
Sukta 10.93
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable; likely Triṣṭubh/related (needs verification for 10.93.1 specifically)
এই সূক্তত দ্যাৱাপৃথিৱী—দ্যৌ আৰু পৃথিৱী—ক বিশাল, মাতৃসদৃশ দুজনী ৰূপে আহ্বান কৰা হৈছে; তেওঁলোকে জগতসমূহ ধৰি ৰাখে আৰু অতিশয় প্ৰবল আৰু হিংস্ৰ শক্তিৰ বিৰুদ্ধে অবিৰত সুৰক্ষা দিয়ে। সূক্ত আগবঢ়াৰ লগে লগে প্ৰাৰ্থনা সুশৃঙ্খল শক্তিৰ এক দৃষ্টিলৈ বিস্তাৰিত হয়: যজ্ঞক্ৰিয়া ‘মানৱাতীত’ হৈ উঠে, আৰু বহু শক্তিৰ কসমিক বিন্যাস যজমানৰ কল্যাণৰ বাবে আগতেই স্থাপিত বুলি নিশ্চিত কৰা হয়।
Mantra 1
महि द्यावापृथिवी भूतमुर्वी नारी यह्वी न रोदसी सदं नः । तेभिर्नः पातं सह्यस एभिर्नः पातं शूषणि ॥
মহৎ হ’ল দ্যাৱা-পৃথিৱী—উৰ্বী, মাতৃসদৃশ, বলিষ্ঠ; আমাৰ বাবে সদায় এই দুয়ো ৰোদসী। সিহঁতৰ দ্বাৰাই আমাক সহ্যস (অতিবল) শক্তিৰ পৰা ৰক্ষা কৰা; সিহঁতৰ দ্বাৰাই আমাক শূষণি (আক্ৰমণকাৰী হিংসা) ৰ পৰা ৰক্ষা কৰা।
Mantra 2
यज्ञेयज्ञे स मर्त्यो देवान्त्सपर्यति । यः सुम्नैर्दीर्घश्रुत्तम आविवासत्येनान् ॥
যজ্ঞে যজ্ঞে সেই মর্ত্যই দেৱতাসকলক সত্যভাৱে সেৱা-সপৰ্যা কৰে; যি সুম্ন (অনুগ্ৰহ) লাভ কৰি দীঘ্ৰশ্ৰুততম—দূৰলৈকে শুনিব পৰা—হয়, আৰু সত্যনিষ্ঠ আতিথ্য-আদৰে তেওঁলোকক সদায় উপস্থিত কৰে।
Mantra 3
विश्वेषामिरज्यवो देवानां वार्महः । विश्वे हि विश्वमहसो विश्वे यज्ञेषु यज्ञियाः ॥
হে সকলো উজ্জ্বল, তেজস্বী শক্তিসকল, তোমালোক দেৱতাসকলৰ মহৎ ৰক্ষাকবচ-শক্তি। কিয়নো তোমালোক সকলোৱে বিশ্বমহস—সৰ্বব্যাপী মহিমা—যুক্ত; আৰু তোমালোক সকলোৱে যজ্ঞসমূহত আহ্বানযোগ্য, যজ্ঞীয়।
Mantra 4
ते घा राजानो अमृतस्य मन्द्रा अर्यमा मित्रो वरुणः परिज्मा । कद्रुद्रो नृणां स्तुतो मरुतः पूषणो भगः ॥
এইসকলেই অমৃতত্বৰ আনন্দময় ৰাজাসকল—অৰ্য্যমা, মিত্ৰ, আৰু সৰ্বত্ৰ পৰিভ্ৰমণকাৰী বৰুণ; আৰু ৰুদ্রোও—মানৱে স্তৱ কৰা—মৰুতসকল, পূষণ, আৰু ভাগ। এই শক্তিসকলেই আমাৰ ভিতৰত থকা মৃত্যুহীন বিস্তাৰক শাসন কৰে আৰু বণ্টন কৰে।
Mantra 5
उत नो नक्तमपां वृषण्वसू सूर्यामासा सदनाय सधन्या । सचा यत्साद्येषामहिर्बुध्नेषु बुध्न्यः ॥
আৰু যেন ৰাত্ৰি জলসমূহৰ সৈতে, আৰু দুজন বল-দানকাৰী—সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ—আমাৰ চেতনাৰ আসনলৈ আৰু সত্য লাভলৈ আহে; যেতিয়া তেওঁলোকে একেলগে বহে, তেতিয়া গভীৰত থকা সৰ্প-শক্তি নিজৰ ভিত্তিসমূহত জাগ্ৰত হয়।
