
Sukta 10.92
Agni (as Hotṛ, guest, luminous ketu ascending to heaven)
এই সূক্তত যজ্ঞৰ ৰথচালক আৰু কুল-পুৰোহিত (হোতৃ) ৰূপে অগ্নিক প্ৰশংসা কৰা হৈছে—ৰাতিৰ অতিথি, যি শুকান সমিধাত জ্বলি উঠে আৰু স্বৰ্গলৈ উৰ্ধ্বগামী দীপ্তিমান কেতু হৈ উঠি যায়। তেওঁৰ অপ্রতিৰোধ্য শক্তি ইয়াত গৌৰৱেৰে কোৱা হৈছে—ইমান মহান যে সূৰ্যৰ গতি আৰু ইন্দ্ৰ-সদৃশ পৰাক্ৰমো স্মৰণ কৰা হয়—আৰু লগতে প্ৰাচীন অঙ্গিৰস ঋষি-ধাৰা আৰু সোম-পেষণৰ উপকৰণসমূহৰ কথাও উল্লিখিত, যিবোৰে আচাৰৰ বাবে আৰু অন্তৰ্দৃষ্টিৰ বাবে এক স্পষ্ট পথ স্থাপন কৰে।
Mantra 1
यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारमक्तोरतिथिं विभावसुम् । शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत ॥
তোমালোকৰ যজ্ঞৰ ৰথ্য (ৰথচালক), জনসমূহৰ অধিপতি, বিশাসকলৰ হোতা, ৰাত্ৰিসকলৰ অতিথি, সৰ্বদিশ আলোকিত বিভাৱসু—শুকানী কাঠৰ মাজত জ্বলি জ্বলি পৰিশ্ৰম কৰে। সেই বৃষ (মহাবলৱন্ত) কেতু (দীপ্ত চিহ্ন), যজ্য (উপাস্য), স্বয়ং দ্যুলোকলৈ বিস্তাৰিত হৈছে।
Mantra 2
इममञ्जस्पामुभये अकृण्वत धर्माणमग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वमुषसः पुरोहितं तनूनपातमरुषस्य निंसते ॥
ইম অঞ্জস্পা—উজ্জ্বলতাৰে দ্ৰুত অভিষেককাৰী—অগ্নিক উভয়ে (দ্যৌ-প্ৰিথিৱী/উভয় পক্ষ) ধৰ্মৰ ধাৰক, বিদথ (সভা-যজ্ঞ)-ৰ সাধনকাৰী কৰি স্থাপন কৰিলে। ৰাত্ৰিৰ দীপশিখাৰ দৰে, উষাসসকলে সেই যহ্ব (উদ্যমী) জনক আগত পুরোহিত ৰূপে স্থাপন কৰে; অৰুণৰ তনূনপাত স্থিৰভাৱে প্রতিষ্ঠিত হয়।
Mantra 3
बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥
আমি তেওঁৰ বলৰ নীথা (নেতৃত্ব/পথপ্ৰদৰ্শন) আৰু পণিৰ ভেদ (উন্মোচন) বিষয়ে মনন কৰোঁ; তেওঁৰ বয়া (দ্ৰুত শক্তি/পক্ষীসম) অসুৰত্ত্ব (অসুৰ-শক্তি) ভক্ষণ কৰিবলৈ প্ৰহিত হৈছিল। যেতিয়া সেই ঘোৰাসস অমৃতত্বত উপনীত হ’ল, তেতিয়াই তেওঁলোকে দেৱ্য জনক বিজয়ধ্বনিয়ে গুঞ্জাই তুলিলে।
Mantra 4
ऋतस्य हि प्रसितिर्द्यौरुरु व्यचो नमो मह्यरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरेऽथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥
ঋতৰ প্ৰসিতি (অগ্ৰগতি-প্ৰেৰণা) হ’ল বিস্তৃত দ্যৌ—দূৰলৈ প্ৰসাৰিত; মহীয়সী, অতি পনীয়সী আৰমতিলৈ নমস্কাৰ। ইন্দ্ৰ, মিত্ৰ, বৰুণ একেলগে তাক চিনাক্ত কৰিলে; আৰু পূতদক্ষ ভগ, সৱিতা-ও (তাক) উপলব্ধি কৰিলে।
Mantra 5
प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवस्तिरो महीमरमतिं दधन्विरे । येभिः परिज्मा परियन्नुरु ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते ॥
ৰুদ্ৰ—প্ৰেৰক—সহ আগবাঢ়ি নদীসমূহ গতি কৰে; পৃথিৱীৰ ওপৰে সিহঁতে মহৎ অরমতি (ধৰণী-ধী/ভক্তি-বুদ্ধি) ধৰি ৰাখে। যাৰ সৈতে পৰিভ্ৰমণশীলজন বিস্তৃত ঢাল-উপত্যকা চাৰিওফালে ঘূৰে, উচ্চস্বৰে গর্জন কৰি—সেই ধাৰণ-গভীৰ উদৰত থকা সকলোকে সিঞ্চন কৰে।
