Adhyaya 36
Tīrtha-Māhātmya: Mahālaya, Kedāra, Rivers and Fords, and Devadāru Forest (Akṣaya-Karma Doctrine)
পূৰ্ব অধ্যায়ৰ অন্তত সূতে তীৰ্থ-মাহাত্ম্যৰ বৰ্ণনা আগবঢ়ায়। মহালয়ক মহাদেৱৰ অতি গোপন পবিত্ৰ ধাম বুলি কোৱা হয়, য’ত ৰুদ্ৰৰ পদচিহ্ন সন্দেহকাৰীৰ বাবে প্ৰমাণচিহ্ন। তাৰ পিছত কেদাৰ, প্লক্ষাৱতৰণ, কনখল, মহাতীৰ্থ, শ্ৰীপৰ্বত, গোদাৱৰী, কাবেৰী আদি বহু ঘাট-তীৰ্থ ক্ৰমে বৰ্ণিত; স্নান, তৰ্পণ, শ্ৰাদ্ধ, দান, হোম, জপ আদি কৰ্ম আৰু তাৰ ফল—পাপক্ষয়, স্বৰ্গ, ব্ৰহ্মলোক, শ্বেতদ্বীপ, ৰুদ্ৰসান্নিধ্য, যোগসিদ্ধি, অক্ষয় পুণ্য—উল্লেখ কৰা হৈছে। শুচি, সংযমী, নিৰ্লোভ আৰু ব্ৰহ্মচৰ্যত স্থিত সাধকেই তীৰ্থফল পায় বুলি নীতিগত শর্ত স্পষ্ট। শেষত দেবদাৰু বনত মহাদেৱে বৰ দিয়ে—চিৰপবিত্ৰতা, উপাসকসকলৰ গণপত্য-ভাব, আৰু তাত মৃত্যু হ’লে পুনর্জন্মমুক্তি; তীৰ্থস্মৰণেও পাপ নাশ হয়। উপসংহাৰত কোৱা হয়—য’ত শিৱ বা বিষ্ণু আছে, তাত গঙ্গা আৰু সকলো তীৰ্থ উপস্থিত—শৈৱ-वैষ্ণৱ সমন্বয় প্ৰতিষ্ঠা কৰি।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच इदनमन्यते परं स्थानं गुह्याद् गुह्यतमं महत् / महादेवस्य देवस्य महालयमिति श्रुतम्
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উপৰিভাগত পঁয়ত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। সূতে ক’লে—ইয়াক পৰম স্থান বুলি মানে, গুহ্যতকৈও অধিক গুহ্যতম আৰু মহান; পৰম্পৰাত ই দেব মহাদেৱৰ ‘মহালয়’ বুলি শ্ৰুত।
Verse 2
तत्र देवादिदेवेन रुद्रेण त्रिपुरारिणा / शिलातले पदं न्यस्तं नास्तिकानां निदर्शनम्
তাত দেবাদিদেৱ ত্ৰিপুৰাৰী ৰুদ্ৰে শিলাতলত নিজ পদচিহ্ন স্থাপন কৰিলে—নাস্তিকসকলৰ বাবে স্পষ্ট নিদৰ্শনস্বৰূপে।
Verse 3
तत्र पुशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / उपासते महादेवं वेदाध्ययनतत्पराः
তাত শান্ত পাশুপত ভক্তসকল—যাঁহাদের দেহ পবিত্ৰ ভস্মে ধূলিধূসর—বেদাধ্যয়নত তৎপৰ হৈ মহাদেৱৰ উপাসনা কৰে।
Verse 4
स्नात्वा तत्र पदं शार्वं दृष्ट्वा भक्तिपुरः सरम् / नमस्कृत्वाथ शिरसा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
তাত স্নান কৰি, শাৰ্বৰ পবিত্ৰ পদচিহ্ন আৰু ভক্তিপুৰৰ সন্মুখস্থ সৰোবৰ দৰ্শন কৰি, মস্তক নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে ৰুদ্ৰ-সান্নিধ্য লাভ হয়।
Verse 5
अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं शंभोर्महात्मनः / केदारमिति विख्यातं सिद्धानामालयं शुभम्
আৰু এটা কথা—দেৱদেৱ মহাত্মা শম্ভুৰ এক পবিত্ৰ স্থান আছে; সেয়া ‘কেদাৰ’ নামে বিখ্যাত, সিদ্ধসকলৰ শুভ আলয়।
Verse 6
तत्र स्नात्वा महादेवमभ्यर्च्य वृषकेतनम् / पीत्वा चैवोदकं शुद्धं गाणपत्यमवाप्नुयात्
