Adhyaya 96

Verse 1

सूत उवाच । एवं तस्मिन्गते भूपे ह्यजापाले रसातलम् । तत्पुत्रश्चाभवद्राजा मंत्रिभिस्तु पुरस्कृतः

Sūta thưa: Như vậy, khi vua Ajāpāla đã đi xuống Rasātala, thì con trai của ngài trở thành vua, được các đại thần phò tá và tôn phù.

Verse 2

यो नित्यमगमत्स्वर्गे वासवं रमते सदा । शनैश्चरो जितो येन रोहिणीं परिभेदयन्

Người ấy thường xuyên lên cõi trời và luôn làm vui lòng Đế Thích (Vāsava). Chính người ấy đã chế ngự Śanaiścara (Sao Thổ), dù vị này đang gây khổ cho Rohiṇī.

Verse 3

गृहे यस्य स्वयं विष्णुर्भूत्वा चैव चतुर्विधः । रावणस्य विनाशार्थं जन्म चक्रे प्रहर्षितः

Trong nhà của người ấy, chính Viṣṇu—hiển lộ theo bốn phương diện—đã hoan hỷ giáng sinh nhằm tiêu diệt Rāvaṇa.

Verse 4

तेनागत्यात्र सत्क्षेत्रे तोषितो मधुसूदनः । प्रासादं शोभनं कृत्वा ततश्चैव प्रतिष्ठितः

Nhờ người ấy đến nơi thánh địa này, Madhusūdana (Viṣṇu) được làm cho hoan hỷ. Rồi một ngôi đền lộng lẫy được dựng lên, và Đức Chúa được an vị tại đó đúng nghi lễ.

Verse 5

तस्यापि विश्रुता वापी स्वयं तेन विनिर्मिता । राजवापीति लोकेऽस्मिन्विख्यातिं परमां गता

Chính người ấy đã tự tay xây một vāpī (giếng bậc/ao) nổi tiếng. Trong thế gian này, nó đạt danh tiếng tối thượng với tên gọi “Rājavāpī”.

Verse 6

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते पञ्चमीदिने । प्रेतपक्षे विशेषेण स नरः स्यात्सतां प्रियः

Ai cử hành lễ śrāddha tại đó vào ngày mồng năm âm lịch—đặc biệt trong Preta-pakṣa, nửa tháng dành cho người đã khuất—thì người ấy trở nên được bậc hiền thiện yêu mến.

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कथं तेन जितः सौरी रोहिणीशकटं च यत् । भिंदानस्तोषितस्तेन कथं नारायणो वद

Các bậc hiền triết thưa rằng: Người ấy đã khuất phục Śaurī (Śanaiścara) bằng cách nào, và đã làm vỡ “cỗ xe Rohiṇī” (Rohiṇīśakaṭa) ra sao? Lại nữa, bằng cách nào Nārāyaṇa được người ấy làm cho hoan hỷ? Xin hãy nói cho chúng tôi.

Verse 8

।सूत उवाच । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे स्वधर्मेण वसुन्धराम् । अतिसौख्यान्वितो लोकः सर्वदैव व्यजायत

Sūta thưa: Khi vị vua am tường dharma ấy cai trị cõi đất theo đúng bổn phận chính pháp của mình, muôn dân luôn hưng thịnh, tràn đầy an lạc lớn lao.

Verse 9

बहुक्षीरप्रदा गावः सस्यानि गुणवंति च । कामवर्षी च पर्जन्यो यथर्त्तुफलिता द्रुमाः

Bò cho sữa dồi dào; mùa màng tốt tươi, phẩm chất sung mãn; mưa rơi đúng như mong ước; và cây cối kết trái đúng kỳ đúng vụ.

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य दैवज्ञैस्तस्य भूपतेः । कथितं रोहिणीभेदं रविपुत्रः करिष्यति

Rồi vào một thời điểm, các nhà chiêm tinh tâu với nhà vua ấy rằng: con của Ravi (Śanaiścara) sẽ gây nên “Rohiṇī-bheda”, tức điềm dữ về sự “rạn vỡ” nơi Rohiṇī.

