
Sukta 8.7
Kaṇva lineage (Mandala 8 context; exact rishi not specified here)
Maruts
Tr̥ṣṭubh (explicitly referenced; verse likely in Tr̥ṣṭubh)
এই সূক্তত মুখ্যতঃ মৰুতসকলক আহ্বান কৰা হৈছে—পৰ্বত-ভ্ৰমণকাৰী, মহাশক্তিশালী এক গোষ্ঠী ৰূপে; কবিৰ ত্ৰিষ্টুভ্ স্তোত্ৰে তেওঁলোক জাগ্ৰত আৰু বলৱান হয়, আৰু তেওঁলোকে উদ্যম, ৰক্ষা আৰু বিজয়ময় গতি আনে। কণ্ব-প্ৰেৰিত গঠনসমূহক ঘৃত-সদৃশ পোষক “ধাৰা” (ইষঃ) বুলি উপস্থাপন কৰা হৈছে—মৰুতসকলৰ শক্তি ফুলাবলৈ, আৰু তেওঁলোকৰ জৰিয়তে যজমানৰ সমৃদ্ধি বৃদ্ধি কৰিবলৈ। শেষ অংশত দৃষ্টি অগ্নিৰ ফালে ঘূৰে—প্ৰাচীন, দীপ্তিমান জ্ঞানী; যাৰ অগ্নি-সূৰ্য সদৃশ শিখাই শক্তিসমূহক নিজ নিজ স্থানত স্থাপন কৰি, দীপ্তিময় শৃঙ্খলাৰে যজ্ঞক সীল-মোহৰ দিয়ে।
Mantra 1
प्र यद्वस्त्रिष्टुभमिषं मरुतो विप्रो अक्षरत् । वि पर्वतेषु राजथ ॥
যেতিয়া ঋষি-বিপ্ৰে, হে মৰুতগণ, তোমালোকৰ বাবে ত্ৰিষ্টুভ্-ছন্দৰ ইষ—প্ৰেৰিত বলৰ পোষণ—উজাৰি দিয়ে, তেতিয়া তোমালোক পৰ্বত-শ্ৰেণীত দীপ্ত হৈ ৰাজত্ব কৰাঁ।
Mantra 2
यदङ्ग तविषीयवो यामं शुभ्रा अचिध्वम् । नि पर्वता अहासत ॥
যেতিয়া, হে শুভ্ৰ দীপ্তিমানসকল, তৱিষীয় বলত প্ৰবৃত্ত হৈ তোমালোক যাত্ৰা স্থিৰ কৰাঁ, তেতিয়া পৰ্বতসমূহ নত হ’ল—অগ্ৰসৰ সত্য-গতিৰ আগত স্থিৰ উচ্চতা নুই যায়।
Mantra 3
उदीरयन्त वायुभिर्वाश्रासः पृश्निमातरः । धुक्षन्त पिप्युषीमिषम् ॥
বায়ুবিলাকে লৈ সেই গর্জনশীলসকল—পৃশ্নিমাতাৰ পুত্ৰসকল—ইয়াক ওপৰলৈ তোলে। সিহঁতে প্ৰচুৰ পোষণ-ৰস (পিপ্যুষী) দুহি উলিয়ায়; ইষম্—জীৱনশ্বাসসমূহ—আত্মাৰ অগ্ৰগতিলৈ পূৰ্ণ বল দান কৰে।
Mantra 4
वपन्ति मरुतो मिहं प्र वेपयन्ति पर्वतान् । यद्यामं यान्ति वायुभिः ॥
মৰুতসকলে মিহ্—কুহেলি/ধূসৰতা—ছটিয়াই দিয়ে; পৰ্বতসম স্থিৰ গঠনসমূহ কঁপাই তোলে, যেতিয়া সিহঁতে বায়ুবিলাকৰ সৈতে—জীৱবলৰ শ্বাসসমূহৰ সৈতে—নিজ নিৰ্ধাৰিত যাত্ৰাপথে আগবাঢ়ে।
Mantra 5
नि यद्यामाय वो गिरिर्नि सिन्धवो विधर्मणे । महे शुष्माय येमिरे ॥