তাত স্নান কৰি, বৃষকেতন (বৃষধ্বজ) মহাদেৱক অভ্যৰ্চনা কৰি, সেই শুদ্ধ জল পান কৰিলে গাণপত্য পদ লাভ হয়।
Verse 7
श्राद्धदानादिकं कृत्वा ह्यक्ष्यं लभते फलम् / द्विजातिप्रवरैर्जुष्टं योगिभिर्यतमानसैः
শ্ৰাদ্ধ, দান আদি কৰ্ম সম্পাদন কৰিলে মানুহে নিশ্চয় অক্ষয় ফল লাভ কৰে। সেই পুণ্য শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ আৰু সংযতচিত্ত যোগীৰ সৎসঙ্গত পুষ্ট আৰু প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
Verse 8
तीर्थं प्लक्षावतरणं सर्वपापविनाशनम् / तत्राभ्यर्च्य श्रीनिवासं विष्णुलोके महीयते
প্লক্ষাৱতৰণ নামৰ তীৰ্থ সৰ্বপাপ বিনাশক। তাত শ্ৰীনিবাসক পূজা কৰিলে বিষ্ণুলোকত সন্মানিত হয়।
Verse 9
अन्यं मगधराजस्य तीर्थं स्वर्गगतिप्रदम् / अक्षयं विन्दति स्वर्गं तत्र गत्वा द्विजोत्तमः
মগধৰাজৰ দেশত আন এটা তীৰ্থ আছে, যি স্বৰ্গগতি প্ৰদান কৰে। তাত গৈ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ কৰে।
Verse 10
तीर्थं कनखलं पुण्यं महापातकनाशनम् / यत्र देवेन रुद्रेण यज्ञो दक्षस्य नाशितः
কনখল তীৰ্থ অতি পুণ্যদায়ক আৰু মহাপাতকনাশক; য’ত দেৱ ৰুদ্ৰে দক্ষৰ যজ্ঞ ধ্বংস কৰিছিল।
Verse 11
तत्र गङ्गामुपस्पृश्य शुचिर्भावसमन्वितः / मुच्यते सर्वपापैस्तु ब्रह्मलोकं लभेन्मृतः
তাত গঙ্গাজলক উপস্পৰ্শ (আচমন-স্পৰ্শ) কৰি মানুহ শুচি আৰু পবিত্ৰ ভাবসমন্বিত হয়। সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ মৃত্যুৰ পিছত ব্ৰহ্মলোক লাভ কৰে।
Verse 12
महातीर्थमिति ख्यातं पुण्यं नारायणप्रियम् / तत्राभ्यर्च्य हृषीकेशं श्वेतद्वीपं निगच्छति
এই পুণ্য তীৰ্থ ‘মহাতীৰ্থ’ নামে প্ৰসিদ্ধ, নাৰায়ণৰ অতি প্ৰিয়। তাত হৃষীকেশক আৰাধনা কৰি ভক্ত শ্বেতদ্বীপ লাভ কৰে।
Verse 13
अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना श्रीपर्वतं शुभम् / तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रस्य दयितो भवेत्
আৰু এটা শুভ তীৰ্থশ্ৰেষ্ঠ ‘শ্ৰীপৰ্বত’ নামে আছে। তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে ৰুদ্ৰ (শিৱ)ৰ প্ৰিয় হয়।
Verse 14
तत्र सन्निहितो रुद्रो देव्या सह महेश्वरः / स्नानपिण्डादिकं तत्र कृतमक्षय्यमुत्तमम्
তাত দেৱীৰ সৈতে ৰুদ্ৰ—মহেশ্বৰ—সাক্ষাৎ সন্নিহিত। সেয়ে তাত কৰা স্নান, পিণ্ডদান আদি সকলো কৰ্ম উত্তম হৈ অক্ষয় পুণ্য দিয়ে।
Verse 15
गोदावरी नदी पुण्या सर्वपापविनाशनी / तत्र स्नात्वा पितॄन् देवांस्तर्पयित्वा यथाविधि / सर्वपापविसुद्धात्मा गोसहस्रफलं लभेत्
গোদাৱৰী নদী পুণ্যময়, সৰ্বপাপবিনাশিনী। তাত স্নান কৰি, বিধিমতে পিতৃ আৰু দেৱতাক তৰ্পণ কৰিলে, সৰ্বপাপৰ পৰা শুদ্ধ হৈ সহস্ৰ গোদানসম ফল লাভ কৰে।
