Adhyaya 2

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । आसीत्पूर्वं मुनिर्नाम्ना गौतमश्च महातपाः । अहिल्या दयिता तस्य धर्मपत्नी यशस्विनी

قال فَسِشْتَه: «كان في الزمن الأول ناسكٌ عظيمٌ من الحكماء يُدعى غوتَما، شديدَ الزهد. وكانت أَهَلْيَا زوجتَه الشرعية على نهج الدَّهَرْما، محبوبةً مشهورةَ الذكر».

Verse 2

शिष्यानध्यापयामास स मुनिः शतशस्तदा । श्रुताध्ययनसंपन्नान्विससर्ज ततो गृहान्

وكان ذلك الحكيم يعلّم مئاتٍ من التلاميذ آنذاك؛ فلما اكتملوا في سماع النصوص المقدّسة وفي الدراسة، صرفهم إلى بيوتهم.

Verse 3

तस्यान्योऽपि च यः शिष्यो गुरुभक्तिपरायणः । उत्तंको नाम मेधावी न्यवसत्तस्य मन्दिरे

وكان له تلميذٌ آخرُ أيضًا، مُتفرِّغٌ لعبادةِ مُعلِّمه ومحبّتِه؛ فتىً ذكيٌّ يُدعى أُتَّنْكَة، ظلَّ مُقيمًا في دارِ أستاذِه.

Verse 4

न तं विसर्जयामास जरयापि परिप्लुतम् । उत्तंकोऽपि सुशिष्यत्वान्नो वेत्ति पलितं शिरः

لم يُسرِّحه حتى حين غمرته الشيخوخة؛ وأمّا أُتَّنْكَة، لِكمالِه في أدبِ التلمذة، فلم يلحظ حتى الشَّيبَ في رأسِ مُعلِّمه.

Verse 5

जातकार्यसमायुक्तो विद्यापारंगतोऽपि सः । केनचित्त्वथ कालेन काष्ठार्थं स बहिर्ययौ

ومع أنه صار مُتقنًا لواجباته وبلغ الغاية في العلم، فإنه في وقتٍ ما خرج إلى الخارج ليجمع الحطب للنار.

Verse 6

प्रभूतानि समादाय आश्रमं परमं गतः । अथासौ न्यक्षिपत्तत्र भूतले काष्ठसंचयम्

فلما جمع حطبًا كثيرًا عاد إلى الأشرم المبارك، ثم وضع هناك على الأرض حزمة الحطب.

Verse 7

काष्ठलग्नां तदा श्वेतां जटामेकां ददर्श सः । स दृष्ट्वा दुःखमापन्नः कृपणं पर्यचिन्तयत्

ثم رأى خصلةً واحدةً بيضاء من الجَطا (الشَّعر المُلبَّد) عالقةً بالحطب. فلما رآها وقع في حزنٍ عميق وأخذ يُحدِّث نفسه بمرارة.

Verse 8

धिग्धिङ्मे जीवितं नष्टं कुतः कार्यरतस्य च । कलत्र संग्रहं नैव मया कृतमबुद्धिना

العارُ، العارُ عليّ—لقد خربت حياتي! فما نفعُ سعيي؟ وبحمقي لم أُدبِّر حتى أمرَ الزواج وتأسيسَ بيتٍ وزوجة.

Verse 9

भविष्यति कुलच्छेदः शैथिल्यान्मम दुर्मतेः । गुरुपत्न्या च संदृष्ट उत्तंको दुःखितस्तदा

«بسبب تراخيي وحمقي ستنقطع سلالتي.» وفي ذلك الحين رأتْه زوجةُ الغورو، فغمر الحزنُ أُتَّنْكَةَ.

Verse 10

तस्य दुःखं तथा क्षिप्रं गौतमाय निेवेदितम् । गौतमेन तथेत्युक्त्वा मृदुवाण्या स भाषितः

فأسرع يرفع حزنه إلى غوتَما. فأجابه غوتَما: «ليكن كذلك»، ثم خاطبه بكلامٍ رقيقٍ لطيف.