যেতিয়া তোমালোকৰ অগ্ৰযাত্ৰাৰ বাবে পৰ্বত আৰু নদীসমূহ বিধৰ্মণে—সুশৃঙ্খল স্থাপনাত—নিজকে স্থিৰ কৰে, মহে—বিস্তৃত ঋত/ধৰ্মৰ বিধান—অভিমুখে; তেতিয়া সিহঁতে তোমালোকৰ মহৎ শুষ্ম—প্ৰবল উদ্যম-শক্তি—লৈ নিজকে সমৰ্পণ কৰে।
Mantra 6
युष्माँ उ नक्तमूतये युष्मान्दिवा हवामहे । युष्मान्प्रयत्यध्वरे ॥
ৰক্ষাৰ নিমিত্তে ৰাতিতো নিশ্চয় তোমালোককেই আমি আহ্বান কৰোঁ; দিনতো তোমালোককেই আহ্বান কৰোঁ; যজ্ঞৰ অগ্ৰসৰ গতি—অধ্বৰত—তোমালোককেই আমি আহ্বান কৰোঁ।
Mantra 7
उदु त्ये अरुणप्सवश्चित्रा यामेभिरीरते । वाश्रा अधि ष्णुना दिवः ॥
উঠি উঠে সেই দীপ্ত, বহুবৰ্ণ শক্তিসমূহ, নিয়ত পথসমূহে গতি কৰি, জাগ্ৰত হয়; গম্ভীৰ ধ্বনিৰে, দ্যৌৰ শিখৰত (উচ্চ ৰিজত) তেওঁলোকে নিজৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 8
सृजन्ति रश्मिमोजसा पन्थां सूर्याय यातवे । ते भानुभिर्वि तस्थिरे ॥
বলৰ জোৰে তেওঁলোকে ৰশ্মি মুক্ত কৰে, সূৰ্যৰ গমনৰ বাবে পথ নিৰ্মাণ কৰে; নিজৰ ভানুসমূহে তেওঁলোকে বিস্তৃতভাৱে প্ৰকাশ পায়, দীপ্ত পথ স্থাপন কৰি।
Mantra 9
इमां मे मरुतो गिरमिमं स्तोममृभुक्षणः । इमं मे वनता हवम् ॥
হে মৰুতগণ, এই মোৰ বাণী; হে ঋভুক্ষণ (বলবান গঢ়নকাৰ)গণ, এই মোৰ স্তোত্ৰ—ইয়াক গ্ৰহণ কৰক; মোৰ এই আহ্বানকো গ্ৰহণ কৰক।
Mantra 10
त्रीणि सरांसि पृश्नयो दुदुह्रे वज्रिणे मधु । उत्सं कवन्धमुद्रिणम् ॥
পৃশ্নি-বৰ্ণ (চিটচিটে)সকলে বজ্ৰধাৰীজনৰ বাবে মধুৰ তিনিটা স্ৰোত দুহি উলিয়ালে—এটা উৎস, সু-আবদ্ধ, ওপৰলৈ উঠি অহা; ভিতৰতেই অক্ষয় উৎস।
Mantra 11
मरुतो यद्ध वो दिवः सुम्नायन्तो हवामहे । आ तू न उप गन्तन ॥
হে মৰুতগণ, যেতিয়া আমি দ্যুলোকৰ পৰা আপোনালোকক অনুগ্ৰহ কামনা কৰি আহ্বান কৰোঁ, তেতিয়া আমাৰ ওচৰলৈ আহক—আমাৰ ভিতৰতেই নিকট হৈ উঠক।
Mantra 12
यूयं हि ष्ठा सुदानवो रुद्रा ऋभुक्षणो दमे । उत प्रचेतसो मदे ॥
তোমালোকেই সঁচাকৈ সুদানৱ—ৰুদ্ৰসকল, দৃঢ় গঢ়নকাৰ ঋভুক্ষণ—গৃহৰ ভিতৰত আছা; আৰু মদ (উল্লাস)-ৰ মাজত তোমালোকেই প্ৰচেতসঃ, বিস্তৃত-চেতন শক্তিসকল।
Mantra 13
आ नो रयिं मदच्युतं पुरुक्षुं विश्वधायसम् । इयर्ता मरुतो दिवः ॥
