Adhyaya 18

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तदशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां महामुने / तदाचक्ष्वाखिलं कर्म येन मुच्येत बन्धनात्

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উপরিভাগত সপ্তদশ অধ্যায় আৰম্ভ হয়। ঋষিসকলে ক’লে—হে মহামুনে, ব্ৰাহ্মণসকলৰ দৈনিক কৰ্তব্যসমূহ সম্পূৰ্ণকৈ কওক, যাৰ দ্বাৰা বন্ধনৰ পৰা মুক্তি হয়।

Verse 2

व्यास उवाच वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं गदतो मम / अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां क्रमाद् विधिम्

ব্যাসে ক’লে—তোমালোক একাগ্ৰচিত্তে মোৰ কথা শুনা; ব্ৰাহ্মণসকলৰ দৈনিক কৰণীয় বিধি মই ক্ৰমে ক’ম।

Verse 3

ब्राह्मे मुहूर्ते तूत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् / कायक्लेशं तदुद्भूतं ध्यायीत मनसेश्वरम्

ব্ৰাহ্মমুহূর্তত উঠি ধৰ্ম আৰু অৰ্থ চিন্তা কৰিব লাগে; আৰু তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দেহক্লেশ স্মৰি মনৰ ঈশ্বৰক ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 4

उषः काले ऽथ संप्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः / स्नायान्नदीषु सुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि

উষঃকাল আহিলে বুদ্ধিমান ব্যক্তিয়ে আৱশ্যক কৰ্ম কৰি, শুদ্ধ নদীত স্নান কৰিব আৰু বিধিমতে শৌচ-শুদ্ধি সম্পূৰ্ণ কৰিব।

Verse 5

प्रातः स्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पापकृतो जनाः / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्रातः स्नानं समाचरेत्

প্ৰভাত স্নান কৰিলে পাপকৰ্মী লোকেও শুদ্ধ হয়; সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে নিত্য প্ৰভাত স্নান আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 6

प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं शुभम् / ऋषीणामृषिता नित्यं प्रातः स्नानान्न संशयः

তেওঁলোকে প্ৰভাত স্নানক শুভ আৰু দৃষ্ট-অদৃষ্ট দুয়ো ফলদায়ক বুলি প্ৰশংসা কৰে। ঋষিসকলৰ বাবে ই নিত্য স্থিৰ আচার; প্ৰভাত স্নানত সন্দেহ নাই।

Verse 7

मुखे सुप्तस्य सततं लाला याः संस्त्रवन्ति हि / ततो नैवाचरेत् कर्म अकृत्वा स्नानमादितः

শুই থকা মানুহৰ মুখত লালা সদায় স্ৰৱে; সেয়ে প্ৰথমে স্নান নকৰাকৈ কোনো কৰ্ম (বিশেষকৈ ধৰ্মকৰ্ম) কৰা উচিত নহয়।

Verse 8

अलक्ष्मीः कालकर्णो च दुः स्वप्नं दुर्विचिन्तितम् / प्रातः स्नानेन पापानि पूयन्ते नात्र संशयः

অলক্ষ্মী, কালকৰ্ণ, দুঃস্বপ্ন আৰু অশুভ/দূষিত চিন্তা—প্ৰভাত স্নানত পাপ শুদ্ধ হয়; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 9

न च स्नानं विना पुंसां पावनं कर्म सुस्मृतम् / होमे जप्ये विशेषेण तस्मात् स्नानं समाचरेत्

স্নান নকৰিলে মানুহৰ কোনো পাৱন কৰ্মকেই সঁচাকৈ পাৱন বুলি স্মৃতিয়ে মানে নাহে। বিশেষকৈ হোম আৰু জপত; সেয়ে স্নান আচার কৰা উচিত।

Verse 10

अशक्तावशिरस्कं वा स्नानमस्य विधीयते / आर्द्रेण वाससा वाथ मार्जनं कापिलं स्मृतम्

যি সম্পূৰ্ণ বিধি পালন কৰিবলৈ অক্ষম বা যাৰ মস্তকত কেশ নাই, তাৰ বাবে স্নান বিধেয়; অথবা ভিজা বস্ত্ৰে দেহ মচাও ‘কাপিল’ শৌচ বুলি স্মৃত।

Verse 11

असामर्थ्ये समुत्पन्ने स्नानमेवं समाचरेत् / ब्राह्मादीनि यथाशक्तौ स्नानान्याहुर्मनीषिणः

অক্ষমতা উদ্ভৱ হলে এইদৰে স্নান আচৰণ কৰিব লাগে। মনীষীসকলে কয়—ব্ৰাহ্ম-স্নান আদি উত্তম স্নানসমূহ সক্ষমতা অনুসাৰে কৰা উচিত।

Verse 12

ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च / वारुणं यौगिकं तद्वत् षोढा स्नानं प्रकीर्तितम्

ব্ৰাহ্ম-স্নান আৰু আগ্নেয়-স্নান উপদেশিত; তদ্ৰূপ বায়ব্য, দিব্য, বাৰুণ আৰু যোগিক—এইদৰে স্নান ছয় প্ৰকাৰ বুলি প্ৰকীৰ্তিত।

Verse 13

ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आग्नेयं भस्मना पादमस्तकाद्देहधूलनम्

ব্ৰাহ্ম শৌচ হৈছে মন্ত্রসহ কুশা আৰু জলবিন্দুৰে মার্জন (ছিটোৱা); আগ্নেয় শৌচ হৈছে ভস্মেৰে পাদৰ পৰা মস্তকলৈ দেহশোধন।

Verse 14

गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम् / यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद् दिव्यमुच्यते

গৰুৰ খুৰে উৰুৱা ধূলিক উত্তম বায়ব্য-স্নান বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ৰ’দ আৰু বৰষুণেৰে যি স্নান হয়, তাক ‘দিব্য’ স্নান বুলি উচ্য।

Verse 15

वारुणं चावगाहस्तु मानसं त्वात्मवेदनम् / यौगिकं स्नानमाख्यातं योगो विष्णुविचिन्तनम्

জলত অৱগাহনক ‘ৱাৰুণ-স্নান’ বোলা হয়। আত্মাৰ প্ৰত্যক্ষ উপলব্ধিয়েই ‘মানস-স্নান’। ‘যোগিক স্নান’ হৈছে যোগ—নিত্য বিষ্ণু-চিন্তন।

Verse 16

आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः / मनः शुचिकरं पुंसां नित्यं तत् स्नानमाचरेत्

ই ‘আত্ম-তীৰ্থ’ বুলি খ্যাত, ব্ৰহ্মবাদীসকলে সেবা কৰা। ই মন শুচি কৰে; সেয়ে সেই অন্তঃস্নান নিত্য আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 17

शक्तश्चेद् वारुणं विद्वान् प्राजापत्यं तथैव च / प्रक्षाल्य दन्तकाष्ठं वै भक्षयित्वा विधानतः

যদি বিদ্বান সক্ষম হয়, তেন্তে তেওঁ বিধিপূৰ্বক ৱাৰুণ কৰ্ম আৰু প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্তো কৰিব। তাৰ পাছত দন্তকাষ্ঠ ধুই, বিধি অনুসাৰে চোবাই/ব্যৱহাৰ কৰিব।

