Adhyaya 100

Verse 1

सूत उवाच । एवं भुक्त्वा स विप्रर्षिर्वांछया राममंदिरे । दत्ताशीर्निर्गतः पश्चादामंत्र्य रघुनंदनम्

苏多说道：如是，那位婆罗门圣仙在罗摩神庙中随愿饱食之后，赐下祝福，继而辞别罗伽之喜子（罗摩），便离去。

Verse 2

अथ याते मुनौ तस्मिन्दुर्वाससि तदंतिकात् । लक्ष्मणः खङ्गमादाय रामदेवमुवाच ह

当圣者杜尔瓦萨离开那处之后，罗什曼那执起宝剑，对罗摩天主说道。

Verse 3

एतत्खङ्गं गृहीत्वाशु मां प्रभो विनिपातय । येन ते स्यादृतं वाक्यं प्रतिज्ञातं च यत्पुरा

“请主尊执此剑，速速斩我——使您的言语恒为真实，使您往昔所立之誓得以圆满。”

Verse 4

ततो रामश्चिरात्स्मृत्वा तां प्रतिज्ञां स्वयं कृताम् । वधार्थं संप्रविष्टस्य समीपे पुरुषस्य च

随后，罗摩过了一段时日，忆起自己亲口所立的誓愿：凡怀着求死之意而进入他面前者，必定当被处死。

Verse 5

ततोऽतिचिंतयामास व्याकुलेनांतरात्मना । बाष्पव्याकुलनेत्रश्च निःष्वसन्पन्नगो यथा

于是他陷入深沉思惟，内心忧惶不安；泪水扰乱了双眼，他又如蛇一般长叹。

Verse 6

तं दीनवदनं दृष्ट्वा निःष्वसंतं मुहुर्मुहुः । भूयः प्रोवाच सौमित्रिर्विनयावनतः स्थितः

见他面容凄然、屡屡叹息，娑弥特利（罗什曼那）恭敬俯身而立，又再次开口说道。

Verse 7

एष एव परो धर्मो भूपतीनां विशेषतः । यथात्मीयं वचस्तथ्यं क्रियते निर्विकल्पितम्

此实为至上之法，尤为君王所当守：自己既以真实之言许下，便当不作他想、毫不迟疑地践行。

Verse 9

तस्मात्त्वया प्रभो प्रोक्तं स्वयमेव ममाग्रतः । तस्यैव देवदूतस्य तारनादेन कोपतः

因此，主上啊，你曾在我面前亲口说过——关于那位天使——他在忿怒中发出的尖厉呼号，引动了这一连串之事。

Verse 10

तदहं चागतस्तात भयाद्दुर्वाससो मुनेः । निषिद्धोऽपि त्वयातीव तस्माच्छीघ्रं तु घातय

因此，亲爱的，我因惧怕圣仙杜尔瓦萨而前来。纵然你曾严厉禁止，如今也请速速击我。

Verse 11

ततः संमंत्र्य सुचिरं मंत्रिभिः सहितो नृपः । ब्राह्मणैर्धर्मशास्त्रज्ञैस्तथान्यैर्वेदपारगैः

随后，国王与群臣同坐，久加商议；又与通晓《法论》之婆罗门，以及精通吠陀的诸贤者共议。

Verse 12

प्रोवाच लक्ष्मणं पश्चाद्विनयावनतं स्थितम् । वाष्पक्लिन्नमुखो रामो गद्गदं निःश्वसन्मुहुः

随后，罗摩对谦恭俯首而立的罗什曼那说道。罗摩泪湿其面，声音哽咽，屡屡长叹。

Verse 13

व्रज लक्ष्मण मुक्तस्त्वं मया देशातरं द्रुतम् । त्यागो वाथ वधो वाथ साधूनामुभयं समम्

去吧，罗什曼那——我已放你自由——速往他国。对圣贤而言，为了达摩，被弃或赴死，两者皆同。

Verse 14

न मया दर्शनं भूयस्तव कार्यं कथंचन । न स्थातव्यं च देशेऽपि यदि मे वांछसि प्रियम्

你不可再以任何方式求我见你；也不可留在此国土之中——若你真愿我所珍爱之事。

Verse 15

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्य ततः परम् । निर्ययौ नगरात्तस्मात्तत्क्षणादेव लक्ष्मणः

拉克什玛那听闻其言后，俯首顶礼，随即在当下便离开了那座城。

Verse 16

अकृत्वापि समालापं केनचिन्निजमंदिरे । मात्रा वा भार्यया वाथ सुतेन सुहृदाथवा

他在自家宅中不与任何人交谈——无论是母亲、妻子、儿子，乃至亲友——

Verse 17

ततोऽसौ सरयूं गत्वाऽवगाह्याथ च तज्जलम् । शुचिर्भूत्वा निविष्टोथ तत्तीरे विजने शुभे