Mantra 6
उत नो देवावश्विना शुभस्पती धामभिर्मित्रावरुणा उरुष्यताम् । महः स राय एषतेऽति धन्वेव दुरिता ॥
আৰু যেন দেৱ অশ্বিনদ্বয়—উজ্জ্বল আনন্দসমূহৰ অধিপতি—আৰু মিত্র-বৰুণ স্থাপিত জ্যোতিৰ শক্তিসমূহেৰে আমাক ৰক্ষা কৰে; তেতিয়া মহৎ পূৰ্ণতা আগবাঢ়ে আৰু বিস্তৃত নিৰ্জন পথ পাৰ হোৱাৰ দৰে দুঃসহ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰে।
Mantra 7
उत नो रुद्रा चिन्मृळतामश्विना विश्वे देवासो रथस्पतिर्भगः । ऋभुर्वाज ऋभुक्षणः परिज्मा विश्ववेदसः ॥
আৰু যেন ৰুদ্রসকলেও আমালৈ দয়া কৰে; যেন অশ্বিনদ্বয়, সকলো দেৱতা, ৰথ-পথৰ অধিপতি, আৰু ভাগ; যেন ঋভুসকল—বাজ, ঋভুক্ষণ, আৰু সর্বগামী পৰিজ্মা—বিশ্ববেদস, আমাৰ সহায়লৈ আহে আৰু আমাৰ শক্তিসমূহক সঠিক গঠনত স্থাপন কৰে।
Mantra 8
ऋभुॠभुक्षा ऋभुर्विधतो मद आ ते हरी जूजुवानस्य वाजिना । दुष्टरं यस्य साम चिदृधग्यज्ञो न मानुषः ॥
ঋভু, ঋভুক্ষ, ঋভু—বিধাতাৰ (ব্যৱস্থাপক দেৱতাৰ) মদ-আনন্দ উঠি আহে। হে বাজিক (বাজ-সমৃদ্ধিৰ অধিপতি), তোমাৰ দুটা হৰি (অশ্ব) উদ্যমী গতিৰ বাবে জোঁতা হৈছে। যাৰ সেই সাম (সামঞ্জস্য/সামগান) অতিক্ৰম কৰাটো দুঃসাধ্য; আৰু যজ্ঞ মানৱৰ নহয়—পৃথক, অতিমানৱীয় শক্তিৰূপে উদ্ভাসিত হয়।
Mantra 9
कृधी नो अह्रयो देव सवितः स च स्तुषे मघोनाम् । सहो न इन्द्रो वह्निभिर्न्येषां चर्षणीनां चक्रं रश्मिं न योयुवे ॥
হে দেব সৱিতৃ, আমাক অহ্ৰয় (অলস নহয়, অনাহত/অবিলম্ব) কৰাঁ; আৰু দাতাসকলৰ মাজত সেই মহাগণক মই স্তৱ কৰোঁ। ইন্দ্ৰ যেন বহ্নিসকলৰ সৈতে আমাৰ ভিতৰত এই জনসমূহৰ সহ (বল) স্থাপন কৰে—চকাৰ ৰশ্মি/ধাৰ যেন, ৰশ্মি যেন সঠিক পথত ধৰি ৰাখি—যাতে আমাৰ গতি শৃঙ্খলিত আৰু বিজয়ী হয়।
Mantra 10
ऐषु द्यावापृथिवी धातं महदस्मे वीरेषु विश्वचर्षणि श्रवः । पृक्षं वाजस्य सातये पृक्षं रायोत तुर्वणे ॥
এই কৰ্মসমূহত, হে দ্যাৱা-পৃথিৱী, আমাৰ বাবে মহৎ—বিশ্বচর্ষণি (সৰ্বজনধাৰক)—শ্ৰৱঃ (খ্যাতি/গৌৰৱ) আমাৰ বীৰশক্তিসকলৰ মাজত স্থাপন কৰাঁ। বাজৰ সাতে (বাজ-জয়)ৰ বাবে পৃক্ষ (পুষ্টি/বলবৃদ্ধি), ৰায়ঃ (ধন-সমৃদ্ধি)ৰ বাবে পৃক্ষ, আৰু তুৰ্বণ (বিজয়ী অতিক্ৰম)ৰ বাবে পৃক্ষ দিয়া।
Mantra 11
एतं शंसमिन्द्रास्मयुष्ट्वं कूचित्सन्तं सहसावन्नभिष्टये । सदा पाह्यभिष्टये मेदतां वेदता वसो ॥
