
Sukta 1.22
Aśvinau
এই সূক্তটি প্ৰভাত-আহ্বানৰূপে অশ্বিন-যুগলক সম্বোধন কৰি আৰম্ভ হয়—দ্ৰুতগামী যমজ চিকিৎসক দেৱতাদ্বয় আহি সোম পান কৰক, জাগৰণ, ৰক্ষা আৰু কাৰ্যকৰী শক্তি আনক বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। আগবাঢ়ি গৈ প্ৰাৰ্থনাখন সহায়কাৰী দিৱ্য শক্তিসমূহলৈ বিস্তাৰিত হয় (ধাৰণকাৰী “ৰাণী” স্বৰূপে দেৱীসকলৰ এটা গোটসহ), আৰু শেষত বিষ্ণুৰ “সৰ্বোচ্চ পদ”ৰ প্ৰসিদ্ধ দৰ্শনত উপসংহাৰ হয়—জাগ্ৰত ঋষিসকলে যি পৰম স্থান প্ৰজ্বালিত কৰে।
Mantra 1
प्रातर्युजा वि बोधयाश्विनावेह गच्छताम् । अस्य सोमस्य पीतये ॥
প্ৰাতঃ-যুজা দুয়ো শক্তিক জাগ্ৰত কৰা; হে অশ্বিনদ্বয়, এই সোম পান কৰিবলৈ ইয়ালৈ আহাঁ।
Mantra 2
या सुरथा रथीतमोभा देवा दिविस्पृशा । अश्विना ता हवामहे ॥
যি দুয়ো সুৰথা, ৰথীতম—দুয়ো দেৱ, যাঁহাৰ স্পৰ্শ দ্যৌলোকলৈকে পৌঁছে—হে অশ্বিনদ্বয়, তোমালোককেই আমি আহ্বান কৰোঁ।
Mantra 3
या वां कशा मधुमत्यश्विना सूनृतावती । तया यज्ञं मिमिक्षतम् ॥
হে অশ্বিনদ্বয়, তোমালোকৰ যি লাগাম—মধুময় আনন্দে সিক্ত, আৰু সূনৃতা (সত্য-বাক্য)-বহনকাৰী—সেই লাগামৰ দ্বাৰাই আমাৰ যজ্ঞক দৃঢ় কৰি একেটা বঢ়ি উঠা অৰ্পণ-ক্ৰিয়াত মিশাই দিয়া।
Mantra 4
नहि वामस्ति दूरके यत्रा रथेन गच्छथः । अश्विना सोमिनो गृहम् ॥
তোমালোকৰ বাবে ‘দূৰ’ বুলি একো নাই; য’তেই ৰথেৰে যোৱা, হে অশ্বিনদ্বয়, ত’তেই সোম-অৰ্পণকাৰীৰ গৃহত উপস্থিত হওঁ—আকাঙ্ক্ষাৰ সজোৱা অন্তৰ-আবাসত।
Mantra 5
हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप ह्वये । स चेत्ता देवता पदम् ॥
সহায়তাৰ বাবে মই সুৱৰ্ণ-হস্ত সৱিতৃক ওচৰলৈ আহ্বান কৰোঁ; তেওঁ চেতন জ্ঞাতা, যি দেৱতাৰ পদ স্থাপন কৰে—আমাৰ ভিতৰত দেৱত্বৰ সঠিক স্থান স্থিৰ কৰে।
Mantra 6
अपां नपातमवसे सवितारमुप स्तुहि । तस्य व्रतान्युश्मसि ॥
সহায়ৰ বাবে আপাং নপাত্—সৱিতৃক ওচৰত স্তৱ কৰাঁ। তেওঁৰ বিধানসমূহক আমি কামনা কৰোঁ।
Mantra 7
विभक्तारं हवामहे वसोश्चित्रस्य राधसः । सवितारं नृचक्षसम् ॥
বিচিত্ৰ ধনৰ ঐশ্বৰ্যৰ বিভাজকক আমি আহ্বান কৰোঁ—সৱিতৃক, নৰচক্ষসক।
Mantra 8
सखाय आ नि षीदत सविता स्तोम्यो नु नः । दाता राधांसि शुम्भति ॥
হে সখাসকল, ইয়াত আহি বহা; এতিয়া সৱিতৃ আমাৰ দ্বাৰা স্তোতব্য। দাতা দানসমূহ সুশোভিত কৰি সজাই তোলে।
Mantra 9
अग्ने पत्नीरिहा वह देवानामुशतीरुप । त्वष्टारं सोमपीतये ॥
হে অগ্নি, দেবানাং পত্নীসকলক—দিব্য সহধৰ্মিণীসকলক—ইয়ালৈ আন; ওচৰলৈ আহিবলৈ উৎসুকাসকলক। আৰু সোমপানৰ নিমিত্তে ত্বষ্টৃকো আন—যাতে গঢ়নশক্তিয়ে আমাৰ অৰ্পণক সিদ্ধ ৰূপত গঢ়ি তোলে।
Mantra 10
आ ग्ना अग्न इहावसे होत्रां यविष्ठ भारतीम् । वरूत्रीं धिषणां वह ॥
হে অগ্নি, আমাৰ সহায়ৰ বাবে ইয়ালৈ আন—হোত্ৰাৰ দেৱী-নাৰীসকলক: যৱিষ্ঠ, ভাৰতীক (বাণী-শক্তি), বৰূত্ৰীক (বিস্তৃত ৰক্ষা), আৰু ধিষণাক (প্ৰেৰিত বুদ্ধি) বহন কৰি আমাৰ কৰ্মত স্থাপন কৰ।
Mantra 11
अभि नो देवीरवसा महः शर्मणा नृपत्नीः । अच्छिन्नपत्राः सचन्ताम् ॥
দেৱীসকল—নৃপত্নী, আত্মাৰ অধিপতিৰ ৰাণীসকল—তেওঁলোকৰ সহায়েৰে আমাক আৱৰি ধৰক, মহৎ শান্তি আৰু আশ্ৰয়েৰে। অচ্ছিন্ন পত্রা—অভঙ্গ শক্তিৰ পাতেৰে—আমাৰ লগত সংলগ্ন হৈ থাকক, আৰু আমাৰ অগ্ৰগতিত সঙ্গ দিওক।
Mantra 12
इहेन्द्राणीमुप ह्वये वरुणानीं स्वस्तये । अग्नायीं सोमपीतये ॥
