Opening the text

Rishi: Atharvanic tradition (healing seer; specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt)
Devata: Roga/Takman complex as personified disease to be expelled (apotropaic address)
Chandas: Anuṣṭubh (4 pādas of ~8 syllables; refrain-like cadence)
AV 9.8 এটা এক বিস্তৃত আথৰ্বণিক চিকিৎসা-সূক্ত, য’ত ৰোগক (ৰোগ/তক্মন আৰু যক্ষ্মা-সদৃশ ক্ষয়কাৰী ব্যাধি) দেহধাৰী শত্রু ৰূপে সন্মুখীন কৰি ৰোগীৰ দেহৰ পৰা বলপূৰ্বক খেদাই পঠোৱা হয়। বিশেষকৈ মূৰ আৰু অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ যন্ত্ৰণা ধৰি বহু স্থানীয় আৰু সাৰ্বদেহীয় বেদনাৰ নাম উচ্চাৰণ কৰি, আৰু প্ৰাণধাৰী অঙ্গসমূহক দেহ-মানচিত্ৰৰ দৰে চিহ্নিত কৰি, সূক্তটোৱে সৰ্বাত্মক অপসাৰণ সম্পন্ন কৰে—ৰোগক বাক্যত প্ৰকাশ কৰি, মন্ত্রবলে বাহিৰলৈ টানি উলিয়াই, দেহৰ সীমাৰ বাহিৰলৈ হংকাই দিয়ে। শেষ অংশত আৰোগ্যক আদিত্যৰ কিৰণৰ সৌৰ-পুনৰুদ্ধাৰৰ সৈতে সংলগ্ন কৰি, কপাল/হৃদয়ৰ শৃঙ্খলা পুনঃস্থাপন আৰু অঙ্গ-ছিঙা যন্ত্ৰণাৰ উপশমক সীল-মোহৰ মাৰে।
Mantra 1
यक्ष्मनिवारणम्। १५ विराडनुष्टुप्, २१ विराट् पथ्याबृहती, २२ पथ्यापङ्क्तिः। शी॒र्ष॒क्तिं शी॑र्षाम॒यं क॑र्णशू॒लं वि॑लोहि॒तम्। सर्वं॑ शीर्ष॒ण्यंऽ ते॒ रोगं॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
মূৰৰ ব্যথা, মূৰৰ ৰোগ, কাণত চুবনি-বেদনা, ৰক্তিম (ৰক্তস্ৰাৱযুক্ত) বিকাৰ—তোমাৰ মূৰৰ সকলো ৰোগ আমি মন্ত্ৰবলে বাহিৰলৈ, দূৰলৈ তাড়াই দিওঁ।
Mantra 2
कर्णा॑भ्यां ते॒ कङ्कू॑षेभ्यः कर्णशू॒लं वि॒सल्पकम्। सर्वं॑ शीर्ष॒ण्यंऽ ते॒ रोगं॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
তোমাৰ দুয়োটা কাণৰ পৰা, কাণৰ নলীবোৰৰ পৰা, কাণত চুবনি-বেদনা, সৰ্পি-সৰ্পি বিয়পি যোৱা ৰোগ—তোমাৰ মূৰৰ সকলো ৰোগ আমি মন্ত্ৰবলে বাহিৰলৈ, দূৰলৈ তাড়াই দিওঁ।
Mantra 3
यस्य॑ हे॒तोः प्र॒च्यव॑ते॒ यक्ष्मः॑ कर्ण॒त आ॑स्य॒तः । सर्वं॑ शीर्ष॒ण्यंऽ ते॒ रोगं॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
যি কাৰণতেই যক্ষ্মা সৰি ওলাই আহে—কাণৰ পৰা হওক বা মুখৰ পৰা—তোমাৰ মূৰৰ সকলো ৰোগ আমি মন্ত্ৰবলে বাহিৰলৈ, দূৰলৈ তাড়াই দিওঁ।
Mantra 4
