Sukta 51
Sukta 10.51
Agni Jātavedas (cosmogonic fire-consciousness)
এই সূক্তত অগ্নি জাতবেদসক সৃষ্টিকালীন অগ্নি হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—যি আদিম জলত প্ৰৱেশ কৰি বহু ৰূপ ধাৰণ কৰে আৰু সকলো জন্মৰ জ্ঞাতা তথা বাহক হয়। তাৰ পিছত সূক্তই যজ্ঞৰ বৰ্তমান আচাৰলৈ মুখ ঘূৰায়: অগ্নিক মানৱীয় ইন্ধনত আসন ল’বলৈ, ‘দেৱ-নেতৃ পথ’ মুকলি কৰিবলৈ, আৰু আহুতি বহন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়, যাতে সমগ্ৰ যজ্ঞ তেওঁৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
Mantras
Mantra 1
महत्तदुल्बं स्थविरं तदासीद्येनाविष्टितः प्रविवेशिथापः । विश्वा अपश्यद्बहुधा ते अग्ने जातवेदस्तन्वो देव एकः ॥
মহৎ আছিল সেই দৃঢ় আৱৰণ-খোল; তাৰ দ্বাৰা আৱিষ্ট হৈ তুমি আপঃ—জলসমূহ—ৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰিলা। হে অগ্নি জাতৱেদস, তুমি বহুধা ৰূপে সকলো দেহ-আকাৰ দেখিলা—এজনেই দেৱ, বহু তনু ধাৰণ কৰি।
Mantra 2
को मा ददर्श कतमः स देवो यो मे तन्वो बहुधा पर्यपश्यत् । क्वाह मित्रावरुणा क्षियन्त्यग्नेर्विश्वाः समिधो देवयानीः ॥
মোক কোনে দেখিলে? সি কোন দেৱতা, যিয়ে মোৰ দেহৰ বহু ৰূপ চাৰিওফালে চাই দেখিলে? ক’ত সঁচাকৈ মিত্ৰ-বৰুণ বাস কৰে? ক’ত অগ্নিৰ সেই সকলো সমিধা, যিবোৰ দেৱযানী—দেৱলোকলৈ লৈ যোৱা পথ?
Mantra 3
ऐच्छाम त्वा बहुधा जातवेदः प्रविष्टमग्ने अप्स्वोषधीषु । तं त्वा यमो अचिकेच्चित्रभानो दशान्तरुष्यादतिरोचमानम् ॥
হে জাতবেদস, মই তোমাক বহু ধৰণে বিচাৰিলোঁ—হে অগ্নি, তুমি জলত আৰু ঔষধিত প্ৰবিষ্ট। হে চিত্ৰভানু, তোমাক যমে চিনিলে—দশ সীমা পাৰ হৈ দীপ্তিমান, নিজৰ তেজে সকলোকে অতিক্ৰম কৰা।
Mantra 4
होत्रादहं वरुण बिभ्यदायं नेदेव मा युनजन्नत्र देवाः । तस्य मे तन्वो बहुधा निविष्टा एतमर्थं न चिकेताहमग्निः ॥
হে বৰুণ, হোতৃ-পদৰ পৰা মই ভয়তে ওলাই আহিলোঁ; আৰু ইয়াত দেৱতাসকলে মোক তাত নিয়োগ (যুজ) নকৰিলে। সেয়েহে মোৰ দেহৰ ৰূপ বহু ঠাইত স্থাপিত হ’ল; এই অৰ্থ মই—অগ্নি—বুজি নাপালোঁ।
Mantra 5
एहि मनुर्देवयुर्यज्ञकामोऽरंकृत्या तमसि क्षेष्यग्ने । सुगान्पथः कृणुहि देवयानान्वह हव्यानि सुमनस्यमानः ॥
হে অগ্নি, ইয়ালৈ আহা। মনু—দেৱযু, যজ্ঞকাম—অন্ধকাৰত তোমাৰ আসন সাজি থৈছে। দেবযান পথসমূহ সুগম কৰি দিয়া; আৰু সুমনস্যমান হৈ হব্যসমূহ বহন কৰা।
Mantra 6
अग्नेः पूर्वे भ्रातरो अर्थमेतं रथीवाध्वानमन्वावरीवुः । तस्माद्भिया वरुण दूरमायं गौरो न क्षेप्नोरविजे ज्यायाः ॥
অগ্নিৰ পূৰ্বজ ভ্ৰাতাসকলে এই অৰ্থ অনুসৰণ কৰিলে—যেন ৰথী পথ অনুসৰণ কৰে। সেয়েহে, হে বৰুণ, ভয়ত মই বহু দূৰলৈ গ’লোঁ—যেন গৌৰ বৃষ দণ্ডৰ নিক্ষেপত চমকি উঠি, অধিক বলৱান শক্তিৰ দিশে পলাই যায়।
Mantra 7
कुर्मस्त आयुरजरं यदग्ने यथा युक्तो जातवेदो न रिष्याः । अथा वहासि सुमनस्यमानो भागं देवेभ्यो हविषः सुजात ॥
হে অগ্নি, আমি তোমাৰ বাবে অজৰ আয়ু স্থাপন কৰোঁ—যেন যথাযুক্ত যোজিত হৈ, হে জাতবেদ, তুমি ক্ষতি নাপাওঁ। তাৰ পাছত, সুমনস্যমান হৈ, হে সুজাত, হৱিষৰ ভাগ দেবতাসকললৈ বহন কৰা।
Mantra 8
प्रयाजान्मे अनुयाजाँश्च केवलानूर्जस्वन्तं हविषो दत्त भागम् । घृतं चापां पुरुषं चौषधीनामग्नेश्च दीर्घमायुरस्तु देवाः ॥
হে দেবসকল, মোক প্ৰযাজ আৰু অনুয়াজ—কেৱল, ঊৰ্জস্বন্ত—দান কৰক; হৱিষৰ যথোচিত ভাগ দিয়া। আপস্ৰ ঘৃত (ঘৃতময় তেজ) আৰু ঔষধিসকলৰ পুৰুষ/সাৰ (মূল ৰস) থাকক; আৰু অগ্নিৰ বাবে, হে দেবসকল, দীঘল আয়ু—দীৰ্ঘস্থায়ী শক্তি—হওক।
Mantra 9
तव प्रयाजा अनुयाजाश्च केवल ऊर्जस्वन्तो हविषः सन्तु भागाः । तवाग्ने यज्ञोऽयमस्तु सर्वस्तुभ्यं नमन्तां प्रदिशश्चतस्रः ॥
তোমাৰেই হওক প্ৰযাজ আৰু অনুয়াজ—কেৱল, ঊৰ্জস্বন্ত; হৱিষৰ ভাগসমূহ তোমাৰেই হওক। হে অগ্নি, এই সমগ্ৰ যজ্ঞ তোমাৰেই হওক; চাৰিও দিশ তোমাক নমস্কাৰ কৰক—চতুৰ্দিশাৰ শক্তিসমূহ তোমাৰ দিশে নত হওক।
Frequently Asked Questions
It portrays Agni Jātavedas as the primordial, many-formed fire that enters the Waters and then, in the ritual present, becomes the priestly power who opens the divine path and carries offerings to the gods.
It is a cosmogonic image: the divine fire is shown as hidden within the undifferentiated primal realm (the Waters) and then revealing and shaping many forms—fire as the principle of manifestation and knowing.
It functions as an Agni-invocation for establishing the fire, requesting safe and clear ‘god-leading’ paths, and dedicating key offering portions (prayāja and anuyāja) and the whole yajña to Agni as the carrier and mediator.
Ask anything about Sukta 51 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
