Sukta 6
Sukta 8.6
Kaṇva (Kaṇva family; RV 8.6 attributed to Kaṇvas)
Indra
Anuṣṭubh (likely; compact praise verse)
RV 8.6 কণ্বৰ ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰ, য’ত তেওঁৰ ওজস্ (বিজয়ী শক্তি) আৰু বৰষুণ-সদৃশ দানশীলতাক মহিমা কৰা হৈছে; স্তুতিয়ে তেওঁক বৃদ্ধি কৰক আৰু উপাসক কুল/গোষ্ঠীসমূহক ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁ দ্ৰুত আহক বুলি আহ্বান জনোৱা হৈছে। স্তোত্ৰখনত বিশ্বজনীন চিত্ৰ (পথ প্ৰশস্ত কৰা আৰু প্ৰাচুৰ্য মুক্ত কৰা শক্তি ৰূপে ইন্দ্ৰ) আৰু যজ্ঞীয় নিকটতা (সোম-অৰ্ঘ্য/আহুতি আৰু সামূহিক আহ্বান)ৰ মাজত গতি কৰি, শেষত দানস্তুতি-ধাঁচৰ এক দৃষ্টান্তত দান আৰু যশৰ দ্বাৰা উত্থানক উদযাপন কৰে।
Mantras
Mantra 1
महाँ इन्द्रो य ओजसा पर्जन्यो वृष्टिमाँ इव । स्तोमैर्वत्सस्य वावृधे ॥
ওজে মহৎ ইন্দ্ৰ; বৰ্ষাভাৰ-ভৰা পৰ্জন্যৰ দৰে। আমাৰ স্তোত্ৰেৰে তেওঁ বৃদ্ধি পায়—বৎসৰ পুষ্টিৰ দৰে শক্তি ফুলে-ফলে।
Mantra 2
प्रजामृतस्य पिप्रतः प्र यद्भरन्त वह्नयः । विप्रा ऋतस्य वाहसा ॥
যেতিয়া ঋতৰ বাহক বিপ্ৰসকলে ঋতত প্ৰজাৰ পোষণ আগবঢ়ায়, তেতিয়া ঋতৰ বাহন-শক্তিৰে তাক আগুৱাই নিয়ে।
Mantra 3
कण्वा इन्द्रं यदक्रत स्तोमैर्यज्ञस्य साधनम् । जामि ब्रुवत आयुधम् ॥
যেতিয়া কণ্বসকলে স্তোত্ৰেৰে ইন্দ্ৰক যজ্ঞৰ সিদ্ধিসাধক শক্তি কৰি গঢ়িলে, তেতিয়া আত্মীয়ৰ দৰে কথা ক’লে—বাক্যক অস্ত্ৰ কৰি তীক্ষ্ণ কৰিলে।
Mantra 4
समस्य मन्यवे विशो विश्वा नमन्त कृष्टयः । समुद्रायेव सिन्धवः ॥
তাঁৰ দিৱ্য মান্যু (উদ্দীপ্ত তেজ)ৰ আগত সকলো জনসমূহ নত হয়; যেন নদীসমূহ সাগৰৰ ফালে ঢাল খায়।
Mantra 5
ओजस्तदस्य तित्विष उभे यत्समवर्तयत् । इन्द्रश्चर्मेव रोदसी ॥
এইয়াই তেওঁৰ দ্যুতিমান তেজৰ বল: তেওঁ দুয়ো জগতক ঘূৰাই একেলগে আনিলে; ইন্দ্ৰে যেন একে চামৰাৰ ভিতৰত ধৰি স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱীক একত্ৰ কৰিলে।
Mantra 6
वि चिद्वृत्रस्य दोधतो वज्रेण शतपर्वणा । शिरो बिभेद वृष्णिना ॥
বৃত্ৰ দুধাই উঠি বাধা দিলেও, শত-পৰ্বযুক্ত বজ্ৰে ইন্দ্ৰে বৃষ্ণি-বলে তাৰ মূৰ ফালি দিলে।
Mantra 7
इमा अभि प्र णोनुमो विपामग्रेषु धीतयः । अग्नेः शोचिर्न दिद्युतः ॥