यः कृ॒णोति॑ प्र॒मोत॑म॒न्धं कृ॒णोति॒ पूरु॑षम्। सर्वं॑ शीर्ष॒ण्यंऽ ते॒ रोगं॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
যি মানুহক লুটাই পেলায়, যি মানুহক অন্ধ কৰে—তোমাৰ মূৰৰ সকলো ৰোগ আমি মন্ত্ৰেৰে বাহিৰলৈ উলিয়াই, দূৰলৈ খেদি দিওঁ।
Mantra 5
अ॒ङ्ग॒भे॒दम॑ङ्गज्व॒रं वि॑श्वा॒ङ्ग्यंऽ वि॒सल्प॑कम्। सर्वं॑ शीर्ष॒ण्यंऽ ते॒ रोगं॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
অঙ্গ-ভেদক বেদনা, অঙ্গ-জ্বৰ, সৰ্বাঙ্গ-ব্যাপী ব্যাধি, আৰু বিসল্পক—হে ৰোগ, তোমাৰ মূৰৰ সকলো দুখ-ব্যাধি আমি মন্ত্ৰেৰে বাহিৰলৈ উচাটাই, বাহিৰে খেদাই দিওঁ।
Mantra 6
यस्य॑ भी॒मः प्र॑तीका॒श उ॑द्वे॒पय॑ति॒ पूरु॑षम्। त॒क्मानं॑ वि॒श्वशा॑रदं ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
যাৰ ভয়ংকৰ প্ৰতাপময় ৰূপে মানুহ কঁপি উঠে—সেই সকলো শৰৎকাল জুৰি টিকি থকা তক্মানক আমি মন্ত্রেৰে বাহিৰলৈ উলিয়াই, বাহিৰত তাড়াই দিওঁ।
Mantra 7
य ऊ॒रू अ॑नु॒सर्प॒त्यथो॒ एति॑ ग॒वीनि॑के । यक्ष्मं॑ ते अ॒न्तरङ्गे॑भ्यो ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
যি যক্ষ্ম উৰুৰ কাষে কাষে সৰি যায়, আৰু গৱীনিকাতো (কুঁচি/গোপনাঙ্গৰ সংযোগস্থলত) প্ৰৱেশ কৰে—তোমাৰ অন্তৰঙ্গ অঙ্গসমূহৰ পৰা সেই ক্ষয়কাৰী ব্যাধিক আমি মন্ত্রেৰে বাহিৰলৈ উলিয়াই, বাহিৰত তাড়াই দিওঁ।
Mantra 8
यदि॒ कामा॑दपका॒माद्धृद॑या॒ज्जाय॑ते॒ परि॑ । हृ॒दो ब॒लास॒मङ्गे॑भ्यो ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
যদি কামৰ পৰা বা অপকামৰ পৰা, হৃদয়ৰ পৰা ই উঠি চাৰিওফালে বিয়পি যায়—হৃদয়ৰ বলাসক, অঙ্গসমূহৰ পৰা আমি মন্ত্রেৰে বাহিৰলৈ উলিয়াই, বাহিৰত তাড়াই দিওঁ।
Mantra 9
ह॒रि॒माणं॑ ते॒ अङ्गे॑भ्यो॒ऽप्वाम॑न्त॒रोदरा॑त्। य॒क्ष्मो॒धाम॒न्तरा॒त्मनो॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे
তোমাৰ অঙ্গসমূহৰ পৰা তোমাৰ হৰিমাণ (হলদীয়া ৰং) আমি বাহিৰ কৰোঁ; উদৰৰ ভিতৰৰ পৰা অপ্বা (apvā) দূৰ কৰোঁ। আত্মাৰ ভিতৰত গাঁথি থকা যক্ষ্মাৰ নিবাসো—আমি মন্ত্ৰবলে বাহিৰলৈ উলিয়াই বাহিৰত খেদাই দিওঁ।
Mantra 10
आसो॑ ब॒लासो॒ भव॑तु॒ मूत्रं॑ भवत्वा॒मय॑त्। यक्ष्मा॑णां॒ सर्वे॑षां वि॒षं निर॑वोचम॒हं त्वत्
এই বলাস (কফ) মূত্ৰ হৈ পৰক; ৰোগৰ পৰা সৰি সেইদিশে পৰিণত হওক। তোমাৰ পৰা যক্ষ্মাসকলৰ সকলো বিষ মই বাহিৰলৈ উচ্চাৰণ কৰি দিলোঁ।