Verse 18

आचम्य प्रयतो नित्यं स्नानं प्रातः समाचरेत् / मध्याङ्गुलिसमस्थौल्यं द्वादशाङ्गुलसंमितम्

আচমন কৰি সংযমী হৈ নিত্য প্ৰাতঃস্নান আচৰণ কৰা উচিত। (স্নানস্থান/জলমাপ) মধ্যমা আঙুলিৰ সমান ডাঠ আৰু বাৰ অংগুল পৰিমিত হওক।

Verse 19

सत्वचं दन्तकाष्ठं स्यात् तदग्रेण तु धावयेत् / क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसंभवं शुभम् / अपामार्गं च बिल्वं च करवीरं विशेषतः

দন্তকাষ্ঠ ছালসহ হ’ব লাগে; তাৰ আগভাগেৰে দাঁত পৰিষ্কাৰ কৰিব। ক্ষীৰবৃক্ষজাত আৰু মালতীজাত কাষ্ঠ শুভ; বিশেষকৈ অপামাৰ্গ, বিল্ব আৰু কৰবীৰ।

Verse 20

वर्जयित्वा निन्दितानि गृहीत्वैकं यथोदितम् / परिहृत्य दिनं पापं भक्षयेद् वै विधानवित्

নিন্দিত বস্তুসমূহ ত্যাগ কৰি শাস্ত্ৰোক্ত সেই একমাত্ৰ অনুমোদিত বস্তু গ্ৰহণ কৰিব। পাপদিন পৰিহাৰ কৰি বিধিবিদ্ জনে নিয়মানুসাৰে ভোজন কৰিব।

Verse 21

नोत्पाटयेद्दन्तकाष्टंनाङ्गुल्या धावयेत् क्वचित् / प्रक्षाल्य भङ्क्त्वा तज्जह्याच्छुचौदेशे समाहितः

দন্তকাষ্ঠ টানি উপৰি তুলিব নালাগে, আৰু কেতিয়াও আঙুলিৰে দাঁত ঘঁহিব নালাগে। তাক ধুই ভাঙি, মন সংযত ৰাখি শুচি ঠাইত ত্যাগ কৰিব।

Verse 22

स्नात्वा संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / आचम्य मन्त्रवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः

স্নান কৰি দেৱতা, ঋষি আৰু পিতৃগণক বিধিপূৰ্বক তৰ্পণে সন্তৰ্পিত কৰিব। প্ৰতিদিন মন্ত্রসহ আচমন কৰি পুনৰ আচমন কৰি বাক্ সংযত ৰাখিব।

Verse 23

संमार्ज्य मन्त्रैरात्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आपो हिष्ठा व्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः

জলবিন্দু সিঞ্চিত কুশেৰে মন্ত্রসহ নিজকে পৰিমাৰ্জন কৰিব। তাৰ পিছত ‘আপো হিষ্ঠা’ সূক্ত, ব্যাহৃতি, সাবিত্ৰী (গায়ত্ৰী) আৰু শুভ বাৰুণ মন্ত্রেৰে শুদ্ধি সাধন কৰিব।

Verse 24

ओङ्कारव्याहृतियुतां गायत्रीं वेदमातरम् / जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद् भास्करं प्रति तन्मनाः

ওঙ্কাৰ আৰু ব্যাহৃতি-সহ বেদমাতা গায়ত্ৰী জপ কৰি, তাৰ পিছত মন ভাস্কৰ (সূৰ্য) ত স্থিৰ কৰি জলাঞ্জলি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 25

प्राक्कूलेषु समासीनो दर्भेषु सुसमाहितः / प्राणायामत्रयं कृत्वा ध्यायेत् संध्यामिति श्रुतिः

পূৰ্বমুখে নদীতীৰত দৰ্ভাসনত বহি, মন সুসমাহিত কৰি, ত্ৰিবিধ প্ৰাণায়াম সম্পন্ন কৰি তাৰ পাছত সন্ধ্যাৰ ধ্যান কৰিব—এনেদৰে শ্রুতি কয়।

Verse 26

या संध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला / ऐश्वरी तु पराशक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा

যি ‘সন্ধ্যা’—সেই জগতৰ জননী; মায়াতীত, নিষ্কল আৰু নিৰৱয়ৱ। তেওঁৱেই ঐশ্বৰ্যস্বৰূপা পৰাশক্তি, যাৰ পৰা তত্ত্বত্রয় উদ্ভৱ হয়।

Verse 27

ध्यात्वार्ऽकमण्डलगतां सावित्रीं वै जपन् बुधः / प्राङ्मुखः सततं विप्रः संध्योपासनमाचरेत्

সূৰ্যমণ্ডলত অধিষ্ঠিতা সাৱিত্ৰীক ধ্যান কৰি জপ কৰি, জ্ঞানী বিপ্ৰে সদায় পূৰ্বমুখে থাকি সন্ধ্যোপাসনা আচৰণ কৰিব।

Verse 28

संध्याहीनो ऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु / यदन्यत् कुरुते किञ्चिन्न तस्य फलमाप्नुयात्

যি সন্ধ্যাবিধি ত্যাগ কৰে, সি সদায় অশুচি আৰু সকলো কৰ্মত অনৰ্হ হয়; সি আন যি-কিছু কৰে, তাৰ ফল নাপায়।

Verse 29

अनन्यचेतसः शान्ता ब्राह्मणा वेदपारगाः / उपास्य विधिवत् संध्यां प्राप्ताः पूर्वं परां गतिम्

একাগ্ৰচিত্ত, শান্ত, বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণসকলে বিধিপূৰ্বক সন্ধ্যাৰ উপাসনা কৰি পূৰ্বে পৰম গতি লাভ কৰিছিল।

Verse 30

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्मकार्ये द्विजोत्तमः / विहाय संध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम्

যি শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ ধৰ্মকাৰ্যত সন্ধ্যা-প্ৰণতি ত্যাগ কৰি অন্যত্ৰ চেষ্টা কৰে, সি বহু নৰকলৈ পতিত হয়।

Verse 31

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संध्योपासनमाचरेत् / उपासितो भवेत् तेन देवो योगतनुः परः

সেয়ে সৰ্বপ্ৰযত্নে সন্ধ্যা-উপাসনা আচৰণ কৰা উচিত; তাতে যোগতনু পৰম দেৱ সত্যই উপাসিত হয়।

Verse 32

सहस्रपरमां नित्यं शतमध्यां दशावराम् / सावित्ररिं वै जपेद् विद्वान् प्राङ्मुखः प्रयतः स्थितः

বিদ্বানে নিত্য সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী) জপ কৰিব—উত্তমে সহস্ৰবাৰ, মধ্যমে শতবাৰ, আৰু ন্যূনতমে দশবাৰ—শুচি আৰু সংযত হৈ পূৰ্বমুখে থিয় হৈ।

Verse 33

अथोपतिष्ठेदादित्यमुदयन्तं समाहितः / मन्त्रैस्तु विविधैः सौरेरृग्यजुः सामसंभवैः

তাৰ পাছত মন সমাহিত কৰি উদীয়মান আদিত্যৰ সন্মুখত উপস্থিত হৈ, ঋগ্-যজুঃ-সামজাত বিবিধ সৌৰ মন্ত্রেৰে তেওঁৰ পূজা কৰিব।

