Adhyaya 37

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे षट्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान् गोवृषध्वजः / मोहयामास विप्रेन्द्रान् सूत वक्तुमिहार्हसि

ঋষিসকলে ক’লে—হে সূত! গোবৃষধ্বজ ভগৱান (শিৱ) কেনেকৈ দাৰুবনত উপস্থিত হ’ল? আৰু তাত শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক তেওঁ কেনেকৈ মোহিত-ভ্ৰান্ত কৰিলে? আপুনি ইয়াত সেই কথা ক’ব লাগে।

Verse 2

सूत उवाच पुरा दारुवन् रम्ये देवसिद्धनिषेविते / सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः

সূতে ক’লে—পুৰাতন কালত দেৱ আৰু সিদ্ধসকলৰ দ্বাৰা সেবিত মনোৰম দাৰুবনত, পুত্ৰ আৰু পত্নীসহ সহস্ৰ সহস্ৰ মুনি তপস্যা কৰিছিল।

Verse 3

प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि / यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः

বহুবিধ প্ৰবৃত্তি-কৰ্মত নিয়োজিত হৈ, বিধি অনুসাৰে সেয়া সম্পাদন কৰি, সেই মহর্ষিসকলে নানাবিধ যজ্ঞে যজন কৰিছিল আৰু তপস্যাও কৰিছিল।

Verse 4

तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक् / ख्यापयन् स महादोषं ययौ दारुवनं हरः

তেওঁলোকৰ চিত্ত যেতিয়া প্ৰবৃত্তি-কৰ্মতেই নিবদ্ধ আছিল, তেতিয়া শূলধাৰী হৰ (শিৱ) তেওঁলোকৰ মহাদোষ প্ৰকাশ কৰিবলৈ দাৰুবনলৈ গ’ল।

Verse 5

कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः / ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः

বিশ্বগুৰু বিষ্ণুক কাষতে স্থাপন কৰি দেৱ মহেশ্বৰ আগবাঢ়িল; আৰু শংকৰ নিবৃত্তি-জ্ঞান স্থাপনাৰ উদ্দেশ্যে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 6

आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः / लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः

বিপুল বেশ ধৰি তেওঁ কুৰি বছৰৰ তলৰ যুৱকৰ দৰে প্ৰকাশ পালে—লীলালস, মহাবাহু, পীনাংগ আৰু চাৰুলোচন।

Verse 7

चामीकरवपुः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभाननः / मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः

সোণালী কান্তিযুক্ত দেহ, শ্ৰীসমৃদ্ধ, পূৰ্ণচন্দ্ৰসম মুখ; মত্ত হাতীৰ গম্ভীৰ গমনে চলা দিগম্বৰ—সেই জগদীশ্বৰ।

Verse 8

कुशेशयमयीं मालं सर्वरत्नैरलङ्कृताम् / दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः

পদ্মফুলৰ মালা, যি সৰ্ব ৰত্নে অলংকৃত, ধৰি ভগৱান ঈশ মৃদু হাস্যে আগবাঢ়ি আহিল।

Verse 9

यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः / स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम्

যি অনন্ত পুৰুষ, লোকসমূহৰ যোনি-কাৰণ, অব্যয় হৰি—সেই বিষ্ণু স্ত্ৰীৱেশ ধৰি শূলধাৰী শিৱক অনুসৰণ কৰে।

Verse 10

सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम् / शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नुपुरकद्वयम्

তেওঁৰ মুখ পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে, স্তনযুগল পূৰ্ণ আৰু উন্নত। শুচি মৃদু হাঁহি আৰু প্ৰসন্ন মুখে, তেওঁৰ যুগল নূপুৰ ঝংকাৰ তুলিছিল।

Verse 11

सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम् / उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम्

তেওঁ দিৱ্য দীপ্ত পীতবস্ত্ৰে ভূষিতা; শ্যামবৰ্ণা, চাৰু নয়নযুক্ত। উদাৰ হংসৰ দৰে গতি, বিলাসভাৱময়—মনক মোহিত কৰিছিল।

Verse 12

एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः / चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत्

এইদৰে ভগৱান ঈশ, হৰ, দেৱদাৰুবনত হৰিণসহ ভিক্ষাৰ্থে বিচৰণ কৰিলে আৰু নিজৰ মায়াৰে জগতক মোহিত কৰিলে।

Verse 13

दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम् / मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः

তাত তাত্ৰ বিচৰণ কৰা পিনাকধাৰী বিশ্বেশ্বৰক দেখি, মায়াৰে মোহিত নাৰীয়ে দেৱদেৱক অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 14

विस्त्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः / सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्तिहि

বস্ত্ৰ-অলংকাৰ এলোমেলো হৈ, লাজ ত্যাগ কৰি—পতিব্ৰতা হ’লেও—সেই বিলাসিনী নাৰীসকল কামাৰ্ত হৈ তেওঁৰ সৈতে একেলগে বিচৰণ কৰিলে।

Verse 15

ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः / अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः

ঋষিসকলৰ যুৱ পুত্ৰসকল, মন জয় কৰা সত্ত্বেও, ইন্দ্ৰিয়াধীশ হৃষীকেশৰ পিছে পিছে গ’ল; কিন্তু সকলেই কামবেগে পীড়িত আছিল।

Verse 16

गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम् / दृष्ट्वा सपत्नीकमतीवकान्त- मिच्छन्त्यथालिङ्गनमाचरन्ति

গাই নাচি, লীলাময় ভঙ্গিমাৰে নাৰীসমূহে সেই এক মায়াবী ঈশ্বৰক দৰ্শন কৰে। সহধৰ্মিণীসহও অতিশয় মনোহৰ প্ৰভুক দেখি তেওঁলোকে আলিঙ্গনৰ বাসনা কৰি তেনেদৰেই কৰিবলৈ ধৰে।

Verse 17

पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः / आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन

কিছুমানে তেওঁৰ পদতলে পৰি গ’ল, কিছুমানে ভক্ত্য আনন্দে মৃদু হাঁহি দিলে; মুনীশ্বৰসকলৰ পুত্ৰসকলে স্তোত্ৰগীত গালে। আৰু আদিদেৱ পদ্মাপতিক দেখি কিছুমানে ভ্ৰূকুটি কৰি, সেই প্ৰবল দৰ্শনত বিচলিত হৈ ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 18

आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः / करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक्

ইহঁতৰ মনতো বাসুদেৱ—মুৰাৰি, মায়াধাৰী—প্ৰৱেশ কৰি ভোগানুভৱ আৰু মনৰ বাহিৰমুখী প্ৰবৃত্তি জগাই তোলে। এইদৰে তেওঁলোকে মায়াক তাৰ যথাবিধি কাৰ্যপ্ৰকাৰে সম্যকভাৱে অনুভৱ কৰে।

Verse 19

विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः / अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः

সমগ্ৰ বিশ্ব, দেৱতা আৰু জীৱসমূহৰ ধাৰক মাধৱ শক্তিগণৰ মাজত অধিষ্ঠিত হৈ দীপ্তিমান। তেওঁ অশেষ শক্তিৰ আসনত প্রতিষ্ঠিত, যেনেকৈ দেৱদেৱ এক পৰম শক্তিৰ সৈতে বিরাজ কৰে।

Verse 20

करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः / ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तदीशवृत्तामृतमादिदेवः

তেতিয়া তেওঁ পৰম-প্ৰভাৱময় নৃত্য কৰিলে; পুনৰ উঠি আদিদেৱ হৰি নিজৰ স্বাভাৱিক স্বৰূপত আৰূঢ় হৈ প্ৰস্থান কৰিলে, আৰু ঈশ্বৰৰ দিব্য আচৰণৰ অমৃতসম বৃত্তান্ত এৰি গ’ল।

Verse 21

दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम् / मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्

ৰুদ্ৰে নাৰীসমূহক মোহিত কৰা আৰু কেশৱে তেওঁলোকৰ নিজৰ পুত্ৰসকলকো বিভ্ৰান্ত কৰা দেখি, শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকল অত্যন্ত ক্ৰোধিত হ’ল।

Verse 22

अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम् / शेषुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः

তেওঁলোকে কপৰ্দিন দেৱক অতি কঠোৰ বাক্য ক’লে; আৰু আনসকলেও তেওঁৰ মায়াত মোহিত হৈ বিভিন্ন শাপেৰে (তেওঁক) আঘাত কৰিলে।

Verse 23

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे / यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः

শঙ্কৰৰ সন্মুখত তেওঁলোকৰ সকলো তপস্যা নিষ্ফল হ’ল—যেনেকৈ আকাশত থকা তৰাবোৰ সূৰ্যৰ পোহৰত ম্লান হয়।

Verse 24

ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम् / को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः

তপস্যা ভংগ হোৱা সেই বিপ্ৰসকল একেলগে হৈ বৃষভধ্বজ (শিৱ)ৰ ওচৰলৈ গৈ, মোহিত হৈ দেৱেশক সুধিলে—“আপুনি কোন?”

