Opening the text

Sukta 10.10
Dialogic hymn (Yama–Yamī tradition); powers implied include Agni (as Pituḥ Napāt) and cosmic order
এই সংলাপধর্মী সূক্তত প্ৰসিদ্ধ যম–যমী সংবাদ উপস্থাপিত হৈছে। যমী মানৱ-ধাৰাৰ অব্যাহতিতাৰ বাবে মিলনৰ অনুৰোধ কৰে, কিন্তু যম সংযম আৰু ঋত (ব্ৰহ্মাণ্ডীয় বিধি)ৰ সৈতে সঙ্গতি ৰক্ষাৰ ওপৰত অটল থাকে। সূক্তটোৱে কামনা আৰু বিধিৰ মাজৰ টানাপোড়েন নাটকীয়ভাৱে দেখুৱাই, সচেতন নিৰ্বাচন আৰু আত্ম-সংযমৰ জৰিয়তে সামাজিক আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় মানদণ্ড কেনেকৈ স্থাপিত হয় সেয়া প্ৰকাশ কৰে। শেষত যমে যমীক অন্য ঠাইত শুভ আৰু ধৰ্মসন্মত মিলনৰ দিশে ঘূৰাই দিয়ে, সীমালঙ্ঘনৰ সলনি সম্বিদ (সামঞ্জস্য)কেই অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।
Mantra 1
ओ चित्सखायं सख्या ववृत्यां तिरः पुरू चिदर्णवं जगन्वान् । पितुर्नपातमा दधीत वेधा अधि क्षमि प्रतरं दीध्यानः ॥
হে চিত্ সখা, সখ্যৰ দ্বাৰাই সখাক বিচাৰি, সি বহুতো বান-প্লাৱন অতিক্ৰম কৰি গৈছে। বেদ্ধা (জ্ঞানী) পিতৃৰ নপাৎক স্থাপন কৰে; পৃথিৱীত আগলৈ নিয়া দীপ্তি-জ্যোতি ৰূপে তাক প্ৰজ্বলিত কৰি তোলে।
Mantra 2
न ते सखा सख्यं वष्ट्येतत्सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति । महस्पुत्रासो असुरस्य वीरा दिवो धर्तार उर्विया परि ख्यन् ॥
তোমাৰ সখাই এই সখ্য কামনা নকৰে—এই একে-চিহ্নৰ সমতা—যেতিয়া ই বিভক্ত ৰূপ হয়। মহৎ পুত্ৰসকল, অসুৰৰ বীৰসকল, দ্যৌক ধৰি ৰাখে আৰু উৰ্বীয়াকৈ চাৰিওফালে বিস্তৃতভাৱে নিৰীক্ষণ কৰে।
Mantra 3
उशन्ति घा ते अमृतास एतदेकस्य चित्त्यजसं मर्त्यस्य । नि ते मनो मनसि धाय्यस्मे जन्युः पतिस्तन्वमा विविश्याः ॥
অমৃতাসকল নিশ্চয় এইটো কামনা কৰে—এজন মর্ত্যৰ সীমাবদ্ধতা ত্যাগ কৰাটোও। তোমাৰ মন মোৰ মনৰ ভিতৰত স্থাপন হওক; স্বামী/পতি ৰূপে মোৰ দেহধাৰী সত্তাত প্ৰৱেশ কৰা।
Mantra 4
न यत्पुरा चकृमा कद्ध नूनमृता वदन्तो अनृतं रपेम । गन्धर्वो अप्स्वप्या च योषा सा नो नाभिः परमं जामि तन्नौ ॥
যদি আমি আগতে কেতিয়াবা কিবা কৰিছোঁ, তেন্তে এতিয়া—সত্য কোৱা অৱস্থাত—কিয় অসত্যত পৰি যাম? জলত থকা গন্ধৰ্ব আৰু জলময়ী কন্যা—সেয়াই আমাৰ নাভি, আমাৰ পৰম জ্ঞাতিত্ব; সেয়াই আমাৰ মাজৰ সেই বন্ধন।
Mantra 5
गर्भे नु नौ जनिता दम्पती कर्देवस्त्वष्टा सविता विश्वरूपः । नकिरस्य प्र मिनन्ति व्रतानि वेद नावस्य पृथिवी उत द्यौः ॥
গৰ্ভতেই আমাৰ জনক—যুগল দম্পতিৰূপে—কোন দেৱ আছিল? ত্বষ্টা, সৱিতা, বিশ্বৰূপ। তেওঁৰ বিধান কেহেও লঙ্ঘন নকৰে; তেওঁৰ বিষয়ে পৃথিৱী আৰু দ্যৌ—দুয়ো জানে, আৰু আমিও জানোঁ।
Mantra 6
को अस्य वेद प्रथमस्याह्नः क ईं ददर्श क इह प्र वोचत् । बृहन्मित्रस्य वरुणस्य धाम कदु ब्रव आहनो वीच्या नॄन् ॥
এই প্ৰথম দিনটোৰ কথা কোনে জানে? কোনে তাক দেখিলে, কোনে ইয়াত ঘোষণা কৰিব পাৰে? মিত্ৰ আৰু বৰুণৰ ধাম বিস্তৃত; হে আঘাতকাৰী, কেনেকৈ তুমি নিৰ্ণায়ক বাক্যৰে মানুহক পৃথক কৰিব বুলি ক’বা?
