Sukta 86
Sukta 9.86
Soma Pavamāna
Jagatī (probable)
এই সোম পৱমান সূক্তত সোমৰ জীৱন্ত বেগক প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যেতিয়া সি উলৰ ছাঁকনি আৰু ছাঁকনি-যন্ত্ৰৰ মাজেৰে শোধিত হৈ মধুৰ, উল্লাসজনক আৰু দেৱতাসকলৰ বাবে উপযুক্ত হয়। দৃশ্য যজ্ঞীয় প্ৰবাহ—পাত্ৰ আৰু ছাঁকনিৰ চাৰিওফালে ঘূৰি ঘূৰি বোৱা বিন্দুবোৰ—ক ই ঋত (ṛta) নামৰ বিশ্ব-নিয়মৰ সৈতে সংযোগ কৰে; সোমক প্ৰাৰ্থনা কৰে যাতে সি বৈৰী শক্তিসকলক দূৰ কৰে আৰু গায়কসকলক “বিশাল” বাক্শক্তি আৰু বীৰবল প্ৰদান কৰে।
Mantras
Mantra 1
प्र त आशवः पवमान धीजवो मदा अर्षन्ति रघुजा इव त्मना । दिव्याः सुपर्णा मधुमन्त इन्दवो मदिन्तमासः परि कोशमासते ॥
হে পৱমান সোম, তোমাৰ দ্ৰুত ধাৰাসমূহ আগলৈ উথলি উঠে—ধী-প্ৰেৰিত উদ্দীপনা—নিজ আত্মবলত দৌৰবিদৰ দৰে তীব্ৰগতিত ধাৱমান। দিৱ্য, সুপৰ্ণ, মধুময় ইন্দুৰসসমূহ, আনন্দত সৰ্বাধিক মাদক, পাত্ৰ-আবৰ্তন (কোষ)ৰ চাৰিওফালে স্থিত হয়।
Mantra 2
प्र ते मदासो मदिरास आशवोऽसृक्षत रथ्यासो यथा पृथक् । धेनुर्न वत्सं पयसाभि वज्रिणमिन्द्रमिन्दवो मधुमन्त ऊर्मयः ॥
হে সোম, তোমাৰ দ্ৰুত মাদক উল্লাসধাৰাসমূহ মুক্ত হ’ল—পথত পৃথক পৃথক হৈ ছুটন্ত ৰথসমূহৰ দৰে। যেন গাই দুধেৰে বাছুৰক অভিমুখে ধাৱিত হয়, তেনেদৰে মধুময় ঊৰ্মিসমূহ বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰৰ দিশে চাপি আহে—আমাত তেওঁৰ বিজয়বল দৃঢ় কৰিবলৈ।
Mantra 3
अत्यो न हियानो अभि वाजमर्ष स्वर्वित्कोशं दिवो अद्रिमातरम् । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्यये सोमः पुनान इन्द्रियाय धायसे ॥
অত্যৰ দৰে আগবঢ়াই দিয়া হৈ, তুমি বেগেৰে বল-সমৃদ্ধিৰ ফালে ধাৱা; হে স্বৰ্ৱিত্ (সূৰ্যলোক-অন্বেষী), দিৱ্য কোষত—অদ্ৰিমাতৃ (পেষণ-শিলাজাত) পাত্ৰত—প্ৰৱেশ কৰা। অব্যয় পৱিত্ৰৰ শীৰ্ষত বৃষভ-সদৃশ সোম শুদ্ধ হয়, আমাৰ ভিতৰত ইন্দ্ৰিয় (ইন্দ্ৰ-শক্তি) ধাৰণৰ বাবে।
Mantra 4
प्र त आश्विनीः पवमान धीजुवो दिव्या असृग्रन्पयसा धरीमणि । प्रान्तॠषयः स्थाविरीरसृक्षत ये त्वा मृजन्त्यृषिषाण वेधसः ॥
হে পৱমান সোম, তোমাৰ আশ্বিনী শক্তিসমূহ আগবাঢ়িল—দিব্য প্ৰেৰণা, ধী (দৰ্শন)-দ্বাৰা চালিত—আধাৰ-আসনত সাৰ-দুগ্ধ বহন কৰি। অন্তৰৰ ঋষিসকলে দৃঢ় ধাৰাসমূহ মুকলি কৰিলে; যিসকলে তোমাক মাৰ্জনা কৰে, হে ঋষিষাণ (ঋষি-প্ৰেৰক), বেধস্ (পবিত্ৰ জ্ঞানৰ কাৰিগৰ)সকল।
Mantra 5
विश्वा धामानि विश्वचक्ष ऋभ्वसः प्रभोस्ते सतः परि यन्ति केतवः । व्यानशिः पवसे सोम धर्मभिः पतिर्विश्वस्य भुवनस्य राजसि ॥
হে বিশ্বচক্ষু, হে ঋভ্বস্ (মহাশক্তিমান), তোমাৰ সত্য সত্তাৰ কেতৱ (আলোক-ধ্বজা)সমূহে সকলো ধাম (অস্তিত্ব-আসন) আৱৰি ধৰে। হে সোম, তুমি ধৰ্ম (ঋত-নিয়ম)সমূহেৰে নিজকে বিস্তাৰ কৰি প্ৰবাহিত হওঁ; বিশ্ব ভুৱনৰ পতি হৈ তুমি সমগ্ৰ জগতৰ ওপৰত ৰাজত্ব কৰাঁ।