Verse 11

तस्यानंतरमेवाशु दुर्भिक्षं संभविष्यति । अनावृष्टिश्च भविता रौद्रा द्वादश वार्षिकी । यया संपत्स्यते सर्वं भूतलं गतमानवम्

Ngay sau đó sẽ phát sinh nạn đói khủng khiếp; lại có hạn hán dữ dội kéo dài mười hai năm, khiến toàn cõi địa cầu bị giày vò, con người lâm vào cảnh suy vong.

Verse 12

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा स राजा कुपितोऽभ्यगात् । शनैश्चरं समुद्दिश्य विमानमधिरुह्य च

Nghe lời họ, nhà vua nổi giận liền lên đường; chuyên tâm hướng về Śanaiścara và cũng bước lên cỗ thiên xa (vimāna).

Verse 13

तस्य तुष्टेन संदत्तं विमानं कामगं पुरा । शक्रेण तत्र संतिष्ठञ्छनैश्चरमुपाद्रवत्

Thuở trước, Indra (Śakra) vui lòng đã ban cho ông cỗ vimāna có thể đi theo ý muốn; đứng trên đó, ông xông tới tấn công Śanaiścara.

Verse 14

ततः सूर्यपथं मुक्त्वा ततश्चंद्रस्य पार्थिवः । नक्षत्रसरणिं प्राप्य सज्यं कृत्वा महद्धनुः

Rồi nhà vua rời khỏi lộ trình của Mặt Trời, lại rời khỏi lộ trình của Mặt Trăng, tiến vào đường đi của các chòm sao; và sau khi giương dây cung lớn, ông đứng sẵn sàng.

Verse 15

तत्र बाणं समारोप्य शनैश्चरमुपाद्रवत् । प्रोवाच पुरतः स्थित्वा सूर्यपुत्रमधोमुखम्

Tại đó, ông đặt mũi tên lên cung và lao tới Śanaiścara; đứng trước mặt, ông cất lời với người con của Mặt Trời, kẻ đang cúi mặt xuống.

Verse 16

त्यजैनं रोहिणीमार्गं सांप्रतं त्वं शनैश्चर । मद्वाक्यादन्यथाऽहं त्वां नयिष्यामि यमक्षयम्

“Hãy lập tức rời bỏ con đường Rohiṇī này, hỡi Śanaiścara. Nếu ngươi trái lệnh ta, ta sẽ đưa ngươi đến cõi của Yama.”

Verse 17

एतेन निशिताग्रेग शरेणा नतपर्वणा । दिव्यास्त्रमंत्रयुक्तेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

Bằng mũi tên này—nhọn bén, khớp nối vững chắc—được gia trì bởi thần chú của thánh khí thiên giới, ta tuyên bố điều này là chân thật.

Verse 18

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तादृग्रौद्रतमं महत् । मन्दो विस्मयमापन्नस्ततश्चेदमभाषत

Nghe những lời ấy—hung dữ và đáng sợ tột bậc—Manda (Śanaiścara) kinh ngạc sững sờ, rồi cất lời như sau.

Verse 19

कस्त्वं ब्रूहि महाभाग मम मार्गं रुणत्सि यः । अगम्यं केनचिल्लोके सर्वैरपि सुरासुरैः

“Ngươi là ai? Hãy nói cho ta, hỡi bậc hữu phúc—kẻ ngăn đường ta; con đường này trong thế gian vốn không ai có thể chạm tới, dẫu là chư thiên hay loài a-tu-la.”

Verse 20

राजोवाच । अहं दशरथो नाम सूर्यवंशोद्भवो नृपः । अजस्य तनयः प्राप्तः कामं वारयितुं क्रुधा

Nhà vua nói: “Ta tên Daśaratha, bậc quân vương sinh từ dòng Nhật tộc (Sūryavaṃśa), con của Aja. Ta đến đây trong cơn phẫn nộ để ngăn ý định của ngươi.”

Verse 21

मंद उवाच । न त्वया सह संबंधः कश्चिदस्ति महीपते । मम यत्त्वं प्रकोपाढ्यो मन्मार्गं हंतुमिच्छसि

Manda nói: “Hỡi đại vương, ta chẳng hề có mối liên hệ nào với ngài; cớ sao ngài đầy giận dữ mà muốn đánh gãy con đường của ta?”

