Sarga 27
सीताया वनगमननिश्चयः (Sita’s Resolve to Accompany Rama to the Forest)
अयोध्याकाण्ड
সৰ্গ ২৭ত সীতাই ৰামক দীঘল উত্তৰ দিয়ে, কিয়নো ৰামে যেন তেওঁৰ বনবাসত সহভাগিতাৰ ন্যায্য অধিকাৰক তুচ্ছ কৰি কথা কৈছে বুলি তেওঁ অনুভৱ কৰে। সীতাই ক’য় যে পত্নীয়েই স্বামীৰ ভাগ্য (ভৰ্তৃ-ভাগ্য)ৰ একমাত্ৰ সহভাগিনী, আৰু স্বামী এই লোক আৰু পৰলোক দুয়োটাতে নাৰীৰ স্থায়ী আশ্ৰয়। পিতৃ-মাতৃৰ পৰা ধৰ্মশিক্ষা লাভ কৰা বুলি উল্লেখ কৰি তেওঁ কয় যে আচৰণ সম্পৰ্কে অধিক উপদেশৰ প্ৰয়োজন নাই। সীতাই দৃঢ় সংকল্প কৰে যে তেওঁ ৰামৰ আগতেই জনশূন্য, কঠিন অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিব; ৰামৰ পথ সুকলম কৰিবলৈ কাঁইট পর্যন্ত গচকি মচি দিবলৈও প্ৰস্তুত। ফল-মূল খাই সংযমী জীৱন যাপন কৰিব আৰু কেতিয়াও বোজা নহ’ব বুলি তেওঁ প্ৰতিজ্ঞা কৰে। এই অধ্যায়ত যুক্তিৰ পৰা অধিক ভক্তিময় অনুভৱ প্ৰকাশ পায়: ৰামৰ পৰা বিচ্ছেদ সীতাৰ বাবে অসহনীয়—ৰাম নাথাকিলে স্বৰ্গো অগ্ৰাহ্য। তেওঁ অৰণ্যজীৱনক নদী, পৰ্বত, পদ্মসৰোবৰ আৰু বনচৰ প্ৰাণীৰ মাজত ৰামৰ সৈতে আনন্দময় সঙ্গ হিচাপে কল্পনা কৰে। শেষত, সীতাৰ আবেদন সত্ত্বেও ৰাম অনিচ্ছুকেই থাকে আৰু তেওঁক নিবৃত্ত কৰিবলৈ অৰণ্যবাসৰ কষ্টসমূহ বৰ্ণনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; ইয়াৰ দ্বাৰা পৰৱৰ্তী তর্ক-বিনিময়ৰ ভূমিকা ৰচিত হয়।
Shlokas
Verse 1
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।।।
এনেদৰে কোৱা হোৱাত, বৈদেহী—স্নেহাৰ্হা আৰু মধুৰভাষিণী—কেৱল প্ৰণয়ৰ কাৰণেই ক্ৰুদ্ধ হৈ, নিজৰ ভৰ্তাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 2
किमिदं भाषसे राम वाक्यं लघुतया ध्रुवम्।त्वया यदपहास्यं मे श्रुत्वा नरवरात्मज।।।।
হে ৰাম, তুমি কিয় এনে বাক্য ইমান লঘুভাৱে আৰু নিশ্চিতভাৱে কৈছা? হে নৰশ্ৰেষ্ঠৰ পুত্ৰ, এই একে কথাই যদি তোমাক কোৱা হয় আৰু তুমি শুনা, তেন্তে নিশ্চয়েই সেয়া তোমাৰ বাবে উপহাস্য বোধ হ’ব।
Verse 3
आर्यपुत्र पिता माता भ्राता पुत्रस्तथा स्नुषा।स्वानि पुण्यानि भुञ्जानाः स्वं स्वं भाग्यमुपासते।।।।
হে আৰ্যপুত্ৰ! পিতা, মাতা, ভ্ৰাতা, পুত্ৰ আৰু স্নুষাও—প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ পুণ্যফল ভোগ কৰে আৰু নিজৰ নিজৰ ভাগ্যৰ অংশকেই লাভ কৰে।
Verse 4
भर्तुर्भाग्यं तु भार्यैका प्राप्नोति पुरुषर्षभ।अतश्चैवाहमादिष्टा वने वस्तव्यमित्यपि।।।।
হে পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ! স্বামীৰ ভাগ্যত একমাত্ৰ পত্নীয়েই সহভাগিনী হয়; সেয়ে মোকো বনতে বাস কৰিবলৈ আদিষ্ট কৰা হৈছে—তোমাৰ আজ্ঞা মোৰ ওপৰতো বাধ্যতামূলক।