Mantra 6
उभयतः पवमानस्य रश्मयो ध्रुवस्य सतः परि यन्ति केतवः । यदी पवित्रे अधि मृज्यते हरिः सत्ता नि योना कलशेषु सीदति ॥
পৱমান সোমৰ ৰশ্মিসমূহ—সত্যত স্থিৰ—উভয় দিশে কেতুৰ দৰে দীপ্ত হৈ পৰিভ্ৰমণ কৰে। যেতিয়া হৰি (তাম্ৰবৰ্ণ সোম) পৱিত্ৰৰ ওপৰত পৰিশোধিত হয়, তেতিয়া নিজৰ সত্য আসন গ্ৰহণ কৰি, যোনিস্বৰূপ কলশসমূহত—গ্ৰহণকাৰী পাত্ৰসমূহত—বসতি স্থাপন কৰে।
Mantra 7
यज्ञस्य केतुः पवते स्वध्वरः सोमो देवानामुप याति निष्कृतम् । सहस्रधारः परि कोशमर्षति वृषा पवित्रमत्येति रोरुवत् ॥
যজ্ঞৰ কেতু পৱমান হৈ বয়—স্বধ্বৰ, সঠিক বিধানযুক্ত পথৰ সোম; তেওঁ দেবতাসকলৰ প্ৰকাশিত মুক্ত ক্ষেত্ৰলৈ আগবাঢ়ে। সহস্ৰধাৰা হৈ শক্তিমানজন কোষৰ চাৰিওফালে তীব্ৰে ধাৱমান; গম্ভীৰ ধ্বনিৰে পৱিত্ৰ অতিক্ৰম কৰি উচ্ছ্বসিত, পৰিশোধিত আনন্দৰ বল হৈ উথলি উঠে।
Mantra 8
राजा समुद्रं नद्यो वि गाहतेऽपामूर्मिं सचते सिन्धुषु श्रितः । अध्यस्थात्सानु पवमानो अव्ययं नाभा पृथिव्या धरुणो महो दिवः ॥
ৰাজাৰ দৰে তেওঁ সমুদ্ৰত প্ৰৱেশ কৰে, যেন নদীসমূহ সমুদ্ৰত মিলিত হয়; সিন্ধুসমূহত স্থিত হৈ তেওঁ আপাম্-ঊৰ্মি—জলতৰংগ—সঙ্গে সখ্য কৰে। পৱমানজন অব্যয় শিখৰত আৰূঢ় হৈছে—পৃথিৱীৰ নাভি, মহাদ্যৌৰ ধাৰুণ, স্বৰ্গৰ মহা আধাৰ—স্থিৰ সত্যত লোকসমূহ স্থাপন কৰি।
Mantra 9
दिवो न सानु स्तनयन्नचिक्रदद्द्यौश्च यस्य पृथिवी च धर्मभिः । इन्द्रस्य सख्यं पवते विवेविदत्सोमः पुनानः कलशेषु सीदति ॥
দ্যৌৰ শিখৰৰ দৰে গর্জি উঠি তেওঁ চিঞৰি উঠে; তেওঁৰ ধৰ্মসমূহে দ্যৌ আৰু পৃথিৱীক শৃঙ্খলিত কৰি স্থিৰ ৰাখে। ইন্দ্ৰৰ সখ্য লাভ কৰি, বিচাৰি পোৱা সোম পৱমান বোৱাই যায়; শুদ্ধ হৈ সোম কলশসমূহত বহে।
Mantra 10
ज्योतिर्यज्ञस्य पवते मधु प्रियं पिता देवानां जनिता विभूवसुः । दधाति रत्नं स्वधयोरपीच्यं मदिन्तमो मत्सर इन्द्रियो रसः ॥
যজ্ঞৰ জ্যোতি পৱিত্ৰ হৈ বোৱাই যায়—মধুৰ, প্ৰিয়; দেৱসকলৰ পিতা, জনিতা, বিস্তৃত দীপ্তিধন। তেওঁ দুয়োটা স্বধাৰ ভিতৰত গোপন ৰত্ন স্থাপন কৰে—সৰ্বাধিক মাদক, উল্লাসময়, ইন্দ্ৰীয় বল-বঢ়োৱা ৰস।
Mantra 11
अभिक्रन्दन्कलशं वाज्यर्षति पतिर्दिवः शतधारो विचक्षणः । हरिर्मित्रस्य सदनेषु सीदति मर्मृजानोऽविभिः सिन्धुभिर्वृषा ॥
উচ্চস্বৰে ক্ৰন্দন কৰি, বেগৱান জন কলশলৈ ধাৱিত হৈ বোৱাই যায়—দ্যৌৰ পতি, শতধাৰ, বিচক্ষণ। হৰি সোম মিত্ৰৰ সদনসমূহত বহে; অৱিৰে (মেষৰ) উল আৰু নদীসমূহে তেওঁক সম্পূৰ্ণ শুচি কৰে—বৃষ, বলিষ্ঠ জননশক্তি।
Mantra 12
अग्रे सिन्धूनां पवमानो अर्षत्यग्रे वाचो अग्रियो गोषु गच्छति । अग्रे वाजस्य भजते महाधनं स्वायुधः सोतृभिः पूयते वृषा ॥
