
Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn attributed in tradition to Atharvan/Angiras line; precise r̥ṣi assignment depends on Anukramaṇī)
Devata: Sādhyas, Rudras, Vasus, Ādityas (collective divine hosts)
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV; this verse conforms to anuṣṭubh-like cadence)
AVŚ 8.8 এটা আথৰ্বণিক বিজয়-আৰু-বান্ধনি সূক্ত, য’ত দিৱ্য “জাল” (জাল/ইন্দ্ৰজাল) ৰ চিত্ৰকল্পনা ব্যৱহাৰ কৰি শত্রু সেনাক ধৰা, ঢাকি/অস্পষ্ট কৰা আৰু পিছুৱাই দিয়া বৰ্ণনা কৰা হৈছে—দুষ্ট বাক্য (মালিগ্নেণ্ট স্পিচ) ৰে আক্ৰমণ কৰা প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলকো ধৰি। ই সাধ্য, ৰুদ্ৰ, বসু, আদিত্য আদি দেৱগণক একেটা একীভূত কৰ্তৃত্ব/শক্তি হিচাপে—“এটা উত্তোলিত”—আহ্বান কৰে, যাতে প্ৰতিবাধা দমন কৰি বৈৰীক তমস্ (অক্ষমকাৰী অন্ধকাৰ) ত ঢাকি পেলায়। সূক্তটো পুনঃপুন “জয়” ধ্বনিৰে সমাপ্ত হয় আৰু শত্রুসকলৰ ওপৰত “আবৰণ বিস্তাৰ” (নীল-লোহিত) কৰাৰ এটা সীল-মন্ত্ৰক্ৰিয়াৰে আচার-সমাপ্তি আৰু কাৰ্যসিদ্ধি চিহ্নিত কৰে।
Mantra 1
शत्रुपराजयः। इन्द्रो॑ मन्थतु॒ मन्थि॑ता श॒क्रः शूरः॑ पुरंद॒रः । यथा॒ हना॑म॒ सेना॑ अ॒मित्रा॑णां सहस्र॒शः
শত্ৰু-পৰাজয়ৰ বাবে। ইন্দ্ৰ—মন্থনকাৰী—সিহঁতক মথি উঠাওক; স শক্তিমান, বীৰ, পুৰ-ভঞ্জক। যেন আমি আমাৰ অমিত্ৰসকলৰ সেনাবাহিনী হাজাৰ হাজাৰকৈ সংহাৰ কৰিব পাৰোঁ।
Mantra 2
पू॒ति॒रज्जुरु॑प॒ध्मानी॒ पूतिं॒ सेनां॑ कृणोत्व॒मूम्। धू॒मम॒ग्निं प॑रा॒दृश्या॒मित्रा॑ हृ॒त्स्वा द॑धतां भ॒यम्
দুৰ্গন্ধযুক্ত ৰজ্জু আৰু ফুঁ-ধমনী (উপধ্মানী) সি দূৰৰ সেই সেনাক দুৰ্গন্ধময় কৰক। ধোঁৱা আৰু অগ্নি উদ্ভৱ কৰি সিহঁতক দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য কৰক; শত্রুবোৰে নিজৰ হৃদয়ত ভয় স্থাপন কৰক।
Mantra 3
अ॒मून॑श्वत्थ॒ निः शृ॑णीहि॒ खादा॒मून् ख॑दिराजि॒रम्। ता॒जद्भङ्ग॑ इव भजन्तां॒ हन्त्वे॑नान् वध॑को व॒धैः