Verse 25

सो ऽब्रवीद् भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः / इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः

তেতিয়া ভগৱান ঈশই ক’লে: 'মই ইয়াত তপস্যা কৰিবলৈ আহিছো। হে উত্তম ব্ৰতধাৰী ঋষিসকল, এতিয়া মই মোৰ পত্নীৰ সৈতে এই স্থানত আপোনালোকৰ সন্মুখত থাকিম।'

Verse 26

तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः / ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर

তেওঁৰ সেই কথা শুনি ভৃগু আদি শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলে ক’লে: 'তপস্বীৰ বস্ত্ৰ ধাৰণ কৰক, পত্নীক ত্যাগ কৰক আৰু তপস্যা কৰক।'

Verse 27

अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः / संप्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम्

তেতিয়া পিনাকধাৰী, নীললোহিত ভগৱান ঈশই জগতৰ যোনি আৰু নিজৰ কাষত থকা জনাৰ্দনক চাই মিচিকিয়া হাঁহি মাৰি ক’লে।

Verse 28

कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः / त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः

'আপোনালোকে যিসকলে নিজেই নিজৰ পত্নীৰ ভৰণ-পোষণত উৎসুক, ধৰ্মজ্ঞ আৰু শান্ত মনৰ হৈও আপোনালোকে কেনেকৈ কৈছে যে মোৰ পত্নী ত্যাগ কৰা উচিত?'

Verse 29

ऋषय ऊचुः व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः / अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति

ঋষিসকলে ক’লে: 'ব্যভিচাৰত লিপ্ত নাৰীক পতিয়ে ত্যাগ কৰা উচিত বুলি কোৱা হয়। আমাৰ মতে, এই সুন্দৰীও তেনেধৰণৰ, সেয়েহে তেওঁ ত্যাগৰ যোগ্য।'

Verse 30

महादेव उवाच न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति / नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन

মহাদেৱে ক’লে—হে বিপ্ৰসকল, সি কেতিয়াও মনতো আনক নাচায়; আৰু মইও তাক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰোঁ।

Verse 31

ऋषय ऊचुः दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम / उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि

ঋষিসকলে ক’লে—হে পুৰুষাধম, ইয়াত তোমাক দুষ্কৰ্মত দেখিয়েই আমি সকলো জানিলোঁ; তুমি মিছা কৈছা, সেয়ে তৎক্ষণাৎ গুচি যা।

Verse 32

एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम् / भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह

এনেকৈ ক’লে মহাদেৱে উত্তৰ দিলে—মই কোৱা কথা সঁচাই; যদি তোমালোকৰ তেনেকৈয়ে বোধ হয়—বুলি কৈ তেওঁ আগবাঢ়িল।

Verse 33

सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनिन्द्रस्य महात्मनः / वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थो परमेश्वरः

তাৰ পাছত পৰমেশ্বৰ ভিক্ষাৰ্থে হৰিণৰ সৈতে মুনিশ্ৰেষ্ঠ বশিষ্ঠৰ পৱিত্ৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল।

Verse 34

दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती / वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम नम्

ভিক্ষা বিচাৰি অহা দেৱক দেখি বশিষ্ঠৰ প্ৰিয় পত্নী অৰুন্ধতী আগবাঢ়ি স্বাগতম জনাই ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 35

प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम् / संप्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः / संधयामास भैषज्यैर्विष्णा वदना सती

সতীয়ে তেওঁৰ পদযুগল নিৰ্মলকৈ ধুই উত্তম আসন অৰ্পণ কৰিলে। তাৰ পাছত দ্বিজসকলৰ আঘাতত শিথিল হোৱা অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ দেখি, বিষ্ণুসম দীপ্ত মুখধাৰিণী সতীয়ে ঔষধ-উপচাৰে সিহঁতক সংধি কৰি সুস্থ কৰিলে।

Verse 36

चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया / को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवानिति / उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम्

তেওঁ মহাপূজা কৰিলে আৰু পত্নীৰ সৈতে বিনয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে—“আপুনি কোন? ক’ৰ পৰা আহিছে? আপোনাৰ আচাৰ কি?” তেতিয়া মহাদেৱে ক’লে—“মই সিদ্ধসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।”

Verse 37

यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा / एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत्

যি শুদ্ধ মণ্ডল সদায় ব্ৰহ্মময় হৈ দীপ্তিমান—সেয়াই মোৰ আৰাধ্য দেৱতা; মই সদায় তাকেই ধাৰণ (ধ্যান) কৰোঁ।

Verse 38

हत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम् / ताडयाञ्चक्रिरे दण्डैर्लोष्टिभिर्मुष्टिभिद्विजाः

সেই কঠোৰ বাক্য কৈ, পতিব্ৰতাক অনুগ্ৰহ কৰি, শ্ৰীমান তাতৰ পৰা গ’ল। তাৰ পাছত দ্বিজসকলে দণ্ড, মাটিৰ ঢেলা আৰু মুষ্টিঘাতে প্ৰহাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 39

दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम् / प्रोचुरेतद् भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते

গিৰীশক নগ্ন অৱস্থাত, বিকৃত লক্ষণসহ বিচৰণ কৰা দেখি তেওঁলোকে ক’লে—“এই দুর্মতি নিজৰ লিঙ্গ উপাৰি পেলাওক!”

Verse 40

तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः / युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते

মহাযোগী শংকৰে তেওঁলোকক ক’লে—“মই সেয়া কৰিম। মোৰ লিঙ্গ সম্পৰ্কে যদি তোমালোকৰ মাজত দ্বেষ জন্মে…”

Verse 41

इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान् भगनेत्रहा / नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च

এইদৰে কৈ ভগবান ভগনেত্ৰহাই তৎক্ষণাৎ তাক উপড়াই পেলালে। সেই মুহূর্ততে তেওঁলোকে ন কেশৱক দেখিলে, ন আন কিবা—কেৱল লিঙ্গহে ৰ’ল।

Verse 42

तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः / न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः / निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः

তেতিয়া লোকসকলক ভয় দেখুওৱা ভয়ংকৰ অপশকুন দেখা দিলে। সহস্ৰকিৰণ সূৰ্য ন জ্বলিল; পৃথিৱী পুনৰ কঁপিল; সকলো গ্ৰহ নিষ্প্ৰভ হ’ল; আৰু মহাসাগৰ ক্ষুব্ধ হৈ উঠিল।

Verse 43

अपश्यच्चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता / कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा

অত্ৰিৰ পতিব্ৰতা পত্নী অনসূয়াই এটা স্বপ্ন দেখিলে; ভয়ত আকুলিত দৃষ্টিৰে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকলক সেয়া ক’লে।

Verse 44

तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायणसहायवान् / भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति

