Sukta 9
Rishi: Traditionally associated with cosmological seers in AV Book 9 (often Atharvanic/Angirasic attribution in ancillary lists).
Devata: Agni; and implicitly Ṛta/Time (kāla/saṃvatsara) as cosmic principle.
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of such cosmological stanzas).
AV 9.9 এটা ব্ৰহ্মাণ্ডীয় ধাঁধা-সূক্ত, য’ত ঋত/কালৰ অজৰ “চকা” — মাহ, ঋতু আৰু জগতসমূহৰ নিয়মিত গতি —ৰ ওপৰত সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষাক মানচিত্ৰিত কৰা হৈছে। এই ব্ৰহ্মাণ্ডীয় শৃঙ্খলাৰ ভিতৰত যজ্ঞীয় উপস্থিতি হিচাপে অগ্নিক আহ্বান কৰি, সূক্তটোৱে পাঠকৰ জীৱন—সন্তান, ধাৰাবাহিকতা আৰু স্থিৰতা—ক বছৰৰ নিয়ন্ত্রিত গতিৰ সৈতে সঙ্গতি কৰায়।
Kind of charm
Mantras
Mantra 1
आत्मा। अ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता॑ मध्य॒मो अ॒स्त्यश्नः॑ । तृ॒तीयो॒ भ्राता॑ घृ॒तपृ॑ष्ठो अ॒स्यात्रा॑पश्यं वि॒श्पतिं॑ स॒प्तपु॑त्रम्
আত্মা—এই সৌম্য, ধূসৰ-কেশী হোতৃৰ; তাৰ মধ্যম ভ্ৰাতা হৈছে অশ্ন (পাথৰ)। তৃতীয় ভ্ৰাতা তাৰ ঘৃত-পৃষ্ঠ। ইয়াত মই লোকপতি, সপ্ত-পুত্ৰযুক্ত জনক দেখিলোঁ।
Mantra 2
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः
সাতজনে এক-চক্ৰ ৰথখন জোঁটে; একে অশ্ব, সাত-নামধাৰী, তাক বহন কৰে। ত্ৰি-নাভিযুক্ত, অজৰ, অনৰ্ব—এনে চক্ৰ, যাৰ ওপৰত এই সকলো ভুবন স্থাপিত আৰু স্থিৰ।
Mantra 3
इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑ह॒न्त्यश्वाः॑ । स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि सं न॑वन्त॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नामा॑
এই ৰথৰ ওপৰত সাতজন স্থিত; ই সাত-চক্ৰযুক্ত, আৰু সাতটা অশ্বে ই বহন কৰে। সাত ভগ্নী একেলগে ইয়াৰ ফালে নত হয়—য’ত গোৱালৰ ‘সাত নাম’ গোপনে স্থাপিত আছে।
Mantra 4
को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वन्तं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति । भूम्या॒ असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्वऽस्वित् को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त् प्रष्टु॑मे॒तत्
কোনে দেখিলে জন্ম লওঁতেই প্ৰথমজ—অস্থিযুক্ত সেই জনক, যাক অস্থিহীনেই বহন কৰে? ভূমিৰ প্ৰাণ-আত্মা, অসুৰীয় ৰস-সাৰযুক্ত—সেয়া ক’ত, ক’তনো? এই কথা সুধিবলৈ কোন জ্ঞানীক ওচৰ চাপিব?