Verse 11

वत्स गच्छ गृहं त्वं च अग्निहोत्रादिकाः क्रियाः । पालयस्व विधानेन पत्न्या सह न संशयः

«يا بُنيّ، اذهب إلى بيتك، وحافظ على الشعائر ابتداءً من الأَغْنِيهوترا وسائر الأعمال على وجهها، مع زوجتك—لا ريب في ذلك.»

Verse 12

इत्युक्तो गुरुणा सोऽपि प्रत्युवाच गुरुं प्रति । दक्षिणां प्रार्थय स्वामिन्नहं दास्याम्यसंशयम्

فلما خوطب من قِبَل معلّمه، أجاب الغورو قائلاً: «يا سيدي، اطلب الدَّكْشِنا (هبةَ المعلم)؛ فسأؤديها بلا شك.»

Verse 13

गौतम उवाच । सेवा कृता त्वया वत्स महती मम सर्वदा । तेनैव परिपूर्णत्वं जातं मे नात्र संशयः

قال غوتَما: «يا بُنَيّ، لقد خدمتني دائمًا خدمةً عظيمة. وبهذا وحده قد اكتمل رضاي—لا شكّ في ذلك».

Verse 14

उत्तंक उवाच । किंचिद्ग्राह्यं त्वया स्वामिन्सन्तोषो जायते मम । त्वत्प्रसादान्मुनिश्रेष्ठ विद्यापारंगतोऽस्म्यहम्

قال أُتَّنْكَ: «يا سيدي المعلّم، تفضّل فاقبل شيئًا مني ليطمئنّ قلبي. بفضلك، يا خيرَ الحكماء، قد أتقنتُ العلم».

Verse 15

गौतम उवाच । न ग्राह्यं च मया पुत्र सन्तुष्टः सेवयास्म्यहम् । नेच्छाम्यहं धनं त्वत्तः सुखं गच्छ गृहं प्रति

قال غوتَما: «يا بُنَيّ، لا ينبغي لي أن أقبل شيئًا؛ فقد رضيتُ بخدمتك. لا أريد منك مالًا—اذهب إلى بيتك مسرورًا».

Verse 16

इत्युक्तो गुरुणा सोऽपि मातरं चाभ्यभाषत । किंचिद्ग्राह्यं मया मातः सन्तोषो दीयतां मम

فلما خاطبه الغورو بذلك، توجّه إلى زوجة المعلّم وقال: «يا أمّاه، اقبلي مني شيئًا، ليُمنَح قلبي الرضا».

Verse 17

गुरुपत्न्युवाच । सौदासं गच्छ पुत्र त्वं ममाज्ञां कुरु सत्वरम् । मदयन्ती प्रिया तस्य धर्मपत्नी यशस्विनी

قالت زوجةُ الغورو: «يا بُنَيّ، اذهب إلى سَوداسا حالًا ونفّذ أمري سريعًا. إن محبوبته، زوجته البارّة القائمة على الدَّرما، ذاتُ الذكر الحسن، هي مَدَيَنْتِي».

Verse 18

कुण्डलेऽथानय क्षिप्रं मदयंत्याश्च पुत्रक । नो चेच्छापं प्रदास्यामि पञ्चमेऽह्नि न आगतः

«يا بُنَيَّ، أسرِعْ فأتِني بزوجِ القُرطين من مَدَيَنْتِي. فإن لم تفعل، ولم تَعُدْ في اليوم الخامس، أوقِعْتُ عليك لَعنةً.»

Verse 19

इत्युक्तो गुरुपत्न्या स प्रस्थितः सत्वरं तदा । सौदासस्यगृहं प्राप व्याघ्रास्यं तं च दृष्टवान्

فلما أُمِرَ بذلك من زوجةِ المُعلِّم، انطلقَ مسرعًا في الحال. ولمّا بلغ بيتَ سَوْداسا رآه بوجهٍ كوجهِ النمر.