“নিশ্চয় আমাৰ ঘৰসমূহত শিৱক ভিক্ষা মাগি ফুৰা দেখা গৈছে—নিজ তেজে সকলো আলোকিত কৰি, সহচৰ ৰূপে নাৰায়ণক লগত লৈ।”

Verse 45

तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः / सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम्

তেওঁৰ বাক্য শুনি সন্দেহে ভৰা মহর্ষিসকল সকলোৱে একেলগে মহাযোগী, বিশ্বসম্ভৱ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 46

उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः / चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम्

মই সেই সর্বাধিপতি প্ৰভুক বন্দনা কৰোঁ, যাঁক নির্মল যোগীসকল—ব্ৰহ্মজ্ঞানত শ্ৰেষ্ঠ—উপাসনা কৰে; যিনি চতুৰ্বেদমূৰ্তি আৰু সাবিত্ৰী (গায়ত্ৰী) সহিত বিরাজমান।

Verse 47

आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते / प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते

তেওঁ নানাবিধ আশ্চৰ্যৰে অলংকৃত মনোৰম আসনত আসীন আছিল; সহস্ৰ দীপ্তিৰ প্ৰভাৰে পৰিপূৰ্ণ, জ্ঞান-ঐশ্বৰ্য আদি দিৱ্য গুণে সমন্বিত।

Verse 48

विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम् / चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम्

তেওঁ দেহকান্তিত দীপ্তিমান, সুস্থিৰ আৰু সুসংস্থিত, শুভ্ৰ দীপ্ত নয়নযুক্ত; চতুৰ্মুখ, মহাবাহু—ছন্দোময়, অজ আৰু পৰম তত্ত্ব।

Verse 49

विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम् / शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम्

শুভ আৰু প্ৰসন্নমুখ বেদপুৰুষক দেখি, তাই মস্তক নত কৰি ভূমি স্পৰ্শ কৰিলে আৰু এইদৰে সৰ্বেশ্বৰক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 50

तान् प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः / व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम्

তেতিয়া প্ৰসন্নচিত্ত, চতুৰ্মূৰ্তি আৰু চতুৰ্মুখ দেৱ ব্ৰহ্মাই সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলক ক’লে—“আপোনালোকৰ আগমনৰ কাৰণ কি?”

Verse 51

तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः / ज्ञापयाञ्चक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে মস্তকত অঞ্জলি ধৰি, পৰমাত্মস্বরূপ ব্ৰহ্মাক তেওঁৰ বিষয়ে ঘটা সকলো বৃত্তান্ত সম্পূৰ্ণকৈ জনালে।

Verse 52

ऋषय ऊचुः कश्चिद् दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः / भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि

ঋষিসকলে ক’লে—“এজন অতিশয় শোভন পুৰুষ, সৰ্বাঙ্গসুন্দৰী পত্নীৰ সৈতে, পুণ্য দাৰুবনত প্ৰৱেশ কৰিলে; সঁচাকৈয়ে তেওঁ নগ্ন আছিল।”

Verse 53

मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः / कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान्

সেই ঈশ্বৰে নিজৰ ৰূপে নাৰীৰ কুল-গৃহক মোহিত কৰিলে; আৰু কন্যাসকলৰ প্ৰিয় হৈ, তেওঁলোকৰ পুত্ৰসকলকো দূষিত কৰিলে।

Verse 54

अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः / ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गन्तु विनिपातितम्

আমি নানাবিধ শাপ দিছিলোঁ আৰু প্ৰহাৰ কৰিছিলোঁ; আৰু অতিশয় বলেৰে আঘাত কৰি লিঙ্গকো তললৈ পেলাই দিলোঁ।

Verse 55

अन्तर्हितश्च भगवान् सभार्यो लिङ्गमेव च / उत्पाताश्चाभवन् घोराः सर्वभूतभयङ्कराः

তেতিয়া ভগৱান সহধৰ্মিণীৰ সৈতে আৰু সেই লিঙ্গটোও অন্তৰ্হিত হ’ল। তাৰ পাছত সকলো প্ৰাণীক ভয় দেখুওৱা ভয়ংকৰ উৎপাত উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 56

क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम / भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत

হে দেৱ! এই পুৰুষ কোন? হে পুৰুষোত্তম! আমি ভীত। হে অচ্যুত! আমি কেৱল তোমাকেই শৰণ-আশ্ৰয় কৰি প্ৰপন্ন হৈছোঁ।

Verse 57

त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन् यत्किञ्चिदपि चेष्टितम् / अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय

এই জগতত যি কিবা চেষ্টিত আৰু গতি-প্ৰবৃত্তি আছে, সেয়া তুমি একাই জানো। সেয়ে হে বিশ্বেশ্বৰ, অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ৰক্ষা কৰা।

Verse 58

विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः / ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत

মুনিগণৰ নিবেদন শুনি কমলোদ্ভৱ, বিশ্বাত্মা ব্ৰহ্মাই ত্ৰিশূলচিহ্নিত দেৱ শিৱক ধ্যান কৰি, হাত জোৰি ক’লে।

Verse 59

ब्रह्मोवाच हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम् / धिग्बलं धिक् तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হায়! আজি তোমালোকৰ ওপৰত সৰ্ব উদ্দেশ্য নাশ কৰা মহাবিপদ নামিল। ধিক্ বলক! ধিক্ তপস্যাক! ইয়াত তোমালোকৰ বাবে এই সকলো একেবাৰে বৃথা হ’ল।

Verse 60

संप्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम् / उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः

পুণ্য-সংস্কাৰৰ ফলত নিধিসকলৰ মাজত পৰম নিধি লাভ কৰিও, ইয়াত মোহগ্ৰস্ত হৈ তোমালোকে বৃথা আৰু নিষ্ফল আচৰণত লিপ্ত হৈ তাক অৱহেলা কৰিছা।

Verse 61

काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम् / यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

যি নিধিৰ বাবে সদা সাধনাত ৰত যতি-যোগীসকলে নিৰন্তৰ আকাঙ্ক্ষা কৰে, সেই একেই নিধি সঁচাকৈ লাভ কৰিও—হায়—তোমালোকে অৱহেলা কৰিছা।

Verse 62

यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्यत्प्राप्त्यैर्वेदवादिनः / महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

যাৰ প্ৰাপ্তিৰ বাবে বেদবাদীসকলে নানাবিধ যজ্ঞ কৰে, সেই মহানিধি লাভ কৰিও—হায়—তোমালোকে তাক অৱহেলা কৰিছা।

Verse 63

यं समासाद्य देवानैमैश्वर्यमखिलं जगत् / तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम्

যাক লাভ কৰি দেৱতাসকলে সমগ্ৰ জগতৰ ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিছিল, সেই অক্ষয় নিধি-স্বরূপ প্ৰভুক লাভ কৰিও—হায়—তোমালোকে অৱহেলা কৰিছা।

Verse 64

यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम / तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः

সমাপত্তিৰ পৰা জন্ম লোৱা মোৰ এই বিশ্বেশ্বৰত্ব—সেই একেই নিধানক ভাগ্যবঞ্চিতসকলে অৱহেলা কৰে; এই দেখি (মন খেদিত হয়)।

Verse 65

यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् / तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम्

য’ত দিৱ্য ঐশ্বৰ্য সমাহিত আৰু প্ৰতিষ্ঠিত, যি অব্যয়—সেই নিধি লাভ কৰিও, হে ব্ৰাহ্মণ, হায়! তুমি বৃথা কৰ্ম কৰিলা; কাৰণ তাত সত্য শৰণাগতি কৰা নহ’ল।

Verse 66

एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः / न तस्य परमं किञ्चित् पदं समधिगम्यते

এই দেৱেই মহাদেৱ—নিশ্চয় মহেশ্বৰ—এনে জানিব লাগে। তেওঁৰ ওপৰত কোনো পৰম পদ সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ বা বোধগম্য নহয়।

Verse 67

देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः / सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम् / संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः

দেৱতা, ঋষি আৰু পিতৃসকলসহ সকলো দেহধাৰীক—সহস্ৰ যুগ পূৰ্ণ হ’লে যি প্ৰলয় হয়, সেই সময়ত—এই শাশ্বত ভগৱান মহেশ্বৰ কালৰূপ হৈ সকলোকে নিজৰ ভিতৰত সংহাৰ কৰে।

Verse 68

एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा / एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः

তেওঁ একাই নিজৰ স্বতেজে সকলো প্ৰজাক সৃষ্টি কৰে। তেওঁ চক্রধাৰী আৰু বজ্ৰধাৰী; তেওঁৰ বক্ষস্থলত শুভ শ্ৰীৱৎস-চিহ্ন আছে।

Verse 69

योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते / द्वापरे भगवान् कालो धर्मकेतुः कलौ युगे

কৃতযুগত দেৱ ‘যোগী’ বুলি কোৱা হয়, ত্ৰেতাত ‘যজ্ঞ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। দ্বাপৰত ভগৱান ‘কাল’, আৰু কলিযুগত ‘ধৰ্মকেতু’—ধৰ্মৰ ধ্বজা—বুলি কীৰ্তিত।

Verse 70

रुद्रस्य मूर्तयस्तिस्त्रो याभिर्विश्वमिदं ततम् / तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः

ৰুদ্ৰৰ তিনিটা মূৰ্তি আছে, যাৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ বিশ্ব ব্যাপ্ত। তমোগুণত তেওঁ অগ্নি, ৰজোগুণত তেওঁ ব্ৰহ্মা, আৰু সত্ত্বগুণত তেওঁ বিষ্ণু—সেই প্ৰভু।

Verse 71

मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा / यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम्

তেওঁৰ আন এটা ৰূপো স্মৰণ কৰা হয়—দিগ্বাসা, ধ্ৰুৱ, মঙ্গলময় শিৱ। তেওঁ য’ত অৱস্থান কৰে, সেয়াই ব্ৰহ্ম; যোগেৰে সমন্বিত আৰু উপলব্ধ।

Verse 72

या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता / सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः

আৰু তেওঁৰ কাষত থকা পত্নীক আপোনালোকে এইমাত্র দৰ্শন কৰিলে; তেওঁৱেই দেৱ নাৰায়ণ, সনাতন পৰমাত্মা।

Verse 73

तस्मात् सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत् / स एव मोहयेत् कृत्स्नं स एव परमा गतिः

তেওঁৰ পৰাই এই সকলো জন্মে, আৰু তেওঁতেই লয় পায়। তেওঁৱেই সমগ্ৰক মোহিত কৰে, আৰু তেওঁৱেই পৰম গতি—শ্ৰেষ্ঠ আশ্ৰয়।

Verse 74

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् / एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः

সেই পৰম পুৰুষ সহস্ৰশিৰ, সহস্ৰনয়ন আৰু সহস্ৰপদ। তেওঁ একশৃংগ, মহান আত্মা, পুৰাতন হৰি—পবিত্ৰ অষ্টাক্ষৰ মন্ত্রস্বৰূপ।

Verse 75

चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः / एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः

সেই চতুৰ্বেদৰেই স্বৰূপ; সেই চতুৰ্মূর্তি; সেই ত্ৰিমূর্তি আৰু ত্ৰিগুণাতীত পৰমেশ্বৰ। বহু ৰূপে প্ৰকাশ পেলেও তেওঁৰ মূল স্বৰূপ এক—অমেয় আত্মস্বভাৱ। সেয়ে শ্রুতি ঘোষণা কৰে—‘সেই নাৰায়ণ।’

Verse 76

ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः / स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः

ভগৱান ঋতৰ গৰ্ভ; তেওঁয়েই আপঃ (দিব্য জলস্বৰূপ); মায়াতনু ধাৰণ কৰা প্ৰভু ঈশ্বৰ। ধৰ্ম-মোক্ষপৰায়ণ ব্ৰাহ্মণসকলে নানা বৈদিক মন্ত্রেৰে তেওঁৰ স্তৱ কৰে।

Verse 77

संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः / शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्

কল্পান্তত পুৰুষোত্তমে সমগ্ৰ বিশ্ব সংহাৰ কৰি, যোগামৃত পান কৰি সেই পৰম অৱস্থাত শয়ন কৰে—সেয়াই বিষ্ণুৰ পৰম পদ, পৰম ধাম।

Verse 78

न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक् / मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः

সেয়া জন্ম নলয়, মৰে নলয়, বৃদ্ধি নলয়; আৰু সেয়া বিশ্বস্ৰষ্টাও নহয়। বৈদিক ঋষিসকলে তাক ‘অজ’ আৰু ‘অব্যক্ত মূলপ্ৰকৃতি’ বুলি গায়।

Verse 79

ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुरखिलञ्जगत् / अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः

তাৰ পিছত ৰাতি পাৰ হ’লে, সমগ্ৰ জগত সৃষ্টিৰ ইচ্ছাৰে এই মহেশ্বৰে সেই বীজ অজ (ব্ৰহ্মা)ৰ নাভিত নিক্ষেপ কৰে।

Verse 80

तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतो मुखम् / महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम्

মোক সেই মহাত্মা ব্ৰহ্মৰূপে জানিবা—যি বিশ্বতোমুখ (সৰ্বমুখ) ঈশ্বৰ; যি মহান পুৰুষ স্বয়ং এই বিশ্ব, আৰু ‘আপাং গৰ্ভ’—জলসমূহৰ অনুত্তম গৰ্ভ, সৃষ্টিৰ পৰম উৎস।

Verse 81

न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया / देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम्

তেওঁৰ মায়াত মোহিত হৈ তোমালোকে সেই জনকক চিনিব নোৱাৰা—সেই হৰক; যি দেৱদেৱ, মহাদেৱ, আৰু সকলো ভূতৰ ঈশ্বৰ-অধিপতি।

Verse 82

एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान् हरः / विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च

এই দেৱেই মহাদেৱ—অনাদি ভগৱান হৰ। বিষ্ণুৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ তেওঁ সৃষ্টিও কৰে আৰু পৰিবর্তন/লয়ো ঘটায়।

Verse 83

न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम् / स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम

তেওঁৰ বাবে কোনো বাধ্যতামূলক কৰ্ম নাই, আৰু তেওঁৰ ওপৰত একো পৰম নাই। আদিতে তেওঁৱেই বেদ প্ৰদান কৰিছিল—তেওঁ, যাঁৰ দেহ মোৰ যোগমায়া (দিব্য প্ৰকাশশক্তি)।

Verse 84

स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च / तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्

সেই মায়াধিপতি নিজৰ মায়াৰে সকলো সৃষ্টি কৰে আৰু ৰূপান্তৰো ঘটায়। তেওঁকেই মোক্ষৰ উপায় বুলি জানি, ভব (শিৱ)ৰ শৰণ লোৱা উচিত।

Verse 85

इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम् / प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः

ভগৱানৰ উপদেশে মাৰীচি-প্ৰমুখ মুনিসকলে সেই বিভু দেৱ ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰি, গভীৰ দুখত নিমগ্ন হৈ তেওঁক প্ৰশ্ন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 86

मुनय ऊचुः कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम् / ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम्

মুনিসকলে ক’লে—আমি সেই পিনাকধাৰী দেৱ (শিৱ)ক পুনৰ কেনেকৈ দৰ্শন কৰিম? হে বিশ্বদেৱাধীশ, কওক; শৰণ লোৱা সকলৰ ত্ৰাতা আপুনি।

Verse 87

पितामह उवाच यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम् / तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम्

পিতামহ (ব্ৰহ্মা) ক’লে—তোমালোকে ভূমিত পতিত দেখা সেই ঈশ (শিৱ)ৰ লিঙ্গটোক আধাৰ কৰি, তাৰ অনুকৃতিত এক অনুত্তম লিঙ্গ নিৰ্মাণ কৰা…