Verse 5
न पिता नात्मजो नात्मा न माता न सखीजनः।इह प्रेत्य च नारीणां पतिरेको गतिस्सदा।।।।
নাৰীৰ বাবে ন পিতা, ন পুত্ৰ, ন নিজৰ আত্মা, ন মাতা, ন সখীজন—ইহলোকে আৰু পৰলোকে সদায় স্বামীহে একমাত্ৰ গতি আৰু আশ্ৰয়।
Verse 6
यदि त्वं प्रस्थितो दुर्गं वनमद्यैव राघव।अग्रतस्ते गमिष्यामि मृद्नन्ती कुशकण्टकान्।।।।
হে ৰাঘৱ! যদি তুমি আজিেই দুৰ্গম, অতিক্ৰম কৰাত কঠিন বনলৈ প্ৰস্থান কৰা, তেন্তে মই তোমাৰ আগতে গৈ কুশাঘাঁহ আৰু কাঁইট দমি পথ মুকলি কৰিম।
Verse 7
ईर्ष्यारोषौ बहिष्कृत्य भुक्तशेषमिवोदकम्।नय मां वीर विस्रब्धः पापं मयि न विद्यते।।।।
পান কৰি শেষ হোৱাৰ পাছত বাকী থকা পানী যেন ত্যাগ কৰা হয়, তেনেকৈ ঈৰ্ষ্যা আৰু ক্ৰোধ দূৰ কৰা; হে বীৰ! নিশ্চিন্ত মনে মোক লগত লৈ যোৱা—মোৰ ভিতৰত কোনো পাপ বা দোষ নাই।
Verse 8
प्रासादाग्रैर्विमानैर्वा वैहायसगतेन वा।सर्वावस्थागता भर्तुः पादच्छाया विशिष्यते।।।।
প্ৰাসাদৰ শিখৰত হওক বা বিমানে সদৃশ ভৱনত, অথবা আকাশমাৰ্গে গমন কৰোঁতে—সৰ্বাৱস্থাত স্বামীৰ পদচ্ছায়াই সৰ্বোত্তম আশ্ৰয় বুলি গণ্য হয়।
Verse 9
अनुशिष्टाऽस्मि मात्रा च पित्रा च विविधाश्रयम्।नाऽस्मि सम्प्रति वक्तव्या वर्तितव्यं यथा मया।।।।
মোৰ মাতৃ আৰু পিতৃয়ে মোক নানা ধৰণৰ ধৰ্মকৰ্তব্য আৰু যথোচিত আচৰণৰ পথত শিক্ষা দিছে; সেয়ে এতিয়া মই কেনেকৈ আচৰণ কৰিব লাগে বুলি ক’বলগীয়া নহয়।
Verse 10
अहं दुर्गं गमिष्यामि वनं पुरुषवर्जितम्।नानामृगगणाकीर्णं शार्दूलवृकसेवितम्।।।।
ময়ো সেই দুৰ্গম, পুৰুষবর্জিত বনলৈ যাম; য’ত নানা মৃগদলৰে ভৰি আছে আৰু বাঘ-নাহৰফুটুকী আৰু নেকুৰে সেৱিত।
Verse 11
सुखं वने निवत्स्यामि यथैव भवने पितुः।अचिन्तयन्ती त्रीन्लोकांश्च्चिन्तयन्ती पतिव्रतम्।।।।
মই বনতেও পিতৃভৱনত যেনেকৈ সুখে আছিলোঁ তেনেকৈ সুখে বাস কৰিম; ত্ৰিলোকৰ চিন্তা নকৰি, কেৱল পতিব্ৰতা ধৰ্মকেই মনত ধৰি।
Verse 12
शुश्रूषमाणा ते नित्यं नियता ब्रह्मचारिणी।सह रंस्ये त्वया वीर वनेषु मधुगन्धिषु।।।।
মই সদায় আপোনাৰ সেৱাত নিয়োজিত, সংযমী, ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰত পালনকাৰিণী হৈ, হে বীৰ, মধুগন্ধে ভৰা বনসমূহত আপোনাৰ সৈতে বিচৰণ কৰিম।
Verse 13
त्वं हि शक्तो वने कर्तुं राम सम्परिपालनम्।अन्यस्यापि जनस्येह किं पुनर्मम मानद।।।।
হে মানদ ৰাম, বনতে আপুনি আন লোকৰো সম্পূৰ্ণ ৰক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম; তেন্তে মোৰ ক্ষেত্ৰত তাতোকৈ অধিক কিয় নহ’ব?