Verse 16
पवित्रसलिला पुण्या कावेरी विपुला नदी / तस्यां स्नात्वोदकं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः / त्रिरात्रोपोषितेनाथ एकरात्रोषितेन वा
কাবেৰী এক বিশাল নদী; তাৰ জল পবিত্ৰ আৰু পুণ্যদায়িনী। তাত স্নান কৰি উদক-ক্ৰিয়া (জলাৰ্পণ) কৰিলে সৰ্ব পাতকৰ পৰা মুক্তি হয়—তিনিৰাতি উপবাস কৰিলেও বা একৰাতি মাত্ৰ ব্ৰত-নিবাস কৰিলেও।
Verse 17
द्विजातीनां तु कथितं तीर्थानामिह सेवनम् / यस्य वाङ्मनसो शुद्धे हस्तपादौ च संस्थितौ / अलोलुपो ब्रह्मचारो तीर्थानां फलमाप्नुयात्
দ্বিজসকলৰ বাবে ইয়াত তীৰ্থ-সেৱনৰ বিধান কোৱা হৈছে। যাৰ বাক্য আৰু মন শুদ্ধ, হাত-পা সংযত, লোভহীন ব্ৰহ্মচাৰী—সেইজনেই তীৰ্থসেৱনৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 18
स्वामितीर्थं महातीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् / तत्र सन्निहितो नित्यं स्कन्दो ऽमरनमस्कृतः
স্বামীতীৰ্থ মহাতীৰ্থ, ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধ। তাত অমৰসকলে নিত্য নমস্কাৰ কৰা স্কন্দ সদা সন্নিহিত থাকে।
Verse 19
स्नात्वा कुमारधारायां कृत्वा देवादितर्पणम् / आराध्य षण्मुखं देवं स्कन्देन सह मोदते
কুমাৰধাৰাত স্নান কৰি দেৱাদি তৰ্পণ সম্পন্ন কৰি, যিয়ে ষণ্মুখ দেৱক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰে, সি স্কন্দৰ সৈতে আনন্দিত হয়।
Verse 20
नदी त्रैलोक्यविख्याता ताम्रपर्णोति नामतः / तत्र स्नात्वा पितॄन् भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि / पापकर्तॄनपि पितॄस्तारयेन्नात्र संशयः
তাম্ৰপৰ্ণী নামে নদীখন ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। তাত স্নান কৰি বিধি অনুসাৰে ভক্তিভাৱে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিলে, পাপকৃত পিতৃসকলেও উদ্ধাৰ পায়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 21
चन्द्रतीर्थमिति ख्यातं कावेर्याः प्रभवे ऽक्षयम् / तीर्थं तत्र भवेद् वस्तुं मृतानां स्वर्गतिर्ध्रुवा
কাবেৰীৰ উৎসস্থলত চন্দ্ৰতীৰ্থ নামে অক্ষয় তীৰ্থ প্ৰসিদ্ধ। যিয়ে তাত দেহ ত্যাগ কৰে, তাৰ স্বৰ্গগতি ধ্ৰুৱ।
Verse 22
विन्ध्यपादे प्रपश्यन्ति देवदेवं सदाशिवम् / भक्त्या ये ते न पश्यन्ति यमस्य सदनं द्विजाः
বিন্ধ্যপাদত দেৱদেৱ সদাশিৱক দৰ্শন কৰে। যিসকলে ভক্তিভাৱে তাত তেওঁক দৰ্শন কৰে, হে দ্বিজসকল, তেওঁলোকে যমৰ ধাম নেদেখে।
Verse 23
देविकायां वृषो नाम तीर्थं सिद्धनिषेवितम् / तत्र स्नात्वोदकं दत्वा योगसिद्धिं च विन्दति
দেৱিকা নদীত ‘বৃষ’ নামৰ সিদ্ধসেৱিত তীৰ্থ আছে। তাত স্নান কৰি উদক-দান কৰিলে যোগসিদ্ধিও লাভ হয়।
Verse 24
दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्वपापविनाशनम् / दशानामश्वमेधानां तत्राप्नोति फलं नरः
‘দশাশ্বমেধিক’ নামৰ এই তীৰ্থে সকলো পাপ নাশ কৰে। তাত গমন কৰা নৰে দহটা অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল পায়।
Verse 25
पुण्डरीकं महातीर्थं ब्राह्मणैरुपसेवितम् / तत्राभिगम्य युक्तात्मा पौण्डरीकफलं लभेत्
পুণ্ডৰীক এক মহাতীৰ্থ, যাক ব্ৰাহ্মণসকলে সেবা কৰে। সংযতচিত্তে তাত গ’লে ‘পৌণ্ডৰীক’ নামৰ পুণ্যফল লাভ হয়।
Verse 26
तीर्थेभ्यः परमं तीर्थं ब्रह्मतीर्थमिति श्रुतम् / ब्रह्माणमर्चयित्वा तु ब्रह्मलोके महीयते
তীৰ্থসমূহৰ ভিতৰত পৰম তীৰ্থ ‘ব্ৰহ্মতীৰ্থ’ বুলি শ্ৰুত। তাত ব্ৰহ্মাৰ অর্চনা কৰিলে ব্ৰহ্মলোকে মহিমাৰে সন্মানিত হয়।
Verse 27
सरस्वत्या विनशनं प्लक्षप्रस्त्रवणं शुभम् / व्यासतीर्थं परं तीर्थं मैनाकं च नगोत्तमम् / यमुनाप्रभवं चैव सर्वपापविशोधनम्
সৰস্বতীৰ লয়স্থান, প্লক্ষৰ শুভ প্ৰস্ৰৱণ, ব্যাসতীৰ্থ—পৰম তীৰ্থ—পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ মৈনাক, আৰু যমুনাৰ উৎসভূমি—এই সকলোয়ে সৰ্বপাপ শোধনকাৰী পবিত্ৰ তীৰ্থ।
Verse 28
पितॄणां दुहिता देवी गन्धकालीति विश्रुता / तस्यां स्नात्वा दिवं याति मृतो जातिस्मरो भवेत्
পিতৃসকলৰ কন্যা সেই দেৱী ‘গন্ধকালী’ নামে প্ৰসিদ্ধ। তেওঁৰ পবিত্ৰ জলে স্নান কৰিলে স্বৰ্গলাভ হয়; আৰু মৃতও (তাঁৰ কৃপাৰে) পূৰ্বজন্মস্মৰণী হ’ব পাৰে।
Verse 29
कुबेरतुङ्गं पापघ्नं सिद्धचारणसेवितम् / प्राणांस्तत्र परित्यज्य कुबेरानुचरो भवेत्
কুবেৰতুঙ্গ পাপনাশক তীৰ্থ; তাত সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলে সেৱা কৰে। যি তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি কুবেৰদেৱৰ অনুচৰ হয়।
Verse 30
उमातुङ्गमिति ख्यातं यत्र सा रुद्रवल्लभा / तत्राभ्यर्च्य महादेवीं कोसहस्रफलं लभेत्
সেই স্থান ‘উমাতুঙ্গ’ নামে খ্যাত, য’ত ৰুদ্ৰপ্ৰিয়া উমা অধিষ্ঠান কৰে। তাত মহাদেৱীৰ অর্চনা কৰিলে লক্ষগুণ ফল লাভ হয়।
Verse 31
भृगुतुङ्गे तपस्तप्तं श्राद्धं दानं तथा कृतम् / कुलान्युभयतः सप्त पुनातीति श्रुतिर्मम
ভৃগুতুঙ্গত তপস্যা কৰা হয়; শ্ৰাদ্ধ আৰু দানও তাতে সম্পন্ন হয়। মোৰ এই শ্ৰুতি—এনে কৰ্মে পিতৃপক্ষ আৰু মাতৃপক্ষ উভয় দিশে সাত পুৰুষক পবিত্ৰ কৰে।
Verse 32
काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम् / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यं पापक्षयेच्छया
কাশ্যপৰ মহাতীৰ্থ পৰম্পৰাত ‘কালসৰ্পি’ নামে প্ৰসিদ্ধ। তাত পাপক্ষয়ৰ ইচ্ছাৰে নিত্য শ্ৰাদ্ধকর্ম অৰ্পণ কৰা উচিত।
Verse 33
दशार्णायां तथा दानं श्राद्धं होमस्तथा जपः / अक्षयं चाव्ययं चैव कृतं भवति सर्वदा