Verse 22

राजोवाच । रोहिणीसंभवं त्वं हि शकटं भेदयिष्यसि । सांप्रतं मम दैवज्ञैर्वाक्यमेतदुदाहृतम्

Nhà vua nói: “Ngươi quả thật sẽ phá tan cỗ xe sinh từ Rohiṇī. Đó chính là lời các nhà chiêm tinh của trẫm vừa tuyên cáo cho trẫm ngay lúc này.”

Verse 23

तस्मिन्मन्द त्वया भिन्ने न वर्षति शतक्रतुः । एतद्वदति दैवज्ञा ज्योतिःशास्त्रविचक्षणाः

“Nếu cỗ xe ấy bị ngươi phá vỡ, hỡi Manda, thì Śatakratu (Indra) sẽ không ban mưa. Đó là điều các nhà chiêm tinh, tinh thông khoa học thiên văn và điềm triệu, đã nói như vậy.”

Verse 24

जाते वृष्टिनिरोधेऽथ जायंतेऽन्नानि न क्षितौ । अन्नाभावात्क्षयं यांति ततो भूभितले जनाः

Khi mưa bị ngăn lại, trên mặt đất không sinh ra lúa thóc. Vì thiếu lương thực, dân chúng trên cõi đời dần hao mòn rồi diệt vong.

Verse 25

जनोच्छेदे ततो जाते अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । न भवंति धरा पृष्ठे ततः स्यादेव संक्षयः

Khi dân chúng bị diệt mất, các nghi lễ như Agniṣṭoma và những lễ khác không còn được cử hành trên mặt đất. Từ đó, sự suy tàn lại càng phát sinh.

Verse 26

एतस्मात्कारणाद्रुद्धो मार्गस्ते सूर्यसंभव । रोहिणीं गंतुकामस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

Chính vì nguyên do ấy, hỡi đấng sinh từ Mặt Trời, đường đi của ngươi bị ngăn lại khi ngươi muốn đến Rohiṇī. Đây là sự thật mà ta đã nói ra.

Verse 27

शनिरुवाच । गच्छ पुत्र निजं गेहं ममापि त्वं च रोचसे । तुष्टोऽहं तव वीर्येण न त्वन्येन महीपते

Thần Śani nói: “Hỡi con, hãy về nhà của con. Ngay cả ta cũng lấy con làm điều đẹp lòng. Ôi bậc quân vương, ta mãn nguyện bởi dũng lực của ngươi—chẳng bởi điều gì khác.”

Verse 28

न केनचित्कृतं कर्म यदेतद्भवता कृतम् । न करिष्यति चैवान्यो देवो वा मानवोऽथ वा

Chưa từng có ai làm được việc như việc ngươi đã làm; và cũng sẽ chẳng có ai khác—dù là thần hay người—có thể làm như thế nữa.

Verse 29

नाहं पश्यामि भूपाल कथंचिदपि तूर्ध्वतः । यतो दृष्टिविनिर्दग्धं भस्मसाज्जायतेऽखिलम्

Ôi bậc quân vương, ta tuyệt chẳng ngước nhìn lên; vì mọi vật bị ánh nhìn của ta thiêu đốt đều hóa thành tro bụi hoàn toàn.

Verse 30

जातमात्रेण बालेन मया पादौ निरीक्षितौ । तातस्य सहसा दग्धौ ततोऽहं वारितोंऽबया

Khi ta vừa mới sinh ra còn là đứa trẻ, ta đã nhìn vào đôi chân của cha; lập tức đôi chân ấy bị thiêu cháy. Rồi mẹ ta đã ngăn giữ ta lại.

Verse 31

न त्वया पुत्र द्रष्टव्यं किंचिदेव कथंचन । प्रमाणं यदि ते धर्मो मातृवाक्यसमुद्भवः

“Hỡi con, con chớ nhìn bất cứ điều gì, bằng bất cứ cách nào—nếu đối với con, dharma là thẩm quyền phát sinh từ lời mẹ.”

Verse 32

तस्मात्त्वया महत्कर्म कृतमीदृक्सुदुष्करम् । प्रजानां पार्थिवश्रेष्ठ त्यक्त्वा दूराद्भयं मम

Vì thế, ngài đã hoàn thành một đại công đức, khó làm đến tột bậc, hỡi bậc vương thượng; vì lợi ích muôn dân mà xua tan thật xa nỗi sợ đối với ta.