Mantra 5
इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई॑म॒ङ्ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः । शी॒र्ष्णः क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो॑ अस्य व॒व्रिं वसा॑ना उद॒कं प॒दापुः॑
ইয়াত কওক—কোনে জানে এই আশ্চৰ্য পাখিৰ গোপন পদ/আসন। তাৰ মূৰৰ পৰা গাইবোৰে গাখীৰ দোহে; থন ঢাকি (বস্ত্ৰ পিন্ধাই) পদচিহ্নৰ পথেদি পানী লাভ কৰিছে।
Mantra 6
पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानन् दे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ । व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तन्तू॒न् वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑
অজ্ঞান যেন, মনেৰে সুধিছোঁ—দেৱতাসকলৰ এই গোপন পদসমূহ। বাছুৰৰ ওপৰত, বলবান ষাঁড়ৰ ওপৰত, সাতটা সূতা কবি-ঋষি বুননকাৰসকলে মেলি দিছে।
Mantra 7
अचि॑कित्वांस्चिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन् पृ॑च्छामि वि॒द्वनो॒ न वि॒द्वान्। वि यस्त॒स्तम्भ षडि॒मा रजां॑स्य॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देक॑म्
অজ্ঞান হৈ মই ইয়াত কবিসকলক—বিবেচকসকলকো—সুধোঁ; যেন জানিব খোজোঁ, তথাপি জানোতা নহয়। কোনে এই ছয়টা ৰজাংসি (অঞ্চল/লোক-প্ৰদেশ) পৃথক কৰি থিয় কৰালে? অজ (অজন্মা)ৰ ৰূপত—কোন একেটা বস্তু, কৃপা কৰি, সেয়া কি?
Mantra 8
मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे। सा बी॑भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वन्त॒ इदु॑पवा॒कमी॑युः
ঋতৰ (ঋত) অনুসাৰে মাতৃয়ে পিতাক ভাগ কৰি দিলে; আৰম্ভণিতে ধী-প্ৰেৰিত চিন্তাৰে, মনৰ দ্বাৰাই তাই নিশ্চয় একত্ৰ সংযোগলৈ আহিল। গৰ্ভৰ ৰসে সমৃদ্ধ, ভয়ংকৰী সেই মাতৃ দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত; নমস্কাৰ-সহিত ভক্তসকল আহ্বান-ক্ৰিয়ালৈ সঁচাকৈয়ে ওচৰ চাপিল।
Mantra 9
यु॒क्ता मा॒तासि॑द्धु॒रि दक्षि॑णाया॒ अति॑ष्ठ॒द् गर्भो॑ वृज॒नीष्व॒न्तः । अमी॑मेद् व॒त्सो अनु॒ गाम॑पश्यद् विश्वरू॒प्यंऽ त्रि॒षु योज॑नेषु
হে মাতৃ, তুমি দক্ষিণ দণ্ডত যোজিত; গৃহ-আৱৰণসমূহৰ ভিতৰত গৰ্ভে স্থিতি ল’লে। বাছুৰে ডাকে; গাইৰ পিছে পিছে গৈ তাইক পালে—তিন যোজনাত বিস্তৃত ত্ৰিধা পৰিসৰত তাৰ বহুৰূপ প্ৰকাশ পালে।
Mantra 10
ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन् पि॒तॄन् बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्त । म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदो॒ वाच॒मवि॑श्वविन्नाम्
তিনিগৰাকী মাতৃ আৰু তিনিগৰাকী পিতৃ বহন কৰি, একজনে উৰ্ধ্বত স্থিৰভাৱে থিয় হ’ল; তেওঁলোকে চকাৰ নেমি (ফেলি) ডুবাই শিথিল কৰি পেলায়। সেই দূৰ আকাশৰ পিঠিত বিশ্ববিদ্সকলে পৰামৰ্শ কৰে—অবিশ্ববিদ্-নামধাৰী ‘বাক্’ (বাণী)ক চলাই দিয়ে, অজ্ঞানক বিভ্ৰান্ত কৰিবলৈ।
Mantra 11
पञ्चा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न च्छि॑द्यते॒ सना॑भिः
