
Rishi: Atharvanic tradition (often attributed to Atharvan/Angiras line for takman hymns)
Devata: Takmán (Fever personified)
Chandas: Anuṣṭubh (probable; common in AV healing verses)
অথৰ্ববেদ ৫.২২ এটা চিকিৎসামূলক বহিষ্কাৰ-সূক্ত, য’ত টক্মান (জ্বৰ) ক সচেতন, চলমান ৰোগ-সত্তা হিচাপে সন্মুখীন কৰি ৰোগীৰ পৰা “তললৈ আৰু দূৰলৈ” গুচি যাবলৈ আদেশ দিয়া হৈছে। ইয়াত জ্বৰৰ তীব্ৰ ৰূপ (কঠোৰ, ৰক্তিম) চিনাক্ত কৰা হয় আৰু পুনৰাবৃত্তি ৰোধ কৰিবলৈ অধিকাৰপূর্ণ শপথ-আহ্বান ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ টক্মানক কাহ আৰু কফজনিত জটিলতাৰ সৈতে মিত্ৰতা নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হয়। এই সূক্তৰ শক্তি ৰোগ-কাৰকক নাম দি চিহ্নিত কৰা, তাৰ গতি-দিশ নিৰ্দেশ কৰা, আৰু বহিষ্কাৰক সীল-মোহৰ মাৰি পুনৰ নুফুৰিবলৈ বাধা দিয়াত নিহিত।
Mantra 1
तक्मनाशनम्। अ॒ग्निस्त॒क्मान॒मप॑ बाधतामि॒तः सोमो॒ ग्रावा॒ वरु॑णः पू॒तद॑क्षाः । वेदि॑र्ब॒र्हिः स॒मिधः॒ शोशु॑चाना॒ अप॒ द्वेषां॑स्यमु॒या भ॑वन्तु
জ্বৰ-নাশক। অগ্নিয়ে ইয়াৰ পৰা জ্বৰ (তক্মান) দূৰ কৰি আঁতৰাওক; সোম, গ্ৰাৱা (পেষণ-পাথৰ), আৰু শুদ্ধ-শক্তিসম্পন্ন বৰুণ। বেদি, বৰ্হি (পবিত্ৰ ঘাঁহ), আৰু জ্বলন্ত সমিধাসকল—বিদ্বেষসমূহ অমুক পথেদি আঁতৰি যাওক।
Mantra 2
अ॒यं यो विश्वा॒न् हरि॑तान् कृ॒णोष्यु॑च्छो॒चय॑न्न॒ग्निरि॑वाभिदु॒न्वन्। अधा॒ हि त॑क्मन्नर॒सो हि भू॒या अधा॒ न्यऽङ्ङध॒राङ् वा॒ परे॑हि
হে তাক্মন (জ্বৰ), তুমি যি সকলো মানুহক হৰিত-বৰ্ণ, ফিকে কৰি তোলোঁ, অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠি আঘাত কৰি কঁপাই দিওঁ—তেনে হ’লে, হে তাক্মন, তুমি নিশ্চয়েই ৰসশূন্য হওঁক। তাৰ পাছত তললৈ, অধঃলোকলৈ গুচি যা, নহ’লে দূৰলৈ আঁতৰি যা।
Mantra 3
यः प॑रु॒षः पा॑रुषे॒योऽवध्वं॒स इ॑वारु॒णः । त॒क्मानं॑ विश्वधावीर्याध॒राञ्चं॒ परा॑ सुवा
যি তাক্মন কঠোৰ, কঠোৰ বংশৰ, যেন উলটাই পেলোৱা, আৰু ৰক্তিম—হে সৰ্বদিশে ধাৱমান, তাক্মনক তললৈ হেঁচি পঠা, দূৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা।
Mantra 4