Verse 34

उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम् / कुर्वोत प्रणतिं भूमौ मूर्ध्ना तेनैव मन्त्रतः

মহাযোগস্বৰূপ দেৱদেৱ দিবাকৰৰ সন্মুখত উপস্থিত হৈ, সেই একে মন্ত্রসহ ভূমিত মূৰ থৈ সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিব।

Verse 35

ॐ खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे / निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे / नमस्ते घृणिने तुभ्यं सूर्याय ब्रह्मरूपिणे

ওঁ। হে সৰ্বব্যাপী শান্ত স্বৰূপ, ত্ৰিবিধ কাৰণৰ হেতু! মই মোৰ আত্মাক আপোনালৈ নিবেদন কৰোঁ—জ্ঞানস্বৰূপ আপোনাক নমস্কাৰ। কৰুণাময় দীপ্তিমান সূৰ্য, ব্ৰহ্মস্বৰূপ আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 36

त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसो ऽमृतम् / भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वे रुद्राः सनातनाः / पुरुषः सन्महो ऽतस्त्वां प्रणमामि कपर्दिनम्

আপুনিই পৰব্ৰহ্ম—জল, জ্যোতি, ৰস আৰু অমৃত। আপুনিই ভূঃ, ভুবঃ, স্বঃ; আপুনিই ওঁকাৰ। সকলো সনাতন ৰুদ্র আপুনিই। আপুনি পুৰুষ, সত্য আৰু মহান; সেয়ে হে কপৰ্দিন, মই আপোনাক প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 37

त्वमेव विश्वं बहुधा सदसत् सूयते च यत् / नमो रुद्राय सूर्याय त्वामहं शरणं गतः

আপুনিই এই সমগ্ৰ বিশ্ব—বহু ৰূপে সৎ-অসৎ আৰু যি যি উৎপন্ন হয় সেয়া। ৰুদ্রৰূপে, সূৰ্যৰূপে আপোনাক নমস্কাৰ; মই আপোনাৰ শৰণ লৈছোঁ।

Verse 38

प्रचेतसे नमस्तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमो नमस्ते रुद्राय त्वामहं शरणं गतः

হে প্ৰচেতস, আপোনাক নমস্কাৰ; হে অতি উদাৰ দাতা, আপোনাক নমস্কাৰ। ৰুদ্রক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ; মই আপোনাৰ শৰণ লৈছোঁ।

Verse 39

हिरण्यबाहवे तुभ्यं हिरण्यपतये नमः / अम्बिकापतये तुभ्यमुमायाः पतये नमः

হে হিৰণ্যবাহু, আপোনাক নমস্কাৰ; হে হিৰণ্যপতি, ঐশ্বৰ্যৰ অধিপতি, আপোনাক নমস্কাৰ। হে অম্বিকাপতি, আপোনাক নমস্কাৰ; হে উমাৰ পতি, আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 40

नमो ऽस्तु नीलग्रीवाय नमस्तुभ्यं पिनाकिने / विलोहिताय भर्गाय सहस्राक्षाय ते नमः

নীলগ্ৰীৱক নমস্কাৰ; পিনাকধাৰী আপোনাক নমস্কাৰ। বিলোহিত, ভৰ্গ (পাপহৰ দীপ্তিমান) আৰু সহস্ৰাক্ষ প্ৰভুক প্ৰণাম।

Verse 41

नमो हंसाय ते नित्यमादित्याय नमो ऽस्तु ते / नमस्ते वज्रहस्ताय त्र्यम्बकाय नमो ऽस्तु ते

হংস-স্বৰূপে আপোনাক নিত্য নমস্কাৰ; আদিত্য-স্বৰূপে নমস্কাৰ। বজ্ৰহস্তক নমস্কাৰ; ত্ৰ্যম্বক (ত্ৰিনেত্ৰ) প্ৰভুক নমস্কাৰ।

Verse 42

प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं महान्तं परमेश्वरम् / हिरण्मयं गृहे गुप्तमात्मानं सर्वदेहिनाम्

মই আপোনাৰ শৰণ লওঁ—বিৰূপাক্ষ, মহান পৰমেশ্বৰ—যি হিৰণ্ময় তত্ত্ব হৈ দেহ-গৃহত গোপনে বাস কৰি, সকলো দেহীৰ আত্মা ৰূপে স্থিত।

Verse 43

नमस्यामि परं ज्योतिर्ब्रह्माणं त्वां परां गतिम् / विश्वं पशुपतिं भीमं नरनारीशरीरिणम्

মই আপোনাক প্ৰণাম কৰোঁ—পৰম জ্যোতি, ব্ৰহ্ম, পৰম গতি। আপুনিই বিশ্ব; আপুনিই পশুপতি, ভীম প্ৰভু, নৰ-নাৰী শৰীৰধাৰী।

Verse 44

नमः सूर्याय रुद्राय भास्वते परमेष्ठिने / उग्राय सर्वभक्ताय त्वां प्रपद्ये सदैव हि

সূৰ্য-স্বৰূপ ৰুদ্ৰ, ভাস্বান পৰমেষ্ঠীক নমস্কাৰ। উগ্ৰ, সৰ্বভক্ত (সকলৰ প্ৰতি ভক্তিসম কৰুণাময়) প্ৰভু—মই সদায় আপোনাৰ শৰণ লওঁ।

Verse 45

एतद् वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवमनुत्तमम् / प्रातः काले ऽथ मध्याह्ने नमस्कुर्याद् दिवाकरम्

এই ‘সূৰ্যহৃদয়’ নামৰ অনুত্তম স্তৱ জপ কৰি, প্ৰাতঃকাল আৰু মধ্যাহ্নত ভক্তিভাৱে দিবাকৰক প্ৰণাম কৰা উচিত।

Verse 46

इदं पुत्राय शिष्याय धार्मिकाय द्विजातये / प्रदेयं सूर्यहृदयं ब्रह्मणा तु प्रदर्शितम्

ব্ৰহ্মাই প্ৰকাশ কৰা এই সূৰ্যহৃদয় পুত্ৰ বা শিষ্য—ধাৰ্মিক দ্বিজ—কেই দান কৰিব লাগে; আনক নহয়।

Verse 47

सर्वपापप्रशमनं वेदसारसमुद्भवम् / ब्राह्मणानां हितं पुण्यमृषिसङ्घैर्निषेवितम्

ই সকলো পাপ শমনৰ কাৰক, বেদসাৰৰ পৰা উদ্ভূত; পুণ্যময়, ব্ৰাহ্মণৰ হিতকাৰী আৰু ঋষিসঙ্ঘে অনুশীলিত।

Verse 48

अथागम्य गृहं विप्रः समाचम्य यथाविधि / प्रज्वाल्य विह्निं विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम्

তাৰ পাছত ঘৰলৈ গৈ বিপ্ৰে বিধিমতে আচমন কৰি; অগ্নি জ্বলাই, নিয়মানুসাৰে জাতবেদস (অগ্নি) ত আহুতি দিব লাগে।