Verse 33

तस्मा त्तव कृते नाहं भेदयिष्यामि रोहिणीम् । कथंचिदपि भूपाल युगांतररशतेष्वपि

Vì ngài, hỡi đại vương, ta sẽ không làm khổ Rohiṇī nữa; dẫu bằng cách nào cũng không, cho đến cả trăm ngàn kiếp dài lâu.

Verse 34

वरं वरय चास्माकं तस्मादद्य भविष्यति । हृतत्स्थितं दुर्लभं भूप सर्वेषामिह देहिनाम्

“Hãy chọn một ân phúc từ ta; vì vậy, ngay hôm nay sẽ được ban. Hỡi đại vương, đối với chúng sinh mang thân trong đời này, giữ cho tâm vững bền, không dao động, thật là điều hiếm có.”

Verse 35

राजोवाच । तव यो वासरे प्राप्ते तैलाभ्यंगं करोति वै । तस्याऽन्यदिवसं यावत्पीडा कार्या न च त्वया

Nhà vua thưa: “Ai vào đúng ngày của ngài mà thành tâm xoa dầu tắm gội (abhyanga), thì xin ngài chớ gây khổ cho người ấy—ít nhất cho đến ngày hôm sau.”

Verse 36

तिलदानं करोत्येवं लोहदानं च यस्तव । करोति दिवसे शक्त्या यावद्वर्षं त्वया हि सः

“Cũng vậy, ai vào ngày của ngài, tùy sức mình mà bố thí mè và lại cúng thí sắt, tiếp tục như thế trọn một năm, thì người ấy quả thật phải được ngài che chở.”

Verse 37

रक्षणीयः सुकृच्छ्रेषु संकटेषु सदैव हि । त्वयि गोचरपीडायां संस्थिते चार्कसंभव

Người ấy phải luôn được che chở trong những lúc gian nan khắc nghiệt và cơn nguy biến—nhất là khi Ngài đang ở vào vận hành đau khổ do gocara (sự quá cảnh gây nhiễu hại), ôi Con của Thái Dương.

Verse 38

यः कुर्याच्छांतिकं सम्यक्तिलहोमं च भक्तितः । वासरे तव संप्राप्ते समिद्भिश्च तथाऽक्षतैः

Bất cứ ai, khi đến ngày của Ngài, thực hành đúng pháp nghi lễ an tức (śāntika), với lòng sùng kính mà cử hành lễ homa bằng mè (tilahoma), dùng củi tế thiêng và cả gạo nguyên hạt (akṣata)—

Verse 39

तस्य सार्धानि वर्षाणि सप्त कार्या प्रयत्नतः । त्वया रक्षा महाभाग वरं चेन्मम यच्छसि

Với người ấy, Ngài phải tận tâm che chở suốt bảy năm rưỡi, ô bậc cao quý; nếu quả thật Ngài ban cho ta ân phúc này.

Verse 40

सूत उवाच । एवमित्येव संप्रोच्य विरराम ततः परम् । शनैश्चरो महीपालवचनाद्द्विजसत्तमाः

Sūta thưa: “Chỉ nói ‘Đúng vậy’ rồi, Ngài liền im lặng. Hỡi các bậc nhị sinh tối thượng, Śanaiścara đã làm theo lời của nhà vua.”

Verse 41

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं सुविस्तरात् । भवद्भिः सूर्यपुत्रस्य राज्ञा दशरथेन हि । संवादं रोहिणीभेदे सञ्जातं समुपस्थिते

Ta đã thuật lại cho các vị đầy đủ và tường tận mọi điều các vị hỏi: cuộc đối thoại giữa Con của Thái Dương (Śanaiścara) và vua Daśaratha, phát sinh trong biến cố “Rohiṇī-bheda” khi nó xảy đến.

Verse 42

यश्चैतत्पठते नित्यं शृणुयाद्यो विशेषतः । शनैश्चरकृता पीडा तस्य नाशं प्रगच्छति

Ai tụng đọc bài kệ này hằng ngày—hoặc nhất là ai lắng nghe—thì mọi khổ nạn do Thần Śanaiścara (Shani) gây ra sẽ tiêu tan.