Mantra 6
क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयो दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः । तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमेन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः ॥
শক্তিশালী ৰুদ্ৰাসকল—সৰ্বজনৰ মৰুতসকল—দ্যৌৰ শ্যেনাসকল, অসুৰৰ নীড়/আশ্ৰয়-শক্তিসকল; সিহঁতৰ দ্বাৰাই বৰুণে চায়, মিত্ৰ, আৰ্যমন, ইন্দ্ৰো চায়—দেৱসকলৰ সৈতে, দ্ৰুতসকলৰ সৈতে, সদায় দ্ৰুত।
Mantra 7
इन्द्रे भुजं शशमानास आशत सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये । प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः ॥
ইন্দ্ৰত সিহঁতে বল লাভ কৰিলে, অধিপত্যত বৃদ্ধি পাই; সূৰ্য দৰ্শনত, আৰু বৃষ পুৰুষত্ব-শক্তিত। যিসকল কাৰু (কাৰিগৰ/ঋষি-কবি) যোগ্য আছিল, সিহঁতে নৃসদনসমূহত (মানৱ-আসনত/আত্মাৰ আসনত) তেওঁৰ বাবে জোঁত-লগোৱা বজ্ৰ গঢ়িলে।
Mantra 8
सूरश्चिदा हरितो अस्य रीरमदिन्द्रादा कश्चिद्भयते तवीयसः । भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो दिवेदिवे सहुरिः स्तन्नबाधितः ॥
সুৰ্যও আৰু তাৰ হৰিত (দ্ৰুতগামী) অশ্বসমূহো তেওঁৰ দ্বাৰাই চলিত হয়; ইন্দ্ৰৰ অতিশয় বলৰ পৰা কোনে নিভয়ে থিয় হ’ব পাৰে? ভয়ংকৰ বৃষৰ উদৰৰ পৰা বলবান শ্বাস-শক্তি উদ্ভৱ হয়; দিনেদিনে সেই সহিষ্ণু শক্তি আগবাঢ়ে—অজেয়, অদম্য।
Mantra 9
स्तोमं वो अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय नमसा दिदिष्टन । येभिः शिवः स्ववाँ एवयावभिर्दिवः सिषक्ति स्वयशा निकामभिः ॥
আজি ৰুদ্ৰ—জ্ঞানীজন, বীৰত্ব স্থাপনকাৰী প্ৰভু—তেওঁৰ বাবে আপোনালোকৰ স্তোম (স্তৱ) গঢ়ি তুলক; নম্ৰ নমস্কাৰে অৰ্পণ কৰক। যি শক্তিসমূহে তেওঁ শিৱ, স্বৱান্ (আত্ম-অধীন) আৰু স্বয়শা, সেই নিকাম (অন্তৰৰ সত্য-ইচ্ছা) অনুসাৰে তেওঁ দ্যুলোকৰ পৰা নিজৰ দীপ্ত শক্তিসমূহ বিস্তাৰ কৰে।
Mantra 10
ते हि प्रजाया अभरन्त वि श्रवो बृहस्पतिर्वृषभः सोमजामयः । यज्ञैरथर्वा प्रथमो वि धारयद्देवा दक्षैर्भृगवः सं चिकित्रिरे ॥
তেওঁলোকে মানৱ-ভৱনৰ বাবে বাক্ৰ বিস্তৃত যশ বহন কৰি আনিলে—বৃহস্পতিঃ বৃষ, সোমৰ আত্মীয়। যজ্ঞসমূহৰ দ্বাৰা অথৰ্বা প্ৰথমে কৰ্ম-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিলে; দেৱাসকল দক্ষতাৰে, ভৃগুসকল, সম্যক্ বোধলৈ একত্ৰে উপনীত হ’ল।
Mantra 11
ते हि द्यावापृथिवी भूरिरेतसा नराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिः । देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणः प्र रोदसी मरुतो विष्णुरर्हिरे ॥
