Sukta 61
Sukta 7.61
Vasiṣṭha
Mitra–Varuṇa (with Sūrya as their ‘eye’)
Triṣṭubh
বসিষ্ঠৰ এই সূক্তত মিত্ৰ আৰু বৰুণক ঋত (বিশ্ব-নিয়ম)ৰ ৰক্ষক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁলোকৰ সৰ্বদৰ্শী ‘চকু’ সূৰ্য উদয় হৈ জগতসমূহ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু মানুহৰ অন্তৰৰ প্ৰবৃত্তি/উদ্দেশ্য চিনে। স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱী ধৰি ৰখা তেওঁলোকৰ বিস্তৃত শক্তিৰ গৌৰৱগাথা ইয়াত আছে, সময়ৰ সুশৃঙ্খল গতিৰ সৈতে অযজ্ঞকাৰী (যজ্ঞ নকৰা)ৰ সন্মুখীন বিপদৰ তুলনা কৰা হৈছে, আৰু শেষত সকলো কঠিন পাৰাপাৰৰ পৰা নিৰাপদে পাৰ কৰাই স্থায়ী কল্যাণেৰে ৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Mantras
Mantra 1
उद्वां चक्षुर्वरुण सुप्रतीकं देवयोरेति सूर्यस्ततन्वान् । अभि यो विश्वा भुवनानि चष्टे स मन्युं मर्त्येष्वा चिकेत ॥
হে বৰুণ, তোমাৰ চকু—সুপ্ৰতীক সূৰ্য—উঠি যায়; দেৱযোৰ (মিত্ৰ-বৰুণ)ৰ বাবে গতি কৰে, নিজৰ তেজ বিস্তাৰ কৰি। যি সকলো ভুবন চায়, সি মৰ্ত্যসকলৰ ভিতৰত মন্যু—উদ্দীপনা আৰু অশান্ত আবেগ—বুজি লয়, সজাগ হয়।
Mantra 2
प्र वां स मित्रावरुणावृतावा विप्रो मन्मानि दीर्घश्रुदियर्ति । यस्य ब्रह्माणि सुक्रतू अवाथ आ यत्क्रत्वा न शरदः पृणैथे ॥
সত্যব্ৰত মিত্ৰ-বৰুণ, তোমালোক দুজনৰ প্ৰতি আগবাঢ়ি যায়—বিপ্ৰ ঋষিয়ে দূৰলৈকে শোনা যায় এনে মনৰ ভাব-স্তোত্ৰ উচ্ছাৰে। যাৰ ব্ৰহ্মাণি (পবিত্ৰ মন্ত্র-সূক্ত) তোমালোক, সু-ক্ৰতু (সু-ইচ্ছাশক্তিসম্পন্ন) হৈ, ৰক্ষা কৰা—যেতিয়া তোমালোকৰ ক্ৰতু-বলে ঋতুৰ মাপ (শৰদ-সংখ্যা) পূৰ্ণ কৰি তোলে।
Mantra 3
प्रोरोर्मित्रावरुणा पृथिव्याः प्र दिव ऋष्वाद्बृहतः सुदानू । स्पशो दधाथे ओषधीषु विक्ष्वृधग्यतो अनिमिषं रक्षमाणा ॥
হে মিত্ৰ-বৰুণ, প্ৰশস্ত পৃথিৱীৰ পৰা আৰু ঋষ্ব, বৃহৎ দ্যৌলোকৰ পৰা—হে সুদানূ (উদাৰ দাতা), তোমালোক আগবাঢ়া। ঔষধিসমূহত আৰু জনসমূহত তোমালোক স্পশ (পাহাৰাদাৰ/দৰ্শক) স্থাপন কৰিছা—নিজ নিজ স্থানত পৃথক পৃথক—অনি-মিষ (নিমিষ নকৰা) সাৱধানতাৰে ৰক্ষা কৰি।
Mantra 4
शंसा मित्रस्य वरुणस्य धाम शुष्मो रोदसी बद्बधे महित्वा । अयन्मासा अयज्वनामवीराः प्र यज्ञमन्मा वृजनं तिराते ॥