Verse 14
सह त्वया गमिष्यामि वनमद्य न संशयः।नाहं शक्या महाभाग निवर्तयितुमुद्यता।।।।
কোনো সন্দেহ নাই: আজি মই তোমাৰ সৈতে বনলৈ যাম। হে মহাভাগ, এবাৰ যাত্ৰাৰ বাবে উদ্যত হ’লে মোক উভতাই আনিব নোৱাৰি।
Verse 15
फलमूलाशना नित्यं भविष्यामि न संशयः।न ते दुःखं करिष्यामि निवसन्ती सह त्वया।।।।
সন্দেহ নাই: মই সদায় ফল-মূল আহাৰ কৰি জীৱন যাপন কৰিম। তোমাৰ সৈতে বাস কৰি মই তোমাৰ দুখৰ কাৰণ নহ’ম।
Verse 16
इच्छामि सरितश्शैलान्पल्वलानि वनानि च।द्रष्टुं सर्वत्र निर्भीता त्वया नाथेन धीमता।।।।
হে নাথ, ধীমন্ত প্ৰভু! তুমি ৰক্ষক হৈ মোৰ সৈতে থাকিলে মই নিৰ্ভয়ে সৰ্বত্ৰ ভ্ৰমণ কৰি নদী, পৰ্বত, হ্ৰদ আৰু বনসমূহ দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ।
Verse 17
हंसकारण्डवाकीर्णाः पद्मिनीस्साधुपुष्पिताः।इच्छेयं सुखिनी द्रष्टुं त्वया वीरेण सङ्गता।।।।
হে বীৰ! তোমাৰ সঙ্গত সুখী হৈ, হাঁস আৰু কাৰণ্ডৱেৰে পৰিপূৰ্ণ, সুধা-পুষ্পে সুসজ্জিত পদ্মসৰোবৰসমূহ দৰ্শন কৰিবলৈ মই ইচ্ছা কৰোঁ।
Verse 18
अभिषेकं करिष्यामि तासु नित्यं यतव्रता।सह त्वया विशालाक्ष रंस्ये परमनन्दिनी ।।।।
হে বিশালাক্ষ! ব্ৰতনিষ্ঠ হৈ মই সেই পদ্মসৰোবৰসমূহত নিত্য স্নান কৰিম; আৰু তোমাৰ সৈতে পৰমানন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ ৰমণ কৰিম।
Verse 19
एवं वर्षसहस्राणां शतं वाऽहं त्वया सह।व्यतिक्रमं न वेत्स्यामि स्वर्गोऽपि न हि मे मतः।।।।
এইদৰে, তোমাৰ সৈতে মই হাজাৰ বছৰ—বা লক্ষ বছৰো—জীৱিলেও সময় পাৰ হোৱা বোধ নকৰিম; কিয়নো মোৰ বাবে স্বৰ্গো ইচ্ছনীয় নহয়।
Verse 20
स्वर्गेऽपि च विना वासो भविता यदि राघव।त्वया मम नरव्याघ्र नाहं तमपि रोचये।।।।
হে ৰাঘৱ, নৰব্যাঘ্ৰ! তোমাৰ বিনা স্বৰ্গতো যদি বাস হ’ব লাগে, তেন্তে সেইটোও মোৰ মনত ৰোচে নাহে।
Verse 21
अहं गमिष्यामि वनं सुदुर्गमंमृगायुतं वानरवारणैर्युतम्।वने निवत्स्यामि यथा पितुर्गृहेतवैव पादावुपगृह्य संयता।।।।
মই অতি দুৰ্গম বনলৈ গমিম—য’ত মৃগ বেছি আৰু বানৰ-গজৰ সঞ্চাৰ থাকে। বনতো মই পিতৃগৃহত থকাৰ দৰে সংযমেৰে বাস কৰিম, আৰু কেৱল আপোনাৰ পদপদ্মত শৰণ লৈ থাকিম।
Verse 22
अनन्यभावामनुरक्तचेतसंत्वया वियुक्तां मरणायनिश्चिताम्।नयस्व मां साधु कुरुष्व याचनाम्न ते मयाऽतो गुरुता भविष्यति।।।।
মই অনন্যভাৱে আপোনাতেই স্থিৰ; মোৰ চিত্ত আপোনাৰ প্ৰতি অনুৰক্ত। আপোনাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হ’লে মই মৃত্যুকেই স্থিৰ সিদ্ধান্ত কৰি লৈছোঁ। দয়া কৰি মোক লগত লৈ যাওক, মোৰ যাচনা গ্ৰহণ কৰক—মোৰ বাবে আপোনাৰ ওপৰত কোনো ভাৰ নপৰে।
Verse 23
तथा ब्रुवाणामपि धर्मवत्सलोन च स्म सीतां नृवरो निनीषति।उवाच चैनां बहु सन्निवर्तनेवने निवासस्य च दुःखितां प्रति।।।।
