
Sukta 3.33
Viśvāmitra Gāthina (Kauśika)
Vipāṭ and Śutudrī (paired river-goddesses; also connected to Sindhu complex)
Jagatī
এই সূক্তত যুগল নদী-দেৱী বিপাট আৰু শুতুদ্ৰীক পৰ্বতৰ পৰা উন্মেষিত জীৱনদায়িনী, দ্ৰুতগামী আৰু মাতৃসুলভ জলৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে, আৰু নিৰাপদ পাৰাপাৰ আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। ইয়াত ইন্দ্ৰৰ আদৰ্শ কীৰ্তি—অৱৰোধকাৰী সৰ্প/বন্ধনক আঘাত কৰি জলসমূহ মুক্ত কৰা—স্মৰণ কৰি, নদীসমূহৰ মুক্ত প্ৰবাহক দিৱ্য বিজয়ৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। সূক্তখন শেষত এক ব্যৱহাৰিক, কৰুণাময় প্ৰাৰ্থনাত উপনীত হয়—বাধাসমূহ ভাহি আঁতৰি যাওক আৰু “দুয়ো নিৰ্দোষী” সুৰক্ষা আৰু কল্যাণত উপনীত হওক।
Mantra 1
प्र पर्वतानामुशती उपस्थादश्वे इव विषिते हासमाने । गावेव शुभ्रे मातरा रिहाणे विपाट् छुतुद्री पयसा जवेते ॥
পৰ্বতৰ কোলৰ পৰা সেই দুজনী কামনাময়ী নদী উথলি উঠে—অবাধ ঘোঁৰাৰ দৰে হাঁহি-হাঁহি দৌৰে। উজ্জ্বল মাতৃসদৃশ, গাইয়ে বাছুৰক জিভাৰে চেলাই দিয়াৰ দৰে চেলাই-চেলাই, বিপাট্ আৰু শুতুদ্ৰী পোষণদায়িনী দুগ্ধসদৃশ জল লৈ দ্ৰুত বেগেৰে বয়।
Mantra 2
इन्द्रेषिते प्रसवं भिक्षमाणे अच्छा समुद्रं रथ्येव याथः । समाराणे ऊर्मिभिः पिन्वमाने अन्या वामन्यामप्येति शुभ्रे ॥
ইন্দ্ৰে প্ৰেৰিত, আগবঢ়াৰ প্ৰসৱ বিচাৰি, তোমালোক ৰথপথত দুটা ৰথৰ দৰে সাগৰৰ ফালে আগুৱাই যোৱা। একেলগে ধাৱমান, ঢৌৰে-ঢৌৰে ফুলা-ফুলা হৈ, হে শুভ্ৰে, তোমালোকৰ এক ধাৰা আন ধাৰাৰ ওচৰলৈ আহে—একে প্ৰবাহত মিলনৰ সন্ধান কৰে।
Mantra 3
अच्छा सिन्धुं मातृतमामयासं विपाशमुर्वीं सुभगामगन्म । वत्समिव मातरा संरिहाणे समानं योनिमनु संचरन्ती ॥
আমি সিন্ধুৰ ওচৰলৈ আহিলোঁ—সৰ্বাধিক মাতৃসদৃশ, অক্লান্ত; আৰু বিপাশাৰ ওচৰলৈ—প্ৰশস্ত, সৌভাগ্যৱতী। বাছুৰক চেলাই দিয়া দুজনী মাতৃৰ দৰে, সিহঁতে এক সুৰত গতি কৰে, একে যোনি—একেই উৎস আৰু একেই পথ—অনুসৰি চলি যায়।
Mantra 4
एना वयं पयसा पिन्वमाना अनु योनिं देवकृतं चरन्तीः । न वर्तवे प्रसवः सर्गतक्तः किंयुर्विप्रो नद्यो जोहवीति ॥