আমালৈ আনাহা সেই ৰয়ি-সমৃদ্ধি, যি মদেৰে উপচি পৰে, বহুবৃদ্ধিসম্পন্ন আৰু বিশ্বধায়স—সৰ্বদিশে ধাৰণকাৰ; হে দিৱ্য মৰুতসকল, তাক আমাৰ ফালে গতি দিয়া।
Mantra 14
अधीव यद्गिरीणां यामं शुभ्रा अचिध्वम् । सुवानैर्मन्दध्व इन्दुभिः ॥
হে শুভ্ৰ দীপ্তিমানসকল, যেতিয়া তোমালোক যেন গিৰিশৃঙ্গসমূহৰ যাম—পথ আৰু গতি—চলমান কৰাহা, তেতিয়া চেপি উলিওৱা সোম-ইন্দুবোৰেৰে তোমালোক আনন্দত প্ৰবেশ কৰা, আৰু অন্তৰৰ উল্লাস অধিক তীব্ৰ কৰা।
Mantra 15
एतावतश्चिदेषां सुम्नं भिक्षेत मर्त्यः । अदाभ्यस्य मन्मभिः ॥
ইমানলৈকে হলেও এসমূহৰ সুম্ন—অনুগ্ৰহ—এজন মৰ্ত্যই ভিক্ষা কৰিব পাৰে; অদাভ্য (অজেয়) জনৰ মন্মসমূহেৰে—প্ৰেৰিত চিন্তা-ৰূপেৰে।
Mantra 16
ये द्रप्सा इव रोदसी धमन्त्यनु वृष्टिभिः । उत्सं दुहन्तो अक्षितम् ॥
যিসকল দ্ৰপ্সৰ দৰে দীপ্ত, বৃষ্টিসমূহৰ অনুগমনে ৰোদসী—দুই বিশ্ব—ধমন্তি, প্ৰসাৰিত কৰে; আৰু অক্ষিত উৎস—অক্ষয় ঝৰণাক—দুহন্তো, দোহন কৰে।
Mantra 17
उदु स्वानेभिरीरत उद्रथैरुदु वायुभिः । उत्स्तोमैः पृश्निमातरः ॥
স্বানে—প্ৰতিধ্বনিময় ধ্বনি—ৰে উঠা; ৰথেৰে উঠা; বায়ুসমূহেৰে উঠা; স্তোমসমূহেৰে উঠা, হে পৃশ্নিমাতৃসন্তানসকল—উৰ্ধ্বলৈ তুলি ধৰা।
Mantra 18
येनाव तुर्वशं यदुं येन कण्वं धनस्पृतम् । राये सु तस्य धीमहि ॥
যেন তুৰ্বশ আৰু যদুক সহায় কৰা হ’ল, যেন কণ্বক ধন-লাভৰ বিজয়ী কৰা হ’ল—সেই শক্তিৰ প্ৰতি, ৰায়ি (সমৃদ্ধি)-ৰ পূৰ্ণতাৰ বাবে, আমি মন ধাৰণ কৰোঁ।
Mantra 19
इमा उ वः सुदानवो घृतं न पिप्युषीरिषः । वर्धान्काण्वस्य मन्मभिः ॥
হে সুদানৱসকল, তোমালোকৰ এই পোষণদায়িনী ধাৰাসমূহ ঘৃতৰ দৰে মধুৰ—কণ্বৰ প্ৰেৰিত মন্মসমূহে বলবন্ত কৰি ইহঁত পূৰ্ণ হৈ উঠিছে; অন্তৰ-অৰ্ঘ্যসমূহ সমৃদ্ধ পোষণলৈ বৃদ্ধি পাওক।
Mantra 20
क्व नूनं सुदानवो मदथा वृक्तबर्हिषः । ब्रह्मा को वः सपर्यति ॥
হে সুদানৱসকল, বৰ্তমান ক’ত তোমালোক আনন্দ কৰিছা—যিসকলে বৰ্হিস্ (পবিত্ৰ আসন) বিছাইছা? কোন ব্ৰহ্মা, কোন বাক্-জ্ঞাতা, সঠিক উপাসনাৰে তোমালোকক সেৱা কৰিছে?
