
Śālmaladvīpa-Gomedadvīpa-Puṣkaradvīpa-vistara-kathana
Ancient-Geography (Purāṇic Cosmography)
Trong khung giáo huấn Varāha–Pṛthivī, Rudra truyền dạy ngắn gọn về vũ trụ địa lý, nói rõ sự sắp đặt và độ mở rộng theo tỉ lệ của các dvīpa. Ngài bắt đầu với Śālmaladvīpa, rộng gấp đôi Krauñcadvīpa và được bao quanh bởi biển bơ tinh (ghṛta-samudra), kèm danh mục bảy núi chính, bảy varṣa và hệ thống sông cùng các kula-parvata. Tiếp đến là dvīpa thứ sáu, Gomedadvīpa, rộng gấp đôi Śālmaladvīpa, bao quanh bởi biển rượu (suroda), có hai núi chủ yếu gồm Kumuda. Sau đó Puṣkaradvīpa được nêu ra, bao quanh bởi biển nước mía (ikṣurasa), có Mānasaparvata và varṣa chia làm hai phần. Kết lại, Rudra nói về kích lượng của đất và brahmāṇḍa, nhắc vô số “trứng vũ trụ”, tưởng niệm công hạnh Nārāyaṇa trong hình Varāha đã nâng đỡ và làm đất vững bền, rồi trở về Kailāsa.
Verse 1
रुद्र उवाच । त्रिषु शिष्टेषु वक्ष्यामि द्वीपेषु मनुजान्युत । शाल्मलं पञ्चमं वर्षं प्रवक्ष्ये तन्निबोधत । क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराच्छाल्मलो द्विगुणो मतः ॥ ८८.१ ॥
Rudra nói: “Hỡi bậc ưu tú trong loài người, nay ta sẽ nói về ba dvīpa còn lại. Ta sẽ giảng về Śālmala, varṣa thứ năm; hãy lắng nghe kỹ. Về bề rộng, Śālmala được xem là gấp đôi Kraunca-dvīpa.”
Verse 2
श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा गतो रुद्रः क्षणाददृश्यमूर्तिमान् । ते च सर्वे गता देवा ऋषयश्च यथागतम् ॥ ८८.३ ॥
Śrī Varāha nói: “Nói xong như vậy, Rudra liền ra đi, trong khoảnh khắc trở nên vô hình; và tất cả chư thiên cùng các bậc hiền triết cũng lần lượt rời đi, ai nấy trở về như khi đã đến.”
Verse 3
घृतसमुद्रमावृत्य व्यवस्थितस्तद्विस्तारो द्विगुणस्तत्र च सप्त पर्वताः प्रधानास्तावन्ति वर्षाणि तावत्यो नद्यः । तत्र च पर्वताः । सुमहान् पीतःशातकुम्भात् सार्वगुणसौवर्णरोहितसुमनसकुशल ----- जाम्बूनदवैद्युता इत्येते कुलपर्वता वर्षाणि चेति । अथ षष्ठं गोमेदं कथ्यते । शाल्मलं यथा सुरोदेनावृतं तद्वत् सुरोदोऽपि तद्द्विगुणेन गोमेदेनावृतः । तत्र च प्रधानपर्वतौ द्वावेव । एकस्य तावत्तावसरः । अपरश्च कुमुद इति । समुद्रश्चेक्षुरसस्तद्द्विगुणेन पुष्करेणावृतः । तत्र च पुष्कराख्ये मानसो नाम पर्वतः । तदपि द्विधा छिन्नं वर्षं तत्प्रमाणेन च । स्वादोदकेनावृतम् । ततश्च कटाहम् । एतत् पृथिव्याः प्रमाणम् । ब्रह्माण्डस्य च सकटाहविस्तारप्रमाणम् । एवंविधानामण्डानां परिसंख्यां न विद्यते । एतानि कल्पे कल्पे भगवान् नारायणः क्रोडरूपी रसातलान्तःप्रविष्टानि दंष्ट्रैकैनोद्धृत्य स्थितौ स्थापयति । एष वः कथितो मार्गो भूमेरायामविस्तरः । स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि कैलासं निलयं द्विजाः
Được bao bọc bởi biển Ghṛta (biển bơ ghee), bề rộng của nó được xác lập là gấp đôi; tại đó có bảy núi chính, bấy nhiêu varṣa (xứ phần) và bấy nhiêu sông. Các núi ở đó—Sumahān, Pīta, Śātakumbha, Sārvaguṇa, Sauvarṇa, Rohita, Sumanas, Kuśala, … Jāmbūnada, Vaidyuta—đều là các núi biên giới (kula-parvata), và các varṣa cũng như vậy. Nay nói về dvīpa thứ sáu, Gomeda. Như Śālmala được bao quanh bởi biển Sura, thì biển Sura cũng được Gomeda bao quanh với kích thước gấp đôi. Ở đó chỉ có hai núi chính: một là Tāvat-tāvasara, và một gọi là Kumuda. Biển là Ikṣurasa (nước mía), được Puṣkara bao