Verse 49

ऋत्विक्पुत्रो ऽथ पत्नी वा शिष्यो वापि सहोदरः / प्राप्यानुज्ञां विशेषेण जुहुयुर्वा यताविधि

বিশেষ অনুমতি লাভ কৰি, ঋত্বিকৰ পুত্ৰ—অথবা পত্নী, শিষ্য বা সহোদৰ ভ্ৰাতা—বিধিমতে আহুতি দিব পাৰে।

Verse 50

पवित्रपाणिः पूतात्मा शुक्लाम्बरधरोत्तरः / अनन्यमानसो वह्निं जुहुयात् संयतेन्द्रियः

বিধিমতে পবিত্ৰ কৰা হাত আৰু শুদ্ধ অন্তঃকৰণে, পৰিষ্কাৰ শুভ্ৰ বস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি, নিৰ্দিষ্ট আসনত স্থিৰ হৈ, একাগ্ৰ মন আৰু সংযত ইন্দ্ৰিয়সহ পবিত্ৰ অগ্নিত আহুতি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 51

विना दर्भेण यत्कर्म विना सूत्रेण वा पुनः / राक्षसं तद्भवेत् सर्वं नामुत्रेह फलप्रदम्

দৰ্ভা নোহোৱাকৈ, অথবা যজ্ঞোপৱীত (পবিত্ৰ সূত্ৰ) নোহোৱাকৈ কৰা কৰ্ম সম্পূৰ্ণ ৰাক্ষসীয় স্বভাৱৰ হয় আৰু ইহলোকে বা পৰলোকে কোনো ফল নেদিয়ে।

Verse 52

दैवतानि नमस्कुर्याद् देयसारान्निवेदयेत् / दद्यात् पुष्पादिकं तेषां वृद्धांश्चैवाभिवादयेत्

দেৱতাসকলক নমস্কাৰ কৰি, অৰ্পণযোগ্য বস্তুৰ শ্ৰেষ্ঠ অংশ নিবেদন কৰিব, তেওঁলোকলৈ পুষ্পাদি অৰ্পণ কৰিব আৰু বৃদ্ধজনকো শ্ৰদ্ধাৰে অভিবাদন কৰিব।

Verse 53

गुरुं चैवाप्युपासीत हितं चास्य समाचरेत् / वेदाभ्यासं ततः कुर्यात् प्रयत्नाच्छक्तितो द्विजः

দ্বিজে গুৰুক ভক্তিৰে উপাসনা-সেৱা কৰিব আৰু তেওঁৰ হিতকৰ কাৰ্য আচৰণ কৰিব; তাৰ পিছত যত্নসহ, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে, বেদৰ অধ্যয়ন-পাঠাভ্যাস কৰিব।

Verse 54

जपेदध्यापयेच्छिष्यान् धारयेच्च विचारयेत् / अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्मादीनि द्विजोत्तमः / वैदिकांश्चैव निगमान् वेदाङ्गानि वेशिषतः

দ্বিজোত্তমে জপ কৰিব, শিষ্যসকলক অধ্যাপন কৰাব, উপদেশ ধাৰণ কৰি তাৰ ওপৰত বিচাৰ কৰিব। তেওঁ ধৰ্ম আদি শাস্ত্ৰসমূহ অৱলোকন কৰিব; বিশেষকৈ বৈদিক নিগম আৰু বেদাঙ্গসমূহ অধ্যয়ন কৰিব।

Verse 55

उपेयादीश्वरं चाथ योगक्षेमप्रसिद्धये / साधयेद् विविधानर्थान् कुटुम्बार्थे ततो द्विजः

তাৰ পিছত যোগ-ক্ষেমৰ নিশ্চিত সিদ্ধিৰ বাবে দ্বিজে ঈশ্বৰৰ শৰণ ল’ব লাগে; আৰু তাৰ পাছত পৰিয়াল-পালনৰ বাবে ধৰ্মসন্মত উপায়ে বিভিন্ন অৰ্থ উপাৰ্জন কৰিব লাগে।

Verse 56

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थं मृदमाहरेत् / पुष्पाक्षतान् कुशतिलान् गोमयं शुद्धमेव च

তাৰ পিছত মধ্যাহ্নসময়ে স্নানাৰ্থে শুদ্ধিকাৰক মাটি আনিব; লগতে ফুল, অক্ষত, কুশ, তিল আৰু বিশুদ্ধ গোবৰো সংগ্ৰহ কৰিব।

Verse 57

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च / स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्तप्रस्त्रवणेषु च

নদীত, দেবখাত সদৃশ পবিত্ৰ খালত, পুখুৰী আৰু সৰোবৰত, লগতে পানীভৰা গাঁত আৰু স্বাভাৱিক ঝৰণা-ধাৰাত নিত্য স্নান কৰা উচিত।

Verse 58

परकीयनिपानेषु न स्नायाद् वै कदाचन / पञ्चपिण्डान् समुद्धृत्य स्नायाद् वासंभवे पुनः

আন লোকৰ পানী-পানৰ ঠাইত কেতিয়াও স্নান নকৰিব। অশৌচ-স্পৰ্শৰ বাবে যদি পুনৰ স্নান লাগে, তেন্তে আগতে মাটিৰ পাঁচটা পিণ্ড উঠাই লৈ তাৰ পাছত পুনৰ স্নান কৰিব।

Verse 59

मृदैकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि / अधश्च तिसृभिः कायं पादौ षड्भिस्तथैव च

এবাৰ মাটি লগাই মূৰ ধুব; দুবাৰ নাভিৰ ওপৰৰ অংশ; তিনবাৰ নাভিৰ তলৰ দেহ; আৰু সেইদৰে ছবাৰ ভৰি ধুব।

Verse 60

मृत्तिका च समुद्दिष्टा त्वार्द्रामलकमात्रिका / गोमयस्य प्रमाणं तत् तेनाङ्गं लेपयेत् ततः

মৃত্তিকাও বিধিত নিৰ্দিষ্ট—ভিজা আমলকীৰ সমান পৰিমাণ। গো-ময়ৰো সেই একে মাপ; তাৰে দেহত লেপ কৰি তাৰ পাছত বিধি পালন কৰিব।

Verse 61

लेपयित्वा तु तीरस्थस्तल्लिङ्गैरेव मन्त्रतः / प्रक्षाल्याचम्य विधिवत् ततः स्नायात् समाहितः

তীৰ্থতীৰত থিয় হৈ, সেই লিঙ্গ-চিহ্নসমেত মন্ত্ৰোচ্চাৰে লেপ লগাই, পাছত সেয়া ধুই, বিধিমতে আচমন কৰি; তাৰ পাছত একাগ্ৰচিত্তে স্নান কৰিব।

Verse 62

अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैस्तल्लिङ्गैर्वारुणैः शुभैः / भावपूतस्तदव्यक्तं ध्यायन् वै विष्णुमव्ययम्

শুভ বাৰুণ মন্ত্ৰে—সেই লিঙ্গ-চিহ্নসমেত—জল অভিমন্ত্ৰিত কৰি, যাৰ অন্তৰ্ভাৱ শুদ্ধ হৈছে, সি সেই অব্যক্ত তত্ত্ব, অৰ্থাৎ অব্যয় বিষ্ণুৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 63