একেদৰে দশাৰ্ণা দেশত কৰা দান, শ্ৰাদ্ধ, হোম আৰু জপ—যি কিছু কৰা হয়—তাৰ ফল সদায় অক্ষয় আৰু অব্যয় হয়।
Verse 34
तीर्थं द्विजातिभिर्जुष्टं नाम्ना वै कुरुजाङ्गलम् / दत्त्वा तु दानं विधिवद् ब्रह्मलोके महीयते
দ্বিজসকলে সেৱা কৰা ‘কুরুজাঙ্গল’ নামে এক তীৰ্থ আছে। তাত বিধিপূৰ্বক দান দিলে দাতা ব্ৰহ্মলোকে মহিমান্বিত হয়।
Verse 35
वैतरण्यां महातीर्थे स्वर्णवेद्यां तथैव च / धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणः परमे शुभे
বৈতৰণীৰ মহাতীৰ্থত, তদ্ৰূপ স্বৰ্ণবেদীত, আৰু ব্ৰহ্মাৰ পৰম শুভ ‘ধৰ্মপৃষ্ঠ’ নামৰ সৰোবৰত—(স্নান-পূজাৰে মহাপুণ্য লাভ হয়)।
Verse 36
भरतस्याश्रमे पुण्ये पुण्ये श्राद्धवटे शुभे / महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं भवति चाक्षयम्
পুণ্য ভৰতাশ্ৰমত, শুভ ‘শ্ৰাদ্ধবট’ত, আৰু কৌশিকী নদীৰ মহাহ্ৰদত দিয়া যি কোনো দান, সেয়া অক্ষয় হয়।
Verse 37
मुञ्जपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / हिताय सर्वभूतानां नास्तिकानां निदर्शनम्
মুঞ্জ-ঘাঁহৰ পিঠিত ধীমান মহাদেৱে নিজৰ পদচিহ্ন স্থাপন কৰিলে—ই সৰ্বভূতৰ হিতাৰ্থে শুভ লক্ষণ আৰু নাস্তিকসকলৰ বাবে স্পষ্ট প্ৰমাণ।
Verse 38
अल्पेनापि तु कालेन नरो धर्मपरायणः / पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः
অল্প সময়ৰ ভিতৰতে ধৰ্মপৰায়ণ মানুহে সোনকালে পাপ ত্যাগ কৰে—যেনেকৈ সাপে জীৰ্ণ ছাল খসাই পেলায়।
Verse 39
नाम्ना कनकनन्देति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / उदीच्यां मुञ्जपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
কনকনন্দা নামে এক তীৰ্থ ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। ই মুঞ্জপৃষ্ঠৰ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত আৰু ব্ৰহ্মৰ্ষিগণে সেবা কৰে।
Verse 40
तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति सशरीरा द्विजातयः / दत्तं चापि सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् / ऋणैस्त्रिभिर्नरः स्नात्वा मुच्यते क्षीणकल्मषः
তাত স্নান কৰিলে দ্বিজাতিসকলে দেহসহ স্বৰ্গলৈ যায় বুলি কোৱা হয়। তাত দিয়া শ্ৰাদ্ধ সদায় অক্ষয় ফলদায়ক বুলি ঘোষিত। তাত স্নান কৰি মানুহ পাপক্ষয় পাই দেব-ঋষি-পিতৃ এই তিন ঋণৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 41
मानसे सरसि स्नात्वा शक्रस्यार्धासनं लभेत् / उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्
মানস সৰোৱৰত স্নান কৰিলে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ অর্ধাসনৰ সমান পদ লাভ হয়। উত্তৰ মানসলৈ গ’লে অনুত্তম সিদ্ধি প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 42