এনা পথেন আমি পয়সা—পোষণৰ দুগ্ধে—ফুলি উঠি, দেৱ-নির্মিত যোনি (উৎস-পথ) অনুসৰি গতি কৰোঁ। স্ৰোতলৈ গতি দিয়া সেই প্ৰসৱ, স্ৰোত-প্ৰবাহৰ বাবে গঢ়া, কেতিয়াও উভতি নাযায়; নদীসমূহক বিপ্ৰ ঋষিয়ে আহ্বান কৰে—তেওঁলোকৰ গোপন গতি জানিবলৈ আৰু সন্মত পাৰাপাৰৰ পথ লাভ কৰিবলৈ।
Mantra 5
रमध्वं मे वचसे सोम्याय ऋतावरीरुप मुहूर्तमेवैः । प्र सिन्धुमच्छा बृहती मनीषावस्युरह्वे कुशिकस्य सूनुः ॥
ঋত ধৰি ৰখা হে নদীসমূহ, সোমজ মোৰ বাক্যত আনন্দ লওক; আপোনালোকৰ তীব্ৰ গতিৰে এক মুহূৰ্তলৈ ওচৰ চাপক। সিন্ধুৰ ফালে মোৰ বৃহৎ মনীষা আগবাঢ়ে; কুশিকৰ পুত্ৰ মই, প্ৰয়োজনত আহ্বান কৰি, সহায়ৰ বাবে আপোনালোকক নিবেদন কৰোঁ।
Mantra 6
इन्द्रो अस्माँ अरदद्वज्रबाहुरपाहन्वृत्रं परिधिं नदीनाम् । देवोऽनयत्सविता सुपाणिस्तस्य वयं प्रसवे याम उर्वीः ॥
বজ্ৰবাহু ইন্দ্ৰই আমাৰ বাবে পথ মুকলি কৰিলে; নদীসমূহৰ পৰিধি-বন্ধন স্বৰূপ বৃত্ৰক তেওঁ আঘাত কৰি আঁতৰালে। সুপাণি দেৱ সবিতাই আমাক আগুৱাই নিলে; সেই দেৱীয় প্ৰসৱেৰে আমি বিস্তৃত উৰ্বীসমূহত যাত্ৰা কৰোঁ।
Mantra 7
प्रवाच्यं शश्वधा वीर्यं तदिन्द्रस्य कर्म यदहिं विवृश्चत् । वि वज्रेण परिषदो जघानायन्नापोऽयनमिच्छमानाः ॥
চিৰকাল উচ্চাৰণীয় সেই বীৰ্য—ইন্দ্ৰৰ সেই কৰ্ম—যেতিয়া তেওঁ অহিক (সৰ্পক) বিদীৰ্ণ কৰিলে। বজ্ৰেৰে তেওঁ প্ৰতিবন্ধকৰ পৰিষদসমূহ চূর্ণ কৰিলে; তেতিয়া জলসমূহ আগবাঢ়িল, নিজৰ পথৰ আকাঙ্ক্ষাৰে, মুক্ত গতি বিচাৰি।
Mantra 8
एतद्वचो जरितर्मापि मृष्ठा आ यत्ते घोषानुत्तरा युगानि । उक्थेषु कारो प्रति नो जुषस्व मा नो नि कः पुरुषत्रा नमस्ते ॥
হে জৰিতৃ (গায়ক), এই বাক্য উপেক্ষা নকৰিবা; তোমাৰ দূৰ-প্ৰতিধ্বনিত ঘোষণা পৰৱৰ্তী যুগসমূহতো উত্তৰোত্তৰ স্থায়ী হওক। আমাৰ উক্থসমূহত এই ধ্বনি গ্ৰহণ কৰি আমাৰ ফালে অনুকূলভাৱে মুখ দিয়া; হে পুরুষত্ৰা (মানৱৰ হিতকাৰী শক্তি), আমাক ক’তো নি:শেষে নেপেলাবা—তোমাক নমস্কাৰ।
Mantra 9
ओ षु स्वसारः कारवे शृणोत ययौ वो दूरादनसा रथेन । नि षू नमध्वं भवता सुपारा अधोअक्षाः सिन्धवः स्रोत्याभिः ॥
অ’ ষু, হে স্বসাৰা (ভগ্নীসকল), কাৰৱ (গায়ক)-ৰ আহ্বান শুনা; সি দূৰ পৰা অনাসা ৰথেৰে তোমালোকৰ ওচৰলৈ আহিছে। নমি দিয়া, সুপাৰা হওক—হে সিন্ধৱঃ (স্ৰোতসমূহ)—অধো-অক্ষ পৰ্যন্ত তোমালোকৰ স্ৰোতধাৰা নামি যাওক।
Mantra 10