Mantra 11
ब॒हिर्बिलं॒ निर्द्र॑वतु॒ काहा॑बाहं॒ तवो॒दरा॑त्। यक्ष्मा॑णां॒ सर्वे॑षां वि॒षं निर॑वोचम॒हं त्वत्
বাহিৰৰ ছিদ্ৰেৰে কাহাবাহা তোমাৰ উদৰৰ পৰা নিৰ্গত হৈ ওলাই যাওক। তোমাৰ পৰা যক্ষ্মাসকলৰ সকলো বিষ মই বাহিৰলৈ উচ্চাৰণ কৰি দিলোঁ।
Mantra 12
उ॒दरा॑त् ते क्लो॒म्नो नाभ्या॒ हृद॑या॒दधि॑ । यक्ष्मा॑णां॒ सर्वे॑षां वि॒षं निर॑वोचम॒हं त्वत्
তোমাৰ উদৰৰ পৰা, ক্লোম্ন (kloman)ৰ পৰা, নাভিৰ পৰা, হৃদয়ৰ ওপৰৰ পৰা—তোমাৰ পৰা যক্ষ্মাসকলৰ সকলো বিষ মই বাহিৰলৈ উচ্চাৰণ কৰি দিলোঁ।
Mantra 13
याः सी॒मानं॑ विरु॒जन्ति॑ मू॒र्धानं॒ प्रत्य॑र्ष॒नीः । अहिं॑सन्तीरनाम॒या निर्द्र॑वन्तु ब॒हिर्बिल॑म्
যিসকল আঘাতকাৰী শক্তিয়ে মূৰৰ সীমা-ৰেখা (সীমান্ত) ভাঙি দিয়ে, সিহঁত অহিংস, নিৰাময় (ৰোগহীন) হৈ বাহিৰৰ বিল (বাহিৰ-ছিদ্ৰ)েদি দৌৰি ওলাই যাওক।
Mantra 14
या हृद॑यमुप॒र्षन्त्य॑नुत॒न्वन्ति॒ कीक॑साः । अहिं॑सन्तीरनाम॒या निर्द्र॑वन्तु ब॒हिर्बिल॑म्
যিসকল শক্তিয়ে হৃদয়ত চাপ দিয়ে পাঁজৰৰ হাড়সমূহৰ কাষে-কাষে বিস্তাৰ কৰে, সিহঁত অহিংস, নিৰাময় (ৰোগহীন) হৈ বাহিৰৰ বিল (বাহিৰ-ছিদ্ৰ)েদি দৌৰি ওলাই যাওক।
Mantra 15
याः पा॒र्श्वे उ॑प॒र्षन्त्य॑नु॒निक्ष॑न्ति पृ॒ष्टीः । अहिं॑सन्तीरनाम॒या निर्द्र॑वन्तु ब॒हिर्बिल॑म्
যিসকল স্ত্ৰীশক্তি পাৰ্শ্বত চেপি ধৰে আৰু পিছফালে অনুসৰি আঁকোৱালি ধৰে—অহিংসা, অনাময়া হৈ, সিহঁতে বাহিৰৰ বিললৈ দৌৰি ওলাই যাওক।
Mantra 16
यास्ति॒रश्ची॑रुप॒र्षन्त्य॑र्ष॒णीर्व॒क्षणा॑सु ते । अहिं॑सन्तीरनाम॒या निर्द्र॑वन्तु ब॒हिर्बिल॑म्
যিসকল স্ত্ৰীশক্তি তিৰ্যকভাৱে বিস্তাৰ হৈ তোমাৰ সন্ধিসমূহত, তোমাৰ বক্ষণা (কুঁচি/গোপনাঙ্গ-সংলগ্ন অংশ)ত চেপি ধৰে—অহিংসা, অনাময়া হৈ, সিহঁতে বাহিৰৰ বিললৈ দৌৰি ওলাই যাওক।
Mantra 17
या गुदा॑ अनु॒सर्प॑न्त्या॒न्त्राणि॑ मो॒हय॑न्ति च । अहिं॑सन्तीरनाम॒या निर्द्र॑वन्तु ब॒हिर्बिल॑म्
যি (ৰোগিণী) গুদাৰ পৰা সৰকি আহি অন্ত্ৰসমূহকো বিভ্ৰান্ত কৰে—অহিংসা, অনাময়া হৈ তাই বাহিৰলৈ দৌৰি যাওক, বাহিৰৰ গহ্বৰলৈ।
Mantra 18
या म॒ज्ज्ञो नि॒र्धय॑न्ति॒ परूं॑षि विरु॒जन्ति॑ च । अहिं॑सन्तीरनाम॒या निर्द्र॑वन्तु ब॒हिर्बिल॑म्