आपो नारायणोद्भूतास्ता एवास्यायनं पुनः / तस्मान्नारायणं देवं स्नानकाले स्मरेद् बुधः

জল নাৰায়ণৰ পৰা উদ্ভূত, আৰু সেই জলেই পুনৰ তেওঁৰ আয়ন—আশ্ৰয়। সেয়ে স্নানকালত বুদ্ধিমান জনে দেৱ নাৰায়ণক স্মৰণ কৰিব।

Verse 64

प्रोच्य सोंकारमादित्यं त्रिर्निमज्जेज्जलाशये / आचान्तः पुनराचामेन्मन्त्रेणानेन मन्त्रवित्

আদিত্যসহ পবিত্ৰ ‘ওঁ’কাৰ উচ্চাৰণ কৰি, জলাশয়ত তিনিবাৰ নিমজ্জন কৰিব। আচমন কৰি, মন্ত্ৰবিদ এই মন্ত্ৰেৰে পুনৰ আচমন কৰিব।

Verse 65

अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतो मुखः / त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसो ऽमृतम्

আপুনি সকলো ভূতৰ অন্তৰত বিচৰণ কৰে, হৃদয়-গুহাত অধিষ্ঠিত, সৰ্বদিশমুখ। আপুনিই যজ্ঞ, আপুনিই বষটকাৰ; আপুনিই জল, আপুনিই জ্যোতি, আপুনিই ৰস আৰু অমৃত।

Verse 66

द्रुपदां वा त्रिरभ्यस्येद् व्याहृतिप्रणवान्विताम् / सावित्रीं वा जपेद् विद्वान् तथा चैवाघमर्षणम्

অথবা ব্যাহৃতি (ভূঃ, ভুবঃ, স্বঃ) আৰু প্ৰণৱ (ওঁ) সহ ত্ৰিপদা গায়ত্ৰী তিনিবাৰ পাঠ কৰিব। নাইবা বিদ্বান ব্যক্তিয়ে সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী-মন্ত্ৰ) জপ কৰি, তদ্ৰূপ অঘমর্ষণো জপ কৰিব।

Verse 67

ततः संमार्जनं कुर्यादापो हि ष्ठा मयोभुवः / इदमापः प्रवहत व्याहृतिभिस्तथैव च

তাৰ পিছত ‘আপো হি ষ্ঠা ময়োভুবঃ’ বুলি কৈ সংমাৰ্জন (ছিটোৱা আৰু মচা) কৰিব, কিয়নো জলেই সঁচাকৈ জীৱনদায়ক আৰু আনন্দদায়ক। ‘ইদমাপঃ প্রবহত’ বুলি কৈ, ব্যাহৃতি সহ তদ্ৰূপে কৰিব।

Verse 68

ततो ऽभिमन्त्र्य तत् तीर्थमापो हिष्ठादिमन्त्रकैः / अन्तर्जलगतो मग्नो जपेत् त्रिरघमर्षणम्

তাৰ পিছত ‘আপো হি ষ্ঠা’ আদি জল-মন্ত্ৰেৰে সেই তীৰ্থক অভিমন্ত্রিত কৰিব। তাৰ পাছত পানীৰ ভিতৰত নিমজ্জিত হৈ, নিমগ্ন অৱস্থাত পাপনাশক অঘমর্ষণ তিনিবাৰ জপ কৰিব।

Verse 69

त्रिपदां वाथ सावित्रीं तद्विष्णोः परमं पदम् / आवर्तयेद् वा प्रणवं देवं वा संस्मरेद्धरिम्

অথবা ত্ৰিপদা সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী)— ‘তদ্বিষ্ণোঃ পৰমং পদম্’— পাঠ কৰিব। নাইবা প্ৰণৱ (ওঁ) পুনঃপুনঃ আবৃত্তি কৰিব, অথবা দেৱ হৰিৰ স্মৰণ-ধ্যান কৰিব।

Verse 70

द्रुपदादिव यो मन्त्रो यजुर्वेदे प्रतिष्ठितः / अन्तर्जले त्रिरावर्त्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

যজুৰ্বেদত প্ৰতিষ্ঠিত ‘দ্ৰুপদা…’ৰে আৰম্ভ হোৱা সেই মন্ত্ৰ, পানীত নিমজ্জিত হৈ তিনিবাৰ জপ কৰিলে সাধক সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 71

अपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते / विन्यस्य मूर्ध्नि तत् तोयं मुच्यते सर्वपातकैः

হাতত পানী লৈ মাৰ্জন-বিধিৰ নিৰ্দিষ্ট মন্ত্ৰ জপ কৰি, সেই পবিত্ৰ পানী মূৰৰ শিখৰত স্থাপন কৰিলে সকলো পাতকৰ পৰা মুক্তি পোৱা যায়।

Verse 72

यथाश्वमेधः क्रतुराट् सर्वपापापनोदनः / तथाघमर्षणं सूक्तं सर्वपापापनोदनम्

যেনেকৈ অশ্বমেধ—যজ্ঞসমূহৰ ৰজা—সকলো পাপ নাশ কৰে, তেনেকৈ অঘমর্ষণ সূক্তও সকলো পাপ অপসাৰণ কৰে।

Verse 73

अथोपतिष्ठेदादित्यं मूर्ध्नि पुष्पान्विताञ्जलिम् / प्रक्षिप्यालोकयेद् देवमुद्वयं तमसस्परि

তাৰ পিছত আদিত্যদেৱৰ সন্মুখত ভক্তিভাৱে থিয় হ’ব; মূৰৰ ওপৰত ফুলভৰা অঞ্জলি ধাৰণ কৰিব। ফুল অৰ্পণ কৰি, অন্ধকাৰৰ ওপৰে উদিত দেৱক দৰ্শন কৰিব।

Verse 74

उदुत्यं चित्रमित्येते तच्चक्षुरिति मन्त्रतः / हंसः शुचिषदेतेन सावित्र्या च विशेषतः

‘উদুত্যং চিত্ৰম্…’ আৰু ‘তচ্চক্ষুঃ…’—এইবোৰেই মন্ত্ৰ। এই মন্ত্ৰসমূহেৰে, আৰু বিশেষকৈ সাবিত্ৰী (গায়ত্ৰী)ৰে, শুচিধামত অধিষ্ঠিত হংসস্বৰূপ (সো’হম্) অন্তৰাত্মাক ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 75

अन्यैश्च वैदिकैर्मन्त्रैः सौरैः पापप्रणाशनैः / सावित्रीं वै जपेत् पश्चाज्जपयज्ञः स वै स्मृतः

অন্য বৈদিক, সূৰ্য-সম্পৰ্কীয় আৰু পাপ-নাশক মন্ত্ৰসমূহ জপ কৰি, তাৰ পাছত সাবিত্ৰী (গায়ত্ৰী) জপ কৰিব লাগে। ইয়াকেই জপ-যজ্ঞ বুলি স্মৃত।

Verse 76

विविधानि पवित्राणि गुह्यविद्यास्तथैव च / शतरुद्रीयमथर्वशिरः सौरांश्च शक्तितः

তেওঁ নানাবিধ পবিত্ৰকৰণ-কর্ম আৰু গুহ্য মন্ত্ৰবিদ্যাও উপদেশ দিয়ে; আৰু সামৰ্থ্য অনুসাৰে শতৰুদ্ৰীয়, অথৰ্বশিৰ আৰু সৌৰ স্তোত্ৰসমূহো।