সিন্ধুসকলৰ আগত পৱমান সোম ধাৱিত হয়; বাক্যৰ আগত সি অগ্ৰিয়—গোৰশ্মিসমূহৰ মাজত নেতা হৈ গতি কৰে। বলৰ পূৰ্ণতা আৰু মহাধন সি আগতেই লাভ কৰে; স্বয়ং-আয়ুধধাৰী সেই বৃষভ-সদৃশ শক্তিমানক সোটৃসকলে পৱিত্ৰ কৰে—যেন আত্মা অন্ধকাৰৰ ওপৰত অগ্ৰগণ্য হয়।
Mantra 13
अयं मतवाञ्छकुनो यथा हितोऽव्ये ससार पवमान ऊर्मिणा । तव क्रत्वा रोदसी अन्तरा कवे शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥
এই মত্বান (প্ৰেৰিত) জনা, মুক্ত কৰা পাখিৰ দৰে, নিজৰ তৰংগত উলৰ মাজেৰে পৱমান হৈ দৌৰি গ’ল। হে কৱি, তোমাৰ ক্ৰতুৰে ৰোদসী দুয়োৰ মাজত সি বয়; ধিয়াত শুচি সোম—হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বাবে পৱিত্ৰ হৈ প্ৰবাহিত হয়।
Mantra 14
द्रापिं वसानो यजतो दिविस्पृशमन्तरिक्षप्रा भुवनेष्वर्पितः । स्वर्जज्ञानो नभसाभ्यक्रमीत्प्रत्नमस्य पितरमा विवासति ॥
দ্ৰাপি (আৱৰণ) পিন্ধি, যজ্ঞযোগ্য, দ্যু স্পৰ্শ কৰা, অন্তৰিক্ষ পূৰ্ণ কৰা, ভুৱনসমূহত স্থাপিত—স্ৱৰলৈ জন্ম লোৱা সি নাভসাৰ (বিশালতাৰে) আগবাঢ়িল। সি নিজৰ প্ৰাচীন পিতাক জাগাবলৈ যায়; তাৰ গোপন উৎস স্মৰণ কৰি উপস্থিত কৰে এই উৰ্ধ্বগামী শুদ্ধ শক্তি।
Mantra 15
सो अस्य विशे महि शर्म यच्छति यो अस्य धाम प्रथमं व्यानशे । पदं यदस्य परमे व्योमन्यतो विश्वा अभि सं याति संयतः ॥
সেইজনাই এই জনসমূহক মহৎ শান্তি আৰু আশ্ৰয় দান কৰে—যিজনে প্ৰথমে তেওঁৰ ধাম (আবাস) লাভ কৰে। যেতিয়া তেওঁৰ পদচিহ্ন পৰম ব্যোমত স্থাপিত হয়, তেতিয়া সেই উচ্চতাৰ পৰা সকলো বস্তু একত্ৰ সুৰ-সমন্বয়ত তেওঁৰ অভিমুখে গতি কৰে; ওপৰত স্থাপিত সত্য-কেন্দ্ৰত সমগ্ৰ প্ৰকৃতি সংযত (যুগ্ম) হয়।
Mantra 16
प्रो अयासीदिन्दुरिन्द्रस्य निष्कृतं सखा सख्युर्न प्र मिनाति संगिरम् । मर्य इव युवतिभिः समर्षति सोमः कलशे शतयाम्ना पथा ॥
ইন্দু আগবাঢ়ি ইন্দ্ৰৰ বাবে সাজি থোৱা স্থানলৈ গৈছে; বন্ধু হৈ বন্ধুতা-চুক্তি (সংগিৰ) ভাঙি নেদিয়ে। মৰ্য্য (যুৱক) যেন যুৱতীসকলৰ সৈতে একেলগে ধাৱিত হয়, তেনেকৈ সোম শত-ধাৰাৰ পথেদি কলশত ধাৰা হৈ প্ৰবাহিত হয়।
Mantra 17
प्र वो धियो मन्द्रयुवो विपन्युवः पनस्युवः संवसनेष्वक्रमुः । सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभोऽभि धेनवः पयसेमशिश्रयुः ॥
তোমালোকৰ ধী (চিন্তা/প্ৰজ্ঞা) আগবাঢ়ক—আনন্দ-যুৱ, বিস্ময়-অন্বেষী, হর্ষ-অন্বেষী; সিহঁতে সংৱসনসমূহত (সমূহ-আৱৰণ/বিন্যস্ত ৰূপসমূহত) পদাৰ্পণ কৰে। প্ৰেৰিত মনীষাসমূহ সোমৰ অভিমুখে স্তৱ কৰে; স্তোত্ৰসমূহ আৰু দুগ্ধবতী ধেনুসকল পয়সাৰে তেওঁৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়—উজ্জ্বল বলৰ পোষণ।
Mantra 18
आ नः सोम संयतं पिप्युषीमिषमिन्दो पवस्व पवमानो अस्रिधम् । या नो दोहते त्रिरहन्नसश्चुषी क्षुमद्वाजवन्मधुमत्सुवीर्यम् ॥