अ॒ध॒राञ्चं॒ प्र हि॑णोमि॒ नमः॑ कृ॒त्वा त॒क्मने॑ । श॒क॒म्भ॒रस्य॑ मुष्टि॒हा पुन॑रेतु महावृ॒षान्
নমস্কাৰ কৰি তাক্মনক অধোমুখে আগলৈ ঠেলি দিওঁ। শকম্ভৰৰ মুষ্টিঘাতী জন পুনৰ মহাবৃষাসকলৰ ওচৰলৈ উভতি আহক।
Mantra 5
ओको॑ अस्य॒ मूज॑वन्त॒ ओको॑ अस्य महावृ॒षाः । याव॑ज्जा॒तस्त॑क्मं॒स्तावा॑नसि॒ बल्हि॑केषु न्योच॒रः
মূজৱন্তসকল তাৰ বাসস্থান, মহাবৃষাসকল তাৰ বাসস্থান। হে তাক্মন, যিমান দূৰ তোৰ জন্ম হৈছিল, তিমান দূৰলৈ তই—বাল্হিকসকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ ঘূৰি ফুৰা প্ৰৱ্ৰাজক।
Mantra 6
तक्म॒न् व्याऽल॒ वि ग॑द॒ व्यऽङ्ग॒ भूरि॑ यावय । दा॒सीं नि॒ष्टक्व॑रीमिछ॒ तां वज्रे॑ण॒ सम॑र्पय
হে তক্মন্, পৃথক্ হ’—দূৰ হ’! ৰোগ দূৰ হওক, অঙ্গ-ব্যাধিও দূৰ হওক—সম্পূৰ্ণৰূপে খেদাই দে। ক্ষয়-ধৰা দাসী-স্ত্ৰীজনীক বিচাৰি ল; তাক বজ্ৰেৰে তাৰ ওচৰত সঁপাই দে।
Mantra 7
तक्म॒न् मूज॑वतो गच्छ॒ बल्हि॑कान् वा परस्त॒राम्। शू॒द्रामि॑च्छ प्रफ॒र्व्यं॑१ तां त॑क्म॒न् वीऽव धूनुहि
হে তক্মন্, মূজৱন্তসকলৰ ওচৰলৈ যা, অথবা তাৰো অধিক দূৰৰ বাল্হিকসকলৰ দেশলৈ। অঙ্গ-স্ফীত শূদ্ৰা-স্ত্ৰীজনীক বিচাৰি ল; হে তক্মন্, তাক ঝাঁকাই আমাৰ পৰা দূৰ কৰি দে।
Mantra 8
म॒हा॒वृ॒षान् मूज॑वतो॒ बन्ध्व॑द्धि प॒रेत्य॑ । प्रैतानि॑ त॒क्मने॑ ब्रूमो अन्यक्षे॒त्राणि॒ वा इ॒मा
মহাৱৃষসকল, মূজৱন্তসকল—তোমাৰ আত্মীয়সকল—তুমি বাহিৰলৈ গৈ আঁতৰি গ’লে তোমাক গ্ৰহণ কৰক (গিলি লওক)। এইবোৰ আমি তক্মনৰ আগত ঘোষণা কৰোঁ; নতুবা এইবোৰেই তাৰ বাবে অন্য ক্ষেত্ৰ-ভূমি।
Mantra 9
अ॒न्य॒क्षे॒त्रे न र॑मसे व॒शी सन्मृ॑डयासि नः । अभू॑दु॒ प्रार्थ॑स्त॒क्मा स ग॑मिष्यति॒ बल्हि॑कान्
অন্য ক্ষেত্ৰত গৈ আনন্দ কৰা, স্ব-অধীন (বশী) হৈ; আমাৰ প্ৰতি কৃপালু হোৱা। এতিয়া প্ৰেরণ সম্পন্ন হ’ল: তক্মা (জ্বৰ-দেৱতা), সি বাল্হিকসকলৰ ওচৰলৈ গুচিব।
Mantra 10
यत् त्वं शी॒तोऽथो॑ रू॒रः स॒ह का॒सावे॑पयः । भी॒मास्ते॑ तक्मन् हे॒तय॒स्ताभिः॑ स्म॒ परि॑ वृङ्ग्धि नः
যিহেতু তুমি শীতল, আৰু পুনৰ দাহজ্বৰসদৃশ দগ্ধকাৰী; কাহ আৰু কঁপনি (কাঁপনি)সহ কঁপাই তোলে। হে তক্মন, তোমাৰ বাণসমূহ ভয়ংকৰ; সেইবোৰেৰে যেন আমাৰ চাৰিওফালে পৰা দূৰলৈ ঘূৰাই দিয়া।