এই ধীতি-প্ৰেৰণা সমূহক আমি আগবঢ়াই দিওঁ, ঋষিসকলৰ অগ্ৰভাগত সজীৱ কৰি তোলোঁ; ই অগ্নিৰ শোচিৰ দৰে দীপ্ত, অন্তৰ্জ্যোতিৰ বিদ্যুতৰ দৰে ঝলমল কৰে।
Mantra 8
गुहा सतीरुप त्मना प्र यच्छोचन्त धीतयः । कण्वा ऋतस्य धारया ॥
গুহাত অৱস্থিত হলেও, ধীতি-প্ৰেৰণা সমূহে নিজৰ অন্তৰাত্ম-স্বভাৱৰ বলত আগবঢ়ে আৰু জ্বলি উঠে; কণ্বসকলে ঋতৰ ধাৰা—সত্য-ব্যৱস্থাৰ প্ৰবাহেৰে (সিহঁতক) আনে।
Mantra 9
प्र तमिन्द्र नशीमहि रयिं गोमन्तमश्विनम् । प्र ब्रह्म पूर्वचित्तये ॥
সেই ইন্দ্ৰক আমি আগবঢ়ি লাভ কৰিব খোজোঁ—গোমন্ত ৰয়ি, অশ্বিন শক্তিসম্পন্ন পূৰ্ণতা; আৰু পূৰ্বচেতনা জাগ্ৰত কৰিবলৈ ব্ৰহ্ম-মন্ত্ৰবাণীও আগবঢ়ক।
Mantra 10
अहमिद्धि पितुष्परि मेधामृतस्य जग्रभ । अहं सूर्य इवाजनि ॥
মই নিশ্চয় পিতৃৰ চাৰিওফালে থাকি ঋতৰ (ṛta) মেধা ধৰি ল’লোঁ; মই সূৰ্যৰ দৰে জন্মিলোঁ—উদিত হৈ স্বচ্ছ, অধিপতি-প্ৰভাতলৈ।
Mantra 12
ये त्वामिन्द्र न तुष्टुवुॠषयो ये च तुष्टुवुः । ममेद्वर्धस्व सुष्टुतः ॥
যিসকল ঋষিয়ে তোমাক, হে ইন্দ্ৰ, প্ৰশংসা নকৰিলে, আৰু যিসকল কৰিলে—সু-স্তুত হৈ মোৰ বাবে নিশ্চয় বৃদ্ধি হওঁক; মোৰ ভিতৰত তোমাৰ শক্তি বাঢ়ক, সঠিক উচ্চাৰণৰ উত্তৰস্বৰূপে।
Mantra 13
यदस्य मन्युरध्वनीद्वि वृत्रं पर्वशो रुजन् । अपः समुद्रमैरयत् ॥
যেতিয়া তেওঁৰ ক্ৰোধময় শক্তি পথত আগবাঢ়ি, বৃত্ৰক অঙ্গ-অঙ্গকৈ চূর্ণ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ জলসমূহক চলাই দিলে—সমুদ্ৰীয় পূৰ্ণতাক জাগ্ৰত কৰিলে।
Mantra 14
नि शुष्ण इन्द्र धर्णसिं वज्रं जघन्थ दस्यवि । वृषा ह्युग्र शृण्विषे ॥
হে ইন্দ্ৰ, শুষ্ণৰ ওপৰত তুমি বজ্ৰ নিক্ষেপ কৰি দস্যুক বধ কৰিলা। কিয়নো তুমি বৃষভ—উগ্ৰ, আহ্বানত সঁহাৰি দিয়া, অদম্য বীৰ্যৰ অধিপতি।
Mantra 15
न द्याव इन्द्रमोजसा नान्तरिक्षाणि वज्रिणम् । न विव्यचन्त भूमयः ॥
আকাশসমূহে নিজৰ শক্তিৰে, ন মধ্যলোকসমূহে, ন পৃথিৱীৰ ভিত্তিসমূহে—বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰক পৰিমাপ কৰি ধৰি ৰাখিব নোৱাৰে; তেওঁৰ তেজ জগতসমূহৰ মাপ অতিক্ৰম কৰে।
Mantra 17
य इमे रोदसी मही समीची समजग्रभीत् । तमोभिरिन्द्र तं गुहः ॥