হে সোম, সংযত ঐশ্বৰ্যসহ আমাৰ ওচৰলৈ আহা—বৃদ্ধিশীল প্ৰেৰণাৰ বলৰ সৈতে। হে ইন্দু, নিজকে পবিত্ৰ কৰ; হে পৱমান, অচ্যুতভাৱে প্রবাহিত হওঁ। যি (ধেনু-সদৃশা) আমাৰ বাবে দিনে তিনিবাৰ দুহে, অক্ষয় হৈ—বলসমৃদ্ধ পূৰ্ণতা, বাজিক-ধন, মধুৰতা আৰু সুৱীৰ্য (বীৰ্য-শক্তি) দান কৰে।
Mantra 19
वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नः प्रतरीतोषसो दिवः । क्राणा सिन्धूनां कलशाँ अवीवशदिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः ॥
মতিসমূহৰ বৃষভ, বিচক্ষণ সোম পবিত্ৰ হৈ প্রবাহিত হয়—দিন, উষা আৰু দ্যৌ (স্বৰ্গ) অতিক্ৰম কৰি। সিন্ধুসমূহ একত্ৰ কৰি তেওঁ সিহঁতক কলশসমূহলৈ ধাৱিত কৰে; ঋষিসকলৰ মনীষা (প্ৰজ্ঞা) সহ ইন্দ্ৰৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰে।
Mantra 20
मनीषिभिः पवते पूर्व्यः कविर्नृभिर्यतः परि कोशाँ अचिक्रदत् । त्रितस्य नाम जनयन्मधु क्षरदिन्द्रस्य वायोः सख्याय कर्तवे ॥
মনীষাসমূহৰ সৈতে পুৰাতন কবি পবিত্ৰ হৈ প্রবাহিত হয়; নৃ-শক্তিসমূহে সমৰ্থিত হৈ তেওঁ কোষসমূহৰ চাৰিওফালে বিচৰণ কৰে। ত্ৰিতৰ নাম জন্ম দি তেওঁ মধু ঝৰে—ইন্দ্ৰ আৰু বায়ুৰ সখ্য স্থাপন কৰিবলৈ।
Mantra 21
अयं पुनान उषसो वि रोचयदयं सिन्धुभ्यो अभवदु लोककृत् । अयं त्रिः सप्त दुदुहान आशिरं सोमो हृदे पवते चारु मत्सरः ॥
এই সোম, পৱমান, উষাসসকলক উজ্জ্বল কৰি তোলে; এইজনেই নদীসমূহৰ বাবে ঋত-লোকব্যৱস্থাৰ কৰ্তা হৈ উঠে। এইজনেই ত্ৰিঃ-সপ্তবাৰ আশিৰ (মিশ্ৰ ৰস) দুহি, সোম হৃদয়ত পৱিত্ৰ হৈ বয়—আনন্দ-মত্ততাত মনোহৰ।
Mantra 22
पवस्व सोम दिव्येषु धामसु सृजान इन्दो कलशे पवित्र आ । सीदन्निन्द्रस्य जठरे कनिक्रदन्नृभिर्यतः सूर्यमारोहयो दिवि ॥
হে সোম, দিৱ্য ধামসমূহত নিজকে পৱিত্ৰ কৰ; মুক্ত হৈ, হে ইন্দু, কলশত—পৱিত্ৰা (ছাঁকনি)লৈ প্ৰৱেশ কৰ। ইন্দ্ৰৰ জঠৰত বহি, উচ্চস্বৰে গর্জন কৰি, নৰ-শক্তিসমূহে সমৰ্থিত হৈ, তুমি দিৱিত সূৰ্যক আৰোহণ কৰাই তুলিলা।
Mantra 23
अद्रिभिः सुतः पवसे पवित्र आँ इन्दविन्द्रस्य जठरेष्वाविशन् । त्वं नृचक्षा अभवो विचक्षण सोम गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरप ॥
অদ্ৰি (পাথৰ)দ্বাৰা সুতো হৈ, হে ইন্দু, তুমি পৱিত্ৰ হৈ বয়, পৱিত্ৰা (ছাঁকনি)লৈ প্ৰৱেশ কৰি; ইন্দ্ৰৰ জঠৰসমূহত প্ৰৱেশ কৰোঁতা। তুমি নৰ-দৰ্শী (নৃচক্ষা) হৈ উঠিলা, বিচক্ষণ সোম; অঙ্গিৰসসকলৰ বাবে গোপন গোত্র (গো-পেন) তুমি মুকলি কৰি দিলা।
Mantra 24
त्वां सोम पवमानं स्वाध्योऽनु विप्रासो अमदन्नवस्यवः । त्वां सुपर्ण आभरद्दिवस्परीन्दो विश्वाभिर्मतिभिः परिष्कृतम् ॥
হে সোম, পৱমান, স্বাধ্য (স্বয়ং-শাসিত) তুমি—বিপ্ৰসকল তোমাৰ অনুগামী হৈ আনন্দিত হয়, তোমাৰ অৱস্য (সহায়) বিচাৰি। হে ইন্দু, সুপৰ্ণ (সু-ডেউকা) জনে তোমাক দ্যৌৰ পৰেও আনি দিলে—সকলো মতি (চিত্ত-ভাবনা)ৰে পৰিষ্কৃত, সম্পূৰ্ণ কৰি।
Mantra 25