Mantra 11
मा स्मै॒तान्त्सखी॑न् कुरुथा ब॒लासं॑ का॒समु॑द्यु॒गम्। मास्मातो॒ऽर्वाङैः पुन॒स्तत् त्वा॑ तक्म॒न्नुप॑ ब्रुवे
এইবোৰক তোমাৰ সখা নকৰিবা—বলাস, কাহ, আৰু উদ্যুগ (উঠা-নমা হোৱা দমবন্ধ/হেঁচা-ধৰণ)। আমাৰ ফালে পুনৰ কেতিয়াও নাহিবা; এইদৰে, হে তক্মন, মই তোমাক পুনৰো উপদেশ/আদেশ দিছোঁ।
Mantra 12
तक्म॒न् भ्रात्रा॑ ब॒लासे॑न॒ स्वस्रा॒ कासि॑कया स॒ह। पा॒प्मा भ्रातृ॑व्येण स॒ह गछा॒मुमर॑णं॒ जन॑म्
হে তক্মন, তোমাৰ ভ্ৰাতা বলাসৰ সৈতে, তোমাৰ ভগ্নী কাসিকাৰ সৈতে একেলগে; পাপ্মা (অপশক্তি) আৰু শত্রু-প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ সৈতে একেলগে—সেই পৰদেশী/অন্য লোকসকলৰ ওচৰলৈ গৈ পোৱা।
Mantra 13
तृती॑यकं वितृती॒यं स॑द॒न्दिमु॒त शा॑र॒दम्। त॒क्मानं॑ शी॒तं रू॒रं ग्रैष्मं॑ नाशय॒ वार्षि॑कम्
তৃতীয়ক, বিতৃতীয়, স্থিৰ-জ্বৰ আৰু শৰৎকালীন—তক্মান (জ্বৰ), শীতল আৰু দাহকাৰী, গ্ৰীষ্মকালীন আৰু বৰ্ষাকালীন—এই সকলো জ্বৰ তুমি বিনাশ কৰা।
Mantra 14
ग॒न्धारि॑भ्यो॒ मूज॑व॒द्भ्योऽङ्गे॑भ्यो म॒गधे॑भ्यः । प्रै॒ष्यन् जन॑मिव शेव॒धिं त॒क्मानं॒ परि॑ दद्मसि
গান্ধাৰিসকলৰ ওচৰলৈ, মূজৱন্তসকলৰ ওচৰলৈ, অঙ্গসকলৰ ওচৰলৈ, মগধসকলৰ ওচৰলৈ—তাক যেন এজন মানুহক পঠিওৱাৰ দৰে, যেন এক ধন-নিধি (শেৱধি) পঠিওৱাৰ দৰে, আমি তক্মান (জ্বৰ)-ক চাৰিওফালে ঘূৰাই সঁপাই দিওঁ (দূৰলৈ)।
Takmán is fever personified as a roaming affliction that can strike, depart, and return. The hymn treats it as an agent that can be commanded and redirected away from the patient.
Directional language is used as a ritual command: the fever is pushed out of the patient’s body and sphere of life, symbolically sent to a distant place so it no longer has access to the sufferer.
It aims to prevent complications and relapse. By forbidding alliances with cough (kāsa) and balāsa (a phlegmatic/respiratory disorder), the mantra seeks a cleaner recovery rather than fever returning with secondary illness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.