Verse 77

प्राक्कूलेषु समासीनः कुशेषु प्राङ्मुखः शुचिः / तिष्ठंश्चेदीक्षमाणोर्ऽकं जप्यं कुर्यात् समाहितः

পূৰ্ব তীৰত কুশাসনত বহি, পূৰ্বমুখী আৰু শুচি হৈ—প্ৰয়োজন হলে থিয় হৈও—সূৰ্যক চায়ে, সমাহিতচিত্তে নিৰ্দিষ্ট জপ কৰিব লাগে।

Verse 78

स्फाटिकेन्द्राक्षरुद्राक्षैः पुत्रजीवसमुद्भवः / कर्तव्या त्वक्षमाला स्यादुत्तरादुत्तमा स्मृता

স্ফটিক, ইন্দ্ৰাক্ষ আৰু ৰুদ্ৰাক্ষৰ মণিৰে, আৰু পুত্ৰজীৱক মূল/মুখ্য মণি কৰি অক্ষমালা বনাব লাগে; ই ‘উত্তমৰো উত্তম’ বুলি স্মৃত।

Verse 79

जपकाले न भाषेत नान्यानि प्रेक्षयेद् बुधः / न कम्पयेच्छिरोग्रीवां दन्तान्नैव प्रकाशयेत्

জপৰ সময়ত জ্ঞানী সাধকে কথা নক’ব আৰু ইফালে-সিফালে আন বস্তু নচাব। সি মূৰ-ডিঙি নকঁপাব আৰু দাঁতও প্ৰকাশ নকৰিব।

Verse 80

गुह्यका राक्षसा सिद्धा हरन्ति प्रसभं यतः / एकान्ते सुशुभे देशे तस्माज्जप्यं समाचरेत्

গুহ্যক, ৰাক্ষস আৰু কিছুমান সিদ্ধে জোৰকৈ সাধনাৰ ফল হৰণ কৰিব পাৰে; সেয়ে একান্ত আৰু অতি শুভ স্থানত মন্ত্ৰজপ কৰা উচিত।

Verse 81

चण्डालाशौचपतितान् दृष्ट्वाचम्य पुनर्जपेत् / तैरेव भाषणं कृत्वा स्नात्वा चैव जपेत् पुनः

চণ্ডাল, অশুচি বা পতিতক দেখিলে আচমন কৰি পুনৰ জপ কৰিব লাগে; কিন্তু তেওঁলোকৰ সৈতে কথা পাতিলে স্নান কৰি তেতিয়াহে পুনৰ জপ কৰিব লাগে।

Verse 82

आचम्य प्रयतो नित्यं जपेदशुचिदर्शने / सौरान् मन्त्रान् शक्तितो वै पावमानीस्तु कामतः

অশুচি দেখিলে নিত্য নিয়মশীল হৈ আচমন কৰি জপ কৰিব লাগে। সামৰ্থ্য অনুসাৰে সৌৰ মন্ত্ৰ আৰু ইচ্ছা অনুসাৰে পাৱমানী শুদ্ধি ঋচাও জপ কৰিব লাগে।

Verse 83

यदि स्यात् क्लिन्नवासा वै वारिमध्यगतो जपेत् / अन्यथा तु शुचौ भूम्यां दर्भेषु सुसमाहितः

যদি বস্ত্ৰ ভিজা থাকে তেন্তে পানীৰ মাজত থিয় হৈ জপ কৰিব লাগে; নচেৎ শুচি ভূমিত দৰ্ভাসনত বহি মন একাগ্ৰ কৰি জপ কৰিব লাগে।

Verse 84

प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्वा ततः क्षितौ / आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायमाचरेत्

প্ৰদক্ষিণা সম্পূৰ্ণ কৰি তাৰ পাছত ভূমিত প্ৰণাম কৰিব লাগে; আৰু শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে আচমন কৰি, সামৰ্থ্য মতে স্বাধ্যায় আৰু জপ কৰিব লাগে।

Verse 85

ततः संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / अदावोङ्कारमुच्चार्य नमो ऽन्ते तर्पयामि वः

তাৰ পিছত দেৱগণ, ঋষিগণ আৰু পিতৃগণক তৰ্পণ দিব লাগে। আৰম্ভণিতে ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰি শেষত ক’ব—“নমো, অন্তে মই আপোনালোকক তৃপ্ত কৰোঁ।”

Verse 86

देवान् ब्रह्मःऋषींश्चैव तर्पयेदक्षतोदकैः / तिलोदकैः पितॄन् भक्त्या स्वसूत्रोक्तविधानतः

দেৱগণ আৰু ব্ৰহ্মর্ষিসকলক অক্ষত (অখণ্ড চাউল) মিশ্ৰিত জলে তৰ্পণ দিব। পিতৃসকলক তিলমিশ্ৰিত জলে ভক্তিসহ তৃপ্ত কৰিব—নিজ গৃহ্যসূত্ৰত কোৱা বিধান অনুসাৰে।

Verse 87

अन्वारब्धेन सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु / देवर्षोस्तर्पयेद् धीमानुदकाञ्जलिभिः पितन्

বাওঁ হাতক সহায় কৰি ৰাখি সোঁ হাতৰে, জ্ঞানী ব্যক্তি অঞ্জলিভৰা জলে দেৱর্ষি আৰু পিতৃসকলক তৰ্পণ দি তৃপ্ত কৰিব।

Verse 88

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषीतर्पणे / प्राचीनावीती पित्र्ये तु स्वेन तीर्थेन भावतः

দেৱকাৰ্যত যজ্ঞোপৱীত উপৱীতভাৱে ধাৰণ কৰিব; ঋষিতৰ্পণত নিবীতভাৱে; আৰু পিতৃকাৰ্যত প্ৰাচীনাৱীতভাৱে—নিজ নিজ তীৰ্থে আৰু যথাযথ ভাৱসহ।

Verse 89

निष्पीड्य स्नानवस्त्रं तु समाचम्य च वाग्यतः / स्वैर्मन्त्रैरर्चयेद् देवान् पुष्पैः पत्रैरथाम्बुभिः

স্নানবস্ত্ৰ নিংড়ি, বাক্‌সংযম ৰাখি আচমন কৰিব। তাৰ পিছত নিজৰ মন্ত্ৰে দেৱসকলৰ অৰ্চনা কৰিব—ফুল, পাতা বা জলেৰেও।

Verse 90

ब्रह्माणं शङ्करं सूर्यं तथैव मधुसूदनम् / अन्यांश्चाभिमतान् देवान् भक्त्या चाक्रोधनो ऽत्वरः

ভক্তিৰে—ক্ৰোধমুক্ত আৰু ত্বৰাহীন হৈ—ব্ৰহ্মা, শংকৰ, সূৰ্য আৰু মধুসূদন (বিষ্ণু)ক, লগতে নিজৰ অভিমত অন্য দেৱতাসকলকো যথাবিধি পূজা কৰা উচিত।