হে অশ্বত্থ! দূৰৰ সেই মানুহবোৰক ছিঙি উলিয়াই দে। হে দ্ৰুত খদিৰ! দূৰৰ সেই মানুহবোৰক গিলি ল। চাবুক চিঙি যোৱাৰ দৰে সিহঁত ভাঙি-চুৰমাৰ হওক; বধকে নিজৰ বধেৰে ইহঁতক আঘাত কৰক।
Mantra 4
प॒रु॒षान॒मून् प॑रुषा॒ह्वः कृ॑णोतु॒ हन्त्वे॑ना॒न् वध॑को व॒धैः । क्षि॒प्रं श॒र इ॑व भजन्तां बृहज्जा॒लेन॒ संदि॑ताः
‘পৰুষ’ নামধাৰী শক্তিয়ে দূৰৰ সেই মানুহবোৰক কঠোৰ কৰক; বধকে নিজৰ বধেৰে ইহঁতক আঘাত কৰক। বাণৰ দৰে ক্ষিপ্ৰে সিহঁত চিৰি-ভাগ হওক, মহাজালত দৃঢ়কৈ বান্ধ খাই।
Mantra 5
अ॒न्तरि॑क्षं॒ जाल॑मासीज्जालद॒ण्डा दिशो॑ म॒हीः । तेना॑भि॒धाय॒ दस्यू॑नां श॒क्रः सेना॒मपा॑वपत्
অন্তৰিক্ষ যেন জাল আছিল; মহৎ দিশসমূহ আছিল তাৰ জাল-দণ্ডা। সেই জালৰে দস্যুসকলক আৱৰি শক্ৰে তেওঁলোকৰ সেনাক দূৰলৈ খেদাই পেলালে।
Mantra 6
बृ॒हद्धि जालं॑ बृह॒तः श॒क्रस्य॑ वा॒जिनी॑वतः । तेन॒ शत्रू॑न॒भि सर्वा॒न् न्युऽब्ज॒ यथा॒ न मुच्या॑तै कत॒मश्च॒नैषा॑म्
কাৰণ মহান, বীৰ্যৱান, বাজিনী-সম্পন্ন মহান শক্ৰৰ জাল অতি বৃহৎ। সেই জালৰে তোমাৰ বিৰুদ্ধে থকা সকলো শত্ৰুক তললৈ চেপি ধৰা—যেন তেওঁলোকৰ এজনো, একো জনো, কেতিয়াও মুক্তি নাপায়।
Mantra 7
बृ॒हत् ते॒ जालं॑ बृह॒त इ॑न्द्र शूर सहस्रा॒र्घस्य॑ श॒तवी॑र्यस्य । तेन॑ श॒तं स॒हस्र॑म॒युतं॒ न्यऽर्बुदं ज॒घान॑ श॒क्रो दस्यू॑नामभि॒धाय॒ सेन॑या
হে ইন্দ্ৰ, শূৰ বীৰ! তোমাৰ জাল মহৎ, অতি বিস্তৃত—সহস্ৰ-মূল্য, শত-বীৰ্য্য। সেই জালৰ বলত শক্ৰই সেনা লৈ আক্ৰমণ কৰি দস্যুসকলক শত, সহস্ৰ, অযুত, ন্যৰ্বুদ—অগণিত অগণিতকৈ—জঘন কৰিলে।
Mantra 8
अ॒यं लो॒को जाल॑मासीच्छ॒क्रस्य॑ मह॒तो म॒हान्। तेना॒हमि॑न्द्रजा॒लेना॒मूंस्तम॑सा॒भि द॑धामि॒ सर्वा॑न्
এই লোক শক্ৰ মহাত্মাৰ জাল আছিল—মহৎ, অতি প্ৰবল। সেই ইন্দ্ৰজালৰ দ্বাৰা মই সিহঁতক (ওপাৰৰ) সকলোকে অন্ধকাৰত চাৰিওফালে আবদ্ধ কৰি থওঁ।
Mantra 9
से॒दिरु॒ग्रा व्यृऽद्धि॒रार्ति॑श्चानपवाच॒ना। श्रम॑स्त॒न्द्रीश्च॒ मोह॑श्च॒ तैर॒मून॒भि द॑धामि॒ सर्वा॑न्
