Sarga 117

Verse 1

राघव स्त्वथ यातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् ।न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा ॥१॥

তপস্বীসকল গুচি যোৱাৰ পাছত ৰাঘৱে গভীৰ চিন্তা কৰি, বহু কাৰণত তেতিয়া তাত আৰু বাস কৰাটো মনোনীত নকৰিলে।

Verse 2

इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः ।सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः ॥२॥

ইয়াত মই ভৰতকো, নগৰবাসীসকলৰ সৈতে মোৰ মাতৃসকলকো দেখিলোঁ; আৰু মই তেওঁলোকৰ বাবে সদায় শোক কৰোঁ, সেয়ে সেই স্মৃতিয়েই নিৰন্তৰ মোক অনুসৰণ কৰি থাকে।

Verse 3

स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः ।हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्दः कृतो भृशम् ॥३॥

সেই মহাত্মা ভৰতৰ সেনাই তাত শিবিৰ স্থাপন কৰাত, ঘোঁৰা আৰু হাতীৰ গোবৰ-পায়খানাৰে সেই স্থান অতিৰিক্তভাৱে পদদলিত হৈ বহুত মলিন হৈ পৰিল।

Verse 4

तस्मादन्यत्र गच्छाम इति सञ्चिन्त्य राघवः ।प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च सङ्गतः ॥४॥

সেয়ে ‘সেয়ে অন্য ঠাইলৈ যাওঁ’ বুলি সংকল্প কৰি ৰাঘৱে বৈদেহী আৰু লক্ষ্মণসহ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 5

सोऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः ।तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत्प्रत्यपद्यत ॥५॥

অত্ৰি ঋষিৰ আশ্ৰমত উপস্থিত হৈ মহাযশস্বী ৰামে তেখেতক বন্দনা কৰিলে; আৰু ভগৱান অত্ৰিয়েও তেওঁক পুত্ৰবৎ স্নেহে গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 6

स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमन्यत्सुसत्कृतम् ।सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत् ॥६॥

অত্ৰিয়ে নিজে সকলো দিশে উপযুক্ত আতিথ্যৰ ব্যৱস্থা কৰি, সৌমিত্ৰি আৰু মহাভাগা সীতাকো স্নিগ্ধ বাক্যৰে সান্ত্বনা দিলে।

Verse 7

पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम् ।सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः ॥७॥

ধৰ্মজ্ঞ আৰু সৰ্বভূতহিতত ৰত মুনিয়ে, সদ্য উপস্থিত হোৱা সকলোৰে সন্মানিত বৃদ্ধা পত্নীক মাতি সান্ত্বনাময় বাক্য ক’লে।

Verse 8

आनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ।प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः ।रामाय चाऽचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥८॥

ঋষিশ্ৰেষ্ঠে ধৰ্মাচৰণত স্থিৰ মহাভাগা তাপসিনী অনসূয়াক ক’লে— ‘বৈদেহীক গ্ৰহণ কৰা।’ আৰু ৰামকো সেই ধৰ্মনিষ্ঠ তাপসিনীৰ বিষয়ে অৱগত কৰিলে।

Verses 9-12

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ॥९॥यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता ।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ॥१०॥दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः ।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः ॥११॥देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया ।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ ॥१२॥

হে নিৰ্দোষ ৰাম! দহ বছৰ ধৰি নিৰন্তৰ অনাবৃষ্টিত জগত দগ্ধ হৈছিল; তেতিয়া তাইয়ে মূল-ফলৰ সৃষ্টিৰ ব্যৱস্থা কৰিলে আৰু জাহ্নৱী (গঙ্গা)ক প্ৰবাহিত কৰিলে। উগ্ৰ তপস্যাৰে যুক্ত আৰু নিয়মেৰে অলংকৃত হৈ তাই দহ হাজাৰ বছৰ মহাতপ তপিলে; ব্ৰতত স্নাত হৈ সকলো প্ৰতিবন্ধকতা নিবাৰণ কৰিলে। দেৱকাৰ্যৰ নিমিত্ত ত্বৰিত হৈ তাই দহ ৰাতি একে ৰাতিৰ দৰে কৰি দিলে—এগৰাকী অনসূয়া, তোমাৰ বাবে মাতৃসম।

Verse 13

तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीम् ।अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा ।अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता ॥१३॥

সৰ্বভূতৰ নমস্কাৰযোগ্য, যশস্বিনী, বৃদ্ধা আৰু সদা অক্রোধিনী—কৰ্মৰ দ্বাৰা জগতত ‘অনসূয়া’ নামে খ্যাতি লাভ কৰা সেই মহীয়সীজনীৰ ওচৰলৈ বৈদেহী আগবাঢ়ক।

Verse 14

एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः ।सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम् ॥१४॥

এইদৰে কোৱা ঋষিক ‘তথাস্তূ’ বুলি কৈ, ৰাঘৱে ধৰ্মজ্ঞা সীতাক এই উত্তম বাক্য ক’লে।

Verse 15

राजपुत्रि श्रुतमिदं मुनेरस्य समीरितम् ।श्रेयोऽर्थमात्मनश्शीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम् ॥१५॥

