Sukta 45
Sukta 1.45
Kaṇva (Kāṇva lineage) (traditional for RV 1.45)
Agni (as summoner and sacrificer); also invokes Vasus, Rudras, Ādityas
Gāyatrī (probable; requires pada-count verification)
এই সূক্তত অগ্নিক পুৰোহিত-আহ্বানকাৰী ৰূপে সম্বোধন কৰা হৈছে, যিজনে বসু, ৰুদ্ৰ আৰু আদিত্য—এই দিৱ্য গোষ্ঠীসমূহক মানৱ যজ্ঞলৈ আনি আচাৰক “সু-অধ্বৰ” (সুপথিত) কৰি তোলে। বাৰে বাৰে অগ্নিক অনুৰোধ কৰা হয় যেন তেওঁ আহুতি আৰু যজমানৰ অভিপ্ৰায়/সংকল্পক ঊৰ্ধ্বলৈ বহন কৰে, যাতে মনুৰ মানৱ সমাজ ঋত (বিশ্ব-নিয়ম)ৰ সৈতে সঙ্গতি লাভ কৰে। সূক্তটোৱে অগ্নিৰ যজনাক সোমৰ উপস্থিতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সংযোগ কৰে; শেষত দেৱতাসকলক পান কৰিবলৈ আহ্বান জনাই যজ্ঞই সাধাৰণ সময়ক অতিক্ৰম কৰক বুলি কামনা কৰা হয়।
Mantras
Mantra 1
त्वमग्ने वसूँरिह रुद्राँ आदित्याँ उत । यजा स्वध्वरं जनं मनुजातं घृतप्रुषम् ॥
হে অগ্নি, তুমি ইহালৈ বসুসকল, ৰুদ্ৰসকল আৰু আদিত্যসকলকো আনাহ; যজ্ঞ সম্পাদন কৰা। স্বধ্বৰ—সুশৃঙ্খল অন্তৰ্যজ্ঞ—ৰূপে মনুজাত মানৱসমাজক, ঘৃত-প্ৰুষ (ঘৃতৰ স্নিগ্ধ বিন্দুৰে সিঞ্চিত) জনক, তুমি যজ।
Mantra 2
श्रुष्टीवानो हि दाशुषे देवा अग्ने विचेतसः । तान्रोहिदश्व गिर्वणस्त्रयस्त्रिंशतमा वह ॥
হে অগ্নি, দাশুষে—দানকাৰীৰ বাবে—দেৱাসকল শ্ৰুষ্টীৱান, শুনিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ; তেওঁলোক বিচেতস, বিবেক-চেতন শক্তি। হে গিৰ্বণস্ত, ৰোহিত অশ্বযুক্ত, তেওঁলোকক ইহালৈ বহন কৰা; ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ—তিনিবাৰ এগাৰ, দেৱসমষ্টিক—আমাৰ যজ্ঞক্ষেত্ৰলৈ আন।
Mantra 3
प्रियमेधवदत्रिवज्जातवेदो विरूपवत् । अङ्गिरस्वन्महिव्रत प्रस्कण्वस्य श्रुधी हवम् ॥
হে জাতৱেদস, প্ৰিয়মেধক যেনেকৈ শুনিলা, অত্রিক যেনেকৈ শুনিলা, বিৰূপক যেনেকৈ শুনিলা, অঙ্গিৰসসকলক যেনেকৈ শুনিলা—হে মহিব্ৰত, তেনেকৈ প্ৰস্কণ্বৰ এই হৱনো শুনা; সন্মতিৰ জ্বালাৰে উত্তৰ দিয়া।
Mantra 4
महिकेरव ऊतये प्रियमेधा अहूषत । राजन्तमध्वराणामग्निं शुक्रेण शोचिषा ॥
মহা-ধ্বনিযুক্ত প্ৰিয়মেধাসকলে সহায়তাৰ বাবে আহ্বান কৰিলে—অধ্বৰসমূহৰ ৰাজা অগ্নিক, যি শুদ্ধ দীপ্ত শোচিষাৰে জ্বলে। সেই অধিপতি অগ্নিয়ে আমাৰ অন্তৰ্যজ্ঞ শাসন কৰক আৰু তাক দীপ্ত পৰিপূৰ্ণতালৈ নি যাওক।
Mantra 5