উগ্ৰ স্তম্ভ, বিকৃত বৃদ্ধি, অপসাৰণ-অযোগ্য আৰ্তি; ক্লান্তি, তন্দ্ৰা, আৰু মোহ—এইবোৰেৰে মই সিহঁতক (ওপাৰৰ) সকলোকে চাৰিওফালে আবদ্ধ কৰি থওঁ।
Mantra 10
मृ॒त्यवे॒ऽमून् प्र य॑च्छामि मृत्युपा॒शैर॒मी सि॒ताः । मृ॒त्योर्ये अ॑घ॒ला दू॒तास्तेभ्य॑ एना॒न् प्रति॑ नयामि ब॒द्ध्वा
মৃত্যুৰ ওচৰত মই সিহঁত দূৰত থকা লোকসকলক সঁপাই দিছোঁ; মৃত্যুৰ পাষেৰে সিহঁত বাঁধ খাই আছে। মৃত্যুৰ যি অঘল (পাপী) দূতসকল, সিহঁতৰ ওচৰলৈ মই এইসকলক দৃঢ়কৈ বাঁধি লৈ গৈ আছোঁ।
Mantra 11
नय॑ता॒मून् मृ॑त्युदूता॒ यम॑दूता॒ अपो॑म्भत । प॒रः॒स॒ह॒स्रा ह॑न्यन्तां तृ॒णेढ्वे॑नान् म॒त्यं भ॒वस्य॑
হে মৃত্যুদূতসকল, হে যমদূতসকল, সিহঁত দূৰত থকা লোকসকলক লৈ যোৱা; সিহঁতক ঝাড়ি আঁতৰাই দিয়া। সিহঁত হাজাৰৰ সিপাৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হওক; এইসকলক ঘাঁহৰ দৰে দলি দিয়া—ভৱৰ শক্তিৰে, মৰ্ত্য ভাগ্যলৈ ঠেলি দিয়া।
Mantra 12
सा॒ध्या एकं॑ जालद॒ण्डमु॒द्यत्य॑ य॒न्त्योज॑सा । रु॒द्रा एकं॒ वस॑व॒ एक॑मादि॒त्यैरेक॒ उद्य॑तः
সাধ্যসকলে একেটি জাল-দণ্ড উঁচাই ধৰি বলৰে আগবাঢ়ে। ৰুদ্ৰাসকল এক, বসুসকল এক; আদিত্যসকলৰ সৈতে একেই (সত্তা) উত্থিত।
Mantra 13
विश्वे॑ दे॒वाः उ॒परि॑ष्टादु॒ब्जन्तो॑ य॒न्त्वोज॑सा । मध्ये॑न॒ घ्नन्तो॑ यन्तु॒ सेना॒मङ्गि॑रसो म॒हीम्
সকলো দেৱতা ওপৰৰ পৰা চেপি ধৰি বলৰে আগবাঢ়ক; মাজেদি আঘাত কৰি অঙ্গিৰসসকলে মহৎ সেনাৰ বিৰুদ্ধে আগুৱাওক।
Mantra 14
वन॒स्पती॑न् वानस्प॒त्यानोष॑धीरु॒त वी॒रुधः॑ । द्वि॒पाच्चतु॑ष्पादिष्णामि॒ यथा॒ सेना॑म॒मूं हन॑न्
বনস্পতিসকল, বনজাত বনস্পতিসকল, ঔষধিসকল আৰু লতা-গছ—দ্বিপদ আৰু চতুষ্পদ সকলোকে মই গতি দিছোঁ, যেন সিহঁতে সিপাৰৰ সেই সেনাক আঘাত কৰি নিধন কৰে।
Mantra 15
ग॒न्ध॒र्वा॒प्स॒रसः॑ स॒र्पान् दे॒वान् पु॑ण्यज॒नान् पितॄ॒न्। दृ॒ष्टान॒दृष्टा॑निष्णामि॒ यथा॒ सेना॑म॒मूं हन॑न्