মিত্ৰৰ আৰু বৰুণৰ ধাম (ধামন—আবাস-নিয়ম/ধৰ্ম-আধাৰ) মই স্তৱ কৰোঁ; তেওঁলোকৰ মহৎ শুষ্ম (বীৰ্য্য-শক্তি) মহিমাৰে ৰোদসী—দ্যৌ আৰু পৃথিৱী—আলিঙ্গন কৰি আছে। মাসসমূহ আগবাঢ়ে; কিন্তু যি অযজ্বন (যজ্ঞ নকৰা), অবীৰ (বীৰ্য্যহীন), তেওঁলোকক প্ৰবাহে ঠেলি লৈ যায়—যজ্ঞ-মন (যজ্ঞ-ইচ্ছা)ৰ পৰা আঁতৰাই, বিপদময় পথ/ব্ৰজন অতিক্ৰম কৰাই।
Mantra 5
अमूरा विश्वा वृषणाविमा वां न यासु चित्रं ददृशे न यक्षम् । द्रुहः सचन्ते अनृता जनानां न वां निण्यान्यचिते अभूवन् ॥
হে বৃষণ, হে শক্তিমান অধিপতি দুজন, তোমালোকৰ এই সকলো কৰ্ম অমূঢ়—জ্ঞানশূন্য নহয়। ইয়াত ন কেতিয়াও কোনো ছলনাময় আশ্চৰ্য দেখা যায়, ন কেৱল মায়া-যক্ষ। মানুহৰ অনৃত-অসত্যৰ লগত দ্ৰোহ-বিশ্বাসঘাত জুৰি থাকে; কিন্তু তোমালোকৰ গোপন নিয়ম-নিধান অচিতে—অবিবেচক মনৰ বাবে নহয়।
Mantra 6
समु वां यज्ञं महयं नमोभिर्हुवे वां मित्रावरुणा सबाधः । प्र वां मन्मान्यृचसे नवानि कृतानि ब्रह्म जुजुषन्निमानि ॥
নমস্কাৰ-কৰ্মেৰে মই তোমালোকৰ যজ্ঞ বৃদ্ধি কৰোঁ; হে মিত্র-বৰুণ, একাগ্ৰ তাগিদে তোমালোকক আহ্বান কৰোঁ। তোমালোকৰ স্তোত্ৰৰ বাবে নতুন নতুন মনন-ৰচনা আগবঢ়াই দিছোঁ; আমি গঢ়া এই ব্ৰহ্ম—কাৰ্যকৰ বাক্য—তোমালোক গ্ৰহণ কৰা।
Mantra 7
इयं देव पुरोहितिर्युवभ्यां यज्ञेषु मित्रावरुणावकारि । विश्वानि दुर्गा पिपृतं तिरो नो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
হে দেবদ্বয়, এই পুরোহিত-নেতৃত্বশক্তি তোমালোক দুজনৰ বাবে যজ্ঞসমূহত আগত স্থাপন কৰা হৈছে, হে মিত্র-বৰুণ। সকলো দুৰ্গম পথ অতিক্ৰম কৰাই আমাক পাৰ কৰাই দিয়া; তোমালোক সদায় স্বস্তিভিৰে—কল্যাণ-অবস্থাৰে—আমাক ৰক্ষা কৰা।
Frequently Asked Questions
Because Sūrya’s daily rising and all-pervading light symbolize their vigilant oversight: he “sees” all worlds, and that vision stands for their ability to detect truth, disorder, and human turbulence.
That cosmic order (ṛta) is actively guarded by Mitra and Varuṇa: time moves in an ordered way, moral law is real, and those aligned with sacrifice and truth receive protection and well-being.
It can be recited at dawn or before a fire/water offering as a prayer for clarity, self-restraint, harmonious relationships, and safe passage through difficulties—ending with the request for svasti (lasting well-being).
Ask anything about Sukta 61 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.