Mantra 7
यमस्य मा यम्यं काम आगन्त्समाने योनौ सहशेय्याय । जायेव पत्ये तन्वं रिरिच्यां वि चिद्वृहेव रथ्येव चक्रा ॥
যমৰ প্ৰতি—যমীৰ প্ৰতি—মোৰ কামনা আহি পৰিছে, যাতে একে যোনিত, একে চেতনাৰ গৰ্ভত, আমি সহশয্যাত শুই থাকোঁ। পত্নী যেন স্বামীৰ বাবে, তেনেকৈ মই মোৰ দেহ-সত্তা উজাৰি দিওঁ; ৰথৰ পথৰ খাঁজৰ পৰা চকা যেন খুলাই, তেনেকৈ বন্ধন ভাঙি উলিয়াওঁ।
Mantra 8
न तिष्ठन्ति न नि मिषन्त्येते देवानां स्पश इह ये चरन्ति । अन्येन मदाहनो याहि तूयं तेन वि वृह रथ्येव चक्रा ॥
ইয়াত চলা দেৱতাৰ স্পশসকল ন থমকে, ন চকু টিপে। হে আনন্দ-নাশক, আন এটা পথেদি তুৰন্ত গৈ যা; সেই পথেই ৰথৰ খাঁজৰ পৰা চকা যেন ছিঙি ওলাই, তেনেকৈ নিজকে মুক্ত কৰি ল।
Mantra 9
रात्रीभिरस्मा अहभिर्दशस्येत्सूर्यस्य चक्षुर्मुहुरुन्मिमीयात् । दिवा पृथिव्या मिथुना सबन्धू यमीर्यमस्य बिभृयादजामि ॥
ৰাতি আৰু দিনৰ দ্বাৰা তাই তেওঁক সেৱা কৰক; সূৰ্যৰ চকু বাৰে বাৰে উন্মীলিত হওক। দ্যৌ আৰু পৃথিৱী যুগল—সগোত্ৰ, সংযুক্ত; যমী যমক বহন কৰক—অজামি অনাচাৰত নহয়, বৰং যম-যুগল-শক্তি অগোছাল নকৰাকৈ ধাৰণ কৰোঁতা ৰূপে।
Mantra 10
आ घा ता गच्छानुत्तरा युगानि यत्र जामयः कृणवन्नजामि । उप बर्बृहि वृषभाय बाहुमन्यमिच्छस्व सुभगे पतिं मत् ॥
আহা, তুমি আগলৈ যোৱা—উত্তৰ যুগসমূহলৈ, য’ত আত্মীয়সকলে অ-জামি (একেই বংশৰ নহয়)ক জামি কৰি তোলে। বৃষভ-সম শক্তিমানৰ বাবে তোমাৰ বাহু উঠোৱা; হে সুভগে, মোক নহয়—অন্য পতিক বিচাৰা।
Mantra 11
किं भ्रातासद्यदनाथं भवाति किमु स्वसा यन्निॠतिर्निगच्छात् । काममूता बह्वेतद्रपामि तन्वा मे तन्वं सं पिपृग्धि ॥
ভাই কি, যদি সি আশ্ৰয়হীন হয়? ভনী কি, যদি নিৰৃতি (বিনাশ) তাইক গ্ৰাস কৰে? কামে প্ৰেৰিত হৈ মই এই বিষয়ে বহুত কওঁ; তোমাৰ তন্বা (দেহ)ৰে মোৰ তন্বাক পূৰ্ণতালৈ সং-পিপৃগ্ধি—একা কৰি দিয়া।
Mantra 12
न वा उ ते तन्वा तन्वं सं पपृच्यां पापमाहुर्यः स्वसारं निगच्छात् । अन्येन मत्प्रमुदः कल्पयस्व न ते भ्राता सुभगे वष्ट्येतत् ॥
মই তোমাৰ সৈতে দেহে দেহ সংযুক্ত নকৰোঁ; যি নিজৰ ভনীলৈ যায়, তাক পাপ বুলিয়ে কয়। মোৰ পৰা পৃথক অন্যজনৰ সৈতে তোমাৰ প্ৰমুদ (আনন্দ) স্থাপন কৰা; হে সুভগে, তোমাৰ ভাই এইটো কামনা নকৰে।
Mantra 13
बतो बतासि यम नैव ते मनो हृदयं चाविदाम । अन्या किल त्वां कक्ष्येव युक्तं परि ष्वजाते लिबुजेव वृक्षम् ॥
হায়, হায়, হে যম—সত্যই তোমাৰ মন আৰু হৃদয় মই নাজানিলোঁ। অন্যা কোনোবাই তোমাক পৰি-আলিঙ্গন কৰে—যেনে জোঁত লগোৱা জনক বেল্টে ঘেৰি ধৰে; যেনে লিবুজা লতা গছক আঁকোৱালি ধৰে।
Mantra 14
अन्यमू षु त्वं यम्यन्य उ त्वां परि ष्वजाते लिबुजेव वृक्षम् । तस्य वा त्वं मन इच्छा स वा तवाधा कृणुष्व संविदं सुभद्राम् ॥
হে যমী, তুমি আনক বিচাৰা; আনেই তোমাক পৰি-আলিঙ্গন কৰে—যেনে লতা গছক আঁকোৱালি ধৰে। তোমাৰ মনেৰে তাক কামনা কৰা; সিও তোমাক—তেতিয়া শুভ, সৌভাগ্যময় এক সুমধুৰ সম্বিদা স্থাপন কৰা।
It is a dialogue where Yamī urges Yama to unite with her, and Yama refuses because it would break ṛta (right order). The hymn teaches that desire must be guided by law and harmony.
They are the devānāṃ spaśaḥ—figures of divine surveillance. In meaning, they represent conscience and the idea that actions are seen and carry moral consequences.
Because Yama’s solution is not repression but redirection: desire should find an auspicious, lawful form. The closing emphasizes “subhadrā saṃvid”—a fortunate, harmonious agreement aligned with ṛta.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.