Verse 88

पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः / वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः

পত্নীসহ আৰু পুত্ৰসহ আদৰে পূজা কৰা; আৰু ব্ৰহ্মচাৰীসকলে নানাবিধ বৈদিক নিয়ম-ৱ্ৰত অনুসাৰেই আচৰণ কৰক।

Verse 89

संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैरृग्यजुः सामसंभवैः / तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्

ঋগ্-যজুঃ-সামৰ পৰা উদ্ভূত শাঙ্কৰ মন্ত্ৰে বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰি, তেওঁলোকে পৰম তপস্যা অৱলম্বন কৰিলে আৰু ৰুদ্ৰ-স্তুতিৰূপে শতৰুদ্ৰীয় পাঠ কৰিলে।

Verse 90

समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः / सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ

চিত্ত সংযত কৰি, পুত্ৰ আৰু বান্ধৱ-বান্ধৱীসহ শূলপাণি প্ৰভুৰ পূজা কৰা। তোমালোক সকলোৱে কৰযোৰ কৰি তেওঁৰ শৰণ লোৱা।

Verse 91

ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः / यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति

তাৰ পাছত তোমালোকে দেৱেশ্বৰক দৰ্শন কৰিবা—অসংযত অন্তঃকৰণৰ লোকৰ বাবে যিজন দুৰ্দৰ্শ। যাঁৰ দৰ্শনত সকলো অজ্ঞান আৰু অধৰ্ম নাশ হয়।

Verse 92

ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम् / जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः

তাৰ পাছত বৰদ, অপাৰ তেজস্বী ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰি, তেওঁলোকে আনন্দিত মনে পুনৰ দেৱদাৰুবনলৈ গ’ল।

Verse 93

आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा / अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः

ব্ৰহ্মাই যিদৰে কৈছিল তেনেদৰে তেওঁলোকে আৰাধনা আৰম্ভ কৰিলে; পৰম দেৱক এতিয়াও নাজানিলেও তেওঁলোকে আসক্তিহীন আৰু ঈৰ্ষাহীন আছিল।

Verse 94

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च / नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च

বিভিন্ন নিৰ্জন স্থণ্ডিলত, পৰ্বতৰ গুহাত, আৰু নদীৰ শুভ একান্ত বালুচৰত (বাস কৰি ধ্যান-সাধনা কৰা উচিত)।

Verse 95

शैवालभोजनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः / केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः

কিছুমান তপস্বী শৈৱালকেই আহাৰ কৰে, কিছুমান পানীৰ ভিতৰতেই শয়ন কৰে; কিছুমান খোলা আকাশৰ তলত থাকে, আৰু কিছুমান মহাপদাঙ্গুষ্ঠৰ আগত ভাৰসাম্য ৰাখি থিয় হৈ থাকে।

Verse 96

दन्तो ऽलूखलिनस्त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे / शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः

কিছুমান কেৱল দাঁতেৰে চোবাই জীৱনধাৰণ কৰে, কিছুমান উখলীত কুটি; আৰু কিছুমান পাথৰে পিহে। কিছুমান শাক-পাতে খায়, কিছুমান ভালদৰে ধুই আহাৰ কৰে, আৰু কিছুমান সূৰ্যকিৰণকেই পান কৰি কঠোৰ তপস্যা কৰে।

Verse 97

वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे / कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्

কিছুমান গছৰ মূলত বাস কৰে, আৰু কিছুমান উন্মুক্ত শিলাকেই শয্যা কৰে; তেওঁলোকে তপস্যাৰে কাল কটাই মহেশ্বৰ (শিৱ)ক পূজা কৰে।

Verse 98

ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः / चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः

তাৰ পাছত তেওঁলোকক প্ৰসাদ দান কৰিবলৈ, শৰণাগতসকলৰ আৰ্তি হৰণ কৰা হৰে তেওঁলোকৰ বুদ্ধি জাগ্ৰত কৰিলে; বৃষধ্বজ ভগৱানে বিবেকবুদ্ধি প্ৰবোধিত কৰিলে।

Verse 99

देवः कृतयुगे ह्यस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे / देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः

এই কৃতযুগত প্ৰসন্ন পৰমেশ্বৰ দেৱ হিমৱতৰ শুভ শৃংগত আহি দেবদাৰুবনত উপস্থিত হ’ল।

Verse 100

भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः / उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः

তেওঁৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ভস্মলিপ্ত হৈ ধূসৰ হৈছিল; তেওঁ নগ্ন, আৰু বাহ্যলক্ষণো বিচিত্ৰ তপস্বী-ৰূপৰ আছিল। হাতে উল্মুক (অগ্নিশলাকা) ধৰি, ৰক্ত-পিঙ্গল নয়নে তেওঁ ভয়ংকৰ বৈৰাগীৰ দৰে প্ৰকাশিত হৈছিল।

Verse 101

क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः / क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः

কেতিয়াবা তেওঁ ৰৌদ্ৰভাৱে হাঁহে, কেতিয়াবা বিস্ময়ত গায়। কেতিয়াবা শৃঙ্গাৰভাৱে নাচে, আৰু কেতিয়াবা বাৰে বাৰে কান্দি উঠে।

Verse 102

आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः / मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः

আশ্ৰমলৈ আহি তেওঁ বাৰে বাৰে ভিক্ষা যাচনা কৰিলে। নিজৰেই স্বৰূপ মায়াৰে ধৰি সেই দেৱতা সেই অৰণ্যলৈ আহিল।

Verse 103

कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वेदेवः पिनाकधृक् / सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता

পিনাকধাৰী শিৱ—যি তাত পাৰ্শ্বদেৱ নামে প্ৰসিদ্ধ—গিৰিসুতা গৌৰীক প্ৰকাশ কৰিলে। আৰু সেই দেৱেশী দেৱীয়েও পূৰ্ববৎ দেবদাৰুবনলৈ গ’ল।

Verse 104

दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम् / प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम्

দেৱীৰ সৈতে কপৰ্দিন (শিৱ) দেৱ আহি পোৱা দেখি তেওঁলোকে মস্তক ভূমিত থৈ প্ৰণাম কৰিলে, আৰু এইদৰে দেৱসকলৰ ঈশ্বৰক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 105

वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः / अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम्

বিবিধ বৈদিক মন্ত্ৰ আৰু শুভ মাহেশ্বৰ সূক্তেৰে, আৰু আন কিছুমানে অথৰ্বশিৰস্‌সহ ৰুদ্ৰাদি মন্ত্ৰ আৰু ব্ৰহ্মসূক্তৰ দ্বাৰা ভব (শিৱ)ক আৰাধনা কৰিলে।

Verse 106

नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः / त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे

দেৱাদিদেৱ মহাদেৱক নমস্কাৰ; হে ত্ৰ্যম্বক, শ্ৰেষ্ঠ ত্ৰিশূলধাৰী, আপোনাক প্ৰণাম।

Verse 107

नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने / सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने

হে দিগ্বাস (আকাশবস্ত্ৰধাৰী), হে বিস্ময়কৰ পিনাকধাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ; যাঁৰ দেহৰ আগত সকলোৱে নত হয়, কিন্তু যাঁৰ আত্মা কাৰো আগত নত নহয়—তাঁক প্ৰণাম।

Verse 108

अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च / नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे

হে অন্তকান্তক (মৃত্যুনাশক) আৰু সৰ্বসংহাৰক, আপোনাক নমস্কাৰ; নৃত্যশীলক নমো, ভৈৰৱৰূপধাৰীক নমো।

Verse 109

नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः / नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च

নর-নাৰী উভয় দেহধাৰী, যোগীসকলৰ গুৰু—তাঁক নমস্কাৰ; দান্ত, শান্ত, তপস্বী হৰক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম।

Verse 110

विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे / नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः

ভয়ংকৰ ৰুদ্ৰক নমস্কাৰ; হে কৃত্তিবাস (চৰ্মবস্ত্ৰধাৰী) তোমাক প্ৰণাম। হে দহনশীল অগ্নিৰূপ, তোমাক নমস্কাৰ; হে নীলকণ্ঠ, পুনঃ পুনঃ তোমাক নমঃ।

Verse 111

अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः / नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च

অঘোৰ আৰু ঘোৰ—দুয়ো ৰূপধাৰী বামদেৱক নিশ্চয় নমস্কাৰ। লগতে কানকমালাকো নমস্কাৰ—যি দেৱীৰ প্ৰিয় আৰু তেওঁক আনন্দ দান কৰে।

Verse 112

गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने / नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः

যাঁৰ ওপৰত গংগাজলধাৰা অৱতৰে, সেই পৰমেষ্ঠী শম্ভুক নমস্কাৰ। যোগাধিপতিক নমস্কাৰ; ব্ৰহ্মাধিপতিক নমস্কাৰ।

Verse 113

प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने / नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे

প্ৰাণস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ; ভস্মলেপন কৰা অঙ্গধাৰী প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ। ঘনবাহন (মেঘবাহন) ক নমস্কাৰ; দংষ্ট্ৰিধাৰী, যাঁৰ বীজ অগ্নিতেজ, তাঁক নমস্কাৰ।

Verse 114

ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे / आगतिं ते न जनीमो गतिं नैव च नैव च / विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते

ব্ৰহ্মাৰ শিৰ হৰণকাৰী, কালৰূপ প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ। তোমাৰ আগমন আমি নাজানো, গমনো নাজানো—কেতিয়াও নহয়। হে বিশ্বেশ্বৰ, হে মহাদেৱ—তুমি যি, সেয়াই; তোমাক নমোস্তು।

Verse 115

नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम् / कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः

প্ৰমথসকলৰ নাথ, শুভ সম্পদৰ দাতা, আপোনাক নমস্কাৰ। কপালহস্তধাৰী, আপোনাক নমো নমঃ; হে পৰম বৰদ, কৃপাময়! কনকলিঙ্গক নমঃ; বাৰিলিঙ্গৰূপ আপোনাক নমঃ।

Verse 116

नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः / नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च / किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः

অগ্নি-সূৰ্যলিঙ্গৰূপ আপোনাক নমঃ; জ্ঞানলিঙ্গৰূপ আপোনাক নমঃ। ভুজংগহাৰধাৰী আৰু কৰ্ণিকাৰ পুষ্পপ্ৰিয় আপোনাক নমস্কাৰ। কিৰীটধাৰী, কুণ্ডলধাৰী—কালৰো কাল, আপোনাক নমঃ।

Verse 117

वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन / क्षम्यतां यत्कृतं मोहात् त्वमेव शरणं हि नः

হে বামদেৱ, হে মহেশান, হে দেবদেৱ, হে ত্ৰিলোচন! মোহবশত যি কিছু কৰা হৈছে, সেয়া ক্ষমা কৰক। আপুনিয়েই সঁচাকৈ আমাৰ শৰণ।

Verse 118

चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च / ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर

হে শংকৰ! আপোনাৰ লীলা বিচিত্ৰ, গুহ্য আৰু অতি গহন; ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতাৰ বাবেও আপুনি দুৰ্বিজ্ঞেয়।

Verse 119

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत्किञ्चित्कुरुते नरः / तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया

অজ্ঞানে হওক বা জ্ঞানে—মানুহে যি কিছু কৰে, সেয়া সকলো ভগৱানে নিজৰ যোগমায়াশক্তিৰে সম্পন্ন কৰায়।

Verse 120

एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना / ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा

এইদৰে মহাদেৱক স্তৱ কৰি, অন্তৰাত্মা আনন্দেৰে ভৰি তেওঁলোকে গিৰীশক প্ৰণাম কৰি ক’লে—“হে প্ৰভু, পূৰ্বৰ দৰে আমাক আপোনাৰ দৰ্শন দিয়া।”

Verse 121

तेषां संस्तवमाकर्ण्य सोमः मोमविभूषणः / स्वमेव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः

তেওঁলোকৰ স্তৱ শুনি, চন্দ্ৰকলাক মাউলি-ভূষণ কৰি ধৰা শংকৰে তেওঁলোকক নিজৰ পৰম স্বৰূপ দৰ্শন কৰালে।

Verse 122

तं ते दृष्ट्वाथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम् / यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुर्हृष्टमानसाः

তাৰ পাছত দেৱীৰ সৈতে পিনাকধাৰী গিৰীশক দেখি, পূৰ্বৰ দৰে থিয় হৈ থকা সেই ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকলে আনন্দিত মনে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 123

ततस्ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम् / भृग्वङ्गिरोवसिष्ठास्तु विश्वामित्रस्तथैव च

তাৰ পাছত সেই সকলো মুনিয়ে মহেশ্বৰক স্তৱ কৰিলে—ভৃগু, অঙ্গিৰস, বশিষ্ঠ আৰু তদ্ৰূপ বিশ্বামিত্ৰও।

Verse 124

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / मरीचिः कश्यपश्चापि संवर्तश्च महातपाः / प्रणम्य देवदेवेशमिदं वचनमब्रुवन्

গৌতম, অত্রি, সুকেশ, পুলস্ত্য, পুলহ, ক্রতু, মৰীচি, কশ্যপ আৰু সংৱৰ্ত—এই মহাতপস্বীসকলে দেৱদেৱেশক প্ৰণাম কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 125

कथं त्वां देवदेवेश कर्मयोगेन वा प्रभो / ज्ञानेन वाथ योगेन पूजयामः सदैव हि

হে দেৱদেৱেশ, পৰম প্ৰভু! আমি আপোনাক সদায় কেনেকৈ পূজা কৰিম—কৰ্মযোগে, জ্ঞানে, নে যোগে?

Verse 126

केन वा देवमार्गेण संपूज्यो भगवानिह / किं तत् सेव्यमसेव्यं वा सर्वमेतद् ब्रवीहि नः

ইয়াত ভগৱানক কোন দেৱমাৰ্গে সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰিব লাগে? কি সেৱ্য আৰু কি অসেৱ্য—সকলো আমাক কওক।

Verse 127

देवदेव उवाच एतद् वः संप्रवक्ष्यामि गूढं गहनमुत्तमम् / ब्रह्मणे कथितं पूर्वमादावेव महर्षयः

দেৱদেৱে ক’লে—হে মহর্ষিসকল! আদিতে পূৰ্বে ব্ৰহ্মাক কোৱা, গূঢ় আৰু গহন এই পৰমোত্তম উপদেশ মই এতিয়া তোমালোকক ক’ম।

Verse 128

सांख्ययोगो द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम् / योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्तिदम्

সাংখ্য আৰু যোগ—দেহধাৰীসকলৰ সাধন হিচাপে এই দুয়ো দ্বিবিধ বুলি জানিব লাগে; কিন্তু যোগসহিত সাংখ্যই পুৰুষক বিমুক্তি দিয়ে।

Verse 129

न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः / ज्ञानं तु केवलं सम्यगपवर्गफलप्रदम्

কেৱল যোগে পৰম পুৰুষ দৰ্শন নহয়; কিন্তু সম্যকভাৱে স্থিৰ শুদ্ধ জ্ঞানেই অপবৰ্গ-ৰূপ মুক্তিফল প্ৰদান কৰে।

Verse 130

भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये / विहाय सांख्यं विमलमकुर्वन्त परिश्रमम्

মোক্ষৰ বাবে তোমালোকে কেৱল যোগৰ আশ্ৰয় লৈছা; নিৰ্মল নিৰঞ্জন সাংখ্য ত্যাগ কৰি কেৱল পৰিশ্ৰমেই কৰিলা।