Verse 20

दृष्ट्वा प्राह तदा विप्रं भक्षणार्थमुपस्थितम् । भक्षयिष्यामि वै विप्र त्वामहं नात्र संशयः

فلما رأى البراهمي وقد صار في متناولِه كطعامٍ قال: «يا براهمي، إنّي لآكلنّك حقًّا، لا شكّ في ذلك.»

Verse 21

उत्तंक उवाच । अवश्यं भक्षय त्वं मामेकं शृणु नराधिप । देहि मे कुण्डले तात दत्त्वाऽहं गुरवे पुनः । आगमिष्यामि भक्षस्व मा त्वं कार्यविवर्जितम्

قال أُتَّنْكَ: «لك أن تلتهمني لا محالة، أيها الملك، ولكن اسمع مني أمرًا واحدًا. هَبْ لي زوجَ القُرطين، يا سيدي؛ فإذا رددتُهما إلى مُعلِّمي عدتُ إليك. ثم التهمني—ولا تُحرَمْ ما عزمتَ عليه.»

Verse 22

सौदास उवाच । गच्छ त्वं मन्दिरे दुर्गे यत्राऽस्ते दयिता मम । तां त्वमासाद्य यत्नेन जीवितव्यभयाद्द्विज

قال سَوْداسا: «اذهب إلى القصرِ الحصين حيث تقيمُ حبيبتي. أيها البراهمي، صِلْ إليها بحذرٍ شديد، خوفًا على حياتك.»

Verse 23

याच्यतां मम वाक्येन सा ते दास्यति कुण्डले । त्वया च नान्यथा कार्यं यत्सत्यं द्विजसत्तम

اطلبْ منها باسمي؛ فإنها ستعطيك الحَلْيَةَ في الأذنين. وإيّاك أن تفعل ذلك على غير هذا الوجه—فهذه هي الحقيقة، يا أفضلَ البراهمة.

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । मदयन्त्याः समीपं तु गत्वोवाच द्विजोत्तमः । देहि मे कुण्डले देवि सौदासस्त्वां समादिशत्

قال فَسِشْطَه: اقتربَ أرفعُ البراهمة من مَدَيَنْتِي وقال: «يا سيدتي، هَبيني حَلْيَةَ الأذنين؛ فإن سَوْداسا قد أمركِ بذلك».

Verse 25

मदयंत्युवाच । सन्देहोऽद्यापि मे विप्र कुण्डले द्विजसत्तम । अभिज्ञानं त्वमानीय नृपस्य द्विज दर्शय

قالت مَدَيَنْتِي: «يا براهمن، يا أفضلَ ذوي الميلادين، ما زال في نفسي شكٌّ بشأن الحَلْيَة. فأتِ بعلامةِ تعرّفٍ وأرِنيها—برهانًا من الملك».

Verse 26

स गत्वा त्वरितं भूपमभिज्ञानमयाचत

فمضى مسرعًا إلى الملك وطلبَ علامةَ التعرّف.

Verse 27

सौदास उवाच । यैर्विना सुगतिर्नास्ति दुर्गतिं ये नयंति वै । गत्वैवं ब्रूहि तां साध्वीं मम वाक्यं द्विजोत्तम । प्रदास्यति ततो नूनं कुण्डले रत्नमंडिते

قال سَوْداسا: «ذلك الذي من دونه لا تكون سُغَتِي (المآل الحسن)، وهو بعينه ما يقود حقًّا إلى دُرْغَتِي (المآل السيّئ). فاذهب وبلّغ تلك السيدة العفيفة كلماتي، يا أفضلَ البراهمة؛ فعندئذٍ ستعطيك يقينًا حَلْيَةَ الأذنين المرصّعة بالجواهر».

Verse 28

वसिष्ठ उवाच । प्रत्यभिज्ञानमादाय गत्वा तस्यै न्यवेदयत्

قال فَسِشْطَه: أخذَ علامةَ التعرّف، ثم مضى إليها وقدّمها بين يديها.