যিজনে এই দুটা মহান ৰোদসী—দ্যৌ আৰু পৃথিৱী—সম্মুখ-সম্মুখ কৰি একেলগে ধৰি ৰাখিলে, তাক, হে ইন্দ্ৰ, তুমি অন্ধকাৰসমূহেৰে গোপন কৰিলা; গুহাত নিহিত সেই শক্তি পোহৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰে।
Mantra 18
य इन्द्र यतयस्त्वा भृगवो ये च तुष्टुवुः । ममेदुग्र श्रुधी हवम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, যেতয়ঃ সাধকসকল, ভৃগুবংশীয় ঋষিসকল, আৰু যিসকলে তোমাক স্তৱ কৰিছে—হে উগ্ৰ, মোৰ আহ্বান নিশ্চয় শুনা। তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন তপস্যাৰ স্পন্দন এতিয়া মোৰ ভিতৰত জাগ্ৰত হওক।
Mantra 20
या इन्द्र प्रस्वस्त्वासा गर्भमचक्रिरन् । परि धर्मेव सूर्यम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, যিসকল অগ্ৰগামী শক্তিয়ে তোমাক গৰ্ভধাৰী গঠন ৰূপে গঢ়িলে—যেন ধৰ্মৰ বিধানৰ ভিতৰত সূৰ্যক আৱৰি ৰাখে। যাতে জ্যোতি ধৰি ৰখা, ৰক্ষা কৰা, আৰু আমাৰ ভিতৰত প্ৰকাশৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা যায়।
Mantra 22
तवेदिन्द्र प्रणीतिषूत प्रशस्तिरद्रिवः । यज्ञो वितन्तसाय्यः ॥
হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ নেতৃত্বসমূহতেই প্ৰশংসা আৰু সঠিক দিশ-নিৰ্দেশ আছে, হে অদ্ৰি-ধাৰী। আৰু যজ্ঞ সম্পূৰ্ণ বিস্তাৰত মেলি ধৰা হৈছে—যাতে অন্তৰ্নিবেদন নিৰাপদে নিজৰ লক্ষ্যলৈ গতি কৰে।
Mantra 23
आ न इन्द्र महीमिषं पुरं न दर्षि गोमतीम् । उत प्रजां सुवीर्यम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, আমাৰ ওচৰলৈ আহা—মহৎ পোষক শক্তি লৈ; গোমতী (গো-সমৃদ্ধ) দুৰ্গৰ দৰে দীপ্তিময় আশ্ৰয় দিয়া। আৰু লগতে প্ৰজা—সু-ৱীৰ্য (সু-বীৰত্ব)ৰ পূৰ্ণতা—আমাক দান কৰা।
Mantra 24
उत त्यदाश्वश्व्यं यदिन्द्र नाहुषीष्वा । अग्रे विक्षु प्रदीदयत् ॥
আৰু সেই অশ্ব-জাত দ্ৰুত শক্তি—হে ইন্দ্ৰ, নাহুষ-জনসমূহৰ মাজত—তুমি আগত, কুলসমূহৰ সন্মুখত, দীপ্ত কৰি তুলিলা। মানুহৰ সমষ্টিত অগ্ৰগতিৰ অগ্ৰ-প্ৰদীপ তুমি জ্বলাই দিয়া।
Mantra 26
यदङ्ग तविषीयस इन्द्र प्रराजसि क्षितीः । महाँ अपार ओजसा ॥
যেতিয়া, হে ইন্দ্ৰ, তুমি অধিক তীব্ৰ বলত প্ৰবল হৈ বাসস্থানসমূহৰ ওপৰত প্ৰ-ৰাজ (শাসন) কৰ, তেতিয়া তুমি মহৎ—অপাৰ ওজসাৰে সীমাহীন। কেৱল শক্তিৰে তুমি আত্মাৰ অধিপত্যৰ ক্ষেত্ৰ বিস্তাৰ কৰা।
