
Sukta 4.1
Vāmadeva Gautama
Agni (with an implicit horizon of the Devas acting through Agni)
Trishtubh (probable for RV 4.1; verify per pada count in critical edition)
RV 4.1 অগ্নিক আহ্বান—দেৱতাসকলৰ একমতত স্থাপিত পথপ্ৰদৰ্শক (অৰতি) হিচাপে, আৰু মৰ্ত্য জীৱনৰ ভিতৰত জাগ্ৰত কৰিবলগীয়া অমৰ শক্তি হিচাপে। সূক্তখন কসমিক জন্ম-মিথৰ চিত্ৰকল্প—মধ্যাকাশৰ গোপন গৰ্ভত লুকাই থকা অগ্নি—আৰু ব্যৱহাৰিক যজ্ঞ-দৰ্শনৰ মাজত গতি কৰে; য’ত অগ্নি সাৰ্বজনীন অতিথি হৈ সকলো উপাসকৰ বাবে ৰক্ষা, স্পষ্টতা আৰু কৃপাশীলতাক মধ্যস্থতা কৰে।
Mantra 1
त्वां ह्यग्ने सदमित्समन्यवो देवासो देवमरतिं न्येरिर इति क्रत्वा न्येरिरे । अमर्त्यं यजत मर्त्येष्वा देवमादेवं जनत प्रचेतसं विश्वमादेवं जनत प्रचेतसम् ॥
হে অগ্নি, তুমিয়েই—সদায় একমত সংকল্পে—দেৱতাসকলে তোমাক দেৱ-নেতা আৰু অচ্যুত পথপ্ৰদৰ্শক ৰূপে আগত স্থাপন কৰিলে; সচেতন ক্রতুৰ দ্বাৰাই তোমাক স্থিৰ কৰিলে। মৰ্ত্যসকলৰ ভিতৰত থকা অমৃত শক্তিক পূজা কৰা; আমাৰ ভিতৰত দেৱত্বক জন্ম দিয়া—যি দেৱত্বলৈ দেৱত্বক লৈ যায়—সৰ্বব্যাপী, দীপ্তিমান প্ৰচেতস দেৱত্বক জন্ম দিয়া।
Mantra 2
स भ्रातरं वरुणमग्न आ ववृत्स्व देवाँ अच्छा सुमती यज्ञवनसं ज्येष्ठं यज्ञवनसम् । ऋतावानमादित्यं चर्षणीधृतं राजानं चर्षणीधृतम् ॥
হে অগ্নি, তোমাৰ ভ্ৰাতা বৰুণক ইয়ালৈ ঘূৰাই আন; সুমতিত দেৱতাসকলক আমাৰ ওচৰলৈ আন—যজ্ঞবনস বৰুণ, যজ্ঞবনসসকলৰ জ্যেষ্ঠ। ঋতবান আদিত্যক, চর্ষণীধৃত ৰাজাক—জনসমূহক ধৰি ৰখা সেই বৰুণক—ইয়ালৈ আন।
Mantra 3
सखे सखायमभ्या ववृत्स्वाशुं न चक्रं रथ्येव रंह्यास्मभ्यं दस्म रंह्या । अग्ने मृळीकं वरुणे सचा विदो मरुत्सु विश्वभानुषु । तोकाय तुजे शुशुचान शं कृध्यस्मभ्यं दस्म शं कृधि ॥
হে সখা, তোমাৰ সখাৰ ফালে ঘূৰি আহা; ৰথপথত দ্ৰুত ঘূৰণীয়া চক্ৰ যেন, তেনেকৈ শীঘ্ৰে আহা—আমাৰ বাবে বেগে আহা, হে দস্ম (অদ্ভুত-কর্মা)। হে অগ্নি, বিশ্বভানু মৰুতসকলৰ সৈতে বৰুণৰ মৃলীক (কৃপা) আমাৰ বাবে বিচাৰি দিয়া। হে জ্বলন্ত, আমাৰ সন্তানৰ বাবে আৰু আমাৰ তেজস্বী প্ৰয়াসৰ বাবে শান্তি-মঙ্গল কৰ—আমাৰ বাবে, হে দস্ম, মঙ্গল কৰ।
Mantra 4
त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वान्देवस्य हेळोऽव यासिसीष्ठाः । यजिष्ठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेषांसि प्र मुमुग्ध्यस्मत् ॥