अव्ये पुनानं परि वार ऊर्मिणा हरिं नवन्ते अभि सप्त धेनवः । अपामुपस्थे अध्यायवः कविमृतस्य योना महिषा अहेषत ॥
অব্য (ভেড়াৰ উল)ত পৱমান হৈ, পৰি-ৱাৰ (চালনি)ৰ ভিতৰত উৰ্মি (তৰংগ)য়ে ঘেৰি থাকোঁতে, সাত ধেনু (দুগ্ধ-গাই) হৰিণ (তাম্ৰবৰ্ণ) জনৰ আগত নত হয়। আপাম উপস্থে (জলৰ কোলাত) অগ্ৰসৰ শক্তিসকলে কবি (ঋষি)ক স্থাপন কৰিলে; মহিষাসকল ঋতস্য যোনি (ঋত—সত্য-ব্যৱস্থাৰ গৰ্ভ)ৰ দিশে আহ্বানধ্বনি তুলিলে।
Mantra 26
इन्दुः पुनानो अति गाहते मृधो विश्वानि कृण्वन्त्सुपथानि यज्यवे । गाः कृण्वानो निर्णिजं हर्यतः कविरत्यो न क्रीळन्परि वारमर्षति ॥
ইন্দু পৱমান হৈ সকলো মৃধ (প্ৰতিৰোধ) অতিক্ৰম কৰে, আৰু যজ্যৱে (যজ্ঞকাৰী)ৰ বাবে সকলো পথ সুপথ (সুগম পথ) কৰি তোলে। গাঃ (ৰশ্মি/গাভী-ৰূপ আলো) সৃষ্টি কৰি, হৰ্যত (উজ্জ্বল) নিৰ্ণিজ (দীপ্ত বস্ত্ৰ) গঢ়ি, দীপ্ত কবি—খেলি থকা দ্ৰুত অশ্বৰ দৰে—পৰি-ৱাৰ (চালনি)ৰ চাৰিওফালে বেগেৰে বৈ আগবাঢ়ে।
Mantra 27
असश्चतः शतधारा अभिश्रियो हरिं नवन्तेऽव ता उदन्युवः । क्षिपो मृजन्ति परि गोभिरावृतं तृतीये पृष्ठे अधि रोचने दिवः ॥
অবিৰত, শতধাৰা স্ৰোতে শ্ৰী-শক্তিসমূহ হৰিণ (সুৱৰ্ণবৰ্ণ) জনাৰ ওপৰত নত হয়; জলৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তললৈ নামি আহে। ক্ষিপ্ৰ শক্তিসমূহ গোৰশ্মিৰে আৱৃত সেই গোপন স্ৰোতক পৰিশোধন কৰে; দ্যৌৰ দীপ্তিময় ৰোচনাত, তৃতীয় উজ্জ্বল পৃষ্ঠৰ ওপৰত তেওঁ দীপ্ত হয়।
Mantra 28
तवेमाः प्रजा दिव्यस्य रेतसस्त्वं विश्वस्य भुवनस्य राजसि । अथेदं विश्वं पवमान ते वशे त्वमिन्दो प्रथमो धामधा असि ॥
দিব্য ৰেতসৰ পৰা জন্ম লোৱা এই প্ৰজাসমূহ তোমাৰেই; তুমি সমগ্ৰ ভুৱনৰ ওপৰত ৰাজত্ব কৰ। সেয়ে, হে পৱমান, এই সমগ্ৰ বিশ্ব তোমাৰ বশত; হে ইন্দু, তুমি ধামসমূহৰ ভিত্তি স্থাপন কৰা প্ৰথম।
Mantra 29
त्वं समुद्रो असि विश्ववित्कवे तवेमाः पञ्च प्रदिशो विधर्मणि । त्वं द्यां च पृथिवीं चाति जभ्रिषे तव ज्योतींषि पवमान सूर्यः ॥
হে কৱি, বিশ্ববিদ্, তুমি সমুদ্ৰ; বিস্তৃত ধৰ্মত তোমাৰেই এই পঞ্চ দিশা। তুমি দ্যৌ আৰু পৃথিৱী দুয়োটাকো অতিক্ৰম কৰি বহন কৰিছা; হে পৱমান, তোমাৰ জ্যোতিসমূহেই সূৰ্য।
Mantra 30
त्वं पवित्रे रजसो विधर्मणि देवेभ्यः सोम पवमान पूयसे । त्वामुशिजः प्रथमा अगृभ्णत तुभ्येमा विश्वा भुवनानि येमिरे ॥
হে সোম পৱমান, তুমি পৱিত্ৰত (ছাঁকনি)ত, ঋত-ধৰ্মৰ বিস্তৃত ৰজস্-মণ্ডলত, দেৱসকলৰ নিমিত্তে শুদ্ধ হওঁ। অগ্নিৰ সন্ধানী প্ৰথম উশিজসকলে তোমাক ধৰিলে; তোমাৰ বাবে সকলো ভুৱনাই নিজ নিজ ঋত-যোকত সজাই উঠিল।
Mantra 31
प्र रेभ एत्यति वारमव्ययं वृषा वनेष्वव चक्रदद्धरिः । सं धीतयो वावशाना अनूषत शिशुं रिहन्ति मतयः पनिप्नतम् ॥