Mantra 27
तं त्वा हविष्मतीर्विश उप ब्रुवत ऊतये । उरुज्रयसमिन्दुभिः ॥
তোমাক—উৰু-জ্ৰয়স, বিস্তৃত স্ৰোতধাৰী শক্তিৰ বাহক—হৱিষ্যধাৰী জনসমূহে ৰক্ষাৰ বাবে ওচৰলৈ আহ্বান কৰে; ইন্দু-সোমৰ বিন্দুসমূহ লৈ তেওঁলোকে তোমাক মাতি তোলে।
Mantra 28
उपह्वरे गिरीणां संगथे च नदीनाम् । धिया विप्रो अजायत ॥
পৰ্বতৰ উপহ্বৰত, আৰু নদীসমূহৰ সংগমত, ধীৰ দৰ্শনৰ শক্তিৰে বিপ্ৰ-ঋষি জন্ম লয়।
Mantra 29
अतः समुद्रमुद्वतश्चिकित्वाँ अव पश्यति । यतो विपान एजति ॥
ইয়াৰ পৰা চিকিত্বান জ্ঞানী সমুদ্ৰক আৰু উদ্বত উত্থিত উচ্চতাক তললৈ চাই দেখে—য’ৰ পৰা বিপান, পানকাৰী, কঁপি উঠি গতি পায়।
Mantra 30
आदित्प्रत्नस्य रेतसो ज्योतिष्पश्यन्ति वासरम् । परो यदिध्यते दिवा ॥
তেতিয়াই প্ৰাচীন বীজৰ (প্রত্নস্য রেতসঃ) জ্যোতিত তেওঁলোকে দিবসক দেখা পায়; যেতিয়া সেয়া দ্যুলোকত পৰে জ্বলি উঠে। দিৱাত পৰমত জ্বলি উঠা সেই আদ্য শক্তিয়ে উচ্চতৰ দীপ্তি উদ্ভাসিত কৰে, আৰু আত্মাই চেতনাৰ সত্য উষাক চিনে।
Mantra 31
कण्वास इन्द्र ते मतिं विश्वे वर्धन्ति पौंस्यम् । उतो शविष्ठ वृष्ण्यम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, কণ্বসকল—সকলোয়ে—তোমাৰ মতি (প্রেৰিত ভাব) বঢ়ায়, তোমাৰ পৌংস (পুৰুষবল) বঢ়ায়; আৰু হে অতি শৱিষ্ঠ, তোমাৰ বৃষ্ণ্য (বীৰ্য)ও বঢ়ায়। দেৱ-ইচ্ছাৰ এই বর্ধনে আমাৰ ভিতৰত বিজয়ী শক্তি বৃদ্ধি পায়।
Mantra 32
इमां म इन्द्र सुष्टुतिं जुषस्व प्र सु मामव । उत प्र वर्धया मतिम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, মোৰ এই সু-স্তুতি (সুষ্তুতি) গ্ৰহণ কৰা; দৃঢ়ভাৱে মোক পালন কৰা। আৰু মোৰ মতি (ধী)ও বৃদ্ধি কৰা, যাতে সেয়া সত্যবল ধৰি ৰাখি প্ৰকাশ কৰিব পাৰে।
Mantra 33
उत ब्रह्मण्या वयं तुभ्यं प्रवृद्ध वज्रिवः । विप्रा अतक्ष्म जीवसे ॥
আৰু আমি—ব্ৰহ্মণ্য (ব্ৰহ্মৰ প্ৰিয়, স্তোত্ৰ-প্ৰিয়) জন—হে বজ্ৰিধৰ ইন্দ্ৰ, হে সদা-বৃদ্ধিমান, তোমাৰ বাবে জীৱনৰ হিতাৰ্থে এক দীপ্ত স্তুতি/বচন গঢ়ি তুলিলোঁ।
Mantra 34
अभि कण्वा अनूषतापो न प्रवता यतीः । इन्द्रं वनन्वती मतिः ॥