সেয়াই—সৃজন-বীজে সমৃদ্ধ দ্যাৱা-পৃথিৱী, নৰাশংস, চতুৰঙ্গ শক্তি, যম আৰু অদিতি; দেৱ ত্বষ্টা—আকাৰদাতা, দ্ৰৱিণোদা (সমৃদ্ধিৰ দাতা), ঋভুক্ষণ; আৰু মৰুতগণ আৰু বিষ্ণু—সকলোৱে বিস্তৃত ৰোদসী (দ্যৌ-পৃথিৱী) অৰ্জন কৰি স্থাপন কৰিলে, অগ্ৰসৰ আত্মাৰ হিতাৰ্থে।
Mantra 12
उत स्य न उशिजामुर्विया कविरहिः शृणोतु बुध्न्यो हवीमनि । सूर्यामासा विचरन्ता दिविक्षिता धिया शमीनहुषी अस्य बोधतम् ॥
আৰু আমাৰ বাবে দূৰ-বিচৰণশীল কবি—উশিজাম্, সৰ্প-দেৱতা বুধ্ন্য—হৱি-কৰ্মত আমাৰ আহ্বান শুনক। দিৱিক্ষিত (স্বৰ্গীয় নিবাসত) বিচৰণ কৰা সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ, শমী আৰু নহুষৰ দীপ্ত ধিয়াৰ দ্বাৰা, এই (আমাৰ আহ্বান) বুজি জাগ্ৰত হওক আৰু আমাৰ ভিতৰত চেতন কৰি তুলক।
Mantra 13
प्र नः पूषा चरथं विश्वदेव्योऽपां नपादवतु वायुरिष्टये । आत्मानं वस्यो अभि वातमर्चत तदश्विना सुहवा यामनि श्रुतम् ॥
পূষা আমাৰ যাত্ৰা আগবঢ়াওক; বিশ্বদেৱ্য (সৰ্বদেৱতা) ৰক্ষা কৰক; অপাং নপাত্ পাহৰা দিওক; বায়ু আমাৰ ইষ্টি (বাঞ্ছিত সাধনা) ত সহায় হওক। অধিক দীপ্ত মঙ্গললৈ ঘূৰি অহা প্ৰাণক স্তৱ কৰাঁ; আৰু সহজে আহ্বানযোগ্য অশ্বিনদ্বয়, নিজৰ গমন-পথত এই কথা শুনক।
Mantra 14
विशामासामभयानामधिक्षितं गीर्भिरु स्वयशसं गृणीमसि । ग्नाभिर्विश्वाभिरदितिमनर्वणमक्तोर्युवानं नृमणा अधा पतिम् ॥
আমাৰ প্ৰেৰিত গীত-বাণীৰে আমি সেই স্বয়ং-যশস্বী, স্বয়ং-দীপ্তিমানক স্তৱ কৰোঁ—যি এই নিৰ্ভয় জনসমূহৰ ওপৰত অধিষ্ঠিত। সকলো গ্না (দেৱশক্তি) সহিতে আমি অদিতিক ঘোষণা কৰোঁ—অক্ষত, অপতিত; উষাৰ কালে নবীন-যুৱান, নৰমণ (মানৱ-প্ৰিয়), সত্য অধিপতি।
Mantra 15
रेभदत्र जनुषा पूर्वो अङ्गिरा ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम् । येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति ॥
ইয়াত জন্মতে আদিম অঙ্গিৰা ৰেভধ্বনি তুলিলে; উৰ্ধ্বে উঠা গ্ৰাৱাণ (চাপনি-পাথৰ) সমূহে অধ্বৰ (যজ্ঞ) দিশে দৃষ্টি দিলে। এই উপায়ে বিস্তৃতজন বিচক্ষণ হ’ল; পথ সুস্থিৰ হ’ল—যেন স্বধিতি (অন্তৰ-বিবেকৰ কুঠাৰ) বন-ঝোপ কাটি আগবাঢ়ে।
Agni is the main deity—praised as the Hotṛ (chief ritual priest), the welcomed guest, and a radiant ketu (luminous sign) rising toward heaven.
Because Agni is ritually ‘received’ and tended, especially in evening or night-kindling; the fire is treated like an honored guest whose presence brings light, protection, and ritual success.
It recalls the ancient seer-line associated with discovering and establishing sacred fire and ritual knowledge, implying that today’s sacrifice follows a proven, well-made path that also awakens inner insight.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.