গন্ধৰ্ব-অপ্সৰা, সৰ্পসকল, দেৱসকল, পুণ্যজনসকল আৰু পিতৃসকল—দেখা-নেদেখা সকলোকে মই প্ৰেৰণ কৰোঁ, যেন সিহঁতে সিপাৰৰ সেই সেনাক আঘাত কৰি নিধন কৰে।
Mantra 16
इ॒म उ॒प्ता मृ॑त्युपा॒शा याना॒क्रम्य॒ न मु॒च्यसे॑ । अ॒मुष्या॑ हन्तु॒ सेना॑या इ॒दं कूटं॑ सहस्र॒शः
এইবোৰ মৃৎ্যু-পাশ ৰূপে সিঁচি থোৱা হৈছে; যাৰ ওপৰত ভৰি দিলে তুমি মুক্ত নহ’বা। সিপাৰৰ সেই শত্রুৰ সেনাক এই কূট/ফান্দে সহস্ৰগুণে আঘাত কৰক।
Mantra 17
घ॒र्मः समि॑द्धो अ॒ग्निना॒यं होमः॑ सहस्र॒हः । भ॒वश्च॒ पृश्नि॑बाहुश्च॒ शर्व॒ सेना॑म॒मूं ह॑तम्
অগ্নিয়ে জ্বলাই তোলা এই ঘর্ম-অৰ্পণ, এই হোম, সহস্ৰ-আঘাতকাৰী। ভৱ আৰু পৃশ্নিবাহু, আৰু শৰ্ব—সেই দূৰৰ সেনাদলক আঘাত কৰি নিপাত কৰক।
Mantra 18
मृ॒त्योराष॒मा प॑द्यन्तां॒ क्षुधं॑ से॒दिं व॒धं भ॒यम्। इन्द्र॑श्चाक्षुजा॒लाभ्यां॒ शर्व॒ सेना॑म॒मूं ह॑तम्
মৃত্যুৰ আঘাত সিহঁতৰ ওপৰত পৰক—ক্ষুধা, ক্ষয়, বধ, ভয়। ইন্দ্ৰো চকু-জালসমূহসহ, আৰু শৰ্ব—সেই দূৰৰ সেনাদলক আঘাত কৰি নিপাত কৰক।
Mantra 19
परा॑जिताः॒ प्र त्र॑सतामित्रा नु॒त्ता धा॑वत॒ ब्रह्म॑णा । बृह॒स्पति॑प्रनुत्तानां॒ मामीषां॑ मोचि कश्चन
পৰাজিত হৈ মিত্ৰসকল কঁপি উঠক; ব্রহ্ম-মন্ত্রৰ বলত তাড়িত হৈ দৌৰি পলাই যাওক। বृहস্পতিয়ে যিসকলক আগবঢ়াই তাড়না কৰিছে, এইসকলৰ মাজৰ এজনো যেন কেতিয়াও সাৰি নাযায়।
Mantra 20
अव॑ पद्यन्तामेषा॒मायु॑धानि॒ मा श॑कन् प्रति॒धामिषु॑म्। अथै॑षां ब॒हु बिभ्य॑ता॒मिष॑वः घ्नन्तु॒ मर्म॑णि
ইহঁতৰ অস্ত্ৰসমূহ খসি পৰক; প্ৰতিবিধান কৰিবলৈ তীৰখন স্থাপন কৰাৰ শক্তি ইহঁতে নাপাওক। তাৰ পাছত ইহঁতে বহুত ভয় খাওক; ক্ষেপণাস্ত্ৰসমূহে ইহঁতক মর্মস্থানত আঘাত কৰক।
Mantra 21
सं क्रो॑शतामेना॒न् द्यावा॑पृथि॒वी सम॒न्तरि॑क्षं स॒ह दे॒वता॑भिः । मा ज्ञा॒तारं॒ मा प्र॑ति॒ष्ठां वि॑दन्त मि॒थो वि॑घ्ना॒ना उप॑ यन्तु मृ॒त्युम्
দ্যাৱা-পৃথিৱী, সমগ্ৰ অন্তৰিক্ষ, দেৱতাসকলৰ সৈতে, এইসকলক একেলগে উচ্চস্বৰে ক্ৰন্দন কৰাওক। ইহঁতে কোনো পথপ্ৰদৰ্শক নাপাওক, কোনো দৃঢ় আশ্ৰয় নাপাওক; পৰস্পৰে বাধা দি বাধা দি, মৃত্যুৰ দিশে আগবাঢ়ক।