কণ্বসকলে তেওঁৰ প্ৰতি আহ্বান কৰিলে—ঢাল বাটে বোৱা পানীৰ দৰে। ইন্দ্ৰক জয় কৰিবলৈ ধাৱমান তেওঁলোকৰ প্ৰেৰিত মতি সোজাকৈ তেওঁৰ শক্তিৰ দিশে বয়।
Mantra 35
इन्द्रमुक्थानि वावृधुः समुद्रमिव सिन्धवः । अनुत्तमन्युमजरम् ॥
উক্থ-স্তোত্ৰসমূহে ইন্দ্ৰক বৃদ্ধি কৰিলে—যেন নদীসমূহে সাগৰ ফুলায়। তেওঁ অনুত্তম মন্যু (অতুল তেজ/উৎসাহ) ধাৰণ কৰা, অজৰ—অবিনশ্বৰ।
Mantra 36
आ नो याहि परावतो हरिभ्यां हर्यताभ्याम् । इममिन्द्र सुतं पिब ॥
হে ইন্দ্ৰ, দূৰ দেশ-দিগন্তৰ পৰা আমাৰ ওচৰলৈ আহা—তোমাৰ দুটা উজ্জ্বল হৰিৰে (হৰিভ্যাং), দুটা হৰ্যত অশ্বশক্তিৰে। এই সুত সোম ৰস পান কৰা।
Mantra 37
त्वामिद्वृत्रहन्तम जनासो वृक्तबर्हिषः । हवन्ते वाजसातये ॥
বৃত্ৰহন্তা, আৱৰণকাৰী-বধক সেই তোমাকেই—সুবিস্তৃত বৰ্হিস্-সহ জনসমূহ বজ্ৰবিজয় (বাজসাতি) লাভৰ বাবে আহ্বান কৰে।
Mantra 38
अनु त्वा रोदसी उभे चक्रं न वर्त्येतशम् । अनु सुवानास इन्दवः ॥
তোমাৰ পিছে উভয় ৰোদসী—দ্যৌ আৰু পৃথিৱী—দ্ৰুত অশ্বে টনা চক্ৰৰ দৰে ঘূৰি চলে। তোমাৰ পিছে সুৱান ইন্দৱঃ—চেপা সোমবিন্দুবোৰো ধাৱিত হয়।
Mantra 39
मन्दस्वा सु स्वर्णर उतेन्द्र शर्यणावति । मत्स्वा विवस्वतो मती ॥
হে ইন্দ্ৰ, স্বৰ্ণময় দ্যুলোকৰ বীৰ, সুন্দৰভাৱে আনন্দিত হওঁক; আৰু শর্যণা-সমৃদ্ধিত উল্লাস কৰা। বিবস্বানৰ (উজ্জ্বলজনৰ) ধী-মতিত মত্ত হওঁক; সেই জ্যোতিজাত দৃষ্টি আমাৰ ভিতৰত তোমাক কৰ্মপ্ৰবৃত্ত কৰক।
Mantra 40
वावृधान उप द्यवि वृषा वज्र्यरोरवीत् । वृत्रहा सोमपातमः ॥
বঢ়ি উঠি উঠি বজ্ৰধাৰী বৃষভে দ্যুলোকলৈ গর্জন কৰিলে। বৃত্ৰহা—আৱৰক-নাশক—সোমপানত সৰ্বোত্তম, সি শক্তিত উঠি ভিতৰৰ বাধা ভাঙিবলৈ ধাৱিত হয়।
Mantra 41
ऋषिर्हि पूर्वजा अस्येक ईशान ओजसा । इन्द्र चोष्कूयसे वसु ॥
কাৰণ তুমি সঁচাকৈয়ে ঋষি, সকলোৰ আগতে জন্মা, নিজৰ ওজসাৰে একমাত্ৰ ঈশান। হে ইন্দ্ৰ, তুমি বসুসকলক—বস্তু-সমৃদ্ধি আৰু ঋত-প্ৰাচুৰ্যৰ শক্তিসকলক—চলিত কৰি নিকটলৈ আনো, অধিক সমৃদ্ধ সত্তা স্থাপন কৰিবলৈ।
Mantra 42
अस्माकं त्वा सुताँ उप वीतपृष्ठा अभि प्रयः । शतं वहन्तु हरयः ॥
আমাৰ সুত সোমৰ আনন্দলৈ তোমাক ওচৰলৈ আহ্বান কৰোঁ, হে উজ্জ্বল-পিঠিযুক্ত! তোমাৰ হৰয়ঃ—তাম্ৰবৰ্ণ বেগবান অশ্বশক্তিসমূহে—যজ্ঞ-অৰ্ঘ্যৰ ফালে তোমাক শতগুণে বহি আনক; যাতে আমাৰ ভিতৰত আনন্দ পূৰ্ণ হয়।