হে অগ্নি, তুমি বরুণৰ বিধি-গতি জানো; দেৱতাৰ ক্ৰোধ আৰু সংকোচন (হেঃ)ৰ পৰা আমাক তললৈ নামাই আঁতৰাই নিয়া। যজ্ঞত সৰ্বাধিক যোগ্য, বাহকসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ, তীব্ৰ জ্বলি উঠা—আমাৰ পৰা সকলো বৈৰিতা আৰু অন্তৰৰ দ্বেষ দূৰলৈ হেঁচি পঠাই দিয়া।
Mantra 5
स त्वं नो अग्नेऽवमो भवोती नेदिष्ठो अस्या उषसो व्युष्टौ । अव यक्ष्व नो वरुणं रराणो वीहि मृळीकं सुहवो न एधि ॥
সেয়ে, হে অগ্নি, আমাৰ বাবে সৰ্বাধিক নিকট আৰু তললৈ নামি আহা সহায় হওঁক—এই উষাৰ বিস্তাৰত সৰ্বাধিক ওচৰত। আনন্দেৰে আমাৰ বাবে বৰুণলৈ যজ্ঞ কৰ; কৃপা (মৃळীক) আন, আৰু সহজে আহ্বানযোগ্য হৈ আমাৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পোৱা, আমাকো বৃদ্ধি দিয়া।
Mantra 6
अस्य श्रेष्ठा सुभगस्य संदृग्देवस्य चित्रतमा मर्त्येषु । शुचि घृतं न तप्तमघ्न्यायाः स्पार्हा देवस्य मंहनेव धेनोः ॥
এই সৌভাগ্যশালীৰ দৃষ্টি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ—মর্ত্যসকলৰ মাজত সৰ্বাধিক আশ্চৰ্য; ই দেৱতাৰ দৃষ্টি। অঘ্ন্যা গাইৰ পৰা নিখুঁতভাৱে তপিত ঘৃতৰ দৰে ই শুচি; আকাঙ্ক্ষিত—দেৱতাৰ দান যেন দুগ্ধধেনুৰ উথলি উঠা প্ৰাচুৰ্য।
Mantra 7
त्रिरस्य ता परमा सन्ति सत्या स्पार्हा देवस्य जनिमान्यग्नेः । अनन्ते अन्तः परिवीत आगाच्छुचिः शुक्रो अर्यो रोरुचानः ॥
ত্ৰয়ো হি তস্য পৰমা জন্মানি সতি্যানি স্পৃহণীয়ানি—দেৱ অগ্নিৰ এই উদ্ভৱসমূহ। অনন্তৰ অন্তৰত পৰিবৃত হৈ তেওঁ আহিল—শুচি, শ্বেত-দীপ্ত, আৰ্য (উদাত্ত), পুনঃপুনঃ ৰোৰুচমান, দীপ্তিমান।
Mantra 8
स दूतो विश्वेदभि वष्टि सद्मा होता हिरण्यरथो रंसुजिह्वः । रोहिदश्वो वपुष्यो विभावा सदा रण्वः पितुमतीव संसत् ॥
সেই দূত সকলো সদ্মা (বাসস্থান) আৱৰি ধৰে; হোতা—হিৰণ্যৰথ, ৰংসুজিহ্ব (হবিৰসত আনন্দিত জিহ্বা)। ৰোহিদ অশ্বসহ, ৰূপে মনোহৰ, বিস্তৃত দীপ্তিমান—সদায় ৰণ্ব (মনোৰম) সংসদত পিতুমতী (পোষণসমৃদ্ধ) জনৰ দৰে আসীন।
Mantra 9
स चेतयन्मनुषो यज्ञबन्धुः प्र तं मह्या रशनया नयन्ति । स क्षेत्यस्य दुर्यासु साधन्देवो मर्तस्य सधनित्वमाप ॥
সেই জনে মানুহক যজ্ঞবন্ধু (যজ্ঞৰ আত্মীয়) ৰূপে চেতন কৰে; তেতিয়া তেওঁক মহা ৰশনা (বলৱৎ লাগাম) দি আগবঢ়াই নিয়ে। তেওঁ এই জনৰ দুঃৰ্য্যাসু (গৃহসমূহত) বাস কৰে, কাৰ্য সিদ্ধ কৰে; দেৱে মর্ত্যৰ সাধন-লাভত সধনিত্ব (সহভাগিতা/সখিত্ব) লাভ কৰে।
Mantra 10