随后他前往萨拉尤河，入水沐浴；身心清净后，便在那吉祥而寂静的河岸上端坐。

Verse 18

पद्मासनं विधायाथ न्यस्यात्मानं तथात्मनि । ब्रह्मद्वारेण तं पश्चात्तेजोरूपं व्यसर्जयत्

随后他结跏趺坐（莲花座），令自我安住于真我；继而由梵门（顶轮、头顶）放出那光耀的生命之气。

Verse 19

अथ तद्राघवो दृष्ट्वा महत्तेजो वियद्गतम् । विस्मयेन समायुक्तोऽचिन्तयत्किमिदं ततः

罗伽婆见那大光明升入虚空，心生惊异，思忖道：“这究竟是什么？”

Verse 20

अथ मर्त्ये परित्यक्ते तेजसा तेन तत्क्षणात् । वैष्णवेन तुरीयेण भागेन द्विजसत्तमाः

就在那一刹那，那光辉以其威德令凡人之态顿然舍离——噢，最胜的二生者——凭借属于毗湿奴的四分之一圣分（其神圣之分），他超越而去。

Verse 21

पपात भूतले कायं काष्ठलोष्टोपमं द्रुतम् । लक्ष्मणस्य गतश्रीकं सरय्वाः पुलिने शुभे

顷刻之间，罗什曼那的身躯失却光华，迅疾坠落于地，如同枯木或土块一般，落在萨拉尤河吉祥的沙洲之上。

Verse 22

ततस्तु राघवः श्रुत्वा लक्ष्मणं गतजीवितम् । पतितं सरितस्तीरे विललाप सुदुःखितः

随后，罗伽婆听闻罗什曼那已离生命、倒在河岸，便在深重悲痛中哀号哭诉。

Verse 23

स्वयं गत्वा तमुद्देशं सामात्यः ससुहृज्जनः । लक्ष्मणं पतितं दृष्ट्वा करुणं पर्यदेवयत्

他亲自前往那处，携同群臣与亲友；见罗什曼那倒卧其地，便以悲悯之心恸哭哀悼。

Verse 24

हा वत्स मां परित्यज्य किं त्वं संप्रस्थितो दिवम् । प्राणेष्टं भ्रातरं श्रेष्ठं सदा तव मते स्थितम्

“呜呼，亲爱的啊！弃我而去，你为何启程升往天界？噢，至善之兄——爱若我命——你一向坚守己志！”

Verse 25

तस्मिन्नपि महारण्ये गच्छमानः पुरादहम् । । अपि संधार्यमाणेन अनुयातस्त्वया तदा

即便在那片大森林中，当我离开城邑之时，你仍在那时随我同行——忍受艰辛，扶持于我。

Verse 26

संप्राप्तेऽपि कबंधाख्ये राक्षसे बलवत्तरे । त्वया रात्रिमुखे घोरे सभार्योऽहं प्ररक्षितः

即便那名为迦班陀的强大罗刹来犯，在可怖的夜幕初起之时，你仍护佑我——并护佑我的妻子。

Verse 28

येन शूर्पणखा ध्वस्ता राक्षसी सा च दारुणा । लीलयापि ममादेशात्सोयमेवंविधः स्थितः

凭借那位的威力，凶悍的罗刹女输婆那迦被摧灭；而今他竟至于如此境地，虽当时仿佛戏作，不过遵我一令而行。

Verse 29

यद्बाहुबलमाश्रित्य मया ध्वस्ता निशाचराः । सोऽयं निपतितः शेते मम भ्राता ह्यनाथवत् ।

倚仗那位的臂力，我曾摧灭夜行之敌；而今这位正是我的兄弟，却倒地而卧，宛如无依无护。

Verse 30

हा वत्स क्व गतो मां त्वं विमुच्य भ्रातरं निजम् । ज्येष्ठं प्राणसमं किं ते स्नेहोऽद्य विगतः क्वचित्

哀哉，爱子啊！你往何处去了，竟舍我——你亲生的兄长、长兄如命？你今日的深情，莫非已在何处消散了吗？

Verse 31

सूत उवाच । एवं बहुविधान्कृत्वा प्रलापान्रघुनन्दनः । मातृभिः सहितो दीनः शोकेन महतान्वितः

苏多说道：“如此发出种种哀叹之后，罗伽之喜者（Raghunandana）因悲苦而凄惶，与诸母同在，被巨大的忧伤所淹没。”