Verse 91

प्रदद्याद् वाथ पुष्पाणि सूक्तेन पौरुषेण तु / आपो वा देवताः सर्वास्तेन सम्यक् समर्चिताः

অথবা পুৰুষসূক্ত জপ কৰি পুষ্প অৰ্পণ কৰা উচিত। সত্যই ‘আপঃ’ (জলতত্ত্ব) সকলো দেৱতা; সেইদ্বাৰা তেওঁলোক সকলেই সম্পূৰ্ণভাবে সম্যক্ পূজিত হয়।

Verse 92

ध्यात्वा प्रणवपूर्वं वै दैवतानि समाहितः / नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेद् वै पृथक् पृथक्

প্ৰণৱ (ॐ) পূৰ্বক মন একাগ্ৰ কৰি দেৱতাসকলক ধ্যান কৰি, নমস্কাৰসহ প্ৰতিজনৰ বাবে পৃথক পৃথক পুষ্প অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 93

न विष्ण्वाराधनात् पुण्यं विद्यते कर्म वैदिकम् / तस्मादनादिमध्यान्तं नित्यमाराधयेद्धरिम्

বিষ্ণুৰ আৰাধনাৰ সমান পুণ্যদায়ক কোনো বৈদিক কৰ্ম নাই। সেয়ে যি আদি-মধ্য-অন্তহীন, সেই হৰিৰ নিত্য আৰাধনা কৰা উচিত।

Verse 94

तद्विष्णोरिति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु / नैताभ्यां सदृशो मन्त्रो सूक्तेन पुरुषेण तु / नैताभ्यां सदृशो मन्त्रो वेदेषूक्तश्चतुर्ष्वपि

“তদ্বিষ্ণোঃ” মন্ত্র আৰু পুৰুষসূক্ত—এই দুয়োটাৰ সমান কোনো মন্ত্র চাৰিও বেদত নাই; বৈদিক বাণীত ইহঁতৰ তুলনা নাই।

Verse 95

निवेदयेत स्वात्मानं विष्णावमलतेजसि / तदात्मा तन्मनाः शान्तस्तद्विष्णोरिति मन्त्रतः

নিজ আত্মাক নিৰ্মল তেজস্বী বিষ্ণুত সমৰ্পণ কৰিব। মন-আত্মা তাঁতেই লীন কৰি শান্ত হৈ মন্ত্রে ক’ব—‘ই বিষ্ণুৰ’।

Verse 96

अथवा देवमीशानं भगवन्तं सनातनम् / आराधयेन्महादेवं भावपूतो महेश्वरम्

অথবা ভক্তিভাৱে পবিত্ৰ মন লৈ ঈশান—সনাতন ভগৱান—মহাদেৱ মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰিব।

Verse 97

मन्त्रेण रुद्रागायत्र्या प्रणवेनाथ वा पुनः / ईशानेनाथ वा रुद्रैस्त्र्यम्बकेन समाहितः

অন্তৰ্মুখী সমাহিত হৈ ৰুদ্ৰগায়ত্ৰী মন্ত্রে, অথবা প্ৰণৱ ‘ওঁ’ত, বা ঈশান মন্ত্রে, বা ৰুদ্ৰ-নাম/মন্ত্রে—বিশেষকৈ ত্ৰ্যম্বক মন্ত্রে—ধ্যানসমাধিত প্ৰৱেশ কৰিব।

Verse 98

पुष्पैः पत्रैरथाद्भिर्वा चन्दनाद्यैर्महेश्वरम् / उक्त्वा नमः शिवायेति मन्त्रेणानेन योजयेत्

ফুল, পাতা বা জল—চন্দনাদি সহ—মহেশ্বৰক পূজা কৰিব; আৰু ‘নমঃ শিবায়’ উচ্চাৰি এই মন্ত্রসহ প্ৰতিটো অৰ্পণ কৰিব।

Verse 99

नमस्कुर्यान्महादेवं ऋतं सत्यमितिश्वरम् / निवेदयीत स्वात्मानं यो ब्रह्माणमितीश्वरम्

মহাদেৱক নমস্কাৰ কৰিব—যিজন ‘ঋত’ আৰু ‘সত্য’ বুলি ঘোষিত ঈশ্বৰ; আৰু তেওঁকেই ব্ৰহ্ম বুলি জানি নিজৰ আত্মাও নিবেদন কৰিব।

Verse 100

प्रदक्षिणं द्विजः कुर्यात् पञ्च ब्रह्माणि वै जपन् / ध्यायीत देवमीशानं व्योममध्यगतं शिवम्

দ্বিজে পঞ্চ-ব্ৰহ্ম মন্ত্ৰ জপ কৰি প্ৰদক্ষিণা কৰিব। আৰু ব্যোম-মধ্যস্থিত ঈশান-স্বৰূপ শিৱদেৱৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 101

अथावलोकयेदर्कं हंसः सुचिषदित्यृचा / कुर्यात् पञ्च महायज्ञान् गृहं गत्वा समाहितः

তাৰপিছত চিত্ত সমাহিত কৰি সূৰ্যদৰ্শন কৰিব আৰু ‘হংসঃ সুচিষদ্…’ৰে আৰম্ভ হোৱা আদিত্য ঋচা জপ কৰিব। তাৰপিছত গৃহলৈ গৈ বিধিমতে পঞ্চ মহাযজ্ঞ সম্পন্ন কৰিব।

Verse 102

देवयज्ञं पितृयज्ञं भूतयज्ञं तथैव च / मानुष्यं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान् प्रचक्षते

দেৱযজ্ঞ, পিতৃযজ্ঞ, ভূতযজ্ঞ, মানৱযজ্ঞ আৰু ব্ৰহ্মযজ্ঞ—এই পাঁচকেই পঞ্চ যজ্ঞ বুলি কোৱা হয়।

Verse 103

यदि स्यात् तर्पणादर्वाक् ब्रह्मयज्ञः कृतो न हि / कृत्वा मनुष्ययज्ञं वै ततः स्वाध्यायमाचरेत्

যদি তৰ্পণৰ আগতে ব্ৰহ্মযজ্ঞ (স্বাধ্যায়) কৰা নহয়, তেন্তে প্ৰথমে মানৱযজ্ঞ কৰি তাৰপিছত স্বাধ্যায় আচৰণ কৰিব।

Verse 104

अग्नेः पश्चिमतो देशे भूतयज्ञान्त एव वा / कुशपुञ्जे समासीनः कुशपाणिः समाहितः

অগ্নিৰ পশ্চিম দিশত বা ভূতযজ্ঞৰ অন্তত, কুশৰ পুঞ্জত বহি, হাতত কুশ ধৰি, মন সমাহিত ৰাখিব।

Verse 105

शालाग्नौ लौकिके वाग्नौ जले भूभ्यामथापिवा / वैश्वदेवं ततः कुर्याद् देवयज्ञः स वै स्मृतः

তাৰ পাছত শালাগ্নিত বা লৌকিক অগ্নিত, অথবা জলত বা ভূমিতো, বৈশ্বদেৱ অৰ্ঘ্য-হোম কৰিব লাগে; ইহাই দেৱযজ্ঞ বুলি স্মৃত।