প্ৰেৰণাপ্ৰাপ্ত ঋষি-স্বরূপ জনা আগবাঢ়ে, অব্যয় ছাঁকনিৰ ওপৰে পাৰ হৈ। বৃষভ—হৰি (তাম্ৰবৰ্ণ) শক্তি—সত্তাৰ বনসমূহত গর্জন কৰে। জাগ্ৰত ধী-চিন্তাসমূহ একেলগে স্তৱ কৰে; মতিসমূহ গোপন তেজত বাঢ়ি উঠা শিশুটিক জিভাৰে চাটি পোষণ কৰে।
Mantra 32
स सूर्यस्य रश्मिभिः परि व्यत तन्तुं तन्वानस्त्रिवृतं यथा विदे । नयन्नृतस्य प्रशिषो नवीयसीः पतिर्जनीनामुप याति निष्कृतम् ॥
স সূৰ্যৰ ৰশ্মিসমূহেৰে চাৰিওফালে বুনে, ত্ৰিবৃত ৰূপে সূতা টানি—যেন ঋত-বিদ্যাৰ জ্ঞান জন্মে। ঋতৰ সদা-নৱ প্ৰশাসনসমূহ আগবঢ়াই, জনসমূহৰ অধিপতি মুক্ত-প্ৰৱেশদ্বাৰ (নিষ্কৃত)ৰ ওচৰলৈ আহে।
Mantra 33
राजा सिन्धूनां पवते पतिर्दिव ऋतस्य याति पथिभिः कनिक्रदत् । सहस्रधारः परि षिच्यते हरिः पुनानो वाचं जनयन्नुपावसुः ॥
নদীসমূহৰ ৰজা সোম পৱতে, দ্যৌৰ অধিপতি; ঋতৰ পথেদি গতি কৰে, শক্তিত গর্জন কৰি। সহস্ৰ-ধাৰা হৰি চাৰিওফালে ঢালি দিয়া হয়; পবিত্ৰ হৈ সি বাক্ (বাণী) জনম দিয়ে, অন্তৰ-গৃহৰ ধন-সম্পদ ওচৰলৈ আনে।
Mantra 34
पवमान मह्यर्णो वि धावसि सूरो न चित्रो अव्ययानि पव्यया । गभस्तिपूतो नृभिरद्रिभिः सुतो महे वाजाय धन्याय धन्वसि ॥
হে পৱমান, তুমি মহা-বন্যাৰ দৰে বিস্তৃত হৈ দৌৰি ওলাই আহা; দীপ্ত সূৰ্যৰ দৰে, পৱিত্ৰকৰণৰ অব্যয় পথসমূহেদি পৱ্যায়। হস্তে পবিত্ৰ, মানুহে অদ্ৰি-পাথৰে পিষি সুত কৰি, তুমি মহৎ ৱাজ—বল-সমৃদ্ধি—আৰু ধন্য পূৰ্ণতাৰ বাবে ধাৱা কৰাঁ।
Mantra 35
इषमूर्जं पवमानाभ्यर्षसि श्येनो न वंसु कलशेषु सीदसि । इन्द्राय मद्वा मद्यो मदः सुतो दिवो विष्टम्भ उपमो विचक्षणः ॥
ইষা আৰু ঊৰ্জ—আত্মাৰ আহাৰ আৰু শক্তি—আনি, হে পৱমান, তুমি প্ৰবাহিত হওঁ; শ্যেন পাখিৰ দৰে নিজ বাসালৈ, তুমি কলশসমূহত বহা। সুত হৈ, তুমি ইন্দ্ৰৰ বাবে মদ্বা—মদ্য, মদ—আনন্দময় উন্মাদনা; তুমি দ্যৌৰ ভিত্তি-স্তম্ভ, উপম, বিচক্ষণ।
Mantra 36
सप्त स्वसारो अभि मातरः शिशुं नवं जज्ञानं जेन्यं विपश्चितम् । अपां गन्धर्वं दिव्यं नृचक्षसं सोमं विश्वस्य भुवनस्य राजसे ॥
সপ্ত ভগ্নী—মাতৃসকল—নৱজাত শিশুটিক ঘিৰি একত্ৰ হয়; বিজয়ী, সৰ্বজ্ঞ-প্ৰজ্ঞাবান সেই নৱজন্মা। তেওঁলোকে আপসুস্থিত দিৱ্য গন্ধৰ্ব, নৃচক্ষু সোমক প্ৰকাশ কৰে—সমগ্ৰ ভৱনৰাজ্যৰ ৰাজস শক্তিৰূপে।
Mantra 37
ईशान इमा भुवनानि वीयसे युजान इन्दो हरितः सुपर्ण्यः । तास्ते क्षरन्तु मधुमद्घृतं पयस्तव व्रते सोम तिष्ठन्तु कृष्टयः ॥
এই ভুৱনসমূহৰ ঈশান, তুমি তোমাৰ মহিমাৰে অগ্ৰসর হওঁ; ইন্দু, উজ্জ্বল সুপৰ্ণ-শক্তিসকলক যুঁজাই লওঁ। সিহঁতে তোমাৰ বাবে মধুময় ঘৃত আৰু পয়স ধাৰাই দিওক; আৰু হে সোম, তোমাৰ ব্ৰতত জনসমূহ দৃঢ় হৈ থাকক।
Mantra 38
त्वं नृचक्षा असि सोम विश्वतः पवमान वृषभ ता वि धावसि । स नः पवस्व वसुमद्धिरण्यवद्वयं स्याम भुवनेषु जीवसे ॥
হে সোম, তুমি সকলো দিশৰ পৰা নৃচক্ষু; পৱমান বৃষভ হৈ তুমি সেই লোকসমূহত দৌৰি ফুৰা। সেয়ে আমাৰ বাবে ধন-সমৃদ্ধি আৰু হিৰণ্য-প্ৰভাৰে পৱিত্ৰ হওঁ, যাতে আমি ভুৱনসমূহত সত্য জীৱনৰ বাবে থাকিব পাৰোঁ।