Mantra 43
इमां सु पूर्व्यां धियं मधोर्घृतस्य पिप्युषीम् । कण्वा उक्थेन वावृधुः ॥
এই প্ৰাচীন ধী—মধু আৰু ঘৃতৰ মাধুৰ্য-দীপ্তিত পৰিপূৰ্ণ—কণ্বসকলে উক্থৰ বাণীৰে বৃদ্ধি কৰিলে; যাতে চিন্তা পূৰ্ণ আনন্দলৈ বিকশিত হয়।
Mantra 44
इन्द्रमिद्विमहीनां मेधे वृणीत मर्त्यः । इन्द्रं सनिष्युरूतये ॥
মহা মেধাৰ সংঘৰ্ষত মর্ত্যই ইন্দ্ৰকেই বাছি লয়; মুক্তিদায়ী সহায় লাভ কৰিবলৈ সি ইন্দ্ৰকেই জয় কৰিব বিচাৰে।
Mantra 45
अर्वाञ्चं त्वा पुरुष्टुत प्रियमेधस्तुता हरी । सोमपेयाय वक्षतः ॥
হে বহুশ্ৰুত (পুরুষ্টুত), প্ৰিয়মেধে স্তৱিত তোমাৰ দুটা হৰী (তাম্ৰবৰ্ণ অশ্ব) আমালৈ মুখ কৰি তোমাক টানি আনক—যাতে তুমি মানৱ-পাত্ৰত ইয়াত আনন্দময় সোম ৰস পান কৰিবা।
Mantra 46
शतमहं तिरिन्दिरे सहस्रं पर्शावा ददे । राधांसि याद्वानाम् ॥
তিৰিন্দিৰাত মই শত দান দিলোঁ, পৰ্শাৱাত সহস্ৰ দিলোঁ—যাদ্বসকললৈ পূৰ্ণতাৰ দান, বৃদ্ধি-শক্তিৰ উপহাৰ।
Mantra 47
त्रीणि शतान्यर्वतां सहस्रा दश गोनाम् । ददुष्पज्राय साम्ने ॥
তিন শত অশ্ব, আৰু গোনাম্ (আলোক-গাই) দশ সহস্ৰ—তেওঁলোকে দদুষ্পজ্ৰক সাম্ন (স্তোত্ৰ-গীত)ৰ বাবে দিলে; বাহ্য দান অন্তৰৰ শক্তি-মুক্তি আৰু দীপ্তিৰ প্ৰতিচ্ছবি।
Mantra 48
उदानट् ककुहो दिवमुष्ट्राञ्चतुर्युजो ददत् । श्रवसा याद्वं जनम् ॥
ককুহা স্বৰ্গলৈ উঠিল; চাৰিযুগে জোঁতা উষ্ট্ৰ দান কৰিলে। শ্ৰৱসা—খ্যাতিৰ বলত—ইয়াদ্ব জনক উত্থাপন কৰিলে।
Frequently Asked Questions
The hymn is primarily addressed to Indra, invoked as the mighty protector who comes to the sacrifice drawn by Soma and praise.
It teaches that Indra’s power is awakened and drawn near through hymns and Soma, bringing protection, victory, abundance, and a ‘widened path’ for the community’s progress.
That section works like a dānastuti (praise of generosity), showing that divine favor is mirrored in human giving—uplifting people through prosperity and lasting renown (śravas).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.