Verse 29

ततोऽसौ प्रददौ तस्मै गृह्ण मे कुण्डले द्विज । उवाच यत्नमास्थाय नीयतां द्विजसत्तम

ثم أعطته وقالت: «يا براهمن، خُذْ قُرْطَيَّ. وبعنايةٍ تامّةٍ احملهُما، يا أفضلَ ذوي الميلادَين.»

Verse 30

एते च वांछते नित्यं तक्षको द्विज कुण्डले । स तथेति समादाय विस्मयोत्फुल्ललोचनः । कौतुकात्पुनरागत्य राजानं वाक्यमब्रवीत्

«يا دُوِجَ، إنّ تَكْشَكَ، ملكَ الأفاعي (الناغا)، يشتاق دائمًا إلى هذين القُرْطين.» فقال: «ليكن كذلك»، فأخذهما وقد اتّسعت عيناه دهشةً. ثم عاد بدافع الفضول وخاطب الملك بهذه الكلمات.

Verse 31

अभिज्ञानान्मया भूप सम्प्राप्ते दीप्तकुण्डले । वाक्यार्थस्तु न विज्ञातस्ततोऽहं पुनरागतः

«أيها الملك، لقد نلتُ حقًّا القُرْطين المتلألئين بعلامةِ التعرّف، غير أنّي لم أفهم مرادَ الرسالة؛ فلذلك عدتُ من جديد.»

Verse 32

कौतुकाद्वद मे राजन्स्वकार्ये च यथास्थितम् । कैर्विना सुगतिर्नास्ति दुर्गतिं के नयंति च

«بدافع الفضول، أيها الملك، أخبرني بوضوحٍ عن حقيقة شأنك: من دون مَن لا تكون سُغَتِي (المآل الحسن)، ومن هم الذين يسوقون المرء إلى دُرْغَتِي (المآل السيّئ)؟»

Verse 33

सौदास उवाच । आराधिता द्विजा विप्र भवंति सुगतिप्रदाः । असन्तुष्टा दुर्गतिदाः सद्यो मम यथा पुरा

قال سَوداسا: «يا براهمن، إذا أُكرِمَ ذوو الولادتين إكرامًا لائقًا صاروا واهبي المصير الحسن. وإذا سخطوا صاروا مُنزِلي الشقاء—كما وقع لي قديمًا، على الفور».

Verse 34

एतावान्मम शापोऽयं वसिष्ठस्य महात्मनः । तेनोक्तं त्वां यदा कश्चित्प्रश्नं विख्यापयिष्यति

«هذا مقدار اللعنة الواقعة عليّ، التي أنزلها بي العظيم النفس فَسِشْتَه: فقد أعلن أنه حين يوجّه إليك أحدٌ سؤالًا بعينه، (تتحقق الشرطية).»

Verse 35

तदा दोषविनिर्मुक्तो भविष्यसि न संशयः । त्वत्प्रसादाद्विनिर्मुक्तो ह्यहं शापाद्द्विजोत्तम । सात्त्विकं धाम चापन्नो गच्छ विप्र नमोऽस्तु ते

«عندئذٍ ستتحرر من العيب، ولا ريب في ذلك. وبفضلك، يا أفضل ذوي الولادتين، قد تحررتُ أنا أيضًا من اللعنة. وقد بلغتُ مقامًا طاهرًا ساتفِكِيًّا؛ فامضِ يا براهمن، لك مني التحية والسجود.»

Verse 36

वसिष्ठ उवाच । उत्तंकस्तेन निर्मुक्तः सत्वरं पथमाश्रितः । गच्छंश्चातिक्षुधाविष्टो ऽपश्यद्बिल्वफलानि सः

قال فَسِشْتَه: «إن أُتَّنْكَ، وقد أُطلق سراحه على هذا النحو، أسرع فاعتنق الطريق. وبينما يمضي، وقد أضناه جوع شديد، أبصر ثمار البِلفا.»