Verse 131

एतस्मात् कारणाद् विप्रानृणां केवलधर्मिणाम् / आगतो ऽहमिमं देशं ज्ञापयन् मोहसंभवम्

এই কাৰণতেই, হে বিপ্ৰসকল—কেৱল ধৰ্মনিষ্ঠ জনসকল—মোহৰ উদ্ভৱ জনাবলৈ মই এই দেশলৈ আহিছোঁ।

Verse 132

तस्माद् भवद्भिर्विमलं ज्ञानं कैवल्यसाधनम् / ज्ञातव्यं हि प्रयत्नेन श्रोतव्यं दृश्यमेव च

সেয়ে তোমালোকে নিৰ্মল জ্ঞান—কৈবল্যৰ সাধন—প্ৰচেষ্টাৰে জানিব লাগে; ই শ্ৰৱণৰে শিকিবলগীয়া আৰু স্বানুভৱে প্ৰত্যক্ষ দৰ্শনীয়ো।

Verse 133

एकः सर्वत्रगो ह्यात्मा केवलश्चितिमात्रकः / आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यादेतत् सांख्यदर्शनम्

আত্মা এক, সৰ্বব্যাপী আৰু একাকী—কেৱল চৈতন্যমাত্ৰ; সি আনন্দময়, নিৰ্মল আৰু নিত্য—এয়াই সাংখ্যদৰ্শন।

Verse 134

एतदेव परं ज्ञानमेष मोक्षो ऽत्र गीयते / एतत् कैवल्यममलं ब्रह्मभावश्च वर्णितः

এইয়াই পৰম জ্ঞান; এইয়াই ইয়াত মোক্ষ বুলি গীত হৈছে। এইয়াই অমল কৈবল্য, আৰু ইয়াকেই ব্ৰহ্মভাব বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 135

आश्रित्य चैतत् परमं तन्निष्ठास्तत्परायणाः / पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वमीश्वरम्

এই পৰম তত্ত্বৰ আশ্ৰয় লৈ, তাত স্থিত আৰু তাতেই পৰায়ণ মহাত্মা যতি সকলে মোক—সমগ্ৰ বিশ্বব্যাপী আৰু নিয়ন্তা ঈশ্বৰক—দৰ্শন কৰে।

Verse 136

एतत् तत् परमं ज्ञानं केवलं सन्निरञ्जनम् / अहं हि वेद्यो भगवान् मम मूर्तिरियं शिवा

এইয়েই পৰম জ্ঞান—একমাত্ৰ, শুদ্ধ আৰু নিৰঞ্জন। জ্ঞেয় ভগৱান মই-ই; আৰু এই শিৱা মোৰেই মূৰ্তি (প্ৰকাশিত ৰূপ)।

Verse 137

बहूनि साधनानीह सिद्धये कथितानि तु / तेषामभ्यधिकं ज्ञानं मामकं द्विजपुङ्गवाः

সিদ্ধিৰ বাবে ইয়াত বহু সাধন কোৱা হৈছে; কিন্তু হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সেই সকলোতকৈও শ্ৰেষ্ঠ মোৰ এই জ্ঞান।

Verse 138

ज्ञानयोगरताः शान्ता मामेव शरणं गताः / ये हि मां भस्मनिरता ध्यायन्ति सततं हृदि

যিসকল জ্ঞানযোগত ৰত, শান্ত আৰু কেৱল মোৰ শৰণাগত—যিসকল ভস্মধাৰণত নিবিষ্ট হৈ হৃদয়ত নিৰন্তৰ মোৰ ধ্যান কৰে।

Verse 139

मद्भक्तिपरमा नित्यं यतयः क्षीणकल्मषाः / नाशयाम्यचिरात् तेषां घोरं संसारसागरम्

যিসকল যতি নিত্য মোৰ ভক্তিত পৰায়ণ আৰু যিসকলৰ কল্মষ ক্ষয় হৈছে—তেওঁলোকৰ বাবে মই অচিৰেই এই ভয়ংকৰ সংসাৰ-সাগৰ নাশ কৰোঁ।

Verse 140

प्रशान्तः संयतमना भस्मोद्धूलितविग्रहः / ब्रह्मचर्यरतो नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत्

প্ৰশান্ত আৰু সংযতচিত্ত হৈ, দেহত পবিত্ৰ ভস্ম লেপন কৰে। ব্ৰহ্মচৰ্যত ৰত, নগ্ন—অৰ্থাৎ আসক্তিহীন—হৈ পাশুপত ব্ৰত আচৰণ কৰিব।

Verse 141

निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम् / गुह्याद् गुह्यतमं सूक्ष्मं वेदसारं विमुक्तये

এই পৰম পাশুপত ব্ৰত মই নিজেই প্ৰাচীন কালত স্থাপন কৰিছিলোঁ—গুপ্তৰো অতি গুপ্ত, অন্তৰ্মাৰ্গত সূক্ষ্ম, বেদসাৰ, আৰু বিমুক্তিৰ বাবে।

Verse 142

यद् वा कौपीनवसनः स्याद् वैकवसनो मुनिः / वेदाभ्यासरतो विद्वान् ध्यायेत् पशुपतिं शिवम्

অথবা কৌপীন পৰিধান কৰা হ’ব, নতুবা একবস্ত্ৰধাৰী মুনি হ’ব; বেদাভ্যাসত ৰত বিদ্বানে পশুপতি শিৱৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 143

एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः / भस्मच्छन्नैर्हि सततं निष्कामैरिति विश्रुतिः

এই পাশুপত যোগ; মুক্তি কামনাকাৰীসকলে ভক্তিভাৱে ইয়াক সাধন কৰিব লাগে। পৰম্পৰা কয়—ভস্মধাৰী আৰু নিষ্কাম সাধকে ইয়াক সদায় পালন কৰিব।

Verse 144

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः / बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः

ৰাগ, ভয় আৰু ক্ৰোধৰ পৰা মুক্ত—মইতেই তন্ময় হৈ মোৰ শৰণ লোৱা—অনেকে এই যোগে পবিত্ৰ হৈ মোৰ ভাব, অৰ্থাৎ মোৰ স্বৰূপ-অৱস্থা, লাভ কৰিছে।

Verse 145

अन्यानि चैव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन् मोहनानितु / वेदवादविरुद्धानि मयैव कथितानि तु

এই জগতত আন আন শাস্ত্ৰো আছে, যিবোৰ মোহজনক আৰু বেদবাদৰ বিৰোধী; তথাপি সেয়াও কেৱল মোৰ দ্বাৰাই কোৱা হৈছে।

Verse 146

वामं पाशुपतं सोमं लाकुलं चैव भैरवम् / असेव्यमेतत् कथितं वेदवाह्यं तथेतरम्

বাম, পাশুপত, সৌম, লাকুল আৰু ভৈৰৱ—এই পথসমূহ বেদবাহ্য আৰু যথোচিত বৈদিক আচাৰৰ বিৰোধী হোৱাত অনুসৰণ-অযোগ্য বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 147

वेदमुर्तिरहं विप्रा नान्यशास्त्रार्थवेदिभिः / ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदं सनातनम्

হে বিপ্ৰসকল, মই বেদমূৰ্তি। যিসকলে কেৱল আন শাস্ত্ৰৰ অৰ্থ জানে, তেওঁলোকে মোৰ স্বৰূপ নাজানে; সনাতন বেদ ত্যাগ কৰি ত’ কেতিয়াও নহয়।

Verse 148

स्थापयध्वमिदं मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम् / अचिरादैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति न संशयः

এই পথ স্থাপন কৰা আৰু মহেশ্বৰক পূজা কৰা। অচিৰেই ঈশ্বৰপ্ৰদত্ত জ্ঞান উদয় হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 149

मयि भक्तिश्च विपुला भवतामस्तु सत्तमाः / ध्यातमात्रो हि सान्निध्यं दास्यामि मुनिसत्तमाः

হে সত্তমসকল, তোমালোকৰ মাজত মোৰ প্ৰতি বিপুল ভক্তি হওক। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, কেৱল স্মৰণ-ধ্যানমাত্ৰেই মই তোমালোকক মোৰ সান্নিধ্য দিম।

