৰহ আৰু সিহঁতৰ চক্ৰগতিৰ বিচিত্ৰ অলংকাৰে সজোৱা দেখা পাওঁ, আৰু নানাবিধ প্ৰাণীগণেৰে পৰিবেষ্টিতো দেখা পাওঁ; কিন্তু সেই মহামহিমাময়ী—গোৰূপিণী, সকলো দেৱতাৰ পৰমেশ্বৰী—তাঁক মই নেদেখোঁ।

Verse 56

क्व सांप्रतं सेति विचिन्त्य राजन्विभ्रान्तचित्तस्त्वभवं तदैव । दिशो विभागानवलोकयानृते पुनस्तां कथमीश्वराङ्गीम्

“তেওঁ এতিয়া ক’ত আছে?”—এইদৰে ভাবি, হে ৰাজন, মোৰ চিত্ত তৎক্ষণাৎ বিভ্ৰান্ত হ’ল। সকলো দিশা ভালদৰে নেদেখিলে, মই পুনৰ কেনেকৈ দেখা পাম সেই ঈশ্বৰাঙ্গী নদীদেৱীক?

Verse 57

पश्यामि तामत्र पुनश्च शुभ्रां महाभ्रनीलां शुचिशुभ्रतोयाम् । वृक्षैरनेकैरुपशोभिताङ्गीं गजैस्तुरङ्गैर्विहगैर्वृतां च

মই তেওঁক ইয়াত পুনৰ দেখা পাওঁ—উজ্জ্বল আৰু শুভ্ৰ, মহামেঘৰ দৰে গাঢ় নীল, তেওঁৰ জল পৱিত্ৰ আৰু দীপ্তিমান। বহু বৃক্ষই তেওঁৰ দেহ শোভিত কৰিছে, আৰু তেওঁ হাতী, ঘোঁৰা আৰু পক্ষীৰ দলেৰে পৰিবেষ্টিত।

Verse 58

यथा पुरातीरमुपेत्य देव्याः समास्थितश्चाप्यमरकण्टके तु । तथैव पश्यामि सुखोपविष्ट आत्मानमव्यग्रमवाप्तसौख्यम्

যেনেকৈ আগতে মই দেৱীৰ তীৰলৈ গৈ তাতেই স্থিৰ হৈছিলোঁ—অমৰকণ্টকত—তেনেকৈয়ে মই নিজকে সুখে বহি থকা দেখা পাওঁ, নিৰ্বিঘ্ন, সন্তোষ লাভ কৰা।

Verse 59

तथैव पुण्या मलतोयवाहां दृष्ट्वा पुनः कल्पपरिक्षयेऽपि । अम्बामिवार्यामनुकम्पमानामक्षीणतोयां विरुजां विशोकः

তথৈৱ, পুনৰ সেই পবিত্ৰ নদীক দৰ্শন কৰি—যাৰ জলে মলিনতা বোৱাই নিয়ে—কল্পৰ পৰিসানতো মই ৰোগ আৰু শোকৰ পৰা মুক্ত হওঁ। আৰ্যা মাতৃৰ দৰে সি অনুকম্পা কৰে; তাৰ জল কেতিয়াও ক্ষয় নহয়।

Verse 60

एवं महत्पुण्यतमं च कल्पं पठन्ति शृण्वन्ति च ये द्विजेन्द्राः । महावराहस्य महेश्वरस्य दिने दिने ते विमला भवन्ति

হে দ্বিজেন্দ্ৰ, যিসকলে এই অতি-পুণ্যময় বৃত্তান্ত পাঠ কৰে আৰু যিসকলে শুনে, তেওঁলোকে দিনে দিনে অধিক নিৰ্মল হয়—ই মহাবৰাহ-ৰূপ মহেশ্বৰৰ পবিত্ৰ কাহিনী।

Verse 61

अशुभशतसहस्रं ते विधूय प्रपन्नास्त्रिदिवममरजुष्टं सिद्धगन्धर्वयुक्तम् । विमलशशिनिभाभिः सर्व एवाप्सरोभिः सह विविधविलासैः स्वर्गसौख्यं लभन्ते

তেওঁলোকে অশুভ কৰ্মৰ লক্ষ লক্ষ ৰাশি ঝাৰি পেলাই, দেৱতাসকলৰ প্ৰিয় ত্ৰিদিৱলোক লাভ কৰে, য’ত সিদ্ধ আৰু গন্ধৰ্বেৰে ভৰপূৰ। নিৰ্মল চন্দ্ৰমাৰ দৰে দীপ্তিময় অপ্সৰাসকলৰ সঙ্গত, নানা বিলাসসহ, তেওঁলোকে স্বৰ্গীয় সুখ ভোগ কৰে।