Verse 32

ततस्ते मंत्रिणस्तस्य प्रोचुस्तं वीक्ष्य दुःखितम् । विलपंतं रघुश्रेष्ठं स्त्रीजनेन समन्वितम्

随后，他的群臣见他悲恸——罗伽族之最胜者正哀号，周围尽是女眷——便上前以劝谏之言对他说。

Verse 33

मंत्रिण ऊचुः । मा शोकं कुरु राजेन्द्र यथान्यः प्राकृतः स्थितः । कुरुष्व च यथेदं स्यात्सांप्रतं चौर्ध्वदैहिकम्

大臣们说：“大王，莫如凡夫一般沉溺忧伤。今当振作，使后丧之礼（ūrdhvadaihika）依正法圆满举行。”

Verse 34

नष्टं मृतमतीतं च ये शोचन्ति कुबुद्धयः । धीराणां तु पुरा राजन्नष्टं नष्टं मृतं मृतम्

“愚昧之人，为失去、为死亡、为逝去而哀伤；而坚忍之士，王啊，所失者已失，所死者已死。”

Verse 35

एवं ते मन्त्रिणः प्रोच्य ततस्तस्य कलेवरम् । लक्ष्मणस्य विलप्यौच्चैश्चन्दनोशीरकुंकुमैः

诸臣如此劝毕，便一边高声哀哭，一边料理罗什曼那的遗身，以檀香、乌施罗（uśīra）与朱红（kuṅkuma）为之涂抹。

Verse 36

कर्पूरागुरुमिश्रैश्च तथान्यैः सुसुगन्धिभिः । परिवेष्ट्य शुभैर्वस्त्रैः पुष्पैः संभूष्य शोभनैः

他们以樟脑与沉香（aguru）相和，并佐以诸般甘美香料，将（遗体）以吉祥之布裹覆，又以华美之花庄严装饰。

Verse 37

चन्दनागुरुकाष्ठैश्च चितिं कृत्वा सुविस्तराम् । न्यदधुस्तस्य तद्गात्रं तत्र दक्षिणदिङ्मुखम्

他们以檀香木与沉香木（aguru）搭起宽广的火葬柴堆，将其身安置其上，使其面向南方。

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे जातं तत्राश्चर्यं द्विजोत्तमाः । तन्मे निगदतः सर्वं शृण्वंतु सकलं द्विजाः

其间，噢诸位最胜的两生者，那处发生了奇异之事。如今，噢婆罗门们，请听我所述，将此全部经过一一说来。

Verse 39

यावत्तेंऽतः समारोप्य चितां तस्य कलेवरम् । प्रयच्छंति हविर्वाहं तावन्नष्टं कलेवरम्

正当他们将其遗体抬上火葬柴堆，欲奉献于火神——承载供献者——之际，那遗体就在当下倏然消失。

Verse 40

एतस्मिन्नंतरे वाणी निर्गता गगनांगणात् । नादयंती दिशः सर्वाः पुष्पवर्षादनंतरम्

就在那一刹那，天际广空中传出天上之声，震响遍满诸方；其声紧随花雨洒落之后而起。

Verse 41

रामराम महाबाहो मा त्वं शोकपरो भव । न चास्य युज्यते वह्निर्दातुं चैव कथंचन

“罗摩，罗摩，臂力无双者——莫为悲恸所制。无论如何，都不应将他交付于丧葬之火。”

Verse 42

ब्रह्मज्ञानप्रयुक्तस्य संन्यस्तस्य विशेषतः । अग्निदानं न युक्तं स्यात्सर्वेषामपि योगिनाम्

“尤其对安住于梵知（Brahman-jnāna）者，特别是出离者（僧那耶辛），将其‘施与火’并不相宜；实则对一切瑜伽行者而言，也不被认为恰当。”

Verse 43

तवायं बांधवो राम ब्रह्मणः सदनं गतः । ब्रह्मद्वारेण चात्मानं निष्क्रम्य सुमहायशाः

“罗摩啊，你这位亲族已前往梵天（Brahmā）的居处。那位声名卓著者，经由‘梵门’而出，自解其身而离去。”

Verse 44

अथ ते मंत्रिणः प्रोचुस्तच्छ्रुत्वाऽकाशगं वचः । अशोच्यो यं महाराज संसिद्धिं परमां गतः । लक्ष्मणो गम्यतां शीघ्रं तस्मात्स्वभवने विभो

随后，大臣们听闻空中之语，便说道：“大王，此人不应哀悼——他已证得至上圆满。故此，主上，请速将罗什曼那（Lakṣmaṇa）自此处送往他自己的居所。”