घृताहवन सन्त्येमा उ षु श्रुधी गिरः । याभिः कण्वस्य सूनवो हवन्तेऽवसे त्वा ॥
হে ঘৃত-আহ্বান অগ্নি, এই বাণীবোৰ ইয়াত আছে—এতিয়া নিশ্চয় শুনা। এই উচ্চাৰণসমূহে কণ্বৰ পুত্ৰসকলে তোমাক সহায়তাৰ বাবে আহ্বান কৰে; আহা—উৰ্ধ্বলৈ হব্য বহন কৰা আৰু অন্তৰলৈ চেতনাক ধাৰণ কৰা পোষক অগ্নি হৈ।
Mantra 6
त्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते विक्षु जन्तवः । शोचिष्केशं पुरुप्रियाग्ने हव्याय वोळ्हवे ॥
হে চিত্ৰশ্ৰৱস্তম, বসতিসমূহত জনসকলে তোমাক আহ্বান কৰে। হে শোচিষ্কেশ অগ্নি, বহুজনৰ প্ৰিয়—হব্য বহন কৰিবলৈ আহা; আমাৰ আহুতি উৰ্ধ্বলৈ বহন কৰা, আৰু আমাৰ চেতনাক সীমাৰ ওপাৰে নি যোৱা।
Mantra 7
नि त्वा होतारमृत्विजं दधिरे वसुवित्तमम् । श्रुत्कर्णं सप्रथस्तमं विप्रा अग्ने दिविष्टिषु ॥
ঋষিসকলে তোমাক ঋতুৱিজ হোতা ৰূপে স্থাপন কৰিলে—সৰ্বাধিক বসু-লাভদাতা। হে অগ্নি, সত্যশ্ৰৱণ-কৰ্ণ, সৰ্বাধিক বিস্তৃত-প্ৰসাৰিত, দিৱ্য ইষ্টিসমূহত বিপ্ৰসকলে তোমাক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
Mantra 8
आ त्वा विप्रा अचुच्यवुः सुतसोमा अभि प्रयः । बृहद्भा बिभ्रतो हविरग्ने मर्ताय दाशुषे ॥
সুতসোমা বিপ্ৰসকলে তোমাৰ দিশে আগবাঢ়ি আহিল; বিস্তৃত জ্যোতি বহন কৰি হৱি লৈ আহে। হে অগ্নি, দানশীল মৰ্ত্যৰ বাবে তুমি দীপ্ত মধ্যস্থ হওঁ; হৱি-অৰ্পণত সেই মহৎ প্ৰভা ধাৰণ কৰা হওক।
Mantra 9
प्रातर्याव्णः सहस्कृत सोमपेयाय सन्त्य । इहाद्य दैव्यं जनं बर्हिरा सादया वसो ॥
হে সহস্কৃত (বলবন্ত), প্ৰাতঃ আগমনে সোমপেয়াৰ বাবে প্ৰস্তুত। আজি ইয়াত দেৱজনক বৰ্হিষত বহুৱাই দিয়া, হে বসু। আমাৰ ভিতৰত উচ্চ শক্তিসমূহৰ ঋত-নিয়মিত উপস্থিতি স্থাপন কৰা, যাতে কৰ্মৰ উষা সিদ্ধ হয়।
Mantra 10
अर्वाञ्चं दैव्यं जनमग्ने यक्ष्व सहूतिभिः । अयं सोमः सुदानवस्तं पात तिरोअह्न्यम् ॥
হে অগ্নি, দেৱ্য জনসমূহক আৰ্বাঞ্চ কৰি—ইফালে আন; সহূতিসমূহৰ সহায়ত তেওঁলোকৰ নিমিত্তে যজ্ঞ সম্পাদন কৰ। এই সোম ইয়াত আছে, হে সুদানৱ (উদাৰ দাতা)সকল; তিৰোঅহ্ন্য সোম—যি দিনৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে—তাক পান কৰা।
Inside Sukta 45
How it unfolds
- Where it opens
Agni is asked to bring the principal divine clans to the sacrifice and to conduct the rite for the Manu-born human community in a well-ordered way.