Mantra 21
नहि ष्म यद्ध वः पुरा स्तोमेभिर्वृक्तबर्हिषः । शर्धाँ ऋतस्य जिन्वथ ॥
হে পবিত্ৰ বৰ্হি-বিছোৱা জনসকল, পূৰ্বেও তোমালোকৰ বিষয়ে কেতিয়াও অন্যথা হোৱা নাই। স্তোত্ৰসমূহেৰে তোমালোক ঋতৰ শর্ধা (সমূহ) জাগ্ৰত কৰাঁ; বাক্য/বাণীৰ দ্বাৰা বিধিবদ্ধ শক্তিসমূহক কৰ্মত প্ৰবৃত্ত কৰাঁ।
Mantra 22
समु त्ये महतीरपः सं क्षोणी समु सूर्यम् । सं वज्रं पर्वशो दधुः ॥
একেলগে সিহঁতে মহান জলসমূহক সংহত কৰিলে; একেলগে পৃথিৱীক; একেলগে সূৰ্যক। একেলগে বজ্ৰক অংগে-অংগে (গাঁঠে-গাঁঠে) স্থাপন কৰিলে—ঋতৰ একক কৰ্মৰ বাবে শক্তিসমূহ একত্ৰ কৰি।
Mantra 23
वि वृत्रं पर्वशो ययुर्वि पर्वताँ अराजिनः । चक्राणा वृष्णि पौंस्यम् ॥
সিহঁতে বৃত্ৰৰ বিৰুদ্ধে অংগে-অংগে আগবাঢ়িল; অদম্য পৰ্বতসমূহক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে। হে বৃষ্ণি (বলৱান), পৌংস্য় (বীৰ-শক্তি) গঢ়ি তুলিলে—ইয়াৰ দ্বাৰা বাধা ভাঙে আৰু গোপন আলো মুক্ত হয়।
Mantra 24
अनु त्रितस्य युध्यतः शुष्ममावन्नुत क्रतुम् । अन्विन्द्रं वृत्रतूर्ये ॥
যুদ্ধত ত্ৰিতাৰ অনুগামী হৈ তেওঁলোকে শুষ্ম (বল-উদ্যম) আৰু ক্ৰতু (উজ্জ্বল সংকল্প/প্ৰজ্ঞা) আগবঢ়ালে; আৰু বৃত্ৰ-তূৰ্য্যত—বৃত্ৰ-বাধা ভাঙি জয়লাভত—ইন্দ্ৰৰ সৈতে একেলগে অগ্ৰসর হ’ল।
Mantra 25
विद्युद्धस्ता अभिद्यवः शिप्राः शीर्षन्हिरण्ययीः । शुभ्रा व्यञ्जत श्रिये ॥
তেওঁলোকৰ হাতে বিদ্যুৎ; স্বৰ্গমুখী দীপ্তিমান; দীপ্ত শিপ্ৰা (গাল-আবৰক) আৰু সোণালী শিৰো-অলংকাৰসহ—উজ্জ্বল জনে শ্ৰীৰ বাবে বাহিৰে বাহিৰে নিজকে অভিষিক্ত/সজ্জিত কৰিলে।
Mantra 26
उशना यत्परावत उक्ष्णो रन्ध्रमयातन । द्यौर्न चक्रदद्भिया ॥
যেতিয়া কামনাৰে, পৰম দূৰ পৰাৱত (দূৰতম লোক)ৰ পৰা তুমি উক্ষ্ণ (বৃষ/বুল)ৰ বাবে এটা ৰন্ধ্ৰ—এক ফাঁক—মুকলি কৰিলা, তেতিয়া দ্যৌ (স্বৰ্গ)য়ো যেন ভয়তে কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Mantra 27
आ नो मखस्य दावनेऽश्वैर्हिरण्यपाणिभिः । देवास उप गन्तन ॥
হে দেবসকল, যজ্ঞৰ মখ (আনন্দ-দান) দান কৰিবলৈ অশ্বসহ, হিৰণ্য-হস্তে (সোনালী দীপ্তি-হাতে) আমাৰ ওচৰলৈ আহা; আমাৰ কাষলৈ উপগমন কৰা।
Mantra 28
यदेषां पृषती रथे प्रष्टिर्वहति रोहितः । यान्ति शुभ्रा रिणन्नपः ॥
যেতিয়া তেওঁলোকৰ পৃষতী (চিটচিটীয়া) ৰথত থাকে আৰু ৰোহিত (ৰঙা) দণ্ড/প্ৰষ্টি টানি নিয়ে, তেতিয়া শুভ্ৰ শক্তিসকল গমন কৰে—আপঃ (জলসমূহ) কঁপাই, গতি জগাই তোলে।
Mantra 29
सुषोमे शर्यणावत्यार्जीके पस्त्यावति । ययुर्निचक्रया नरः ॥
সু-ষোমে (ভালদৰে পিষা সোম) শর্যণাবতীত, আৰু আৰ্জীকত—পস্ত্যাৱতী (বাসস্থান-সমৃদ্ধ) দেশত—নর (বীৰ)সকল নীচক্ৰয়া (চকা স্থাপন কৰি) গমন কৰিলে, পথত স্থিৰ হৈ।
Mantra 30
कदा गच्छाथ मरुत इत्था विप्रं हवमानम् । मार्डीकेभिर्नाधमानम् ॥
হে মৰুতগণ, কেতিয়া তোমালোক এইদৰে আহিবা—আহ্বান কৰা ঋষিৰ ওচৰলৈ, যি অভাৱত কঁপিছে? তোমালোকৰ কৃপাময় চিকিৎসাশক্তিৰে সেইজনক আশ্ৰয় দিয়া।
Mantra 31
कद्ध नूनं कधप्रियो यदिन्द्रमजहातन । को वः सखित्व ओहते ॥
এতিয়া ক’বা, হে ‘কদ্ধ’ৰ প্ৰিয়সকল, কিয় তোমালোক ইন্দ্ৰক ত্যাগ কৰা নাই? তোমালোকৰ মাজত কোনে সখিত্বৰ বন্ধন এৰি আঁতৰি যায়?