Verse 37

ततः कृष्णाजिने बद्ध्वा कुण्डले न्यस्य भूतले । आरुरोह फलाकांक्षी स मुनिः क्षुधयाऽन्वितः

ثم ربط الأقراط في جلد الظبي الأسود ووضعها على الأرض. ذلك المُني—مشتهيًا الثمار ومضغوطًا بالجوع—صعد (إلى الشجرة).

Verse 38

एतस्मिन्नेव काले तु तक्षकः पन्नगोत्तमः । गृहीत्वा कुण्डले तूर्णमगमद्दक्षिणामुखः

في تلك اللحظة بعينها، خطف تَكْشَكَ—أشرفُ النّاغا—القُرطين، ومضى مسرعًا مُتَّجهًا بوجهه نحو الجنوب.

Verse 39

अथोत्तंकः फलाहारी अवतीर्य धरातले । सर्वतोऽन्वेषयामास वेगेन महता वृतः

ثم إنَّ أُتَّنْكَ، وقد اقتاتَ بالثمار، نزل إلى الأرض وأخذ يفتّش في كل جهة، وقد استبدّت به عجلةٌ عظيمة.

Verse 40

स दृष्ट्वा सम्मुखं प्राप्तं समीपं पन्नगोत्तमः । प्रविवेश बिलं रौद्रमन्धकारेण संवृतम्

فلما رآه مقبلًا مواجهةً وقد دنا، دخل خيرُ الحيّات إلى مغارةٍ مروِّعةٍ قد غشِيَها ظلامٌ كثيف.

Verse 41

उत्तंकोऽपि बिलं प्राप्तः प्रविश्य तमसावृतम् । दण्डकाष्ठं समादाय कुपितोह्यखनत्तदा

وبلغ أُتَّنْكَ أيضًا تلك المغارة؛ فدخلها وهي مكسوّة بالظلام، وأخذ عصًا من خشب، وغضبانَ شرع يحفر في الحال.

Verse 42

तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा सक्लेशं गुरुकार्यतः । वज्रमारोपयामास दण्डांते पाकशासनः

فلما رآه على تلك الحال من الكرب والمشقة لأجل عملِ مُعلِّمه، وضع باكاشاسَنَة (إندرا) الصاعقةَ «فَجْرَا» على طرف عصاه.

Verse 43

ततो विदारयामास स शीघ्रं धरणीतलम् । प्रविष्टश्चैव पातालं कुण्डलार्थं परिभ्रमन्

ثم شقَّ سطحَ الأرضِ سريعًا ودخلَ إلى باتالا (Pātāla)، يطوفُ هناك باحثًا عن القُرطين.

Verse 44

सोऽपश्यद्वाजिनं तत्र सर्वश्वेतं गुणान्वितम् । तेनोक्तः स्पृश मे गुह्यं ततः कार्यं भविष्यति

وهناك رأى جوادًا أبيضَ كلَّه، موفورَ الخصالِ المباركة. فقال له: «المسْ موضعي الخفيّ؛ فعندئذٍ يتمّ عملُك».

Verse 45

स चकार तथा शीघ्रं ततो धूमो व्यजायत । पातालं तेन सर्वत्र व्याप्तं भूधर वह्निना

ففعل ذلك من ساعته؛ فانبثق الدخان. وبذلك النارِ الشبيهةِ بالجبل عمَّت باتالا كلَّها في كلِّ ناحية.

Verse 46

ततश्च व्याकुलाः सर्वे पन्नगाः समुपाद्रवन् । तक्षकं पुरतः कृत्वा संप्राप्ताः कुण्डलान्विताः । उत्तंकाय ततो दत्त्वा प्रणिपत्य ययुर्गृहम्

ثم اضطربت الحيّاتُ جميعًا واندفعت مسرعة. وقدّموا تَكشَكَ (Takṣaka) أمامهم، وجاؤوا حاملين القُرطين؛ فسلّموهما لأوتّانكا (Uttaṅka)، ثم سجدوا وانصرفوا إلى مساكنهم.

