Sukta 21
Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (martial abhicaric cluster; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī tradition)
Devata: Dundubhi (personified drum) as operative agent; secondarily Bhaya/Trāsa as effected powers
Chandas: Predominantly Anuṣṭubh-like cadence (mixed/prose-like Atharvanic diction in places)
অথৰ্ববেদ ৫.২১ এটা যুদ্ধমুখী অভিচাৰ সূক্ত, য’ত যুদ্ধ-ঢোল (দুন্দুভি) ক জীৱন্ত কাৰ্যকৰী শক্তি হিচাপে অস্ত্ৰৰূপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। তাৰ গর্জনক মন্ত্ৰ-শক্তিৰে সঞ্জীৱিত কৰি শত্রুসেনাৰ ভিতৰত আতংক, মানসিক বিভেদ আৰু পলায়ন ঘটাবলৈ নিয়োজিত কৰা হয়। সূক্তটোৱে বাৰে বাৰে শত্রুৰ মাজত ভয় (ভয়/ত্ৰাস), ঘৃণা আৰু বিভ্ৰান্তি ‘স্থাপন’ কৰে, আৰু একে সময়তে মিত্ৰ দেৱগণৰ ‘গণ’ক আহ্বান কৰি বিজয় আৰু ৰণভূমিৰ আধিপত্য নিশ্চিত কৰে।
Mantras
Mantra 1
शत्रुसेनात्रासनम्। विहृ॑दयं वैमन॒स्यं वदा॒मित्रे॑षु दुन्दुभे । वि॒द्वे॒षं कश्म॑शं भ॒यम॒मित्रे॑षु॒ नि द॑ध्म॒स्यवैनान् दुन्दुभे जहि
শত্ৰুসেনাক ত্ৰাস দিয়া। হে দুন্দুভি (যুদ্ধ-ঢোল), শত্রুবোৰৰ মাজত হৃদয়-ভীতি আৰু মনৰ বৈমনস্য ঘোষণা কৰা। শত্রুবোৰৰ মাজত বিদ্বেষ, বিভ্ৰান্তি, ভয় স্থাপন কৰা; হে দুন্দুভি, সিহঁতক মাটিত পেলাই দে—হয়, এই লোকসকলক সংহাৰ কৰা।
Mantra 2
उ॒द्वेप॑माना॒ मन॑सा॒ चक्षु॑षा॒ हृद॑येन च । धाव॑न्तु॒ बिभ्य॑तो॒ऽमित्राः॑ प्रत्रा॒सेनाज्ये॑ हु॒ते
মন, চকু আৰু হৃদয়সহ কঁপি উঠি, ভয়ত শত্রুবোৰ মূৰ নুই দৌৰি পলাই যাওক—যেতিয়া আমাৰ শক্তি ৰূপে ‘প্ৰত্ৰাস’ (ত্ৰাস) লৈ ঘৃত-আহুতি ঢালা হয়।
Mantra 3
वा॒न॒स्प॒त्यः संभृ॑त उ॒स्रिया॑भिर्वि॒श्वगो॑त्र्यः । प्र॒त्रा॒सम॒मित्रे॑भ्यो व॒दाज्ये॑ना॒भिघा॑रितः
বনৰ পৰা জন্মা (বানস্পত্য) এই দুন্দুভি, সু-গঠিত, গোমড়াৰে দৃঢ়কৈ বাঁধা, সকলো গোত্ৰৰ বাবে শক্তিশালী—ঘৃতৰে অভিঘাৰিত (অভিষিক্ত) হৈ, শত্রুবোৰৰ বিৰুদ্ধে ত্ৰাস ধ্বনিত কৰা।
Mantra 4
यथा॑ मृ॒गाः सं॑वि॒जन्त॑ आर॒ण्याः पुरु॑षा॒दधि॑ । ए॒वा त्वं दु॑न्दुभे॒ऽमित्रा॑न॒भि क्र॑न्द॒ प्र त्रा॑स॒याथो॑ चि॒त्तानि॑ मोहय
যেনেকৈ বনৰ মৃগবোৰ মানুহ ওচৰ চাপিলে আতংকত ছিটিকি-ছিটিকি পলাই যায়, তেনেকৈ তুমি, হে দুন্দুভি, শত্রুবোৰৰ ওপৰত গর্জন কৰা; তেওঁলোকক ভয়ত তাড়ি দিয়া, আৰু লগতে তেওঁলোকৰ চিত্ত-মন মোহিত কৰি বিভ্ৰান্ত কৰা।
Mantra 5
यथा॒ वृका॑दजा॒वयो॒ धाव॑न्ति ब॒हु बिभ्य॑तीः । ए॒वा त्वं दु॑न्दुभे॒ऽमित्रा॑न॒भि क्र॑न्द॒ प्र त्रा॑स॒याथो॑ चि॒त्तानि॑ मोहय
যেনেকৈ বাঘ/নাহৰ (বৃক) দেখিলে ছাগলী আৰু ভেড়াবোৰ বহুত দূৰলৈ ভয়ত দৌৰি পলাই যায়, তেনেকৈ তুমি, হে দুন্দুভি, শত্রুবোৰৰ ওপৰত গর্জন কৰা; তেওঁলোকক ভয়ত তাড়ি দিয়া, আৰু লগতে তেওঁলোকৰ চিত্ত-মন মোহিত কৰি বিভ্ৰান্ত কৰা।