হে ইন্দ্ৰ, সহস্ৰবীৰ্যৱান! তোমাক কামনা কৰি আমাৰ এই স্তৱ-উচ্চাৰণ—যদিও সৰু যেন লাগে—আমাৰ সত্য অভিষ্টি, ৰক্ষাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা। সদায় আমাক অভিষ্টিৰ বাবে ৰক্ষা কৰা; হে বসু, দ্ৰব্যতাত আৰু বিদ্যাতাত আমাক বৃদ্ধি দিয়া।
Mantra 12
एतं मे स्तोमं तना न सूर्ये द्युतद्यामानं वावृधन्त नृणाम् । संवननं नाश्व्यं तष्टेवानपच्युतम् ॥
মোৰ এই স্তোমক তেওঁলোকে মানুহৰ মাজত সূৰ্যৰ দীপ্তিমান দূৰ-গমন পথৰ দৰে বৃদ্ধি কৰিছে। ই এক সংৱনন—একত্ৰ-বন্ধন—যেন সু-গঢ়া ৰথকাৰ্য; দৃঢ়, অপচ্যুত নহয়।
Mantra 13
वावर्त येषां राया युक्तैषां हिरण्ययी । नेमधिता न पौंस्या वृथेव विष्टान्ता ॥
যিসকলৰ ৰায়া (সমৃদ্ধি) সঠিক যোক্তিত ঘূৰি আহে, তেওঁলোকৰ বাবে সোনালী দীপ্তি যুক্ত হয়। তেওঁলোকৰ পৌংস (পুৰুষবল) আধা-মাপে ৰোধিত নহয়; ই বৃথা ছিটাই নপৰে, স্থিৰ অন্তলৈ উপনীত হয়।
Mantra 14
प्र तद्दुःशीमे पृथवाने वेने प्र रामे वोचमसुरे मघवत्सु । ये युक्त्वाय पञ्च शतास्मयु पथा विश्राव्येषाम् ॥
সেই কথাই মই আগবঢ়াই ঘোষণা কৰোঁ—দুৰ্গম সংকীৰ্ণতাতো, বিস্তৃত প্ৰসাৰতাও; আনন্দ-অন্বেষী বেণাত, মঘৱৎসকল অসুৰ-প্ৰভুসকলৰ মাজত। যিসকলে যোজনাৰ কৰ্মৰ বাবে আমাৰ আকাঙ্ক্ষাৰ পাঁচশ পথ সুদূৰলৈ বিস্তাৰিত কৰি খ্যাত কৰাই দিলে।
Mantra 15
अधीन्न्वत्र सप्ततिं च सप्त च । सद्यो दिदिष्ट तान्वः सद्यो दिदिष्ट पार्थ्यः सद्यो दिदिष्ट मायवः ॥
ইয়াত তেওঁ স্থাপন কৰিলে সত্তৰ আৰু সাত। তৎক্ষণাৎ তেওঁ সিহঁতক তোমালোকৰ বাবে সুবিন্যস্ত কৰিলে—তৎক্ষণাৎ পাৰ্থিৱ আধাৰ, তৎক্ষণাৎ কৰ্মচেতনাৰ মায়াবী গঠনশক্তিসমূহ।
They are Heaven and Earth addressed together as the ‘Two Worlds’—vast parental powers that uphold life and provide protection and stability for the worshipper and the sacrifice.
The hymn chiefly asks Heaven and Earth to protect the sacrificer from overpowering pressures and violent attack, and to keep the ritual action firmly supported within cosmic order.
It means that when the rite is rightly harmonized and ‘arranged,’ it becomes larger than personal effort—an objective, uplifting power that carries the practitioner beyond ordinary limitation.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.