Verse 150

इत्युक्त्वा भगवान् सोमस्तत्रैवान्तरधीयत / तो ऽपि दारुवने तस्मिन् पूजयन्ति स्म शङ्करम् / ब्रह्मचर्यरताः शान्ता ज्ञानयोगपरायणाः

এইদৰে কৈ ভগৱান সোম তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। আৰু তেওঁলোকেও সেই দাৰুবনত শংকৰক পূজা কৰি থাকিল—ব্ৰহ্মচৰ্যৰত, শান্তচিত্ত, আৰু জ্ঞানযোগত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ।

Verse 151

समेत्य ते महात्मानो मुनयो ब्रह्मवादिनः / वितेनिरे बहून् वादान्नध्यात्मज्ञानसंश्रयान्

একেলগে সমবেত হৈ সেই মহাত্মা মুনিসকল—ব্ৰহ্মবাদী—অধ্যাত্মজ্ঞানক আশ্ৰয় কৰি বহু তৰ্ক-চৰ্চা বিস্তাৰ কৰিলে।

Verse 152

किमस्य जगतो मूलमात्मा चास्माकमेव हि / को ऽपि स्यात् सर्वभावानां हेतुरीश्वर एव च

এই জগতৰ মূল কি? আৰু আত্মা সঁচাকৈ আমাৰেই নে? সকলো ভাব-অৱস্থাৰ কাৰণ কোন? সেয়া একমাত্ৰ ঈশ্বৰেই।

Verse 153

इत्येवं मन्यमानानां ध्यानमार्गावलम्बिनाम् / आविरासीन्महादेवी देवी गिरिवरात्मजा

ধ্যানমাৰ্গ অৱলম্বন কৰা তেওঁলোকে এইদৰে ভাবি থাকোঁতেই মহাদেৱী—শ্ৰেষ্ঠ গিৰিৰ কন্যা—তেওঁলোকৰ আগত আবিৰ্ভূত হ’ল।

Verse 154

कोटिसूर्यप्रतीकाशा ज्वालामालासमावृता / स्वभाभिर्विमलाभिस्तु पूरयन्ती नभस्तलम्

তেওঁ কোটি সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিময়, জ্বালামালাৰে আৱৃত; আৰু নিজৰ নিৰ্মল প্ৰভাৰে আকাশমণ্ডল সম্পূৰ্ণ ভৰি তুলিছিল।

Verse 155

तामन्वपश्यन् गिरिजाममेयां ज्वालासहस्रान्तरसन्निविष्टाम् / प्रणेमुरेकामखिलेशपत्नीं जानन्ति ते तत् परमस्य बीजम्

সহস্ৰ জ্বালাৰ মাজত অধিষ্ঠিতা সেই অপৰিমেয় গিৰিজাক দেখি তেওঁলোকে অখিলেশ্বৰাৰ একমাত্ৰ পত্নীক প্ৰণাম কৰিলে। যিসকলে তত্ত্ব জানে, তেওঁলোকে তাতেই পৰমৰ পৰম বীজ চিনে।

Verse 156

असमाकमेषा परमेशपत्नी गतिस्तथात्मा गगनाभिधाना / पश्यन्त्यथात्मानमिदं च कृत्स्नं तस्यामथैते मुनयश्च विप्राः

তেওঁৱেই আমাৰ পৰম গতি—পৰমেশ্বৰাৰ পত্নী—‘গগনা’ নামে খ্যাত, আৰু তেওঁৱেই আত্মা। তেওঁৰ মাজতেই এই মুনি আৰু বিপ্ৰসকলে আত্মাক আৰু সমগ্ৰ জগতক সম্পূৰ্ণৰূপে দেখে।

Verse 157

निरीक्षितास्ते परमेशपत्न्या तदन्तरे देवमशेषहेतुम् / पश्यन्ति शंभुं कविमीशितारं रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम्

পৰমেশ্বৰাৰ পত্নীৰ দৃষ্টিৰ মাজতেই, সেই অন্তৰালত তেওঁলোকে সকলো কাৰণৰ কাৰণ সেই দেৱক দেখিলে—শম্ভু, কবি-ঋষি আৰু অধীশ্বৰ; ৰুদ্ৰ, মহান, আদ্য পুৰুষ, পুৰাণ।

Verse 158

आलोक्य देवीमथ देवमीशं प्रणेमुरानन्दमवापुरग्र्यम् / ज्ञानं तदैशं भगवत्प्रसादा- दाविर्बभौ जन्मविनाशहेतु

দেৱী আৰু ঈশ্বৰ দেৱক দেখি তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰি পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে। তাৰ পিছত ভগৱানৰ কৃপাৰে ঐশ্বৰ্য জ্ঞান প্ৰকাশ পালে—যি পুনর্জন্ম বিনাশৰ হেতু।

Verse 159

इयं हि सा जगतो योनिरेका सर्वात्मिका सर्वनियामिका च / माहेश्वरीशक्तिरनादिसिद्धा व्योमाभिधाना दिवि राजतीव

তেওঁৱেই জগতৰ একমাত্ৰ যোনি—সৰ্বাত্মিকা আৰু সৰ্বনিয়ামিকা। এই অনাদি-সিদ্ধ মাহেশ্বৰী শক্তি ‘ব্যোমা’ নামে খ্যাত, যেন দিৱ্যলোকত ৰাজাসনত অধিষ্ঠিতা হৈ দীপ্তিময়।

Verse 160

अस्या महत्परमेष्ठी परस्ता- न्महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः / चकार विश्वं परशक्तिनिष्ठां मायामथारुह्य स देवदेवः

এই মহৎ আৰু পৰমেষ্ঠীকো অতিক্ৰম কৰি পৰেও একমাত্ৰ মহেশ্বৰ—শিৱ, সেই ৰুদ্ৰ—অৱস্থিত। পৰাশক্তিত নিৱিষ্ট মায়াত আৰূঢ় হৈ সেই দেৱদেৱে বিশ্ব সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 161

एको देवः सर्वभूतेषु गूढो मायी रुद्रः सकलो निष्कलश्च / स एव देवी न च तद्विभिन्न- मेतज्ज्ञात्वा ह्यमृतत्वं व्रजन्ति

এজনাই দেৱ সকলো ভূতত গূঢ়—মায়াধাৰী ৰুদ্ৰ, সগুণো নিৰ্গুণো। তেওঁয়েই দেৱী (শক্তি), আৰু তাতকৈ ভিন্ন নহয়। এই সত্য জানিলে অমৃতত্ব লাভ হয়।

Verse 162

अन्तर्हितो ऽभूद् भगवानथेशो देव्या भर्गः सह देवादिदेवः / आराधयन्ति स्म तमेव देवं वनौकसस्ते पुनरेव रुद्रम्

তেতিয়া ভগৱান ঈশ—দীপ্তিমান ভৰ্গ, দেৱাদিদেৱ—দেৱীৰ সৈতে অন্তৰ্হিত হ’ল। তাৰ পিছত বনবাসীসকলে পুনৰ সেই একে দেৱ ৰুদ্ৰকেই আৰাধনা কৰিলে।

Verse 163

एतद् वः कथितं सर्वं देवदेवविचेष्टितम् / देवदारुवने पूर्वं पुराणे यन्मया श्रुतम्

দেৱদেৱৰ এই সকলো বিচিত্ৰ লীলা মই তোমালোকক ক’লোঁ; দেৱদাৰুবনৰ প্ৰসঙ্গত পুৰাণত পূৰ্বে মই যি শুনিছিলোঁ সেয়াই।

Verse 164

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं मुच्यते सर्वपातकैः / श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् स याति परमां गतिम्

যিয়ে নিত্য ইয়াক পঢ়ে বা শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; আৰু যিয়ে শান্ত দ্বিজসকলক ইয়াক শুনুৱায়, সি পৰম গতি লাভ কৰে।