ইয়াত মই ইন্দ্ৰাণীক ওচৰলৈ আহ্বান কৰোঁ, আৰু স্বস্তিৰ বাবে বৰুণানীক; আৰু সোমপানৰ নিমিত্তে অগ্নায়ীক। এই অধিষ্ঠাত্রী দেৱীশক্তিসকলে আমাৰ কল্যাণ-সমগ্ৰতা স্থিৰ কৰক, আৰু যজ্ঞ-অৰ্ঘ্যৰ ভিতৰত নিহিত আনন্দ উন্মোচন কৰক।
Mantra 13
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपृतां नो भरीमभिः ॥
মহান দ্যৌ আৰু বিস্তৃত পৃথিৱীয়ে আমাৰ বাবে এই অন্তৰ্যজ্ঞখন মিশাই বঢ়াওক; ভাৰ বহন কৰি ধাৰণ কৰা শক্তিসমূহেৰে আমাক পূৰ্ণ কৰক।
Mantra 14
तयोरिद्घृतवत्पयो विप्रा रिहन्ति धीतिभिः । गन्धर्वस्य ध्रुवे पदे ॥
সেই দুয়োৰ (দ্যৌ-পৃথিৱী) ঘৃতসমৃদ্ধ পয়স seer-সকলে দীপ্ত ধীতিৰে আস্বাদন কৰে—গন্ধৰ্বৰ ধ্ৰুৱ পদত, য’ত আনন্দ স্থিৰভাৱে স্থাপিত।
Mantra 15
स्योना पृथिवि भवानृक्षरा निवेशनी । यच्छा नः शर्म सप्रथः ॥
হে পৃথিৱী, আমাৰ বাবে স্যোনা—সুখদায়িনী—হোৱা; অক্ষরা—অক্ষত, অনাহত—নিবেশনী শক্তি হ’বা। আমাৰ বাবে সপ্ৰথঃ—বিস্তৃত—শৰ্ম, শান্তি আৰু আশ্ৰয় দান কৰা।
Mantra 16
अतो देवा अवन्तु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे । पृथिव्याः सप्त धामभिः ॥
সেয়ে হেতু দেৱতাসকলে আমাক ৰক্ষা কৰক, য’ত বিষ্ণুৱে বিচক্ৰমে—বিস্তাৰিত পদক্ষেপে—অগ্ৰসর হৈছিল; পৃথিৱীৰ সপ্ত ধাম—সাতটা লোক/আবাস—স্থাপন কৰি।
Mantra 17
इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् । समूळ्हमस्य पांसुरे ॥
এই বিষ্ণুৱেই বিচক্ৰমে—বিস্তাৰিত পদক্ষেপে—অগ্ৰসর হৈছে; ত্ৰিধা—তিনিধৰণে—নিজ পদ স্থাপন কৰিলে। তাৰ এটা পদ পাংশুৰে—ধূলিত—সমূঢ়়হম্—গোপন আৰু ঘনভাৱে আৱৃত—অন্তৰালত নিহিত।
Mantra 18
त्रीणि पदा वि चक्रमे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयन् ॥
বিষ্ণুৱে ত্ৰিণি পদ বিস্তাৰিলে—অদাভ্য গোপা, অচ্যুত ৰক্ষক। সেই কৰ্মৰ পৰা তেওঁ ধৰ্মসমূহ ধাৰণ কৰে, জগতৰ ঋত-নিয়ম স্থিৰ কৰি ৰাখে।
Mantra 19
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥
বিষ্ণুৰ কৰ্মসমূহ চাওক—য’ৰ পৰা তেওঁ ব্ৰতসমূহ (বিধি-নিয়ম) দৰ্শাই থৈছে। তেওঁ ইন্দ্ৰৰ যুজ্য সখা—শক্তি তেজৰ সৈতে যুক্ত।
Mantra 20
तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् ॥
বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদ সদায় সূৰয়ঃ—আলোকিত ঋষিসকল—দেখে; দিৱ্যত বিস্তৃত চকুৰ দৰে, স্বৰ্গত প্ৰসাৰিত দৃষ্টি।
Mantra 21
तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ॥
যি বিষ্ণোৰ পৰম পদ—সৰ্বোচ্চ স্থান—তাক প্ৰকাশ কৰিবলৈ জাগ্ৰত, স্তুতিময় ঋষিসকলে একেলগে সমিধা জ্বলাই উদ্দীপিত কৰে।
It begins by calling the Aśvins at dawn to come and drink Soma, asking for help, healing, and protection. It then rises to a higher vision centered on Viṣṇu’s “highest step,” a symbol of the supreme spiritual station.
The Aśvins are “dawn-yoked” powers—swift helpers who arrive with the first light. In ritual terms, dawn is the natural time to invite them to the morning Soma offering and to seek an auspicious start, clarity, and well-being.
Literally it is “Viṣṇu’s highest step/abode.” In the hymn it points to the supreme, stable standpoint that awakened seers strive to kindle and realize—both as a cosmic truth and as an inner goal of consciousness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.