quanh gấp đôi. Trong dvīpa tên Puṣkara có núi tên Mānasa. Xứ ấy cũng chia làm hai phần theo tỷ lượng. Nó được bao bọc bởi biển Svādodaka (nước ngọt); rồi đến kaṭāha, ‘vạc’ vũ trụ. Đây là kích thước của địa cầu, và cũng là kích thước bề rộng của brahmāṇḍa cùng với lớp bao như chiếc vạc. Số lượng các vũ trụ hình trứng như thế không thể biết. Trong mỗi kiếp, Bhagavān Nārāyaṇa, hiện thân Varāha, đi vào đến tận Rasātala, dùng một ngà duy nhất nâng chúng lên và an lập trong sự vững bền. Như vậy, lời thuật về chiều dài và bề rộng của đất đã được nói cho các ông. Nguyện các ông được cát tường; hỡi các dvija, ta sẽ đi về Kailāsa, nơi cư ngụ của ta.”
Within the Varāha–Pṛthivī teaching frame, Rudra resumes cosmographic instruction, announcing he will describe the remaining dvīpas beyond those already covered, emphasizing proportional expansion and orderly arrangement.
Rudra details the extents and encircling oceans of Śālmaladvīpa (twice Krauñcadvīpa; surrounded by a ghṛta-samudra), then Gomedadvīpa (twice Śālmaladvīpa; surrounded by a suroda-samudra), and finally Puṣkaradvīpa (surrounded by an ikṣurasa-samudra), including their mountains, varṣa-divisions, and river systems in the standard sapta-parvata/sapta-varṣa idiom (with Puṣkara’s distinctive bifurcation).
The cosmographic catalogue culminates in brahmāṇḍa-pramāṇa: Rudra states measures of Earth and the cosmic egg(s), notes innumerable brahmāṇḍas, and re-centers the entire mapping in the Varāha doctrine—Nārāyaṇa’s boar-form stabilizes Pṛthivī from rasātala, making cosmic measurement a teaching about terrestrial balance and preservation.
Purāṇic cosmographic regions: Śālmaladvīpa, Krauñcadvīpa, Gomedadvīpa, Puṣkaradvīpa; oceans/seas: ghṛta-samudra, suroda-samudra, ikṣurasa-samudra, svādūdaka; mountains: (kula-parvatas listed) Sumahān, Pīta, Śātakaumbha, Sārvaguṇa, Sauvarṇa, Rohita, Sumanas, Kuśala, Jāmbūnada, Vaidyuta; principal mountain: Kumuda; Mānasaparvata; Kailāsa; rasātala; kaṭāha (cosmic basin imagery).
The chapter frames cosmographic measurement as a doctrine of order and stability: Earth (Pṛthivī) is depicted as periodically stabilized by Nārāyaṇa in boar-form, implying that terrestrial balance is maintained through a larger cosmic governance rather than human ritual action in this passage.
No tithi, lunar month, seasonal (ṛtu), or calendrical markers are specified in Adhyaya 88; the content is primarily spatial and proportional (dvīpa and ocean extents) rather than ritual-timing instruction.
It explicitly connects Earth’s stability to the Varāha motif: Nārāyaṇa, taking a boar form, enters rasātala and raises/sets the worlds into a stable condition. This functions as an early preservation narrative where cosmic structure and Earth’s habitability depend on periodic restorative intervention.
No royal genealogies or administrative lineages are named here. The principal figures are Rudra (as instructor), Varāha/Nārāyaṇa (as cosmic stabilizer), and the implied audience of sages (ṛṣayaḥ) and gods (devāḥ).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.