- Development
The hymn expands Agni’s role: widely invoked among settlements, he is flame-haired and beloved, the one who bears offerings and makes the sacrifice effective across human space and social life.
- Climax
Agni is urged to turn hither and sacrifice for the ‘divine folk’ with supportive invocations, linking the human rite directly to the divine assembly and its acceptance.
- Where it settles
Soma is declared present; the gods are invited to drink, and the rite concludes with a sense of continuity beyond ordinary day-bound time.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the bright, flame-haired priest (śociṣkeśa) and the bearer of offerings (havyavāhana), invoked by clans and settlements as the one who brings the gods near and conducts the sacrifice correctly.
- Cosmic functionMediator between humans and gods: he conveys oblations to the deities, summons divine hosts, and establishes the sacrificial order that mirrors ṛta (cosmic truth/order).
- Inner significanceThe awakened fire of will and discernment that gathers scattered powers of the psyche, offers them to the highest aim, and turns inner practice into a ‘straight path’ (su-adhvara).
The seer
- KaṇvaKāṇva (Kanva lineage) · A prominent early Rigvedic seer whose family hymns are noted for clear ritual diction and strong Agni-invocation, often emphasizing Agni as both messenger and officiant (hotṛ) who perfects the sacrifice.
Famous verses
yajā svadhvaraṃ
śociṣkeśam
ayaṃ somaḥ
Attributes of the deity
- Hotṛ/priestly power (yajña-leader)
- Summoner of the gods (deva-āhvāna)
- Carrier of offerings (havyavāhana)
- Flame-haired, radiant presence (śociṣkeśa)
- Order-maker: makes the rite well-directed (su-adhvara)
- Protector and benefactor of the human community (manujāta jana)
Also by this seer
- Rigvedic Kāṇva corpus (notably many hymns in Mandala 1 and substantial portions of Mandala 8 attributed to Kāṇvas)
- Agni and Indra praise hymns within the Kāṇva tradition used as model invocations in later śrauta-style recitation
The rite, step by step
- Kindle or attend the sacred fire; establish Agni as the present priest and messenger.
- Invite Agni to bring the Vasus, Rudras, and Ādityas to the rite (divine assembly).
- Perform the offering with ghee as the clarifying medium; affirm the rite as su-adhvara (well-ordered).
- Invoke Agni as havyavāhana to carry the oblation and the hymn’s intention upward.
- Turn the rite toward the ‘divine folk’ (daivya jana) and confirm communal participation (vikṣu jantavaḥ).
- Present Soma as present power; invite the gods to drink, sealing reciprocity between human offering and divine blessing.
Offerings
- Ghee/clarified butter (ghṛta) as oblation and ‘clarity’ symbol
- Soma (as the drink/power offered to the gods)
- Recited praise (stoma) as a verbal offering
Frequently Asked Questions
It asks Agni to come as the priest of the sacrifice, summon the divine groups (Vasus, Rudras, Ādityas), and carry the offerings so the rite becomes well-ordered and effective.
They represent major ‘families’ of gods. Calling them together means inviting a complete divine assembly to witness and accept the sacrifice.
Agni conducts the offering, while Soma is the sacred drink offered to the gods. The hymn links them: Agni brings the gods and completes the rite, and Soma seals it through divine drinking and blessing.
Ask anything about Sukta 45 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
