
Sukta 10.53
Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni)
Agni (the sought knower of yajña)
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
এই সূক্তত যজমানসকলে সত্য হোতৃক বিচাৰে—যজ্ঞৰ অন্তৰ্নিহিত জ্ঞাতা অগ্নি, যি “আমাতকৈ পুৰণি” আৰু অন্তৰত আসীন, উপাসকৰ ভিতৰত দেৱ-উপস্থিতি স্থাপন কৰিব পৰা। ইয়াত আচার-অনুষ্ঠানৰ চিত্ৰকল্প (সূতা, বোৱা, পোহৰৰ পথ) চিন্তা আৰু বাক্-সংযমৰ অন্তৰ্মুখী সাধনাৰ সৈতে গাঁথ খাইছে; শেষত সৃজনশীল গৰ্ভধাৰণৰ দৰ্শন উদ্ভাসিত হয়, য’ত যজ্ঞশক্তি নাৰীশক্তিসমূহৰ গৰ্ভত স্থাপন কৰা হয় আৰু সঠিক ‘কাৰ’ (kāra)—সঠিক নির্মাণ/কৰ্ম—দ্বাৰা বিজয় লাভ কৰে।
Mantra 1
यमैच्छाम मनसा सोऽयमागाद्यज्ञस्य विद्वान्परुषश्चिकित्वान् । स नो यक्षद्देवताता यजीयान्नि हि षत्सदन्तरः पूर्वो अस्मत् ॥
যাক আমি মনৰে বিচাৰিছিলোঁ—সেইজন আহিল: যজ্ঞৰ বিদ্বান, প্ৰতিটো সূক্ষ্মতাত বিচক্ষণ। তেওঁ আমাৰ বাবে যজ্ঞ কৰক, আমাৰ ভিতৰত দেৱত্ব স্থাপন কৰি, অধিক যোগ্য যজমান-কৰ্মত; কিয়নো তেওঁ ভিতৰতেই বহি আছে—হৃদয়ৰ অন্তৰালসমূহত আসীন—আমাৰ বাহ্য সত্তাতকৈও প্ৰাচীন।
Mantra 2
अराधि होता निषदा यजीयानभि प्रयांसि सुधितानि हि ख्यत् । यजामहै यज्ञियान्हन्त देवाँ ईळामहा ईड्याँ आज्येन ॥
হোতা লক্ষ্য লাভ কৰিলে; আসনত বহি, অধিক যজ্ঞযোগ্য হৈ, সু-ধিত (সু-সজ্জিত) প্ৰযংসিসমূহ প্ৰকাশ কৰে। আহা—যজ্ঞযোগ্য দেবতাসকলক আমি যজনা কৰোঁ; আজ্য (ঘৃত)ৰে ঈড্য, আৰাধ্য শক্তিসকলক আমি স্তৱ-আৰাধনা কৰোঁ—চিত্ত সুস্পষ্ট আৰু উদাৰ কৰি।
Mantra 3
साध्वीमकर्देववीतिं नो अद्य यज्ञस्य जिह्वामविदाम गुह्याम् । स आयुरागात्सुरभिर्वसानो भद्रामकर्देवहूतिं नो अद्य ॥
আজি তেওঁ আমাৰ বাবে দেবসকলৰ সঠিক-গামী পথ (দেৱৱীতি) গঢ়িলে; আজি আমি যজ্ঞৰ গোপন জিহ্বা বিচাৰি পালোঁ। তেওঁ আয়ু-শক্তি লৈ আহিল, সৌৰভ-মাধুৰ্যৰে আৱৃত; আজি তেওঁ আমাৰ বাবে শুভ দেৱ-আহ্বান (দেৱহূতি) গঢ়িলে।
Mantra 4
तदद्य वाचः प्रथमं मसीय येनासुराँ अभि देवा असाम । ऊर्जाद उत यज्ञियासः पञ्च जना मम होत्रं जुषध्वम् ॥
আজি মই বাক্ৰ প্ৰথম ভিত্তি মাপি স্থাপন কৰোঁ—যাৰ দ্বাৰা আমি দেবৰূপে অসুৰীয় শক্তিসকলৰ সন্মুখীন হৈ জয়ী হওঁ। হে ঊৰ্জা-ভোজী আৰু যজ্ঞযোগ্যজন, হে পঞ্চ জনা, মোৰ হোত্র (অৰ্পণ-বাক্য)ত আনন্দ লওক।
Mantra 5
पञ्च जना मम होत्रं जुषन्तां गोजाता उत ये यज्ञियासः । पृथिवी नः पार्थिवात्पात्वंहसोऽन्तरिक्षं दिव्यात्पात्वस्मान् ॥
মোৰ হোত্ৰ-বাণী/হোত্ৰ-উক্তিত পঞ্চ জনা আনন্দ লওক—গো-জাত (ৰশ্মিজাত) আৰু যিসকল যজ্ঞীয়। পৃথিৱীয় বিপদৰ পৰা পৃথিৱী আমাক ৰক্ষা কৰক; দিৱ্য বিপদৰ পৰা অন্তৰিক্ষ আমাক ৰক্ষা কৰক।
Mantra 6
तन्तुं तन्वन्रजसो भानुमन्विहि ज्योतिष्मतः पथो रक्ष धिया कृतान् । अनुल्बणं वयत जोगुवामपो मनुर्भव जनया दैव्यं जनम् ॥