Mantra 6
यथा॑ श्ये॒नात् प॑त॒त्रिणः॑ संवि॒जन्ते॒ अह॑र्दिवि सिं॒हस्य॑ स्त॒नथो॒र्यथा॑ । ए॒वा त्वं दु॑न्दुभे॒ऽमित्रा॑न॒भि क्र॑न्द॒ प्र त्रा॑स॒याथो॑ चि॒त्तानि॑ मोहय
যেনেকৈ শ্যেন (বাজ) দেখিলে পাখিধাৰীসকল দিন-ৰাতি একেলগে কঁপি উঠে; যেনেকৈ সিংহৰ গর্জনত—তেনে হে দুন্দুভি, শত্রুসকলৰ বিৰুদ্ধে গর্জন কৰা; ভয় দেখুৱাই সিহঁতক তাড়াই দিয়া, আৰু সিহঁতৰ চিত্ত মোহিত কৰা।
Mantra 7
परा॒मित्रा॑न् दुन्दु॒भिना॑ हरि॒णस्या॒जिने॑न च । सर्वे॑ दे॒वा अ॑तित्रस॒न् ये सं॑ग्रा॒मस्येशते
ঢোলৰ ধ্বনিৰে আৰু হৰিণৰ চামৰাৰে শত্রুসকলক দূৰ কৰোঁ! যিসকলে যুদ্ধৰ অধিপতি, সেই সকলো দেৱতাই কঁপিছে।
Mantra 8
यैरिन्द्रः॑ प्र॒क्रीड॑ते पद्घो॒षैश्छा॒यया॑ स॒ह। तैर॒मित्रा॑स्त्रसन्तु नो॒ऽमी ये यन्त्य॑नीक॒शः
যি উপায়ে ইন্দ্ৰ ক্ৰীড়া কৰে—পদধ্বনিৰ গর্জন আৰু তেওঁৰ ছায়াৰ সৈতে—সেই একেই উপায়ে আমাৰ বাবে শত্রুসকল কঁপক; সিহঁতে, সন্মুখত, শৃঙ্খলাবদ্ধ দলে দলে আগবাঢ়ি আহে।
Mantra 9
ज्या॒घो॒षा दु॑न्दु॒भयो॒ भि क्रो॑शन्तु॒ या दिशः॑ । सेनाः॒ परा॑जिता य॒तीर॒मित्रा॑णामनीक॒शः
ধনুৰ জ্যাৰ টংকাৰ আৰু যুদ্ধ-ঢোলসমূহ যি দিশেই হওক, তাৰ বিপক্ষে উচ্চস্বৰে গর্জন কৰক। শত্রুসেনাসকল পৰাজিত হৈ পিছু হটি যায়—দলে দলে, শৃঙ্খলাবদ্ধভাৱে।
Mantra 10
आदि॑त्य॒ चक्षु॒रा द॑त्स्व॒ मरी॑च॒योऽनु॑ धावत । प॒त्स॒ङ्गिनी॒रा स॑जन्तु॒ विग॑ते बाहुवी॒र्येऽ
হে আদিত্য, আমালৈ দৃষ্টি দান কৰা; তোমাৰ মৰীচিসকল পিছু ল’ই দৌৰি যাওক। শত্রুৰ বাহুবল নাশ হ’লে, পদ-সংগিনী শক্তিসকল আমালৈ সংলগ্ন হওক।
Mantra 11
यू॒यमु॒ग्रा म॑रुतः पृश्निमातर॒ इन्द्रे॑ण यु॒जा प्र मृ॑णीत॒ शत्रू॑न्। सोमो॒ राजा॒ वरु॑णो॒ राजा॑ महादे॒व उ॒त मृ॒त्युरिन्द्रः॑
হে উগ্ৰ মৰুতগণ, পৃশ্নিমাতাৰ সন্তানসকল, ইন্দ্ৰৰ সৈতে যুজা (সহযোগী) হৈ—শত্ৰুসকলক আগবাঢ়ি আঘাত কৰি চূৰ্ণ কৰা। সোম ৰজা, বৰুণ ৰজা; আৰু মহাদেৱো—হাঁ, মৃত্যুও ইন্দ্ৰ (স্বৰূপ)৷
Mantra 12
ए॒ता दे॑वसे॒नाः सूर्य॑केतवः॒ सचे॑तसः । अ॒मित्रा॑न् नो जयन्तु॒ स्वाहा॑
এই দেৱসেনাসকল—সূৰ্য-ধ্বজা, একমনা, সচেতন—আমাৰ বাবে অমিত্ৰসকলক জয় কৰক; স্বাহা!
Frequently Asked Questions
It empowers the war-drum as a personified force whose sound, charged by mantra, plants fear, confusion, and disunity in an enemy army so they break and flee.
Because the rite targets morale and cohesion: by ritually ‘placing’ terror and mutual hostility inside the foe, the hymn aims to collapse their collective will to fight.
It is primarily abhicārika (hostile/martial) and rājakarman in tone—intended for battlefield or royal-military use, not for medical healing (bhaisajya).
Ask anything about Sukta 21 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.