Mantra 22
दिश॒श्चत॑स्रोऽश्वत॒र्यो देवर॒थस्य॑ पुरो॒डाशाः॑ श॒फा अन्तरि॑क्षमु॒द्धिः । द्यावा॑पृथि॒वी पक्ष॑सी ऋ॒तवो॒ऽभीश॑वोऽन्तर्दे॒शाः किं॑क॒रा वाक् परि॑रथ्यम्
চাৰিও দিশা অশ্বতৰী খচ্চৰ-মাদী; দেৱৰথৰ পুৰোডাশ (যজ্ঞ-পিঠা) তাৰ আহাৰ। তাৰ খুৰসমূহ অন্তৰিক্ষৰ উত্থান-ধাক্কা। দ্যাৱা-পৃথিৱী তাৰ দুটা পাখি; ঋতুবোৰ তাৰ লাগাম; অন্তৰ্দেশসমূহ তাৰ কিঙ্কৰ-সহচৰ। বাক্ (বাণী) ৰথৰ চাৰিওফালে পৰিভ্ৰমণ কৰা পথ।
Mantra 23
सं॒व॒त्स॒रो रथः॑ परिवत्स॒रो र॑थोप॒स्थो वि॒राडी॒षाग्नी र॑थमु॒खम्। इन्द्रः॑ सव्य॒ष्ठाश्च॒न्द्रमाः॒ सार॑थिः
সংৱৎসৰ ৰথ; পৰিৱৎসৰ ৰথৰ আসন। বিরাট্ (Virāj) দণ্ড/যষ্টি; অগ্নি ৰথৰ মুখ। ইন্দ্ৰ সোঁফালে স্থিত; চন্দ্ৰমা সাৰথি।
Mantra 24
इ॒तो ज॑ये॒तो वि ज॑य॒ सं ज॑य॒ जय॒ स्वाहा॑ । इ॒मे ज॑यन्तु॒ परा॒मी ज॑यन्तां॒ स्वाहै॒भ्यो दु॒राहा॒मीभ्यः॑ । नी॒ल॒लो॒हि॒तेना॒मून॒भ्यव॑तनोमि
ইয়াৰ পৰা জয় কৰা; ইয়াৰ পৰা আগবাঢ়ি জয় কৰা; সম্পূৰ্ণকৈ জয় কৰা; জয়—স্বাহা। এইসকল ইয়াত জয়ী হওক; সিসকল ওচৰত থকা পৰাজিত হওক—স্বাহা। দুৰ-বাক্য কোৱা শত্রুবোৰৰ পৰা, নীল-লৌহিতে (নীল আৰু ৰঙা) ৰে, মই সিসকল ওপৰত আৱৰণ মেলোঁ।
It is primarily an Abhicarika (combative) and rakṣohā (anti-hostile) hymn, aimed at binding and disabling opponents and securing victory rather than curing disease.
In this sukta it functions as Indra/Śakra’s “net” power—an ensnaring, confounding force used to trap adversaries and place them under tamas (ritualized darkness/ineffectiveness).
It marks a concluding ‘covering’ act: a blue-red cloth/cord/pigment is spread or extended toward the foe as a ritual seal that symbolically veils, suppresses, and subjugates the hostile party.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.