तस्मान्निर्वर्तयेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् / कामान् सलभते दिव्यान् मोक्षोपायं च विन्दति
সেয়ে যথাশক্তি যথাবল বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ সম্পাদন কৰা উচিত; তাতে দিব্য কামনা সিদ্ধ হয় আৰু মোক্ষৰ উপায়ো লাভ হয়।
Verse 43
पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः / योजनानां सहस्राणि सो ऽशीतिस्त्वायतो गिरिः / सिद्धचारणसंकीर्णो देवर्षिगणसेवितः
হিমবান নামৰ এক পৰ্বত আছে, যি নানা ধাতু-খনিজে বিভূষিত। সেই গিৰি আশী হাজাৰ যোজন বিস্তৃত; তাত সিদ্ধ-চাৰণৰ ভিৰ আৰু দেৱৰ্ষিগণে সেবা-সম্মান কৰে।
Verse 44
तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्ना नाम नामतः / तत्र गत्वा द्विजो विद्वान् ब्रह्महत्यां विमुञ्चति
তাত ‘সুষুম্না’ নামৰ এক মনোৰম পুষ্কৰিণী (পবিত্ৰ সৰোবৰ) আছে। তাত গৈ বিদ্বান দ্বিজে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্তি পায়।
Verse 45
श्राद्धं भवति चाक्षय्यं तत्र दत्तं महोदयम् / तारयेच्च पितॄन् सम्यग् दश पूर्वान् दशापरान्
তাত দিয়া শ্ৰাদ্ধ অক্ষয় হয় আৰু তাত দিয়া দান মহৎ আধ্যাত্মিক উদয় দিয়ে। সি যথাযথভাবে নিজৰ পিতৃগণক—দশ পূৰ্ব আৰু দশ পৰ—তাৰে।
Verse 46
सर्वत्र हिमवान् पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः / नद्यः समुद्रगाः पुण्याः समुद्रश्च विशेषतः
হিমবান সৰ্বত্ৰ পুণ্যময়, আৰু গঙ্গা সকলো দিশে পুণ্যময়। সাগৰলৈ যোৱা নদীবোৰ পুণ্য, আৰু সাগৰ বিশেষকৈ পুণ্যময়।
Verse 47
बदर्याश्रममासाद्य मुच्यते कलिकल्मषात् / तत्र नारायणो देवो नरेणास्ते सनातनः
বদৰী-আশ্ৰমত উপনীত হ’লে মানুহ কলিযুগৰ কল্মষৰ পৰা মুক্ত হয়। তাত নৰৰ সৈতে সনাতন দেৱ নাৰায়ণ চিৰকাল বিৰাজ কৰে।
Verse 48
अक्षयं तत्र दानं स्यात् जप्यं वापि तथाविधम् / महादेवप्रियं तीर्थं पावनं तद् विशेषतः / तारयेच्च पितॄन् सर्वान् दत्त्वा श्राद्धं समाहितः
সেই ঠাইত দান কৰিলে পুণ্য অক্ষয় হয়, আৰু তাত কৰা জপো অব্যয় ফলদায়ী হয়। সেই তীৰ্থ মহাদেৱৰ প্ৰিয় আৰু বিশেষভাৱে পাৱন। সমাহিতচিত্তে তাত শ্ৰাদ্ধ দিলে সকলো পিতৃ উদ্ধাৰ পায়।
Verse 49
देवदारुवनं पुण्यं सिद्धगन्धर्वसेवितम् / महादेवेन देवेन तत्र दत्तं महद् वरं
দেৱদাৰু-বন পুণ্যময়, য’ত সিদ্ধ আৰু গন্ধৰ্বসকলে সেৱা কৰে। তাতেই দেৱ মহাদেৱে মহৎ বৰ দান কৰিছিল।
Verse 50
मोहयित्वा मुनीन् सर्वान् पुनस्तैः संप्रपूजितः / प्रसन्नो भगवानीशो मुनीन्द्रान् प्राह भावितान्
সকলো মুনিক প্ৰথমে মোহিত কৰি, পুনৰ তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই বিধিপূৰ্বক পূজিত হৈ, প্ৰসন্ন ভগৱান ঈশে ভাবিত মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলক ক’লে।