Verse 45

चिन्त्यन्तां राजकार्याणि तथा यच्चौर्ध्वदैहिकम् । कुरु स्नेहोचितं तस्य पृष्ट्वा ब्राह्मणसत्तमान्

“当筹理国政之事，也当办理身后诸仪。请教最上等的婆罗门后，为他行那合乎情义与本分之事。”

Verse 46

राम उवाच । नाहं गृहं गमिष्यामि लक्ष्मणेन विनाऽधुना । प्राणानत्र विहास्यामि यथा तेन महात्मना

罗摩说道：“如今若无罗什曼那，我决不回宫归家；我将于此舍命，如同那位大心者一般。”

Verse 47

एष पुत्रो मया दत्तः कुशाख्यो मम संमतः । युष्मभ्यं क्रियतां राज्ये मदीये यदि रोचते

“此子名为俱沙（Kuśa），为我所认可；我今将他托付于诸位。若诸位允可，便请在我的国土中立他为王。”

Verse 48

एवमुक्त्वा ततो रामो गन्तुकामो दिवालयम् । चिन्तयामास भूयोऽपि स्मृत्वा मित्रं विभीषणम्

说罢，罗摩欲往诸天之居所，复又沉思，再次忆起他的友人毗毗沙那（Vibhīṣaṇa）。

Verse 49

मया तस्य तदा दत्तं लंकायां राज्यमक्षयम् । बहुभक्तिप्रतुष्टेन यावच्चन्द्रार्कतारकाः

“当时我在楞迦赐予他不朽的王权；因他虔敬深厚而令我大悦——直至月、日与群星长存之时。”

Verse 50

अतिक्रूरतरा जाती राक्षसानां यतः स्मृता । विशेषाद्वरपुष्टानां जायतेऽत्र धरातले

因为罗刹之族素被记为极其凶暴；尤其是那些因诸赐福（恩赐）而得势者，常在此大地上出生显现。

Verse 51

तच्चेद्राक्षसभावेन स महात्मा विभीषणः । करिष्यति सुरैः सार्धं विरोधं रावणो यथा

然而，若那大心的毗毗沙那因罗刹之性，竟与诸天为敌，并同诸苏罗起争，如罗波那昔日所为——

Verse 52

तं देवाः सूदयिष्यंति उपायैः सामपूर्वकैः । त्रैलोक्यकण्टको यद्वत्तस्य भ्राता दशाननः

诸天将以从和解起首的种种权谋将其诛灭——正如他们诛灭他的兄长十首（达沙阿难那），那刺痛三界的荆棘。

Verse 53

ततो मे स्यान्मृषा वाणी तस्माद्गत्वा तदंतिकम् । शिक्षां ददामि तस्याहं यथा देवान्न दूषयेत्

如此一来，我的话便成虚妄。因此我将亲自前往他身边，授以训诫，使他不致加害诸天。

Verse 54

तथा मे परमं मित्रं द्वितीयं वानरः स्थितः । सुग्रीवाख्यो महाभागो जांबवांश्च तथाऽपरः

同样，我第二位至亲的盟友立于婆那罗众中——福德深厚的苏格利婆；还有阇摩婆梵，亦是另一位坚定的友伴。

Verse 55

सभृत्यो वायुपुत्रश्च वालिपुत्रसमन्वितः । कुमुदाख्यश्च तारश्च तथान्येऽपि च वानराः

又有风神之子携其随从，并与婆利之子同在；还有俱牟陀与多罗，以及其他诸婆那罗。

Verse 56

तस्मात्तानपि संभाष्य सर्वान्संमंत्र्य सादरम् । ततो गच्छामि देवानां कृतकृत्यो गृहं प्रति

因此，我也与他们交谈，并恭敬地与众人商议；随后我将前往诸天之居所，功业既成，心愿已满。

Verse 57

एवं संचिन्त्य सुचिरं समाहूय च पुष्पकम् । तत्रारुह्य ययौ तूर्णं किष्किन्धाख्यां पुरीं प्रति

他如此沉思良久，便召来普什帕迦天车；登车而上，迅疾驶向名为吉什金达的城邦。

Verse 58

अथ ते वानरा दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् । विज्ञाय राघवं प्राप्तं सत्वरं सम्मुखा ययुः

这时，那些婆那罗勇士见普什帕迦天车光辉迸发，便知罗伽婆（罗摩）已至；于是立刻疾步前行，迎面相见。

Verse 59

ततः प्रणम्य ते दूराज्जानुभ्यामवनिं गताः । जयेति शब्दमादाय मुहुर्मुहुरितस्ततः

随后他们远远俯身致敬，双膝着地伏于尘土；并一再高呼：“胜利！胜利！”