পাঁচ-আৰযুক্ত চকা ঘূৰি থাকোঁতে—য’ত সকলো ভুবন স্থাপিত আৰু স্থিৰ—তাৰ অক্ষ বহুত ভাৰ বহিলেও ক্ষয় নাহে; সনাতন কালৰ পৰা তাৰ নাভি ভাঙি নাযায়, অখণ্ডেই থাকে।
Mantra 12
पञ्च॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ॑हुः परे॒ अर्धे॑ पुरी॒षिण॑म्। अथे॒मे अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णे स॒प्तच॑क्रे॒ षड॑र आहु॒रर्पि॑तम्
পাঁচ-পদবিশিষ্ট, দ্বাদশ-আকাৰযুক্ত পিতাক—দিবৰ পিতা বুলি—পৰাৰ্ধত পূৰ্ণতাৰে সমৃদ্ধ বুলি কয়। তাৰ পাছত এই আন কিছুমান বিচক্ষণে অন্য মতত কয়—সাত-চক্ৰযুক্ত কাঠামোত তেওঁ স্থিৰভাৱে স্থাপিত, ছয়-আৰযুক্ত বুলি।
Mantra 13
द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ । आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः
দ্বাদশ-আৰযুক্ত—সঁচাকৈ সেই চক্ৰ জৰাই ক্ষয় নাপায়; ঋতৰ দ্যৌক আৱৰি ই ঘূৰি থাকে। হে অগ্নি, ইয়ালৈ তোমাৰ পুত্ৰসকল যুগল-যুগল ৰূপে ইয়াত স্থিত হৈছে—সাত শত আৰু তাৰ ওপৰত বিশো।
Mantra 14
सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हन्ति । सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑
সনেমিযুক্ত চক্ৰ, অজৰ, আগবাঢ়ি ঘূৰি ওলাইছে; বিস্তৃত প্ৰসাৰত দহটা যুজিত (যুগল) তাক টানি লৈ যায়। সূৰ্যৰ চকু ৰজসে আৱৃত হৈ গতি কৰে; য’ত সকলো ভুবনেই দৃঢ়ভাৱে স্থিত হৈছে।
Mantra 15
स्त्रियः॑ स॒तीस्ताँ उ॑ मे पुं॒सः आ॑हुः॒ पश्य॑दक्ष॒ण्वान् न वि चे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात् स पि॒तुष्पि॒तास॑त्
স্ত্ৰীয়ঃ সৎয়েই—তথাপি তেওঁলোকক মোৰ বাবে পুৰুষ বুলি কয়। চকু থাকিও দেখা-নোপোৱা অন্ধে ইয়াক ঠিকমতে বুজি নাপালে। কবি, পুত্ৰ—সেইয়ে এইবোৰ চিনিলে; যিয়ে এইবোৰ স্পষ্টকৈ জানে, সি পিতাৰো পিতা হ’ব পাৰে।
Mantra 16
सा॒कं॒जानां॑ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षडिद् य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒श स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः
সহজন্মাসকলৰ মাজত এজনক ‘সপ্তম’ বুলি কয়—একা জন্মা; ছয়জন যম (যমজ) ঋষি, দেবজ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকৰ ইষ্ট অংশসমূহ বিধিমতে ধামত স্থাপন কৰা; স্থিৰ আধাৰত সেয়া দীপ্ত হয়, ৰূপে ৰূপে নানাভাৱে পৰিবর্তিত হৈ।
Mantra 17
अ॒वः परे॑ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात्। सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा॑गा॒त् क्वऽस्वित्सूते न॒हि यू॒थे अ॒स्मिन्
দূৰৰ পাদে তললৈ, তাৰপিছত ওচৰৰ পাদে—বাছুৰ বহন কৰি গাই উঠিল। সি কোন দিশে, কোন আধালৈ গ’ল? ক’ত, ক’ত সি প্ৰসূতি কৰে? কিয়নো এই যূথত সি নাই।
Mantra 18
अ॒वः परे॑ण पि॒तरं॒ यो अ॑स्य॒ वेदा॒वः परे॑ण प॒र ए॒ना व॑रेण । क॒वी॒यमा॑नः॒ क इ॒ह प्र वो॑चद् दे॒वं मनः॒ कुतो॒ अधि॒ प्रजा॑तम्
পাৰৰ পৰা সহায়—যি এই (সৰ্ব)ৰ পিতাক জানে; পাৰৰ পৰা সহায়, এইবোৰৰো ওপৰত, উৎকৃষ্ট বৰৰ দ্বাৰা। কবি-প্ৰেৰিত প্ৰজ্ঞাত, ইয়াত কোনে ঘোষণা কৰিলে দেৱ-মনক—ক’ৰ পৰা, কোন উচ্চতা/অধিষ্ঠানৰ পৰা ই জন্মলৈ আনিল?