आ ते कारो शृणवामा वचांसि ययाथ दूरादनसा रथेन । नि ते नंसै पीप्यानेव योषा मर्यायेव कन्या शश्वचै ते ॥
আমি তোমাৰ উত্তৰ-ধ্বনি আৰু বাক্যসমূহ শুনিব খোজোঁ; কিয়নো তুমি দূৰ দেশৰ পৰা গাড়ী আৰু ৰথেৰে আহিছা। জীৱনেৰে পূৰ্ণা নাৰী যেন প্ৰেমত হেলি পৰে, কন্যা যেন বৰলৈ—তেনেদৰে আমাৰ ফালে নত হওঁক; সদায় আমাৰ প্ৰতিই মুখী হৈ থাকাঁ।
Mantra 11
यदङ्ग त्वा भरताः संतरेयुर्गव्यन्ग्राम इषित इन्द्रजूतः । अर्षादह प्रसवः सर्गतक्त आ वो वृणे सुमतिं यज्ञियानाम् ॥
যেতিয়া, হে অঙ্গ, ভৰতাসকলে দীপ্ত গৰু-ধন বিচাৰি, ইন্দ্ৰে প্ৰেৰিত চলন্ত দল লৈ তোমাক পাৰ হ’বলৈ উদ্যত হয়, তেতিয়া প্ৰসৱ—মুক্তি-ধাৰাৰ দৰে গঢ়া প্ৰবাহ—আগবাঢ়ক। যজ্ঞকাৰীসকলৰ সুমতি-ময় অনুগ্ৰহ তোমাৰ বাবে মই বাছি লওঁ।
Mantra 12
अतारिषुर्भरता गव्यवः समभक्त विप्रः सुमतिं नदीनाम् । प्र पिन्वध्वमिषयन्तीः सुराधा आ वक्षणाः पृणध्वं यात शीभम् ॥
ৰশ্মি-বিচাৰী ভৰতাসকলে পাৰ হ’ল; ঋষিয়ে নদীসমূহৰ সুমতি-ময় সঙ্গতি লাভ কৰিলে। হে সুসিদ্ধি-দায়িনী স্ৰোতসমূহ, প্ৰেৰণা লৈ ফুলক; বক্ষসমূহ পূৰ্ণ কৰাঁ আৰু শীঘ্ৰে গমন কৰাঁ।
Mantra 13
उद्व ऊर्मिः शम्या हन्त्वापो योक्त्राणि मुञ्चत । मादुष्कृतौ व्येनसाघ्न्यौ शूनमारताम् ॥
উদিত তৰঙ্গে শম্যাৰ কাঠৰ খুঁটিবোৰ আঘাত কৰি আঁতৰাওক; হে আপঃ (জলদেৱীসকল), যোক্ত্ৰ (জুৱাৰ বন্ধন)বোৰ মুকলি কৰক। দুষ্কৃত্য বা দোষৰ বাবে নিৰ্দোষ দুজনী (অঘ্ন্যৌ) যেন আঘাতপ্ৰাপ্ত নহয়; তেওঁলোকে নিৰাপত্তা আৰু কল্যাণলৈ (শূনম্) উপনীত হওক।
They are paired river-goddesses praised as swift, bright, nourishing waters. The hymn treats them as living divine powers who can grant a safe path and protection.
It recalls the Vedic myth where Indra breaks the obstruction that held back the waters. This frames the rivers’ flowing as a cosmic act of liberation—opening pathways and restoring abundance.
Traditionally it suits prayers near water—especially before crossing a river—asking the waters to remove obstacles and bring travelers to safety. More broadly, it is recited for clearing blockages and restoring ‘flow’ in life and mind.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.