Verse 60

ततस्तेनैव संयुक्ताः किष्किन्धां तां महापुरीम् । विविशुः सत्पताकाभिः समंतात्समलंकृताम्

其后，他们随同他进入吉什金达大城；城郭四方皆以庄严旌旗装点。

Verse 61

अथोत्तीर्य विमानाग्र्यात्सुग्रीवभवने शुभे । प्रविवेश द्रुतं रामः सर्वतः सुविभूषिते

于是，罗摩从最上妙的天车（毗摩那）降下，迅速进入苏格利瓦吉祥的宫邸；其处四面皆以华饰庄严。

Verse 62

तत्र रामं निविष्टं ते विश्रांतं वीक्ष्य वानराः । अर्घ्यादिभिश्च संपूज्य पप्रच्छुस्तदनन्तरम्

在那里，众婆那罗见罗摩安坐歇息，便以阿尔伽（arghya）等供品恭敬供奉；随即又向他发问。

Verse 63

वानरा ऊचुः । तेजसा त्वं विनिर्मुक्तो दृश्यसे रघुनन्दन । कृशोऽस्यतीव चोद्विग्नः कच्चित्क्षेमं गृहे तव

婆那罗众说道：“噢，罗睺族之欢悦者！你似乎失却了往昔的威光；形容甚瘦，心亦不安。你家中与眷属可都安泰无恙？”

Verse 64

काये वाऽनुगतो नित्यं तथा ते लक्ष्मणोऽनुजः । न दृश्यते समीपस्थः किमद्य तव राघव

“再者，你的弟弟罗什曼那，常随你如同你的身躯一般，如今却不见在侧。今日缘何如此，噢，罗伽婆？”

Verse 65

तथा प्राणसमाऽभीष्टा सीता तव प्रभो । दृश्यते किं न पार्श्वस्था एतन्नः कौतुकं परम्

“同样，悉多——比你的生命更为珍爱者，噢，主上——为何也不见侍立在你身旁？此事令我们最为惊异。”

Verse 66

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं निःश्वस्य राघवः । वाष्पपूर्णेक्षणो भूत्वा सर्वं तेषां न्यवेदयत्

苏多说道：罗伽婆听闻他们的话语，久久深叹；继而泪盈双目，将一切经过尽皆告知于他们。

Verse 67

अथ सीता परित्यक्ता तथा भ्राता स लक्ष्मणः । यदर्थं तत्र संप्राप्तः स्वयमेव द्विजोत्तमाः

“因此，悉多已被遣离，我的兄弟罗什曼那亦复如是。正为此事，我亲自来到此处，噢，最胜的二生者。”

Verse 68

तच्छ्रुत्वा वानराः सर्वे सुग्रीवप्रमुखास्ततः । रुरुदुस्ते सुदुःखार्ताः समालिंग्य ततः परम्

闻此言，诸般婆那罗众由苏格利婆为首，皆为极重悲苦所压。众人痛哭，继而相拥（或拥抱于他），仍沉浸在哀恸之中。

Verse 69

एवं चिरं प्रलप्योच्चैस्ततः प्रोचू रघूत्तमम् । आदेशो दीयतां राजन्योऽस्माभिरिह सिध्यति

他们高声哀叹良久，随后对罗鸠优多摩说道：“大王啊，请降下命令；此处当办之事，皆由我等成就。”

Verse 70

धन्या वयं धरापृष्ठे येषां त्वं रघुसत्तम । ईदृक्स्नेहसमायुक्तः समागच्छसि मंदिरे

噢，罗鸠族之最胜者，我等在大地之上实为有福；因你满怀如此深情，亲临我等居处。

Verse 71

राम उवाच । उषित्वा रजनीमेकां सुग्रीव तव मंदिरे । प्रातर्लंकां गमिष्यामि यत्रास्ते स विभीषणः

罗摩说道：“噢，苏格利婆，我在你府中住一夜；清晨我将前往楞迦，毗毗沙那居于其处。”

Verse 72

प्रधानामात्ययुक्तेन त्वयापि कपिसत्तम । आगंतव्यं मया सार्धं विभीषणगृहं प्रति

“猴中最胜者啊，你也当偕同诸位首席大臣，与我一同前往毗毗沙那之宅。”

Verse 97

येनेन्द्रजिद्धतो युद्धे तादृग्रूपो निशाचरः । स एष पतितः शेते गतासुर्धरणीतले

那夜行的罗刹，形貌如此可怖，曾在战场上诛杀因陀罗吉特；如今却倒伏于此，横卧大地，气息已绝。