Mantra 19
ये अ॒र्वाञ्च॒स्ताँ उ॒ परा॑च आहु॒र्ये परा॑ञ्च॒स्ताँ उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः । इन्द्र॑श्च॒ या च॒क्रथुः॑ सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहन्ति
যিসকল আমাৰ ফালে মুখ কৰি আছে, সিহঁতকেই লোকে ‘পৰা-মুখ’ বুলি কয়; আৰু যিসকল দূৰফালে মুখ কৰি আছে, সিহঁতকেই লোকে ‘আমাৰফালে-মুখ’ বুলি কয়। হে সোম, ইন্দ্ৰৰ সৈতে তুমি যি বিধান স্থাপন কৰিছা—সেইবোৰ সু-যোজিত জুৱাৰ দৰে ৰজস্ (আকাশীয় অঞ্চল) বহন কৰি লৈ যায়।
Mantra 20
द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते । तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्त्यन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति
দুটা সুপৰ্ণ—একেলগে যোজিত, সখা—একে-একে একেটা গছক আঁকোৱালি ধৰে। দুয়োৰে এজন মিঠা পিপ্পল ফল খায়; আনজন নাখাই, ধ্যানমগ্ন দৃষ্টিৰে চাই থাকে।
Mantra 21
यस्मि॑न् वृ॒क्षे म॒ध्वदः॑ सुप॒र्णा नि॑वि॒शन्ते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे॑ । तस्य॒ यदा॒हुः पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द् यः पि॒तरं॒ न वेद॑
যি গছত মধু-ভোজী সুপৰ্ণাসকল বাস কৰে, আৰু যাৰ ওপৰত সকলো সত্তা জন্ম লয়—যেতিয়া সিহঁতে তাৰ শীৰ্ষত থকা মিঠা পিপ্পলৰ কথা কয়, তেতিয়া যি পিতাক নাজানে, সি যেন সেই ফল নাখায়।
Mantra 22
यत्रा॑ सुप॒र्णा अ॒मृत॑स्य भ॒क्षमनि॑मेषं वि॒दथा॑भि॒स्वर॑न्ति । ए॒ना विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीरः॒ पाक॒मत्रा वि॑वेश
য’ত্ৰ সুপৰ্ণা (সুন্দৰ-পাখিধাৰী) অমৃতৰ অনিমেষ ভক্ষ্যক বিদথা-সমূহত স্বৰ কৰি গায়—সেই শক্তিৰ দ্বাৰাই সমগ্ৰ জগতৰ ভুৱনৰ গোপা (ৰক্ষক)সকল। সেয়েহে, হে ধীৰ (জ্ঞানী)জন, তুমি ইয়াত মোৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰা; অপক্ব (অবিবেকী/অপৰিপক্ব) যেন ইয়াত প্ৰৱেশ নকৰে।
Inside Sukta 9
How it unfolds
- How it opens
The hymn opens in riddle-like cosmological language, presenting the ordered vehicle/wheel that bears the worlds and inviting recognition of Ṛta as the hidden structure.
- What it asks
May the reciter’s life be placed within the unaging course of Time—so prosperity, progeny, and steadiness arise from being ‘set’ on the cosmic wheel.
- Where its power lies
By naming the wheel’s measures (spokes, naves, forms) and linking them to Agni and the worlds, the mantra claims mastery through true knowledge (bandhu) that cannot be worn away by age.
- How it closes
The vision resolves into a stabilizing placement: the worlds stand fast upon the wheel; the performer too is to stand established—protected by Agni within Ṛta.