Mantra 39
गोवित्पवस्व वसुविद्धिरण्यविद्रेतोधा इन्दो भुवनेष्वर्पितः । त्वं सुवीरो असि सोम विश्ववित्तं त्वा विप्रा उप गिरेम आसते ॥
হে ইন্দু, গোৰশ্মি-বিদ্ (গোবিত্) হৈ নিজকে পৱিত্ৰ কৰ; বসু-বিদ্—সমৃদ্ধিৰ সন্ধানী, হিৰণ্য-বিদ্—সুৱৰ্ণ-জ্যোতিৰ সন্ধানী, ৰেতোধা—বীজধাৰী, ভুৱনসমূহত স্থাপিত। হে সোম, তুমি সু-বীৰ—বীৰ্য্যদাতা, বিশ্ববিত্—সৰ্বজ্ঞ; তোমাকেই ঋষি-বিপ্ৰসকলে গীত-স্তোত্ৰেৰে ওচৰত বহি উপাসনা কৰে।
Mantra 40
उन्मध्व ऊर्मिर्वनना अतिष्ठिपदपो वसानो महिषो वि गाहते । राजा पवित्ररथो वाजमारुहत्सहस्रभृष्टिर्जयति श्रवो बृहत् ॥
মধুৰতাৰ ঊৰ্মি উথলি উঠে, বনানিক কঁপাই তোলে; আপহে বস্ত্ৰৰূপে পৰিধান কৰি মহিষ-সদৃশ মহাবলীয়াই ভিতৰলৈ ডুবি গাঢ়ে। পৱিত্ৰতাৰ ৰথত আৰূঢ় ৰাজাই বাজ—বল-সমৃদ্ধি লাভ কৰে; সহস্ৰ-ধাৰা দীপ্তিৰে সি উচ্চতম বিস্তৃত শ্ৰৱস্—মহৎ কীৰ্তি জয় কৰে।
Mantra 41
स भन्दना उदियर्ति प्रजावतीर्विश्वायुर्विश्वाः सुभरा अहर्दिवि । ब्रह्म प्रजावद्रयिमश्वपस्त्यं पीत इन्दविन्द्रमस्मभ्यं याचतात् ॥
সি আনন্দ-উল্লাসসমূহ উত্থাপন কৰে—প্ৰজাৱতী, বিশ্বায়ু—সৰ্বজীৱনময়, অহৰ্দিৱি সুভৰা—দিন-ৰাতি জুৰি সু-বহনীয়। ইন্দু পান কৰা হলে, সি ইন্দ্ৰক প্ৰেৰণা দিওক—আমাৰ বাবে প্ৰজাসহ ব্রহ্ম—ব্ৰহ্মবচন, আৰু অশ্বপস্ত্য ৰয়ি—যাত্ৰাৰ বাবে ত্বৰিত শক্তি আনয়নকাৰী ধন-সমৃদ্ধি দান কৰিবলৈ।
Mantra 42
सो अग्रे अह्नां हरिर्हर्यतो मदः प्र चेतसा चेतयते अनु द्युभिः । द्वा जना यातयन्नन्तरीयते नरा च शंसं दैव्यं च धर्तरि ॥
সেই হৰি—দিনসমূহৰ অগ্ৰভাগত দীপ্তিমান—হৰ্যত (উজ্জ্বলতাক চালিত কৰা) মদ/আনন্দস্বৰূপ; সচেতন চিত্তে জাগ্ৰত কৰে আৰু দ্যুতি-সমূহৰ অনুগামী হয়। দুজন জনৰ মাজত তেওঁ গতি কৰে, পথ দেখুৱাই; ধাৰকত (ধৰ্তৰিত) নৰৰ শংসা আৰু দৈৱ্য স্তোত্ৰ একেলগে ধাৰিত থাকে।
Mantra 43
अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुं रिहन्ति मधुनाभ्यञ्जते । सिन्धोरुच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमासु गृभ्णते ॥
তেওঁলোকে অভিষেক কৰে, বিস্তাৰকৈ অভিষেক কৰে, একেলগে অভিষেক কৰে; মধুৰে তেওঁৰ ক্রতু (ইচ্ছা/সংকল্প) চাটে আৰু মাধুৰ্যৰে স্নান কৰায়। সিন্ধুৰ উচ্ছ্বাসত উৰি যোৱা উক্ষণ (বৃষভ) ধৰা পৰে—হিৰণ্য-পাৱা (সোনালী শোধক)সকলে—পশুমাসু (প্ৰাণশক্তিৰূপে) হাতে ধৰি গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 44
विपश्चिते पवमानाय गायत मही न धारात्यन्धो अर्षति । अहिर्न जूर्णामति सर्पति त्वचमत्यो न क्रीळन्नसरद्वृषा हरिः ॥
বিপশ্চিত পৱমানলৈ গাওক; মহা নদীৰ দৰে চাপা অন্ধস (সোমৰস) ধাৰাই বয়। জীৰ্ণ ত্বচা পাৰ হৈ সৰ্পৰ দৰে সৰি যায়; খেলি থকা অশ্বৰ দৰে দীপ্ত বৃষভ হৰি আগবাঢ়ি ধাৱিত হয়।