সীতা এইদৰে মিনতি কৰিলেও, ধৰ্মৱৎসল নৰশ্ৰেষ্ঠ ৰামে তেওঁক লগত নিবলৈ সন্মতি ন দিলে। তেওঁক নিবৃত্ত কৰিবলৈ, বনবাসৰ বহু কষ্টৰ কথা দুুখিত সীতাৰ আগত ৰামে দীৰ্ঘভাৱে বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 24
মই সদায় ফল-মূল আহাৰ কৰি জীৱন ধাৰণ কৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তোমাৰ সৈতে বাস কৰোঁতে মই তোমাক কোনো দুখ বা ক্লেশ নেদিম।
Verse 25
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
এইদৰে কোৱা হ’লে, স্নেহাৰ্হা আৰু মধুৰভাষিণী বৈদেহী সীতা প্ৰণয়বশত—কেৱল প্ৰেমৰ কাৰণে—ক্ৰুদ্ধ হৈ, নিজৰ ভৰ্তাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 26
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
এইদৰে কোৱা হ’লে, স্নেহাৰ্হা আৰু মধুৰভাষিণী বৈদেহী সীতা প্ৰণয়বশত—কেৱল প্ৰেমৰ কাৰণে—ক্ৰুদ্ধ হৈ, নিজৰ ভৰ্তাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 27
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
এইদৰে কোৱা হোৱাত বৈদেহী সীতা—স্নেহাৰ্হা আৰু মধুৰবচনী—কেৱল প্ৰণয়বশত ক্ৰুদ্ধ হৈ নিজৰ ভৰ্তাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 28
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
এইদৰে কোৱা হোৱাত বৈদেহী সীতা—স্নেহাৰ্হা আৰু মধুৰবচনী—কেৱল প্ৰণয়বশত ক্ৰুদ্ধ হৈ নিজৰ ভৰ্তাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 29
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
এইদৰে কোৱা হোৱাত বৈদেহী সীতা—স্নেহাৰ্হা আৰু মধুৰবচনী—কেৱল প্ৰণয়বশত ক্ৰুদ্ধ হৈ নিজৰ ভৰ্তাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 30
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
এইদৰে কোৱা হোৱাত বৈদেহী সীতা—স্নেহাৰ্হা আৰু মধুৰবচনী—কেৱল প্ৰণয়বশত ক্ৰুদ্ধ হৈ নিজৰ ভৰ্তাক এই বাক্য ক’লে।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Sītā should remain in Ayodhyā for safety and propriety or accompany Rāma into exile; she asserts that marital dharma requires sharing his fate and refuses separation even at the cost of hardship.
The sarga frames dharma as embodied commitment: duty is not merely rule-following but steadfast relational responsibility, where discipline (saṃyama) and love-informed resolve can coexist with renunciation.
The ‘vana’ is mapped through poetic ecology—rivers, mountains, lotus-ponds with swans/ducks, and dangerous fauna (tigers, wolves, monkeys, elephants)—contrasting palace life with a culturally charged forest-as-ashrama landscape.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.