Famous verses
trīnābhi cakram ajaram anarvam
pañcapādaṃ pitaraṃ dvādaśākṛtim
dvādaśāraṃ… cakraṃ pari dyām ṛtasya
Kind of hymn
Paustika (Prosperity) / Cosmological-ritual (time-order as protective power)
What it is for
To secure prosperity through temporal regularity: stable life-course, fertility/progeny, orderly household rhythms, and protection by alignment with Ṛta and the unaging year-wheel.
Who it is for
Householders and ritual specialists (Atharvan priests) seeking stability, continuity of lineage, and protection from inauspicious temporal disorder (missed seasons, broken rites, ‘untimely’ events).
Also used as
- Shantika
- Rakṣā
- Cosmological-ritual (ṛta/saṃvatsara-bandhu)
The deity
Agni is the ritual fire and inner knower who carries offerings and “sets” the rite into the cosmic pattern; Ṛta/Time is the unaging order that turns like a wheel and sustains the worlds.
Powers of the deity
- Establishes and guards Ṛta (cosmic order) within the ritual space
- Transforms disorder into regulated sequence (days/months/seasons)
- Grants continuity: longevity, progeny, and steady increase
- Protects the household by making it consonant with the year-cycle
- Illumines hidden correspondences (bandhu) that make the mantra effective
Why the deity is called
Agni is invoked as the accessible, altar-present form of cosmic order—so the performer can ‘enter’ the year-wheel and gain stability, regulated growth, and protection from disruption in time and fate.
The seer
- Atharvanic/Āṅgirasa cosmological seers (anukramaṇī-var.)Atharvan. Bandhu-based cosmological charms: stabilizing life by identifying household/ritual order with the year-wheel (saṃvatsara), and using Agni as the mediating power of Ṛta.
Other hymns of this seer
- AV 9.7 (cosmological speculation; anukramaṇī-var.)
- AV 9.8 (ṛta/time-themed riddle hymn; anukramaṇī-var.)
- AV 9.10 (cosmic order/time imagery; anukramaṇī-var.)
Preparing for the rite
- Kindle or approach the household/altar fire (Agni) and clean the recitation space.
- Mentally set intention: ‘May my life follow Ṛta; may my months and seasons be orderly.’
- If used ritually, prepare a simple oblation (ghee) and water for sipping/aspersion.
The rite
- Recite the hymn facing the fire; pause on wheel/time verses to contemplate months/seasons as spokes.
- Optionally offer small ghee oblations at key refrains/turning-points, identifying Agni with the saṃvatsara.
- Conclude with a settling act: circumambulate the fire or touch the hearth/ground, sealing stability.
What it needs
- Agni (ritual fire/hearth)
- Ghee (optional oblation)
- Water for ācamana/aspersion (optional)
When
Auspicious calendric thresholds: new moon/full moon, season-junctions (ṛtu-sandhi), start of a year/month, or before major household transitions (conception rites, marriage, moving house).
The main substance
Agni (ritual fire) as the concrete seat of Ṛta/Time in the rite
Amulets
- Symbolic wheel-mark (cakra) drawn on a clean surface or kept as a diagrammatic talisman (optional, later practice)
How it is prepared
No required materia medica; if employing a support-object, prepare a clean wheel-diagram (12 spokes) near the fire and recite while mentally assigning months/seasons to spokes.
Frequently Asked Questions
It is the year/time-order (saṃvatsara, ṛta) pictured as an unaging wheel with measures like spokes and naves—showing how the worlds and life-events remain stable through regular sequence.
Agni is the ritual form of cosmic order that people can actually approach; by placing the rite in Agni, the performer aligns personal life with Ṛta’s regulated course.
In Atharvanic practice, correct knowledge of cosmic correspondences (bandhu) is protective: reciting the time-wheel’s order is meant to produce steadiness—fertility, continuity, and freedom from disruptive ‘untimely’ events.
Ask anything about Sukta 9 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