स तू नो अग्निर्नयतु प्रजानन्नच्छा रत्नं देवभक्तं यदस्य । धिया यद्विश्वे अमृता अकृण्वन्द्यौष्पिता जनिता सत्यमुक्षन् ॥
সেই অগ্নিয়ে—পথসমূহ জানি—আমাক লৈ যাওক, দেবভাগ্য ৰত্নৰ ওচৰলৈ, যি তেওঁৰ দানযোগ্য। ধিয়াৰ বলত তাকেই সকলো অমৃত (দেৱতা) গঢ়িলে; আৰু দ্যৌঃ পিতা, জনিতা, সত্যক বীজ আৰু সাৰৰূপে ঢালি দিলে।
Mantra 11
स जायत प्रथमः पस्त्यासु महो बुध्ने रजसो अस्य योनौ । अपादशीर्षा गुहमानो अन्तायोयुवानो वृषभस्य नीळे ॥
সেইজন প্ৰথমে বাসস্থানসমূহত জন্ম লয়—মধ্যলোকৰ মহৎ ভিত্তিত, এই দীপ্ত ৰাজ্যৰ গৰ্ভত। পদহীন, শিৰোহীন, অন্তৰৰ গোপন ঠাইত লুকাই থাকে; বৃষভৰ (মহাশক্তিৰ) স্থিৰ নীড়ত সদায় নবীন হৈ বাঢ়ে।
Mantra 12
प्र शर्ध आर्त प्रथमं विपन्याँ ऋतस्य योना वृषभस्य नीळे । स्पार्हो युवा वपुष्यो विभावा सप्त प्रियासोऽजनयन्त वृष्णे ॥
আগবাঢ়ে দল—প্ৰথমে প্ৰেৰিত বাণী—ঋতৰ গৰ্ভলৈ, বৃষভৰ স্থিৰ নীড়লৈ। আকাঙ্ক্ষিত, যুবা, ৰূপে দীপ্ত, বহুদিশে প্ৰভাময়; সাত প্ৰিয় শক্তিয়ে মহাবীৰৰ বাবে তাক জন্ম দিলে।
Mantra 13
अस्माकमत्र पितरो मनुष्या अभि प्र सेदुॠतमाशुषाणाः । अश्मव्रजाः सुदुघा वव्रे अन्तरुदुस्रा आजन्नुषसो हुवानाः ॥
ইয়াত আমাৰ মানৱ পিতৃসকল ঋতম্ (সত্য-ঋত) অভিমুখে তীব্ৰ উদ্যমে আগবাঢ়িল। অশ্ম-ব্ৰজ (পাথৰৰ আবৰণ) ভাঙি, ভিতৰত সুদুঘা—সু-মিল্কিং ধাৰা/প্ৰচুৰতাৰ স্ৰোত—মুকলি কৰিলে; উষা আহ্বান কৰি ৰক্তাভ জ্যোতিসমূহক ওপৰলৈ উঠাই দিলে।
Mantra 14
ते मर्मृजत ददृवांसो अद्रिं तदेषामन्ये अभितो वि वोचन् । पश्वयन्त्रासो अभि कारमर्चन्विदन्त ज्योतिश्चकृपन्त धीभिः ॥
দৰ্শন-সম্পন্ন তেওঁলোকে পাথৰ (অদ্ৰি) ঘঁহি-ঘঁহি কৰ্ম কৰিলে; আৰু চাৰিওফালে থকা আনসকলে তাৰ প্ৰতি কণ্ঠ মেলিলে। গোপালসকল যেন গাই-গৰু পথ দেখুৱায়, তেনেকৈ কৰ্ম-সাধনাৰ দিশে গীত গাইলে; জ্যোতি বিচাৰি পালে আৰু দীপ্ত ধী-চিন্তাৰে তাক গঢ়ি তুলিলে।
Mantra 15
ते गव्यता मनसा दृध्रमुब्धं गा येमानं परि षन्तमद्रिम् । दृळ्हं नरो वचसा दैव्येन व्रजं गोमन्तमुशिजो वि वव्रुः ॥
ৰশ্মি-আকাঙ্ক্ষী তেওঁলোকে মনৰে দৃঢ়, বাধাদায়ক সেই পাথৰ (অদ্ৰি)—যি গা/জ্যোতি ধৰি ৰাখিছিল—চাৰিওফালে আৱৰি ধৰিলে। দিৱ্য বচনে সেই দৃঢ় আবৰণ ভাঙি, উশিজ—উৎসাহী সাধকসকলে—গোমন্ত ব্ৰজ, দীপ্ত গাই-গৰুৰে ভৰা গোপেন, উন্মোচন কৰিলে।
Mantra 16
ते मन्वत प्रथमं नाम धेनोस्त्रिः सप्त मातुः परमाणि विन्दन् । तज्जानतीरभ्यनूषत व्रा आविर्भुवदरुणीर्यशसा गोः ॥