Mantra 45
अग्रेगो राजाप्यस्तविष्यते विमानो अह्नां भुवनेष्वर्पितः । हरिर्घृतस्नुः सुदृशीको अर्णवो ज्योतीरथः पवते राय ओक्यः ॥
অগ্ৰে গমন কৰা ৰজা, আপ্য (জলীয়) সত্তা, অধিক বলৱান হৈ স্তৱিত হয়—দিনসমূহ মাপি-মেপি, ভুবনসমূহত প্ৰতিষ্ঠিত। হৰি, ঘৃতস্নু (ঘৃত-সিক্ত), সুদৰ্শীক, বিস্তাৰত অৰ্ণৱৰূপ; জ্যোতিৰথে আৰূঢ় হৈ, শুদ্ধি লাভ কৰি, ৰায় (ঐশ্বৰ্য)-ৰ অন্তৰঙ্গ গৃহলৈ পৱতে।
Mantra 46
असर्जि स्कम्भो दिव उद्यतो मदः परि त्रिधातुर्भुवनान्यर्षति । अंशुं रिहन्ति मतयः पनिप्नतं गिरा यदि निर्णिजमृग्मिणो ययुः ॥
দিৱৰ উদিত উচ্চতাসমূহৰ পৰা স্কম্ভ (ধাৰক স্তম্ভ) মুক্ত হৈছে; উদ্দীপ্ত মদ (আনন্দ-উন্মাদনা) ত্ৰিধাতুৰ্ভূত ভুবনসমূহৰ চাৰিওফালে প্ৰবাহিত হয়। মতিসমূহে অংশু (উজ্জ্বল ৰশ্মি) চাটি-চাটি শোধন কৰে, সূক্ষ্মভাৱে গঢ়ি তোলে; যেতিয়া ঋগ্মিণ (ঋক-গায়ক) গিৰা (স্তোত্ৰ) লৈ আগবাঢ়ে, তেতিয়া সেয়া দীপ্ত নিৰ্ণিজ (উজ্জ্বল বস্ত্ৰ) পায়।
Mantra 47
प्र ते धारा अत्यण्वानि मेष्यः पुनानस्य संयतो यन्ति रंहयः । यद्गोभिरिन्दो चम्वोः समज्यस आ सुवानः सोम कलशेषु सीदसि ॥
তোমাৰ ধাৰাসমূহ আগলৈ গতি কৰক; তুমি পৱমান হৈ, সংযত (সঠিক পথত সংগৃহীত) হ’লে সূক্ষ্ম-দ্ৰুত ৰংহয়সমূহ ধাৱিত হয়। যেতিয়া, হে ইন্দু, তুমি দুটা চমূ (পাত্ৰ)-ত গোৰশ্মিসমূহৰ সৈতে মিশ্ৰিত হওঁ, তেতিয়া নিঃসৃত (সুৱান) হে সোম, তুমি কলশসমূহত আসন গ্ৰহণ কৰাঁ।
Mantra 48
पवस्व सोम क्रतुविन्न उक्थ्योऽव्यो वारे परि धाव मधु प्रियम् । जहि विश्वान्रक्षस इन्दो अत्रिणो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
হে সোম, ক্ৰতু-বিদ্ (ইচ্ছা-জ্ঞানী), নিজকে পবিত্ৰ কৰ; উক্থ্য (স্তোত্ৰযোগ্য) হৈ, অব্য (উলৰ) ছাঁকনিৰ চাৰিওফালে তোৰ প্ৰিয় মধুৰস লৈ দৌৰি যা। হে ইন্দু, সকলো ৰক্ষস্ আৰু অত্রিণ (ভক্ষণকাৰী শত্রু)ক বধ কৰ; সুবীৰা (বীৰ-শক্তিসম্পন্ন) হৈ আমি বিদথে (সভা/যজ্ঞ-সমাবেশত) বৃহৎ (মহৎ সত্য) উচ্চাৰণ কৰোঁ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna) through wool and strainers, becoming sweet, powerful, and fit for divine offering, while also supporting truth (ṛta) and strength for the worshippers.
These are the real ritual instruments and surroundings of Soma purification; the hymn also treats them as symbols of inner clarification—raw potency becoming clear, truthful inspiration.
It asks Soma to destroy hostile forces (rākṣasas, atriṇ) and to grant the community strong, ‘vast’ speech and heroic inner power in the sacred assembly.
Ask anything about Sukta 86 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.