Verse 51
इहाश्रमवरे रम्ये निवसिष्यथ सर्वदा / मद्भावनासमायुक्तास्ततः सिद्धिमवाप्स्यथ
এই ৰমণীয় আৰু শ্ৰেষ্ঠ আশ্ৰমত তোমালোক সদায় বাস কৰিবা; আৰু মোৰ ভাবনা-ধ্যানত যুক্ত হৈ পাছত সিদ্ধি লাভ কৰিবা।
Verse 52
ये ऽत्र मामर्चयन्तीह लोके धर्मपरा जनाः / तेषां ददामि परमं गाणपत्यं हि शाश्वतम्
যিসকল ধৰ্মপৰায়ণ জন এই লোকতে ইয়াত মোৰ পূজা কৰে, তেওঁলোকক মই পৰম আৰু শাশ্বত গাণপত্য পদ (গণৰ অধিপত্য) দান কৰোঁ।
Verse 53
अत्र नित्यं वसिष्यामि सह नारायणेन च / प्राणानिह नरस्त्यक्त्वा न भूयो जन्म विन्दति
মই ইয়াত নাৰায়ণৰ সৈতে চিৰকাল বাস কৰিম। যি মানুহে ইয়াত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি পুনৰ জন্ম নাপায়।
Verse 54
संस्मरन्ति च ये तीर्थं देशान्तरगता जनाः / तेषां च सर्वपापानि नाशयामि द्विजोत्तमाः
হে দ্বিজোত্তমসকল! দেশান্তৰলৈ যোৱা লোকেও যদি কেৱল এই তীৰ্থ স্মৰণ কৰে, তেন্তে মই তেওঁলোকৰ সকলো পাপ নাশ কৰোঁ।
Verse 55
श्राद्धं दानं तपो होमः पिण्डनिर्वपणं तथा / ध्यानं जपश्च नियमः सर्वमत्राक्षयं कृतम्
ইয়াত শ্রাদ্ধ, দান, তপ, হোম, পিণ্ড-নিৰ্বপণ, লগতে ধ্যান, জপ আৰু নিয়ম—যি কিছু কৰা হয়, তাৰ পুণ্য অক্ষয় হয়।
Verse 56
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्यं हि द्विजातिभिः / देवदारुवनं पुण्यं महादेवनिषेवितम्
সেয়ে দ্বিজাতিসকলে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে মহাদেৱৰ নিত্য সন্নিধি-সেৱাৰে পবিত্ৰ হোৱা পুণ্য দেৱদাৰুবনৰ দৰ্শন অৱশ্য কৰিব লাগে।
Verse 57
यत्रेस्वरो महादेवो विष्णुर्वा पुरुषोत्तमः / तत्र सन्निहिता गङ्गातीर्थान्यायतनानि च
য’ত ঈশ্বৰ মহাদেৱ ৰূপে বা বিষ্ণু পুৰুষোত্তম ৰূপে সন্নিহিত, ত’তেই গংগা আৰু তেখেতৰ সকলো তীৰ্থ, লগতে পবিত্ৰ আয়তন-ধাম সত্যই উপস্থিত বুলি জনা যায়।
Frequently Asked Questions
Beyond bathing and offerings, it conditions tīrtha-fruit on inner discipline—purity of speech and mind, controlled limbs, freedom from greed, and brahmacarya—so the pilgrimage becomes a moral-yogic practice rather than mere travel.
It articulates samanvaya: sacredness is not confined to a sectarian map but inheres in divine presence itself, allowing Śaiva and Vaiṣṇava worship to be read as convergent paths within one sacral cosmology.
The footprint functions as a tangible ‘pramāṇa-like’ sign for skeptics, anchoring the invisible sanctity of the tīrtha in a visible marker while also emphasizing Rudra’s direct immanence in the landscape.