যি (ৰোগিণী) মজ্জা শুকুৱাই পেলায় আৰু গাঁঠ-জোৰসমূহো ভাঙি পেলায়—অহিংসা, অনাময়া হৈ তাই বাহিৰলৈ দৌৰি যাওক, বাহিৰৰ গহ্বৰলৈ।
Mantra 19
ये अङ्गा॑नि॒ म॒दय॑न्ति॒ यक्ष्मा॑सो रोप॒णास्तव॑ । यक्ष्मा॑णां॒ सर्वे॑षां वि॒षं निर॑वोचम॒हं त्वत्
যে যক্ষ্মাসমূহ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গক উন্মত্ত কৰে—সিহঁত তোমাৰ ৰোপণ (চিকিৎসক/উপচাৰক) বুলিয়েই (মন্ত্ৰে) কোৱা হৈছে। সকলো যক্ষ্মাৰ বিষ তোমাৰ পৰা মই উচ্চাৰণ কৰি আঁতৰাই দিলোঁ।
Mantra 20
वि॒स॒ल्पस्य॑ विद्र॒धस्य॑ वातीका॒रस्य॑ वाल॒जेः । यक्ष्मा॑णां॒ सर्वे॑षां वि॒षं निर॑वोचम॒हं त्वत्
তোমাৰ পৰা—বিশল্প, বিদ্ৰধ (ফোঁহা/ফোঁড়া), বাতীকাৰ (বাত-বিকাৰ সৃষ্টিকাৰী), আৰু ৱালজে (চুলিৰ পৰা জন্মা ৰোগ)—আৰু সকলো যক্ষ্মাৰ বিষ মই উচ্চাৰণ কৰি বাহিৰলৈ উলিয়াই দিলোঁ।
Mantra 21
पादा॑भ्यां ते॒ जानु॑भ्यां॒ श्रोणि॑भ्यां॒ परि॒ भंस॑सः । अनू॑कादर्ष॒णीरु॒ष्णिहा॑भ्यः शी॒र्ष्णो रोग॑मनीनशम्
তোমাৰ ভৰিৰ পৰা, তোমাৰ হাঁটুৰ পৰা, তোমাৰ কঁকাল/শ্ৰোণিৰ পৰা—নিতম্বৰ চাৰিওফালে পৰা দূৰলৈ; মেৰুদণ্ডৰ পৰা, কাঁধৰ পৰা, পাঁজৰৰ পৰা—মূৰৰ পৰা মই ৰোগটো নাশ কৰি অদৃশ্য কৰিলোঁ।
Mantra 22
सं ते॑ शी॒र्ष्णः क॒पाला॑नि॒ हृद॑यस्य च॒ यो वि॒धुः । उ॒द्यन्ना॑दित्य र॒श्मिभिः॑ शी॒र्ष्णो रोग॑मनीनशोऽङ्गभे॒दम॑शीशमः
তোমাৰ মূৰৰ কপাল-অস্থিসমূহ একেলগে সংযোজিত হ’ল, আৰু হৃদয়ত যি বিকাৰ ঘটাইছিল সেয়াও শান্ত হ’ল। উদয়মান, হে আদিত্য, তোমাৰ ৰশ্মিসমূহে মূৰৰ পৰা ৰোগটো দূৰ কৰি দিলে; অঙ্গ-ছেদনকাৰী বেদনাক আমি স্তব্ধ কৰি থৈছোঁ।
It is used to expel personified disease—fever, systemic pain, head-afflictions, and yakṣma-like wasting—from the patient by naming it and driving it outside through mantra.
The list functions as an anatomical ‘total coverage’: the disease is assumed to lodge in specific seats, so the mantra removes its ‘poison’ from each locus so nothing remains hidden.
Āditya represents purifying, restoring power; his rays are invoked to drive illness from the head and to seal recovery by re-establishing bodily order and calming limb-rending pain.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.