Mantra 32
सहो षु णो वज्रहस्तैः कण्वासो अग्निं मरुद्भिः । स्तुषे हिरण्यवाशीभिः ॥
বলৱান, বজ্ৰহস্তসকলৰ সৈতে—আমি কণ্বগণ—মৰুতসকলৰ সৈতে অগ্নিক স্তৱ কৰোঁ, সোণৰ দৰে দীপ্ত কণ্ঠে।
Mantra 33
ओ षु वृष्णः प्रयज्यूना नव्यसे सुविताय । ववृत्यां चित्रवाजान् ॥
হে বৃষণ! অগ্ৰযজ্যু শক্তিসকলক—নৱীনতর ভৱনৰ বাবে, শুভ-গমনৰ (সুবিতায়) বাবে—মই ইয়ালৈ ঘূৰাই আনোঁ; বিচিত্ৰ-বাজসম্পন্ন, নানা বল-সমৃদ্ধিসম্পন্নসকলক।
Mantra 34
गिरयश्चिन्नि जिहते पर्शानासो मन्यमानाः । पर्वताश्चिन्नि येमिरे ॥
অন্তৰৰ ‘গিৰি’সমূহো নত হৈ তললৈ ডুবি যায়; বাধাদায়ক পিণ্ডসমূহ, নিজকে দৃঢ় বুলি ভাবিও, সৰি যায়। ‘পৰ্বত’সমূহো ৰোধিত হৈ থমকি থাকে—যেতিয়া দেৱীয় বল বাধাৰ ওপৰত চাপ দিয়ে।
Mantra 35
आक्ष्णयावानो वहन्त्यन्तरिक्षेण पततः । धातारः स्तुवते वयः ॥
তীক্ষ্ণ-দৰ্শনযুক্ত হৈ সিহঁতে আমাক বহন কৰে—অন্তৰিক্ষে উৰি গৈ; স্তৱনকাৰীৰ বাবে ধাতাৰসকল (দেৱীয় বিধাতাসকল) প্ৰগতিশীল পক্ষী-শক্তিসমূহক আগবঢ়াই নিয়ে।
Mantra 36
अग्निर्हि जानि पूर्व्यश्छन्दो न सूरो अर्चिषा । ते भानुभिर्वि तस्थिरे ॥
অগ্নি হি পূৰ্ব্য জানি—প্ৰাচীনজ্ঞানী, জন্মগত জ্ঞাতা; ছন্দৰ সূৰ্য যেন, নিজৰ অর্চিষা (জ্বালামুখ) লৈ। তেওঁৰ ভানু (কিৰণ)সমূহে এই শক্তিসকলক বিস্তাৰত প্ৰকাশ কৰি নিজ নিজ স্থানত স্থাপন কৰে।
The Maruts are a host of storm and wind powers—radiant, swift, and loud—invoked to bring strength, protection, and forward-moving energy to the sacrificer.
Triṣṭubh is the hymn’s driving meter, and the poet treats the mantra itself as a real offering—an iṣ (nourishing force) that feeds and increases the Maruts’ power.
Agni is the ritual foundation: his flame is described as sunlike, and his radiance ‘sets’ the powers in their proper stations, concluding the invocation with stability and order.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.