হে ৰাজকুমাৰী, মুনিয়ে যি কথা ক’লে সেয়া তুমি শুনিলা; নিজৰ মঙ্গলৰ বাবে শীঘ্ৰে গৈ সেই তপস্বিনী নাৰীক সমীপ কৰ।

Verse 16

सीता त्वेतद वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणः ।तामत्रिपन्तीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली ॥१६॥

ৰাঘৱৰ হিতৈষী বাক্য শুনি, মৈথিলী সীতা ইয়াত অত্রিৰ পত্নী ধৰ্মজ্ঞা অনসূয়াৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িল।

Verses 17-18

शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम् ।सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा ॥१७॥तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् ।अभ्यवादयदव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत् ॥१८॥

অত্যন্ত পতিব্ৰতা আৰু ভাগ্যৱতী অনসূয়া বৰ বৃদ্ধা আৰু দুৰ্বল আছিল। বাৰ্ধক্যৰ বাবে তেওঁৰ ছাল কুঁচকিত আৰু চুলি বগা হৈছিল। তেওঁৰ শৰীৰ ধাৰাসান বতাহত থকা কদলী গছৰ দৰে নিৰন্তৰ কঁপি আছিল। নিজৰ নাম উচ্চাৰণ কৰি সীতাই তেনে অনসূয়াক পূৰ্ণ মনোযোগেৰে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 19

अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम् ।बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम् ॥१९॥

বৈদেহীয়ে সেই অনিন্দিত তাপসীক প্ৰণাম কৰি, হৃষ্টচিত্তে বদ্ধাঞ্জলি হৈ তেখেতৰ কুশল-মঙ্গল সুধিলে।

Verse 20

ततस्सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् ।सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे ॥२०॥

তাৰ পিছত ধৰ্মাচৰণত অটল মহাভাগ্যৱতী সীতাক দেখি আনন্দিত অনসূয়াই সান্ত্বনাময় বাক্য ক’লে: “ধন্যা তুমি—তুমি ধৰ্মক অৱলম্বন কৰি আছা।”

Verse 21

त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धं च भामिनि ।अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि ॥२१॥

“হে সীতে, হে ভামিনী, জ্ঞাতিজনক আৰু সমৃদ্ধ সুখ-সম্ভাৰ ত্যাগ কৰি, বনবাসত আবদ্ধ ৰামক তুমি ধন্যভাগ্যে অনুসৰণ কৰি আছা।”

Verse 22

नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभः ।यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः ॥२२॥

“স্বামী নগৰত থাকক বা বনতে, পাপী হওক বা শুভ—যিসকল স্ত্ৰীৰ বাবে স্বামী প্ৰিয়, তেওঁলোকে মহাফলদায়ক লোক লাভ কৰে।”

Verse 23

दुश्शीलः कामवृत्तो वा धनैर्वा परिवर्जितः ।स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः ॥२३॥

“দুশ্চৰিত্ৰ হওক, কামবৃত্তিৰ হওক, বা ধনহীন হওক—আৰ্য স্বভাৱৰ স্ত্ৰীৰ বাবে পতি হ’ল পৰম দেৱতা।”

Verse 24

नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम् ।सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतमिवाव्ययम् ॥२४॥

“হে বৈদেহী, চিন্তা কৰি মই দেখোঁ—পতিতকৈ শ্ৰেষ্ঠ কোনো বান্ধৱ নাই; সকলো ঠাইতে আশ্ৰয়যোগ্য—কৃত তপস্যাৰ দৰে অব্যয়।”

Verse 25

न त्वेवमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्त्स्रियः ।कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश्चरन्ति याः ॥२५॥

কিন্তু দুষ্টা স্ত্ৰীসকলে এইদৰে গুণ-দোষ বুজি নাপায়; কামনা আৰু স্বেচ্ছাই চালিত হৃদয় লৈ, স্বামীক যেন নিজৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল বুলি ভাবি ঘূৰি ফুৰে।

Verse 26

प्राप्नुवन्त्य यशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि ।अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः ॥

হে মৈথিলী, অকাৰ্যৰ বশত পৰি যোৱা সেইধৰণৰ স্ত্ৰীসকলে অপযশ আৰু ধৰ্মভ্ৰংশ—দুয়োটা লাভ কৰে।

Verse 27

त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्ट लोक परावराः ।स्त्रिय स्स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा ॥

কিন্তু তোমাৰ দৰে গুণেৰে যু্ক্তা, লোকত উচ্চ-নীচ চিনিব পৰা স্ত্ৰীসকলে ধৰ্মকৃতসকলৰ দৰে স্বৰ্গত নিৰ্বিঘ্নে বিচৰণ কৰিব।

Verse 28

तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी ।भव स्वभर्तु स्सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च तत स्समाप्स्यसि ॥

সেয়ে, ৰামক অনুসৰণ কৰা সতি অনুব্ৰতা হৈ, পতিব্ৰতাসকলৰ স্থাপিত আচাৰ অনুসৰি চলা; নিজৰ স্বামীৰ সহধৰ্মচাৰিণী হোৱা—তেতিয়া তুমি যশ আৰু ধৰ্ম দুয়োটা লাভ কৰিবা।