Verse 47

वसिष्ठ उवाच । अथाश्वस्तमुवाचेदमहमग्निर्द्विजोत्तम । यस्त्वयाऽराधितः पूर्वमुपाध्यायनिदेशतः

قال فَسِشْتَه (Vasiṣṭha): ثم خاطبَ البراهمنَ الذي سكنَ روعُه قائلاً: «أنا أَغْنِي (Agni)، يا خيرَ ذوي الميلادين؛ أنا الذي عبدتَني من قبلُ امتثالًا لوصيةِ مُعلّمك».

Verse 48

ज्ञात्वा त्वां दुःखितं प्राप्तमिह प्राप्तः कृपापरः । सर्वथा त्वं च मे पृष्ठं भगवञ्छीघ्रमारुह

لما علمتُ أنك جئتَ إلى هنا مُكابدًا للضيق، أتيتُ مدفوعًا بالرحمة. فهلمّ، أيها المبجَّل، واعتلِ ظهري سريعًا.

Verse 49

नयामि तत्र यत्रास्ते गुरुः सर्वगुणालयः । आरूढस्तस्य पृष्ठे स प्रतस्थे ह्याश्रमं प्रति

«سأقودك إلى حيث يقيم مُعلِّمك (الغورو)، مأوى كل الفضائل». فلما اعتلى ظهره، انطلق قاصدًا الأشرم.

Verse 50

तत्क्षणात्समनुप्राप्तो गौतमस्य निवेशनम् । एतस्मिन्नेव काले तु अहिल्या कृतमंडना

وفي تلك اللحظة بعينها بلغ مسكن غوتَما. وفي ذلك الوقت نفسه كانت أَهَليَا، وقد تزيّنت، حاضرة هناك.

Verse 51

स्नाता चाभ्येत्य भर्तारं साध्वी वाक्यमुवाच ह । उत्तंकोऽद्य न संप्राप्तः शापं दास्याम्यहं ध्रुवम्

وبعد أن اغتسلت، دنت السيدة العفيفة من زوجها وقالت: «إن لم يصل أُتَّنْكَ اليوم، فسأُطلق لعنةً لا محالة».

Verse 52

शिथिलो गुरुकृत्येषु स यदालक्षितो मया । तस्या वाक्यावसाने तु उत्तंकः पर्य्यदृश्यत

ولما لاحظتُ أنه قد تراخى في الواجبات نحو الغورو، فإذا بأُتَّنْكَ يظهر للعيان في اللحظة التي انتهت فيها كلماتها.

Verse 53

प्रसन्नवदनो हृष्टः कुण्डलाभ्यां समन्वितः । प्रणिपत्य स तां भक्त्या कुण्डले संन्यवेदयत्

وبوجهٍ مشرقٍ فرِح، وهو يحمل زوجَ القُرطين، انحنى ساجدًا بتعبّدٍ وقدّم القُرطين إليها.

Verse 54

सा दृष्ट्वा तत्क्षणात्साध्वी कर्णाभ्यां संन्यवेशयत् । स्वगृहाय ततस्तूर्णमुत्तंकं विससर्ज ह

فلما رأتهما، وضعت المرأة الصالحة القُرطين في أذنيها في الحال. ثم أسرعت فصرفَت أُتَّنْكَة ليعود إلى بيته.

Verse 55

वसिष्ठ उवाच । एवं स विवरो जातस्तक्षकोत्तंककारणात् । यथा मे चिंत्यते नित्यं धेन्वर्थं श्वभ्रपूरणे

قال فَسِشْطَه: «هكذا نشأ ذلك الشِّقّ بسبب تَكْشَكَة وأُتَّنْكَة. وإني أتفكّر دائمًا في ردم تلك الحفرة، من أجل البقرة».

Verse 56

तस्मात्त्वं पूरय क्षिप्रं नान्यः शक्तोऽत्र कर्मणि । शीघ्रं कुरु नगश्रेष्ठ मम कार्यमसंशयम्

«فلذلك املأها سريعًا—فلا أحد غيرك يقدر على هذا العمل هنا. أسرِع، يا خيرَ الجبال، وأنجِز عملي بلا ريب».