Verse 106

यदि स्याल्लौकिके पक्वं ततो ऽन्नं तत्र हूयते / शालाग्नौ तत्र देवान्नं विधिरेष सनातनः

যদি লৌকিক অগ্নিত অন্ন পকা হয়, তেন্তে সেই অন্নই তাতেই হোমত অৰ্পণ কৰিব লাগে; শালাগ্নিত সেয়াই দেৱান্ন—এই বিধি সনাতন।

Verse 107

देवेभ्यस्तु हुतादन्नाच्छेषाद् भूतबलिं हरेत् / भूतयज्ञः स वै ज्ञेयो भूतिदः सर्वदेहिनाम्

দেৱসকললৈ অন্ন হোম কৰাৰ পাছত, অৱশিষ্ট অংশৰ পৰা ভূতসকলৰ বাবে বলি উলিয়াব লাগে; ইহাই ভূতযজ্ঞ, যি সকলো দেহধাৰীক মঙ্গল দিয়ে।

Verse 108

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च पतितादिभ्य एव च / दद्याद् भूमौ बलिं त्वन्नं पक्षिभ्यो ऽथ द्विजोत्तमः

দ্বিজোত্তমে ভূমিত অন্নৰ বলি থৈ—কুকুৰক, শ্বপচক, আৰু পতিত আদি লোকক দিব লাগে; তাৰ পাছত পক্ষীকো অন্ন দিব লাগে।

Verse 109

सायं चान्नस्य सिद्धस्य पत्न्यमन्त्रं बलिं हरेत् / भूतयज्ञस्त्वयं नित्यं सायं प्रातर्विधीयते

সন্ধিয়াত অন্ন সিদ্ধ হোৱাৰ পাছত, পত্নীৰ মন্ত্ৰসহ বলি অৰ্পণ কৰিব লাগে; এই ভূতযজ্ঞ নিত্য, সন্ধিয়া আৰু প্ৰাতঃ উভয় সময়তে বিধেয়।

Verse 110

एकं तु भोजयेद् विप्रं पितॄनुद्दिश्य सत्तमम् / नित्यश्राद्धं तदुद्दिष्टं पितृयज्ञो गतिप्रदः

পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি এজন শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব লাগে। এইটোৱেই ‘নিত্য শ্ৰাদ্ধ’; ই পিতৃ-যজ্ঞ, যি শুভ গতি প্ৰদান কৰে।

Verse 111

उद्धृत्य वा यथाशक्ति किञ्चिदन्नं समाहितः / वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत्

নচেৎ মনক সমাহিত কৰি, সামৰ্থ্য অনুসাৰে অলপ অন্ন আঁতৰাই, বেদৰ তত্ত্বাৰ্থ-বিদ্বান দ্বিজ ব্ৰাহ্মণক বিধিপূৰ্বক অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 112

पूजयेदतिथिं नित्यं नमस्येदर्चयेद् द्विजम् / मनोवाक्कर्मभिः शान्तमागतं स्वगृह ततः

অতিথিক নিত্য সন্মান কৰিব লাগে আৰু দ্বিজ ব্ৰাহ্মণক প্ৰণাম কৰি পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত নিজ গৃহলৈ অহা শান্ত ব্যক্তিক মন-বাক্য-কর্মে শান্তভাৱে সেৱা কৰিব লাগে।

Verse 113

हन्तकारमथाग्रं वा भिक्षां वा शक्तितो द्विजः / दद्यादतिथये नित्यं बुध्येत परमेश्वरम्

দ্বিজ ব্যক্তিয়ে সামৰ্থ্য অনুসাৰে অতিথিক নিত্য ঘৰৰ ৰন্ধা আহাৰ বা ভিক্ষা দিব লাগে; আৰু দিওঁতে অতিথিৰ মাজত পৰমেশ্বৰকেই বুজি স্মৰণ কৰিব লাগে।

Verse 114

भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमग्रं तस्याश्चतुर्गुणम् / पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते

ভিক্ষাৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিমাণ এক গ্ৰাস মাত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে; ‘পূৰ্ণ’ অংশ তাৰ চাৰিগুণ। কিন্তু ‘পুষ্কল’—অতিমাত্ৰা, হানিকৰ—সেয়া তাৰো চাৰিগুণ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 115

गोदोहमात्रं कालं वै प्रतीक्ष्यो ह्यतिथिः स्वयम् / अभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेदतिथिं यथा

অতিথিয়ে নিজে গাই দোহাৰ যিমান সময় লাগে, সিমান সময়হে অপেক্ষা কৰিব। গৃহস্থেও নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে আগত অতিথিক বিধিপূৰ্বক পূজা‑সৎকাৰ কৰিব।

Verse 116

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद् विधिवद् ब्रह्मचारिणे / दद्यादन्नं यथाशक्ति त्वर्थिभ्यो लोभवर्जितः

ভিক্ষুকক ভিক্ষা আৰু ব্ৰহ্মচাৰীক বিধিপূৰ্বক দান দিব লাগে। লোভ ত্যাগ কৰি অৰ্থীসকলকো নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে অন্ন দান কৰিব লাগে।

Verse 117

सर्वेषामप्यलाभे तु अन्नं गोभ्यो निवेदयेत् / भुञ्जीत बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन्

যদি তেওঁলোকৰ কোনোজনো নাথাকে, তেন্তে অন্ন গোৱালৈ নিবেদন কৰিব। তাৰপিছত বাক্‌সংযম কৰি, অন্নক নিন্দা নকৰি, আত্মীয়‑বন্ধুৰ সৈতে একেলগে ভোজন কৰিব।

Verse 118

अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमाः / भृञ्जीत चेत् स मूढात्मा तिर्यग्योनिं सगच्छति

হে দ্বিজোত্তম! পঞ্চ মহাযজ্ঞ নকৰাকৈ যি দ্বিজ ভোজন কৰে, সেই মোহগ্ৰস্ত আত্মা তিৰ্যক্‌যোনি—পশুজন্মলৈ গমন কৰে।

Verse 119

वेदाभ्यासो ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रिया क्षमा / नाशयत्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा

প্ৰতিদিন সামৰ্থ্য অনুসাৰে বেদাভ্যাস, মহাযজ্ঞৰ বিধিসম্মত ক্ৰিয়া আৰু দেৱতাৰ অর্চনা—এই সকলোয়ে শীঘ্ৰে পাপ নাশ কৰে।

Verse 120

यो मोहादथवालस्यादकृत्वा देवतार्चनम् / भुङ्क्ते स याति नरकान् शूकरेष्वभिजायते

যি মোহ বা অলসতাত দেৱতাৰ পূজা নকৰাকৈ আহাৰ কৰে, সি নৰকলৈ যায় আৰু শূকৰৰ যোনিত জন্ম লয়।

Verse 121

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कृत्वा कर्माणि वै द्विजाः / भुञ्जीत स्वजनैः सार्धं सयाति परमां गतिम्

সেয়ে, হে দ্বিজসকল! সৰ্ব প্ৰচেষ্টাৰে নিৰ্ধাৰিত কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, স্বজনসকলৰ সৈতে ধৰ্মানুসাৰে ভোগ কৰা; তেনেহ’লে পৰম গতি লাভ হয়।