তন্তু টানি, ৰজসৰ মাজেৰে দীপ্ত কিৰণ অনুসৰণ কৰা; ধীয়াই গঢ়া জ্যোতিষ্মৎ পথসমূহ ৰক্ষা কৰা। হে যজ্ঞকৰ্মীসকল, বিঘ্ন নোহোৱাকৈ কৰ্ম বুনা; মনু হওক, আৰু অন্তৰত দैৱ জনক জন্ম দিয়া।
Mantra 7
अक्षानहो नह्यतनोत सोम्या इष्कृणुध्वं रशना ओत पिंशत । अष्टावन्धुरं वहताभितो रथं येन देवासो अनयन्नभि प्रियम् ॥
হে সোম্যসকল, অক্ষ-যোক বাঁধা; ৰশনা (ৰেইন) জুৰি ভালদৰে মসৃণ কৰা। অষ্টাবন্ধুৰ ৰথখন চাৰিওফালে চলোৱা—যাৰ দ্বাৰাই দেৱাসকল প্ৰিয়ৰ অভিমুখে নেয়া হৈছিল।
Mantra 8
अश्मन्वती रीयते सं रभध्वमुत्तिष्ठत प्र तरता सखायः । अत्रा जहाम ये असन्नशेवाः शिवान्वयमुत्तरेमाभि वाजान् ॥
অশ্মন্বতী (পাথুৰীয়া) নদী তীব্ৰ বেগেৰে বয়—একে লগে ধৰি ধৰাঁ; উঠা, আৰু পাৰ হৈ আগবাঢ়া, হে সখাসকল। ইয়াত আমি সেই অনুপকাৰী, অশেৱ (অকল্যাণকাৰী) লোকসকলক এৰি থওঁ; শিৱময় উত্তৰ তীৰলৈ, বল-সমৃদ্ধি (বাজ) অভিমুখে আমি উত্তীৰ্ণ হওঁ।
Mantra 9
त्वष्टा माया वेदपसामपस्तमो बिभ्रत्पात्रा देवपानानि शंतमा । शिशीते नूनं परशुं स्वायसं येन वृश्चादेतशो ब्रह्मणस्पतिः ॥
ত্বষ্টা মায়া জানে—কৰ্মসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দক্ষ; দেৱ-পান (দেৱসকলৰ পানীয়) ৰ পাত্ৰসমূহ বহন কৰে, অতি-শান্তিদায়ক। এতিয়া তেওঁ স্বায়স (লোহা) ৰ পৰশু (কুঠাৰ) তীক্ষ্ণ কৰে—যাৰ দ্বাৰা ব্ৰহ্মণস্পতি এতাś (তামাটে) বাধা কাটি আঁতৰাব পাৰে।
Mantra 10
सतो नूनं कवयः सं शिशीत वाशीभिर्याभिरमृताय तक्षथ । विद्वांसः पदा गुह्यानि कर्तन येन देवासो अमृतत्वमानशुः ॥
এতিয়া কবিসকল সত্য (সত) ৰ শক্তিসমূহ একেলগে তীক্ষ্ণ কৰে—সেই বাণীসমূহেৰে যাৰ দ্বাৰা তোমালোকে অমৃতত্বৰ বাবে গঢ় দিয়া। বিদ্বানসকল পদ (পদক্ষেপ) ৰ দ্বাৰা গুহ্য (গোপন) বস্তুসমূহ কাটি মুকলি কৰে—যাৰ দ্বাৰা দেৱসকলে অমৃতত্ব লাভ কৰিছিল।
Mantra 11
गर्भे योषामदधुर्वत्समासन्यपीच्येन मनसोत जिह्वया । स विश्वाहा सुमना योग्या अभि सिषासनिर्वनते कार इज्जितिम् ॥
কুমাৰীসকলৰ গৰ্ভত তেওঁলোকে বাছুৰটিক স্থাপন কৰিলে—অন্তৰ্মনৰ আসনত বহি, আৰু জিহ্বাৰ দ্বাৰা। সি সদায় সু-মনা, যোগ্য (যোগৰ উপযুক্ত) হৈ, শাসন-প্ৰেৰণা (সিষাসনি)ৰ বলত, কৰ্ম-সৃষ্টিৰ ক্ৰিয়াৰে বিজয় (জিতি) লাভ কৰে।
It is about finding and invoking Agni as the true Hotṛ (priest) who knows the sacrifice perfectly and also lives within the worshipper, enabling a correct offering and inner transformation.
The “thread” and “weaving” describe keeping the yajña continuous and error-free—both in the outer ritual sequence and in the inner continuity of attention, thought (dhī), and recitation.
Manu represents the archetypal human who establishes right order. The line suggests becoming properly aligned with dharma and yajña so that a ‘divine’ disposition—clarity, truth, and higher nature—arises within.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.