তেওঁ পালনকাৰী গাইৰ প্ৰথম নাম বুজি পালে; মাতৃৰ পৰম পৰিমাপ—তিনিবাৰ সাত—আৱিষ্কাৰ কৰিলে। সেই কথা জানি শক্তিসমূহে তাক প্ৰশংসা কৰিলে; গাইৰ দীপ্ত অৰুণ কিৰণসমূহ যশেৰে প্ৰকাশিত হ’ল।
Mantra 17
नेशत्तमो दुधितं रोचत द्यौरुद्देव्या उषसो भानुरर्त । आ सूर्यो बृहतस्तिष्ठदज्राँ ऋजु मर्तेषु वृजिना च पश्यन् ॥
ঘন অন্ধকাৰ নাশ হ’ল; দ্যৌ (আকাশ) দীপ্ত হ’ল। দেৱী উষাৰ কিৰণ ওপৰলৈ উঠিল। তেতিয়া সূৰ্য মহান বিস্তাৰত অখণ্ড ক্ষেত্ৰসমূহত স্থিৰ হ’ল—মৰ্ত্যলোকত সোজা পথো দেখিলে, আৰু বেঁকা-বিকৃতিো দেখিলে।
Mantra 18
आदित्पश्चा बुबुधाना व्यख्यन्नादिद्रत्नं धारयन्त द्युभक्तम् । विश्वे विश्वासु दुर्यासु देवा मित्र धिये वरुण सत्यमस्तु ॥
তাৰ পাছত জাগি উঠি তেওঁলোকে স্পষ্টকৈ বুজিলে; আৰু তাৰ পাছত দীপ্ত লোকসমূহে ভাগ কৰি দিয়া ধন-ৰত্ন ধৰি ৰাখিলে। সত্তাৰ সকলো দুৱাৰত সকলো দেৱতা উপস্থিত হওক; হে মিত্র, হে বরুণ—আমাৰ ধিয়াৰ বাবে সত্য স্থিৰ হওক।
Mantra 19
अच्छा वोचेय शुशुचानमग्निं होतारं विश्वभरसं यजिष्ठम् । शुच्यूधो अतृणन्न गवामन्धो न पूतं परिषिक्तमंशोः ॥
মই তোমালোকক ক’ব খোজোঁ—শুচিশিখা অগ্নিক, হোতা, বিশ্বভাৰস (সকলো বহনকাৰী), আৰু যজ্ঞত অতি-যোগ্য। তেওঁ গোৱালৰ দুগ্ধৰ দৰে উজ্জ্বল স্তন পূৰ্ণ কৰিলে; যেন চাৰিওফালে পৰিশুদ্ধ কৰি ঢালি দিয়া সোমৰস।
Mantra 20
विश्वेषामदितिर्यज्ञियानां विश्वेषामतिथिर्मानुषाणाम् । अग्निर्देवानामव आवृणानः सुमृळीको भवतु जातवेदाः ॥
সকলো যজ্ঞযোগ্যজনৰ বাবে অদিতি, আৰু সকলো মানুহৰ বাবে অতিথি—দেৱসকলৰ আশ্ৰয় বাছি লোৱা অগ্নি; জাতৱেদা আমাৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ কৃপালু হওক।
It asks Agni to lead the sacrifice and human life as a divinely appointed guide, and to awaken an immortal, luminous awareness within mortal beings.
Because fire is both physically kindled and also symbolically present as a subtle inner power—concealed in the secret place, yet continually renewing and reappearing when invoked.
“Jātavedas” is Agni as the knower of all births/origins—one who understands how things come into being and who can bring the divine into manifestation for the worshipper.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.